Στυλιανός Γονατάς

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Στυλιανός Γονατάς
Stylianos Gonatas, 1922.png
Ο Στυλιανός Γονατάς ως συνταγματάρχης, 1922
Royal Coat of Arms of Greece (1863-1936).svg
Πρωθυπουργός της Ελλάδας
Περίοδος
14 Νοεμβρίου 1922 – 11 Ιανουαρίου 1924
(π.η.)
Προκάτοχος Σωτήριος Κροκιδάς
Διάδοχος Ελευθέριος Βενιζέλος
Προσωπικά στοιχεία
Γέννηση 15 Αυγούστου 1876 (1876-08-15)
Πάτρα
Θάνατος 29 Μαρτίου 1966 (89 ετών)
Αθήνα
Εθνικότητα Ελληνική

O Στυλιανός Γονατάς (Πάτρα 15 Αυγούστου 1876Αθήνα , 29 Μαρτίου 1966) ήταν Έλληνας στρατιωτικός και πολιτικός. Είχε ανέλθει σε ανώτατα αξιώματα στον στρατό Ξηράς στην περίοδο μέχρι και το 1924. Αργότερα, μετά την αποστρατεία του, αναμείχτηκε με την πολιτική και κατέλαβε αρκετές φορές την θέση του υπουργού όπως και του προέδρου της Γερουσίας έχοντας εκλεγεί στη Γερουσία. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής ήταν ένας από τους εμπνευστές, από κοινού με το Θεόδωρο Πάγκαλο, της ίδρυσης και συγκρότησης των Ταγμάτων Ασφαλείας (ένοπλων παραστρατιωτικών μονάδων, υπαγόμενων στη γερμανική διοίκηση, που χρησιμοποιήθηκαν από τους κατακτητές ενάντια στο αντιστασιακό κίνημα).[1][2] Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ίδρυσε δικό του κόμμα, το Κόμμα Εθνικών Φιλελευθέρων αλλά αργότερα σχεδόν αποσύρθηκε από τον πολιτικό βίο της χώρας. Για τις στρατιωτικές του υπηρεσίες είχε τιμηθεί από την Πολιτεία με Μεγαλόσταυρο του Σωτήρος.

Η οικογένεια του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Γονατάς γεννήθηκε στην Πάτρα όπου τελείωσε το Α' Γυμνάσιο Πατρών[3] και το 1892 εισήλθε στη Σχολή Ευελπίδων. Αποφοίτησε πρώτος μετά από την πενταετή εκπαίδευση, όπως οριζόταν εκείνη την εποχή. Ήταν γιος του δικαστικού Επαμεινώνδα Γονατά κι εγγονός του Στυλιανού Γονατά επίσης στρατιωτικού[4]

Στρατιωτική σταδιοδρομία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά τον Μακεδονικό Αγώνα (1907-1909) υπηρέτησε ως υπολοχαγός στη Θράκη. Το 1909, κατά την επανάσταση του Γουδί (15 Αυγούστου 1909) ορίστηκε από τον Στρατιωτικό Σύνδεσμο σαν υπασπιστής του αρχηγού της επανάστασης συνταγματάρχη, Νικολάου Ζορμπά.

Έλαβε μέρος στους Βαλκανικούς πολέμους, στην εκστρατεία της Ρωσίας και στη Μικρασιατική εκστρατεία, αρχικά ως επιτελάρχης Σώματος στρατού και ως διοικητής μεραρχίας αργότερα, φέροντας τον βαθμό του συνταγματάρχη.

Μετά την υποχώρηση από το μικρασιατικό μέτωπο και με την έκρηξη της επανάστασης της 11ης Σεπτεμβρίου 1922 στη Χίο και Μυτιλήνη, ανατέθηκε στον Γονατά η αρχηγία της επανάστασης. Στις 14 Νοεμβρίου 1922 έγινε πρόεδρος της Κυβέρνησης παραμένοντας σε αυτήν την θέση μέχρι την 11η Ιανουαρίου 1924 οπότε και παρέδωσε την Αρχή στον Ελευθέριο Βενιζέλο.

Πολιτική σταδιοδρομία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την αποστρατεία του ασχολήθηκε με την πολιτική και εκλέχτηκε «πληρεξούσιος Αθηνών» για πρώτη φορά κατά τις εκλογές της Δ΄ Συντακτικής Συνέλευσης (1923). Με ψήφισμα στις 31 Μαΐου 1924 προήχθη μαζί με τον Νικόλαο Πλαστήρα σε αντιστράτηγο. Στις Γερουσιαστικές εκλογές του του 1929 (21 Απριλίου) εξελέγη πρώτος γερουσιαστής στο νομό Αττικής και Βοιωτίας. Το ίδιο διάστημα, διετέλεσε Υπουργός Γενικός Διοικητής θεσσαλονίκης και Υπουργός Γενικός Διοικητής Μακεδονίας (16 Δεκεμβρίου 1929 - 4 Νοεμβρίου 1932).

Αργότερα, εκλέχθηκε τρεις φορές πρόεδρος της Γερουσίας (4 Νοεμβρίου 1932, 1 Απριλίου 1933 και 8 Μαρτίου 1934) παραμένοντας στην θέση μέχρι την 1 Απριλίου 1935 όταν καταργήθηκε η Γερουσία. Ήταν από τους ηγέτες του βενιζελικού κινήματος της 1ης Μαρτίου 1935.

Ο Στυλιανός Γονατάς, λόγω της ενεργούς αντίστασής του κατά του Μεταξά, συνελήφθη το 1938 και εξορίσθηκε πρώτα στη Μύκονο και το 1939 στη Σύρο όπου παρέμεινε μέχρι την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου το 1940.

Στη διάρκεια της κατοχής φυλακίσθηκε επί τετράμηνο στις φυλακές του Χαϊδαρίου το 1943. Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας, διαφώνησε με τον Θεμιστοκλή Σοφούλη (αρχηγό του κόμματος των Φιλελευθέρων) και ίδρυσε στις 18 Μαρτίου 1945 δικό του κόμμα, το Κόμμα Εθνικών Φιλελευθέρων (Ε.Φ.). Στις εκλογές της 31ης Μαρτίου 1946 έλαβε μέρος συμπράττοντας σε όλη την Ελλάδα με το Λαϊκό Κόμμα επιτυγχάνοντας και την εκλογή άνω των 30 βουλευτών. Στο δημοψήφισμα της 1ης Σεπτεμβρίου 1946 για την επάνοδο του Βασιλέως Γεωργίου Β΄, ο Γονατάς τάχτηκε με όλες του τις δυνάμεις υπέρ της επανόδου.

Μετεκλογικά ανέλαβε επί κυβερνήσεως Κωνσταντίνου Tσαλδάρη το υπουργείο Δημοσίων Έργων (18 Απριλίου 194624 Ιανουαρίου 1947) και στη συνέχεια επί κυβερνήσεως Δημητρίου Μαξίμου μέχρι 29η Αυγούστου 1947.

Ένα χρόνο πριν τις εκλογές στις 5 Μαρτίου 1950 το κόμμα των Ε.Φ. αποτέλεσε συνασπισμό με το Εθνικό Κόμμα του Ναπολέοντος Ζέρβα. Ο συνασπισμός όμως αυτός διαλύθηκε πριν τις εκλογές όπως και το ίδιο το Ε.Φ. στις 20 Ιανουαρίου 1950. Σε εκείνες τις εκλογές ο Γονατάς έλαβε μέρος μέσα από τις τάξεις του Κόμματος των Φιλελευθέρων, αλλά, για πρώτη φορά στον πολιτικό του βίο, δεν κατάφερε να εκλεγεί.

Ο Στυλιανός Γονατάς κατά την πολιτική του σταδιοδρομία χρημάτισε ακόμη υπουργός των Ναυτικών, υπουργός των Στρατιωτικών, υπουργός Γεωργίας και υπουργός Εσωτερικών για σύντομα κάθε φορά διαστήματα.

Το 1958 εξέδωσε τα Απομνημονεύματα Στυλιανού Γονατά 1897-1957 που θεωρούνται πηγή για εκείνη την περίοδο.

Ως πρώην πρωθυπουργός μετείχε στο Συμβούλιο του Στέμματος το 1965, όπου μόνον εκείνος μαζί με τον Γ. Παπανδρέου πρότειναν άμεση διεξαγωγή εκλογών κατά την περίοδο των Ιουλιανών, τις οποίες αρνήθηκε ο τότε Βασιλιάς, Κωνσταντίνος. Τον επόμενο χρόνο πέθανε σε ηλικία 90 ετών και κηδεύτηκε δημοσία δαπάνη[5]. Η κόρη του, Αγγελική, είναι παντρεμένη με τον Γεώργιο - Αλέξανδρο Μαγκάκη.

Διακρίσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον Στυλιανό Γονατά είχε απονεμηθεί τον Ιανουάριο του 1924 ο Μεγαλόσταυρος του Σωτήρος από τον αντιβασιλέα Κουντουριώτη με πρόταση του Ελευθερίου Βενιζέλου ως υπουργού των Εξωτερικών, για τη συνεισφορά του στην επανάσταση του 1922, καθώς και για την εγκατάσταση 1.500.000 προσφύγων στην Ελλάδα, οι οποίοι είχαν εκδιωχθεί από τους Τούρκους.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, Αρχεία Εθνικής Αντίστασης, τομ. 8, έκθεση του βρετανικού PIC
  2. Κείμενο του Ελευθέριου Δέπου, στελέχους του ΕΔΕΣ, στο Περικλής Ροδάκης, Καλάβρυτα 1941-44, σελ. 369, Παρασκήνιο 1999
  3. Ανδρέα Ευθ. Μουγγολιά, Το Α' Γυμνάσιον εν Πάτραις, Ιστορική και εκπαιδευτική διαδρομή, Εκδοση Εκτυπωτική Αττικής, Πάτρα 2001 ISBN 960-91579-0-4
  4. Κώστας Τριανταφύλλου, Ιστορικό λεξικό των Πατρών, Εκ του τυπογραφείου Πέτρου Κούλη, Πάτρα 1995, λήμμα Γιαννόπουλος
  5. Μακεδονία, 30 Μαρτίου 1966 (αρχείο σε μορφή .pdf)

Εξωτερικές συνδέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]