Αλέξανδρος Παπαναστασίου

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Αλέξανδρος Παπαναστασίου
AlexandrosPapanastasiu.jpeg
1ος Πρωθυπουργός της Β΄ Ελληνικής Δημοκρατίας
Περίοδος
12 Μαρτίου 1924 – 24 Ιουλίου 1924
Προκάτοχος Γεώργιος Καφαντάρης
Διάδοχος Θεμιστοκλής Σοφούλης
Περίοδος
26 Μαΐου 1932 – 5 Ιουνίου 1932
Προκάτοχος Ελευθέριος Βενιζέλος
Διάδοχος Ελευθέριος Βενιζέλος
Προσωπικά στοιχεία
Γέννηση 8 Ιουλίου 1876 (1876-07-08)
Λεβίδι Αρκαδίας
Θάνατος 17 Νοεμβρίου 1936 (60 ετών)
Εκάλη Αττικής
Εθνικότητα Ελληνική
Πολιτικό Κόμμα Δημοκρατική Ένωσις-Αγροτικόν & Εργατικόν Κόμμα
Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε το 1925 μετά την απόφαση του Αλεξάνδρου Παπαναστασίου
Με το Ν.4332/29 (μετά την παραίτησή του από υπουργός Γεωργίας στην Οικουμενική Κυβέρνηση Ζαΐμη) ιδρύεται η Αγροτική Τράπεζα, όχι όμως ως συνεταιριστική τράπεζα, όπως την ήθελε ο ίδιος ο Παπαναστασίου[1]

Ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου (1876 - 1936) ήταν πολιτικός επιστήμονας, κοινωνιολόγος και ηγέτης του δημοκρατικού φιλελεύθερου χώρου, υπουργός σε πολλές κυβερνήσεις και δύο φορές πρωθυπουργός (1924 και 1932), ο ιδρυτής του καθεστώτος της Αβασίλευτης Δημοκρατίας το Μάρτιο 1924.

Βιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γεννήθηκε στις 8 Ιουλίου 1876 στο Λεβίδι Αρκαδίας. Ήταν γιος του Παναγιώτη Παπαναστασίου και της Μαριγώς Ρογάρη - Αποστολοπούλου. Σπούδασε Νομικά και κοινωνικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και κατόπιν συνέχισε τις σπουδές του στη Νομική και τη Φιλοσοφία στα πανεπιστήμια της Χαϊδελβέργης, του Βερολίνου, του Λονδίνου και των Παρισίων.[2] Την εποχή που σπούδαζε στη Γερμανία, επικρατούσαν εκεί σοσιαλιστικές ιδέες, από τις οποίες επηρεάστηκε και ο τρόπος σκέψης του Αλέξανδρου Παπαναστασίου. Ιδιαίτερα ασχολήθηκε με τα θεωρητικά προβλήματα του συνεργατισμού και διαμόρφωσε μέσα του έντονες συνεταιριστικές αντιλήψεις. Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1907 και την επόμενη χρονιά ίδρυσε την Κοινωνιολογική Εταιρία και ήταν συνιδρυτής (μαζί με τον Δελμούζο και τον Πετιμεζά) της "Ομάδας των Κοινωνιολόγων".

  • Το 1910, μέλη της Κοινωνιολογικής Εταιρίας ίδρυσαν το Λαϊκό Κόμμα και στις εκλογές του ίδιου έτους ο Παπαναστασίου εκλέχτηκε βουλευτής. Έδωσε έντονες μάχες για την παραχώρηση των τσιφλικιών στους ακτήμονες της Θεσσαλίας.[2] Το 1916, ως βουλευτής του κόμματος των Φιλελευθέρων, προσχώρησε στο κίνημα της Θεσσαλονίκης και αντιπροσώπευσε την Επαναστατική Κυβέρνηση των Ιονίων Νήσων. Το Μάρτιο του 1917 του ανατέθηκε από την προσωρινή κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης η Γενική Διοίκηση των Ιονίων Νήσων. Εξελέγη πολλάκις βουλευτής (1910, 1915, 1923, 1926, 1928, 1932, 1933 και 1936). Από το 1917 ως το 1920 ήταν Υπουργός Συγκοινωνιών και προσωρινά Υπουργός περιθάλψεως και Εσωτερικών στην κυβέρνηση Βενιζέλου. Το 1922 προσυπέγραψε το Δημοκρατικό Μανιφέστο, με το οποίο καταγγέλθηκε η πολιτική των φιλοβασιλικών κυβερνήσεων στο Μικρασιατικό. Για την πράξη αυτή συνελήφθη και φυλακίστηκε.
  • Όταν στις 14 Ιουνίου 1917 η Προσωρινή κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου μεταφέρεται στην Αθήνα και ανασχηματίζεται, ο Παπαναστασίου αναλαμβάνει το Υπουργείο Συγκοινωνιών και το κρατάει ως τις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920.[3]Ως υπουργός Συγκοινωνιών προωθεί την αναδιοργάνωση του Πολυτεχνείου και της Σχολής Καλών Τεχνών και επικυρώνει με νόμο (Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός) το νέο σχέδιο πόλεως της Θεσσαλονίκης, που είχε καταστραφεί από την πυρκαγιά τον Αύγουστο του 1917 και εισηγείται στη Βουλή τη σύσταση επιτροπής για τη μελέτη του σχεδίου πόλεως της Αθήνας.

Ως πρωθυπουργός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Μάρτιο του 1924 σχημάτισε κυβέρνηση με τη στήριξη του κόμματος των Φιλελευθέρων, η οποία κατέθεσε στις 25 Μαρτίου του 1924 ψήφισμα στη Δ΄ Συντακτική Συνέλευση για την ανακήρυξη αβασίλευτης Δημοκρατίας, κηρύσσοντας έκπτωτη τη μοναρχία.[2] Το ψήφισμα επικυρώθηκε με δημοψήφισμα στις 13 Απριλίου 1924. Σημαντικά νομοθετήματα της πρωθυπουργίας του θεωρείται η ίδρυση Πανεπιστήμιου στη Θεσσαλονίκη, η αναγνώριση της δημοτικής γλώσσας κ.ά. Από το 1926 έως το 1928 διετέλεσε Υπουργός Γεωργίας στην Οικουμενική Κυβέρνηση Ζαΐμη. Εκεί εφάρμοσε κάποιες από τις συνεταιριστικές του ιδέες και φρόντισε το θέμα των ακτημόνων κ.ά. Στις 26 Μαΐου 1932 πήρε εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, η οποία ορκίστηκε αλλά παραιτήθηκε σχεδόν αμέσως, στις 3 Ιουνίου 1932. Από τον Ιανουάριο έως το Μάρτιο του 1933 ήταν υπουργός Εθνικής Οικονομίας και προσωρινά Γεωργίας στην κυβέρνηση Βενιζέλου. Μετά την αποτυχία του κινήματος του 1935 παραπέμφθηκε σε στρατοδικείο, αλλά απαλλάχθηκε.

Υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της βαλκανικής ειρήνης και συνεργασίας και ίδρυσε την οργάνωση "Βαλκανική Ένωση" για το σκοπό αυτό. Αντιτάχθηκε στις δικτατορίες του Πάγκαλου και του Μεταξά. Η δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά τον έθεσε σε κατ' οίκον περιορισμό.

Απεβίωσε ξαφνικά στις 17 Νοεμβρίου 1936 από ανακοπή καρδιάς στην Εκάλη. Σήμερα, στο Λεβίδι Αρκαδίας υπάρχει Μουσείο προς τιμήν της μνήμης του Αλεξάνδρου Παπαναστασίου. Μάλιστα, πέραν των προσωπικών αντικειμένων του, φυλάσσεται και ο εγκέφαλος του Αρκά πολιτικού σε ειδικό χημικό υγρό.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, τόμ. 8ος, εκδοτική Αθηνών, 1988
  2. 2,0 2,1 2,2 Ε΄ Ιστορικά, Αλέξανδρος Παπαναστασίου, το πείραμα της αβασίλευτης δημοκρατίας, τεύχος 26, σελ.7
  3. Αλέξανδρος Παπαναστασίου, Θεσμοί, Ιδεολογία και Πολιτική στο Μεσοπόλεμο (Αθήνα 1987)- (Συλλογικό έργο, εκδ. Αντί, Αθήνα 1987)

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Μελέτες, Λόγοι, Άρθρα του Αλεξάνδρου Παπαναστασίου (με πρόλογο Κ. Τριανταφυλλόπουλου, Αθήνα 1957)
  • Ν. Καστρινός, Αλέξανδρος Παπαναστασίου, Ο Αναμορφωτής της Δημοκρατίας (Αθήνα 1975)
  • Αναφορά στον Αλέξανδρο Παπαναστασίου (Μορφωτικό ίδρυμα ΑΤΕ, επιμέλεια Ελ. Σμαραγδή, Αθήνα 1986).

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Ρένα Σταυρίδη-Πατρικίου, Η σύνδεση των Κοινωνιολόγων με το κίνημα του δημοτικισμού, Τα Ιστορικά, τομ.5, τ/χ.9 (Δεκέμβριος 1988),σελ.353-370
  • Νούτσος Παναγιώτης, "Oι 'Kοινωνιολόγοι'. Προβλήματα ερμηνείας", Πάντειον Πανεπιστήμιο, Aλέξανδρος Παπαναστασίου, Aθήνα 1990, 27-41
  • Kύρτσης, A.A., "O A. Παπαναστασίου και οι θεωρίες κοινωνικής μεταρρύθμισης των αρχών του 20ου αιώνα", Tα Iστορικά, 9(1988), σ. 339-351
  • Σταυρίδη-Πατρικίου, Ρ., "Η ένταξη των σοσιαλιστών διανοουμένων στο κίνημα του Βενιζελισμού", στο: Γ. Μαυρογορδάτος-Χρ. Χατζηιωσήφ (επιμ.), Βενιζελισμός και αστικός εκσυγχρονισμός, Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης,1988, σ. 315-328.
  • Ψαλιδόπουλος, Μ., "Ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου ως οικονομολόγος", στο: Γ. Μαυρογορδάτος-Χρ. Χατζηιωσήφ (επιμ.), Βενιζελισμός και αστικός εκσυγχρονισμός, Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης,1988, σ. 329-344. (και στο: Ψαλιδόπουλος Μιχάλης, Πολιτική οικονομία και Έλληνες διανοούμενοι. Μελέτες για την ιστορία της οικονομικής σκέψης στη σύγχρονη Ελλάδα, εκδ.Τυποθήτω. Αθήνα, 1999, σελ.95-111)
  • Κύρτσης, Α.-Α., «Ο Α. Παπαναστασίου και οι θεωρίες κοινωνικής μεταρρύθμισης των αρχών του 20ού αιώνα». Τα Ιστορικά 5 (1988), 339-352.
  • Ψαλιδόπουλος Μιχάλης , «Η έννοια της Ηθικής στον Αλέξανδρο Παπαναστασίου », στο:του ιδίου, Πολιτική οικονομία και Έλληνες διανοούμενοι. Μελέτες για την ιστορία της οικονομικής σκέψης στη σύγχρονη Ελλάδα, εκδ.Τυποθήτω. Αθήνα, 1999, σελ.113-118

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]