Προϊστορία

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Ιστορία του κόσμου
Herodot und Thukydides.jpg
Προϊστορία
Παλαιολιθική (2.5 εκ. - 10000 π.Χ.)
Μεσολιθική (10000 - 3000 π.Χ.)
Νεολιθική (3000 - 2000 π.Χ.)
Χαλκολιθική (3500 - 1500 π.Χ.)
Εποχή του Χαλκού (2000 - 1000 π.Χ.)
Εποχή του Σιδήρου (1600 - 600 π.Χ.)
Αρχαία Ιστορία
Αρχαϊκή (10ος - 7ος αιώνας π.Χ.)
Κλασική (7ος - 4ος αιώνας π.Χ.)
Ύστερη (3ος αι. π.Χ. - 5ος αι. μ.Χ.)
Μεσαίωνας
Πρώιμος (6ος - 10ος αιώνας)
Ύστερος (11ος - 15ος αιώνας)
Νεότερη Ιστορία
Αναγέννηση (14ος - 16ος αιώνας.)
Διαφωτισμός (17ος - 18ος αιώνας)
Βιομηχανική επανάσταση (19ος αιώνας)
Αποικιοκρατία (15ος - 20ος αιώνας)
Σύγχρονη Ιστορία
20ος αιώνας
21ος αιώνας

Ο όρος προϊστορία (από το προ, και ιστορία) είναι μια σημαντική σε έκταση χρονική περίοδος πριν την εμφάνιση της γραπτής ιστορικής μαρτυρίας, ή την επινόηση των συστημάτων γραφής. Η προϊστορία, συνεπώς, αναφέρεται στην ανθρώπινη ιστορία πριν την ύπαρξη των γραπτών αρχείων[1]. Σε ένα ευρύτερο εννοιολογικό πλαίσιο, αναφέρεται στον χρόνο που εκτείνεται από την εμφάνιση του ανθρώπου περίπου 5.000.000 χρόνια π.π.[2] έως το 6.000 ΠΚΕ, χιλιετία στην οποία συμβατικά αποδίδεται η επινόηση της γραφής και η γνώση της βασίζεται αποκλειστικά στην αρχαιολογική μαρτυρία[3].

Ιστορία του όρου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ιδέα της "προϊστορίας" προέκυψε κατά την εποχή του Διαφωτισμού στα έργα αρχαιοδιφών οι οποίοι χρησιμοποιούσαν τη λέξη 'πρωτόγονος' για να περιγράψουν κοινωνίες που υπήρξαν πριν την εμφάνιση των γραπτών μαρτυριών[4]. Η πρώτη χρήση του όρου προϊστορία στην Αγγλική (κάτι που ισχύει και για άλλες γλώσσες, ωστόσο), έγινε στο Foreign Quarterly Review το 1836[5].

Ο όρος προϊστορία είναι δυνατόν να αναφέρεται σε εκείνες τις χρονικές περιόδους που εκτείνονται πριν την εμφάνιση της ζωής στη Γη, οπότε αντιμετωπίζεται περισσότερο ως γεωλογικός χρόνος ή στις περιόδους εμφάνισης των πρώτων ανθρωπιδών[6].

Η διαίρεση της ανθρώπινης προϊστορίας που απασχολεί το παρόν λήμμα χρησιμοποιεί τυπικά το σύστημα τριών εποχών, ενώ οι ερευνητές που ασχολούνται με προανθρώπινες περιόδους χρησιμοποιούν τυπικά στρωματογραφικά αρχεία [του γεωλογικού χρόνου. Το σύστημα των τριών εποχών είναι μια μορφής περιοδολόγηση της ανθρώπινης προϊστορίας σε τρεις διαδοχικές χρονικές περιόδους ανάλογα με το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή εργαλείων. Αυτέςοι περίοδοι είναι η εποχή του λίθου, η εποχή του χαλκού και η εποχή του σιδήρου. Τούτο το σύστημα, προϊόν της έρευνας κυρίως Σκανδιναβών αρχαιολόγων, αρχαιοδιφών και ανθρωπολόγων διαμορφώθηκε στα τέλη του 19ου αι.[7].

Εποχή του λίθου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παλαιολιθική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρτης των πρώιμων μεταναστεύσεων βάσει μιτοχονδριακού DNA

Η παλαιολιθική περίοδος ξεκινά με την πρώτη χρήση λίθινων εργαλείων. Η πρώιμη ή κατώτερη παλαιολιθική περίοδος προηγείται του Homo sapiens, και ξεκινά με τον Homo habilis και τα πρωιμότερα λίθινα εργαλεία περίπου 2,5 εκατομμύρια χρόνια π.π.[8]. Σε όλη την παλαιολιθική εποχή οι άνθρωποι ζούσαν ως νομάδες κυνηγοί-τροφοσυλέκτες σε ολιγάριθμες κοινωνίες οι οποίες θεωρητικά αναφέρεται ότι διέθεταν το χαρακτηριστικό της ισότητας[9], αν και η αρχαιολογική μαρτυρία υποδεικνύει πως η χρήση τεχνικών αποθήκευσης και ελέγχου του πλεονάσματος τροφής ήταν ενίοτε η αιτία για την ανάπτυξη σύνθετων κοινωνικών δομών και κοινωνικής διαστρωμάτωσης.

Μεσολιθική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η μεσολιθική περίοδος άρχισε στο τέλος της πλειστόκαινου εποχής, περίπου 10.000 π.π. και τελείωσε με την εισαγωγή της γεωργίας, σε χρονολογίες που διαφέρουν ανά περιοχή. Τα υπολείμματα αυτής της περιόδου είναι λιγοστά και χαρακτηρίζονται από τη τη χρήση πυριτόλιθων, σύνθετα εργαλεία από ξύλο και λίθο, ξύλινα όπλα όπως είναι το τόξο και τη χρήση ξύλινων κανώ. Στη ΒΔ Ευρώπη η μεσολιθική περίοδος ξεκίνησε περί το 8000 ΠΚΕ, στο τέλος της πλειστόκαινου, περίπου 2.600.000 έως 11.700 π.π. και διήρκεσε έως το 2700 ΠΚΕ. Σε άλλες περιοχές του παλαιού κόσμου οι ημερομηνίες διαφέρουν[10].

Νεολιθική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μνημειακό κτήριο στο Λούνι σουλ Μινιόνε στην Μπλέρα, Ιταλία, 3.000 ΠΚΕ

Η νεολιθική περίοδος χαρακτηρίζεται για την πρωτόγονη τεχνολογική και κοινωνική της ανάπτυξη, προς το τέλος της λίθινης εποχής. Στη νεολιθική περίοδο έγινε η ανάπτυξη των πρώτων χωριών, η εξημέρωση των ζώων, η ανάπτυξη σύνθετων εργαλείων και οι πρώτες μαρτυρίες εχθροπραξιών[11]. Ο όρος νεολιθική εποχή χρησιμοποιείται κυρίως στον παλαιό κόσμο, καθώς η εφαρμογή του σε κοινωνίες και των δύο Αμερικών και της Ωκεανίας που δεν ανέπτυξαν μεταλλοτεχνία στις ίδιες χρονικές περιόδους δημιουργεί προβλήματα περιοδολόγησης. Η μετάβαση από την τροφοσυλλογή στην τροφοπαραγωγή συνέβη σταδιακά, εκκινώντας από την Εύφορη Ημισέληνο. Στη ΝΔ η εξημέρωση των ζώων φαίνεται ότι έγινε περί το 9000 ΠΚΕ, και ότι μέχρι το 7000 ΠΚΕ οι κοινωνίες υιοθέτησαν σταδιακά τη μόνιμη εγκατάσταση και τη γεωργία, τουλάχιστον στις εύφορες κοιλάδες μεταξύ του Τίγρη και του Ευφράτη. Οι γνώσεις και οι καινοτομίες τους σταδιακά μεταβιβάστηκαν από τη Μέση Ανατολή προς την Ευρώπη μέσω δύο οδών, της Τουρκίας και της Ελλάδας στην κεντρική Ευρώπη και κατά μήκος της βόρειας Αφρικής στην Ισπανία Στην Ελλάδα καλλιεργητικές κοινότητες εμφανίστηκαν το 7000 ΠΚΕ. Η μετάβαση ολοκληρώθηκε στη Βρετανία και τη Σκανδιναβία περί το 3000 ΠΚΕ[12].

Χαλκολιθική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον παλαιό κόσμο η "Χαλκολιθική", "Ενεολιθική" ή "εποχή του χαλκού" αναφέρεται στη μεταβατική περίοδο κατά την οποία η μεταλλουργία του χαλκού κατήργησε τη διαδεδομένη χρήση λίθινων εργαλείων.

Ορειχάλκινη εποχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αλέτρι που το σέρνει βόδι, Αίγυπτος, περ. 1200 ΠΚΕ.

Ο όρος ορειχάλκινη εποχή αναφέρεται σε εκείνη της περίοδο της ανθρώπινης πολιτισμικής ανάπτυξης κατά την οποία η προηγμένη μεταλλοτεχνία χρησιμοποίησε κράματα χαλκού και κασσίτερου για την παραγωγή ορείχαλκου. Τα κοιτάσματα χαλκού/κασσίτερου είναι σπάνια και απαιτούν προηγμένα συστήματα εντοπισμού και γνώσεις εξόρυξης μη διαθέσιμες στις λίθινες περιόδους. Αυτό αντανακλάται στο γεγονός ότι δεν υπάρχουν ορειχάλκινα τέχνεργα στη δυτική Ασία το 3000 ΠΚΕ. Η εποχή του ορείχαλκου είναι τμήμα του συστήματος τριών εποχών για τις προϊστορικές κοινωνίες. Σε αυτό το σύστημα ακολουθεί τη νεολιθική περίοδο σε ορισμένες -όχι όλες- περιοχές του κόσμου. Οι χρονικές περίοδοι στις οποίες ξεκίνησε η ορειχάλκινη εποχή ποικίλουν ανάλογα την περιοχή. Στην αρχαία Ελλάδα και την Κίνα, η εποχή του ορείχαλκου ξεκίνησε πριν το 3000 ΠΚΕ, ενώ στη Βρετανία ξεκίνησε περί το 1900 ΠΚΕ[13]..

Εποχή του σιδήρου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην αρχαιολογία, ως εποχή του σιδήρου αναφέρεται εκείνη η φάση της πολιτισμικής ανάπτυξης στην οποία χρησιμοποιείται ο σίδηρος στη μεταλλουργία. Η υιοθέτηση του σιδήρου συνέπεσε με άλλες αλλαγές στις οποίες περιλαμβάνονται σύνθετες και εξειδικευμένες γεωργικές πρακτικές, θρησκευτικές πίστεις και καλλιτεχνικά στιλ. Η περιοδολόγηση της εποχής του σιδήρου, σε πολιτισμούς στους οποίους αντικαταστάθηκε ως επί το πλείστον ή ολοκληρωτικά ο ορείχαλκος διαφέρει γεωγραφικά, εκκινώντας από τη Μέση Ανατολή και τη ΝΑ Ευρώπη περί το 1200 ΠΚΕ, για να φθάσει στην Κίνα περί το 600 ΠΚΕ[14].

Παραπομπές - σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Renfrew, Colin. 2008. Prehistory The Making Of The Human Mind. New York. Modern Library, Print.
  2. π.π.=προ παρόντος
  3. «prehistory». British Dictionary. British Dictionary. http://dictionary.reference.com/browse/prehistory. Ανακτήθηκε στις 19 Δεκ. 2014. 
  4. Eddy, Matthew Daniel (2011). «The Line of Reason: Hugh Blair, Spatiality and the Progressive Structure of Language». Notes and Records of the Royal Society 65: 9–24. doi:10.1098/rsnr.2010.0098. https://www.academia.edu/1112084/The_Line_of_Reason_Hugh_Blair_Spatiality_and_the_Progressive_Structure_of_Language_Notes_and_Records_of_the_Royal_Society_65_2011_9-24. 
  5. Eddy, Matthew Daniel (2011). «The Prehistoric Mind as a Historical Artefact». Notes and Records of the Royal Society 65: 1–8. doi:10.1098/rsnr.2010.0097. https://www.academia.edu/1130650/The_Prehistoric_Mind_as_a_Historical_Artefact_Notes_and_Records_of_the_Royal_Society_65_2011_1-8. 
  6. Fagan, Brian. 2007. World Prehistory: A brief introduction New York:Prentice-Hall, Seventh Edition, Chapter One
  7. Matthew Daniel Eddy (Ed.) (2011). Prehistoric Minds: Human Origins as a Cultural Artefact. Royal Society of London. https://www.academia.edu/3088568/Prehistoric_Minds_Human_Origins_as_a_Cultural_Artefact_1780-2010_2011_. 
  8. William A. Haviland, Harald E. L. Prins, Dana Walrath, Bunny McBrid. The Essence of Anthropology, 3rd ed. σ. 83.
  9. Daniel Nettle, Suzanne Romaine Merton, Vanishing Voices: The Extinction of the World's Languages. Oxford: University of Oxford Press. σσ 102-103.
  10. The Editors of Encyclopædia Britannica (Last Updated 4-8-2014). «Mesolithic Period». Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/376759/Mesolithic-Period. Ανακτήθηκε στις 20 Δεκ 2014. 
  11. The Perfect Gift: Prehistoric Massacres. The twin vices of women and cattle in prehistoric Europe
  12. The Editors of Encyclopædia Britannica (Last Updated 11-6-2014). «Neolithic Period». Encyclopædia Britannica. 
  13. The Editors of Encyclopædia Britannica (Last Updated 11-12-2014). «Bronze Age». Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/81017/Bronze-Age. Ανακτήθηκε στις 20 Δεκ 2014. 
  14. The Editors of Encyclopædia Britannica (Last Updated 7-8-2014). «Iron Age». Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/294368/Iron-Age. Ανακτήθηκε στις 20 Δεκ 2014. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]