Ανδόρρα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 42°33′30″N 1°33′19″E / 42.5583°N 1.5553°E / 42.5583; 1.5553

Πριγκηπάτο της Ανδόρρας
Principat d'Andorra
Σημαία Εθνόσημο
Σημαία της Ανδόρρας Εθνόσημο της Ανδόρρας
Εθνικό σύνθημα: Virtus Unita Fortior (λατινικά)
Η ισχύς ενωμένη είναι ισχυρότερη
Εθνικός ύμνος: El Gran Carlemany
Ο Μέγας Καρλομάγνος
 
Τοποθεσία της χώρας στον κόσμο
Η θέση της Ανδόρρας (πράσινο)
στην Ευρωπαϊκή ήπειρο (σκούρο γκρι)
 
Πρωτεύουσα
(και μεγαλύτερη πόλη)
 • Πληθυσμός
 • Συντεταγμένες
Ανδόρρα λα Βέλια
 
20.430[1]
42°30′00″N 1°31′00″E / 42.50000°N 1.51667°E / 42.50000; 1.51667 (Ανδόρρα λα Βέλια)
Επίσημες γλώσσες Καταλανικά
Πολίτευμα Κοινοβουλευτική Δημοκρατία και Συγκυριαρχούμενο Πριγκιπάτο
Πρωθυπουργός
Συμπρίγκιπες
Αντονί Μαρτί
Βίβες Σισίλια
Φρανσουά Ολλάντ

Ανεξαρτησία
Ίδρυση
Ισχύον Σύνταγμα


1278
28 Απριλίου 1993

Έκταση
 • Σύνολο
 • % Νερό
 • Σύνορα

468 km2 (193η)
αμελητέο
120,3 km
Πληθυσμός
 • Εκτίμηση 2011 
 • Απογραφή 2006 
 • Πυκνότητα 

84.825[2] (195η) 
69.150  
179 κατ./km2 (66η) 
Α.Ε.Π. (PPP)
 • Ολικό  (2007)
 • Κατά κεφαλή 

3,66 δισ. $ [2]  
42.500 $[2]  
ΔΑΑ (2013) Straight Line Steady.svg 0,846 (33η) – πολύ υψηλή
Νόμισμα Ευρώ 1 (€ EUR)
Ζώνη ώρας
 • Θερινή ώρα
CET (UTC +1)
(UTC +2)
Internet TLD .ad 2

Κωδικός κλήσης

+376

1 Πριν το 1999: Γαλλικό Φράγκο και Ισπανική Πεσέτα
2Χρησιμοποιείται και το .cat από κοινού με τις περιοχές της Καταλωνίας

Το Πριγκηπάτο της Ανδόρρας (καταλανικά: Principat d'Andorra, γαλλικά: Principauté d'Andorre, ισπανικά: Principado de Andorra) είναι πολύ μικρό μεσόγειο κράτος, που βρίσκεται στη νοτιοδυτική Ευρώπη, στα ανατολικά Πυρηναία, μεταξύ Γαλλίας και Ισπανίας. Έχει έκταση 468 τετρ. χλμ. και πληθυσμό 84.825 (εκτ. 2011).[2] Το συνολικό μήκος της χώρας είναι 40 χλμ. Εκτός της πρωτεύουσας, Ανδόρρα λα Βέγια (στα καταλανικά, λα Βιέχα στα ισπανικά), περιλαμβάνει και 7 χωριά. Το κράτος ονομάζεται και Πριγκιπάτο των Κοιλάδων της Ανδόρρας.[3]

Γεωγραφία και κλίμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρτης της Ανδόρρας
Όρη της Ανδόρρας

Εξαιτίας της θέσης της στα ανατολικά Πυρηναία, η Ανδόρρα αποτελείται κυρίως από όρη με μέσο υψόμετρο 1.996 μ. Το μεγαλύτερο σε ύψος βουνό είναι το Κόμα Πεδρόσα (Coma Pedrosa) στα 2.946 μ. Το χαμηλότερο σημείο είναι 870 μ. στο σημείο που ενώνονται τρεις στενές κοιλάδες σε σχήμα Υ, στον ποταμό Βαλίρα.

Κλίμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δορυφορική φωτογραφία της Ανδόρρας

Το εύκρατο κλίμα του κρατιδίου είναι παρόμοιο με εκείνο των όμορων χωρών του. Έτσι, εξαιτίας του μεγάλου υψομέτρου οι χειμώνες χαρακτηρίζονται από συχνές χιονοπτώσεις κατά μέσο όρο και παρατηρείται σχετική δροσιά το καλοκαίρι.Οι βροχοπτώσεις κατά μέσο όρο είναι της τάξης των 808 mm και η μέση θερμοκρασία κυμαίνεται από -1 ως 6 βαθμούς Κελσίου τον Ιανουάριο σε 12 με 26 βαθμούς Κελσίου τον Ιούλιο.[4]

Χλωρίδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λουλούδια της Ανδόρρας.

Φυτογεωγραφικά η χώρα ανήκει στην ευρωπαϊκή ατλαντική περιοχή του Circumboreal. Σύμφωνα με το WWF, το έδαφος της Ανδόρρας ανήκει στην οικολογική ζώνη των κωνοφόρων και των μικτών δασών των Πυρηναίων. Τα δάση της αποτελούνται από πεύκα, ελάτη, βελανιδιές και άλλα δέντρα.[4]

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο θυρεός της Ανδόρας στην έδρα του επισκόπου της Ουρχέλ

Η Πολιτεία της Ανδόρρας δημιουργήθηκε το 1278, όταν η περιοχή περιήλθε στον Κόμητα του Φουά (Comte de Foix) και στον επίσκοπο του Ουρχέλ. Τα δικαιώματα όμως της Κομητείας αυτής πέρασαν μετά από γάμο του Ερρίκου Δ΄ στο Γαλλικό Στέμμα. Έτσι, συνέχισε να βρίσκεται αυτοτελές μεν αλλά υπό την προστασία του εκάστοτε Βασιλέως, και σήμερα (κατά κληρονομικό δικαίωμα) Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η χώρα παραλείφθηκε από την συνθήκη του 1919, με αποτέλεσμα να παραμείνει σε εμπόλεμη κατάσταση με τη Γερμανία ως το 1958.[5] Το 1982 ανέλαβε πρώτος πρωθυπουργός ο Όσκαρ Ρίμπας Ρέιγκ και στις 14 Μαρτίου[6] του 1993 εγκρίθηκε Σύνταγμα[7] με δημοψήφισμα. Σύμφωνα με το ίδιο το Σύνταγμα, τέθηκε σε ισχύ την ημέρα που δημοσιεύτηκε στην Butlletí Oficial del Principat d'Andorra, στις 28 Απριλίου του 1993. Μερικούς μήνες αργότερα, στις 28 Ιουλίου του 1993, η Ανδόρρα έγινε μέλος του ΟΗΕ. Έπειτα από τις γενικές εκλογές του 2009, οι Σοσιαλδημοκράτες του Τζάουμε Μπαρτουμέου κέρδισαν συνολικά 14 έδρες στο 28μελές Γενικό Συμβούλιο έναντι 11 για το συνασπισμό του απερχόμενου πρωθυπουργού, Αλμπέρτ Πιντάτ. Ο Μπαρτουμέου σχημάτισε κυβέρνηση συνασπισμού από κοινού με το Ανδορρανό Κόμμα για την Αλλαγή (ApC), το οποίο κατέλαβε 3 έδρες.Ο Μπαρτουμέου εξελέγη πρωθυπουργός τον Ιούνιο του 2009 και ανέλαβε καθήκοντα στις 5 Ιουνίου του ιδίου έτους.

Δημογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο πληθυσμός της χώρας είναι 85.293 κάτοικοι (201η στον κόσμο). Στο κρατίδιο ζουν Ισπανοί, Γάλλοι, Πορτογάλοι, Βρετανοί και Ιταλοί, σε ποσοστό 67,7%. Οι Ανδορρανοί αποτελούν μειονότητα στην ίδια τους τη χώρα, με 33% του συνολικού πληθυσμού. Ο ρυθμός αύξησης του πληθυσμού είναι 0,22% (εκτίμηση 2013) με τον ρυθμό γεννήσεων να είναι 8,88 γεννήσεις/1000 κατοίκους και θανάτων 6,67 θάνατοι/1000 κατοίκους πληθυσμού (εκτίμηση 2013).[2]

Γλώσσες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η καταλανική γλώσσα είναι η εθνική γλώσσα της χώρας. Οι περισσότεροι κάτοικοι της χώρας μιλούν ισπανικά, γαλλικά ή και τις δύο γλώσσες. Αξίζει να σημειωθεί ότι το κρατίδιο είναι το μοναδικό μαζί με άλλα τρία (Γαλλία, Μονακό και Τουρκία) στην Ευρώπη που δεν έχει υπογράψει την Θεμελιώδη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Προστασία των Μειονοτήτων.[8]

Θρησκεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ναός στην Ανδόρρα.

Ο πληθυσμός πρεσβεύει κυρίως το Ρωμαιοκαθολικό δόγμα. Η προστάτιδά τους είναι η Θεοτόκος του Μέριτσελ (Mare de Déu de Meritxell). Στις 8 Σεπτεμβρίου είναι εθνική εορτή, καθώς τιμάται η μνήμη της.[2]

Μακροζωία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πάρκο στο κρατίδιο.

Σύμφωνα με αμερικανική έρευνα του 2007, η Ανδόρα κατέχει το ρεκόρ μακροζωίας διεθνώς.[9][10] Σύμφωνα με εκτιμήσεις για το 2013, το μέσο προσδόκιμο ζωής στη χώρα είναι 82,58 χρόνια (στους άνδρες 80,46 και στις γυναίκες 84,83).[2]

Διοικητική διαίρεση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρτης με την διοικητική διαίρεση της Ανδόρρας.

Το κρατίδιο διαιρείται σε 7 ενορίες. Αυτές είναι:

  • Ανδόρρα Λα Βέγια
  • Κανίγιο (Canillo)
  • Ενκάμπ (Encamp)
  • Εσκάλδες-Ενχορδανί (Escaldes-Engordany)
  • Λα Μασσάνα (La Massana)
  • Ορδίνο (Ordino)
  • Σαντ Χούλια ντε Λόρια (Sant Julià de Lòria)

Οικονομία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Μουσείο Καπνού στην Σαν Χουλιά ντε Λορία

Η οικονομία της βασίζεται κυρίως στον τουρισμό και αποτελεί οικονομικό κέντρο χάρη στις φορολογικές απαλλαγές. Το 1982 το Πριγκιπάτο επισκέφθηκαν, διερχόμενοι, περισσότεροι από 6 εκατομ. τουρίστες, αριθμός που ανέρχεται σε περισσότερο από 11,5 εκατομμύρια[2] (εκτ. 2009). Επίσης οι κάτοικοι ασχολούνται με την καλλιέργεια πατάτας και καπνού. Καλλιεργούνται ακόμα κριθάρι και σίκαλη. Παράγεται επίσης ξυλεία και μόλυβδος. Οι εξαγωγές περιλαμβάνουν τσιγάρα, πούρα, έπιπλα, μεταλλικό νερό και γραμματόσημα.[4] Η παραγωγή ηλεκτρισμού το 1984 ήταν 140 εκατομμύρια kwh και εισήγαγε ακόμη 200 εκατομμύρια kwh. Νόμισμα της χώρας είναι το ευρώ.

Διακυβέρνηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχηγός Κράτους είναι από κοινού, ο εκάστοτε Πρόεδρος της Γαλλίας και ο επίσκοπος του Ουρχέλ. Έτσι, Αρχηγοί Κράτους (συνηγεμόνες) είναι σήμερα ο Φρανσουά Ολλάντ και ο επίσκοπος του Ουρχέλ, Ζουάν Ενρίκ Βίβες Σισίλια. Ο Πρόεδρος της Γαλλίας εκπροσωπείται διά του προσωπικού του αντιπροσώπου στη συνηγεμονία. Στο αξίωμα αυτό υπηρετεί από τις 21 Μαΐου 2012 η Σιλβί Ιμπάκ. Αντιπρόσωπος του επισκόπου είναι ο Ζοζέπ Μαρία Μαουρί Πριόρ, από τον Ιούλιο του 2012. Την εκτελεστική εξουσία ασκεί ο αρχηγός κυβερνήσεως Αντονί Μαρτί (από το 2011). Το τελευταίο Σύνταγμα της χώρας εγκρίθηκε σε δημοψήφισμα, το 1993. Το Κοινοβούλιο (Γενικό Συμβούλιο) αποτελείται από 28 μέλη, των οποίων η θητεία διαρκεί 4 έτη και ο πρόεδρός του (σήμερα ο Βιτσέντς Ματέου Ζαμόρα, ανέλαβε καθήκοντα στις 28 Απριλίου 2011) καλείται syndic (Síndic General de les Valls d'Andorra). Δικαίωμα ψήφου έχουν όσες και όσοι είναι ηλικίας 18 ετών και άνω.

Εκλογές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άμυνα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ισπανία και η Γαλλία έχουν την ευθύνη για την άμυνα της Ανδόρρας. Σήμερα έχει πολύ μικρή στρατιωτική δύναμη, η οποία χρησιμοποιείται μόνο για εθιμοτυπικούς λόγους.

Επικοινωνίες και μεταφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λογότυπο της εθνικής ραδιοφωνίας της Ανδόρρας.

Οι αναλογικές τηλεοπτικές μεταδόσεις σταμάτησαν στις 25 Σεπτεμβρίου του 2007 και έκτοτε όλες οι τηλεοπτικές υπηρεσίες παρέχονται από την Επίγεια Ψηφιακή Τηλεόραση (Televisió Digital Terrestre ή TDT), η οποία μεταδίδει εκτός από τον μοναδικό τηλεοπτικό σταθμό της Ανδόρας και ισπανικά και γαλλικά κανάλια.[11] Η κρατική ραδιοφωνία (Radio Nacional d’Andorra) ευθύνεται για τη λειτουργία του Radio Andorra και του μουσικού σταθμού Andorra Música.

Συγκοινωνία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δρόμος στα σύνορα της χώρας με την Γαλλία
Πινακίδα οχήματος στην Ανδόρρα
Τοπογραφικός χάρτης της Ανδόρρας

Η Ανδόρρα συνδέεται με τις εθνικές οδούς Ισπανίας και Γαλλίας. Στερείται σιδηροδρομικού δικτύου και αεροδρομίου, με πλησιέστερους αερολιμένες αυτούς του Σέο ντε Ουρχέλ (Seo de Urgel), της Βαρκελώνης και του Περπινιάν. Καθώς αποτελεί περίκλειστη χώρα, η Ανδόρα στερείται και λιμανιών. Η οδήγηση γίνεται στην δεξιά πλευρά του δρόμου. Για τις μεταφορές του κοινού γίνονται τακτικά δρομολόγια λεωφορείων.[12]

Εκπαίδευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο αλφαβητισμός είναι της τάξης του 100%. Το 1986 στα σχολεία του κράτους φοιτούσαν 3.490 μαθητές και μαθήτριες πρωτοβάθμιας, 3.113 δευτεροβάθμιας, 170 τεχνολογίας και 46 ειδικών σχολών. Η χώρα διαθέτει δημόσιο πανεπιστήμιο (Universitat d'Andorra) από το 1997. Αποτελείται από νοσηλευτική σχολή, μία σχολή επιστημών πληροφορικής και ένα κέντρο για σπουδές εξ αποστάσεως. Είναι μέλος της Ένωσης Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων.[13]

Πολιτισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μουσική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ανδόρα στο διαγωνισμό τραγουδιού της Γιουροβίζιον, το 2007, με το συγκρότημα Anonymous.

Στη χώρα διοργανώνονται μουσικά φεστιβάλ και παρουσιάζονται παραδοσιακοί χοροί, όπως οι κοντραπάς (contrapàs) και μαράτσα (marratxa). Σημαντικός χορός, ο οποίος παρουσιάζει διαφορές από τους ισπανικούς και τους γαλλικούς χορούς είναι και ο σαρδάνα (sardana). Επίσης, στο Εσκαλδές-Ενχορδανί (Escaldes-Engordany χορεύεται και ο "χορός της Αγίας Άννας".[14] Στην Κάμπρα ντε Ανδόρα δραστηριοποιείται και Ορχήστρα Νέων. Από το 2004 η χώρα μετέχει στον ευρωπαϊκό διαγωνισμό τραγουδιού της Eurovision.

Αθλητισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ανδόρρα είναι δημοφιλής τόπος για χειμερινά αθλήματα, εξαιτίας των ορέων της. Ωστόσο, το ποδόσφαιρο είναι επίσης σημαντικό άθλημα για το μικρό κράτος. Η εθνική της ποδοσφαιρική ομοσπονδία (Federació Andorrana de Fútbol)[15] ιδρύθηκε το 1994. Είναι μέλος της ΦΙΦΑ από το 1996. Έχει επίσης εθνική ομάδα ανδρών (εθνικά χρώματα είναι το κόκκινο, το μπλε και το κίτρινο), η οποία τον Απρίλιο του 2009 ήταν 195η στην παγκόσμια κατάταξη.

Σημαντικότερη, είναι η παρουσία της Ανδόρρας στο άθλημα του Ράγκμπυ Γιούνιον. Στην Ευρώπη (FIRA - AER)[16] η εθνική ομάδα της Ανδόρρας αγωνίζεται στην τέταρτη (από επτά υπάρχουσες) τη τάξει κατηγορία (ENC 2B). Διεθνώς, το IRB [17](Διεθνές Συμβούλιο Ράγκμπυ) την κατατάσσει 58η μεταξύ 93 χωρών

Διεθνείς σχέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Ανδόρρα υπάρχουν πολλές πρεσβείες και προξενεία από χώρες που εκπροσωπούνται άμεσα σε αυτήν.

Αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Brutails La Coutume d'Andorre Paris 1904.
  • Corts Peyret J. Geografia Historia d'Andorra Barcelona, 1945.
  • Statesman's Year Book by John Paxton.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Wiktionary logo
Το Βικιλεξικό έχει λήμμα που έχει σχέση με το λήμμα:
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα