Χαϊκάλι

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Για άλλες χρήσεις, δείτε: Χαϊκάλι (αποσαφήνιση).

Συντεταγμένες: 38°06′09″N 21°39′48″E / 38.10250°N 21.66333°E / 38.10250; 21.66333

Χαϊκάλι
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Χαϊκάλι
Διοίκηση
Χώρα Ελλάδα
Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας
Δήμος Δυτικής Αχαΐας
Δημοτική ενότητα Ωλενίας
Τοπική κοινότητα Χαϊκαλίου
Γεωγραφία και στατιστική
Γεωγραφικό διαμέρισμα Πελοποννήσου
Περιφερειακή ενότητα Αχαΐας
Υψόμετρο 88
Πληθυσμός 317 (2011)
Το Χαϊκάλι Αχαΐας.
Ο Ι.Ν. Αγίου Δημητρίου στο Χαϊκάλι Αχαΐας.

Το Χαϊκάλι είναι οικισμός της Αχαΐας. Σύμφωνα με το Πρόγραμμα Καλλικράτης από 1/1/2011 ανήκει στο Δήμο Δυτικής Αχαΐας[1]. Την περίοδο 1997-2010 ανήκε στο Δήμο Ωλενίας[1][2], ενώ πριν από το σχέδιο Καποδίστριας αποτελούσε έδρα της πρώην ομώνυμης κοινότητας[3][1], η οποία περιελάμβανε επίσης τους οικισμούς Κατσαϊταίικα και Κουνελαίικα[3][1].

Απέχει περίπου 25 χιλιόμετρα ΝΔ της Πάτρας. Συνορεύει στα δυτικά με τη ΒΙ.ΠΕ. Πάτρας. Βόρεια και πολύ κοντά στο χωριό διέρχεται ο ποταμός Τευθέας ή Παραπείρος, ο οποίος σε αυτή την περιοχή ονομάζεται και "Χαϊκαλαίικο"[4] ή "Χαϊκαρέϊκο"[5].

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αναφέρεται ως οικισμός το 1697 επί Βενετοκρατίας με την πληροφορία ότι ήταν υπόχρεο 20 στατήρων φορβής για το ιππικό της Βενετίας[4]. Το 1700, κατά τη βενετική απογραφή "Grimani", είχε 96 κατοίκους[4]. Από το 1713 αποτελεί ενορία[4]. Στα 1831 οι κάτοικοι Ι. Αθανασόπουλος και Λ. Κριγιαζόπουλος υπογράφουν υπέρ του Καποδίστρια[4].

Μέρος των κατοίκων του χωριού ήρθε τον 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ού αι. από τις θέσεις "Στριγκλέικο Βουνό"[6][7] και "Σάπια Βρύση"[4][8] του Παναχαϊκού και εγκαταστάθηκε στην περιοχή[4][9]. Ο Χρήστος Κορύλλος αναφέρει το 1903 ότι οι μισοί κάτοικοί του μιλούσαν αλβανικά, δηλ. ήταν αρβανίτες[4][10][11][12].

Στα 1885 αναφέρεται ότι ο οικισμός απείχε τότε τρεις ώρες δρόμο από την Κάτω Αχαΐα, την έδρα του τότε Δήμου Δύμης[13], στον οποίο είχε υπαχθεί από την 20/04/1835[4][1].

Ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το όνομα του χωριού είναι ανθρωπωνυμικό και προέκυψε από το επίθετο του πρώτου οικιστή του[4]. Η ονομασία του μάλλον προέρχεται από παραφθορά του στου Χαϊκάλη από το ομώνυμο επίθετο[14] Μια εκδοχή αναφέρει ότι αυτός ο πρώτος οικιστής του χωριού με το επίθετο "Χαϊκάλης" προέρχεται από την περιοχή της ορεινής Ναυπακτίας όπου υπήρχε χωριό με το ίδιο όνομα[4][9]. Επισημαίνεται ότι σε ένα κατάστιχο για την περιοχή της βορειοδυτικής Πελοποννήσου που υπάρχει στη βιβλιοθήκη «Κύριλλος και Μεθόδιος» στη Σόφια, και αφορά τα έτη 1461-1463, αναφέρεται το επίθετο Hajkali, το οποίο είναι αρβανίτικο[15].

Δημογραφική εξέλιξη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 19ο αιώνα βρίσκεται να έχει 17 οικογένειες κατά την απογραφή του 1829 από την Expédition de Morée[4].

Συγκεντρωτικά, η δημογραφική εξέλιξη του οικισμού σύμφωνα με τις εθνικές απογραφές[16][17] είναι η εξής:

1830 1835 1844 1848-1851 1861 1879 1889 1896 1907 1920 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
17 οικογ.[9][4] 13 οικογ. -
61 κατ.[9]
243 κατ.[9] 60 οικογ. -
369 κατ.[9][4]
233 κατ.[9] 298[9][4][18] 313[9][4] 276[9][19] 394[9] 443[9] 342[9] 529[9] 494[9] 453[9][20][21] 424[9] 359[9][22] 344[9] 352[9][23] 317[24]

Λοιπά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ναός του χωριού είναι ο Άγιος Δημήτριος. Κύρια δραστηριότητα των κατοίκων του είναι η κτηνοτροφία και η γεωργία (κυρίως οι αμπελοκαλλιέργειες).

Στο Χαϊκάλι δραστηριοποιούνται δύο σημαντικά οινοποιεία, το Κτήμα Φραντζή και το Οινοποιείο Γιδιάρη[25] ενώ πρόκειται να λειτουργήσει σε ιδιόκτητες εγκαταστάσεις το Αντωνοπούλειο ίδρυμα[26] για παιδιά με ειδικές ανάγκες[27].

Αθλητισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο γήπεδο του Χαϊκαλίου έχουν την έδρα τους η ποδοσφαιρική ομάδα "Α.Ο. Χαϊκαλίου" καθώς και η ομάδα ράγκμπι γιούνιον του Αίολου Πατρών.

Παραπομπές και υποσημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Χαϊκαλίου Αχαΐας, eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 17/03/2017.
  2. Παπαδημητρίου 2000, σελ. 38.
  3. 3,0 3,1 Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Κοινότητας Χαϊκαλίου Αχαΐας, eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 17/03/2017.
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 Τριανταφύλλου 1995, λήμμα Χαϊκάλι.
  5. Κορύλλου 1903, σελ. 31.
  6. Βλ. στο λήμμα Λιμνοχώρι Αχαΐας.
  7. Επίσημη ιστοσελίδα Δήμου Μόβρης, movri.gr. Ανακτήθηκε: 28/02/2011.
  8. Τριανταφύλλου 1995, λήμμα Σάπια βρύση.
  9. 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 9,12 9,13 9,14 9,15 9,16 9,17 9,18 9,19 Λουλούδης 2010, σελ. 320.
  10. Κορύλλου 1903, σελ. 72.
  11. Η λέξη "κάλι" στα αρβανίτικα σημαίνει "άλογο".
  12. Στις 23/10/1979 έγινε στο χωριό καταγραφή δημοτικού τραγουδιού με όνομα "Ερωτικό για τα γιορντάνια" στα αρβανίτικα. Βλ. τη σχετική καταχώριση στην ιστοσελίδα του Μουσικού Λαογραφικού Αρχείου "Μέλπως Μερλιέ". mla.gr. Ανακτήθηκε: 28/02/2011.
  13. Νουχάκης 1885, σελ. 61.
  14. Βλ. λ.χ. χάρτη του Νομού Αχαΐας που δείχνει το Χαϊκάλη. Κορύλλου 1903, εμβόλιμα των σελίδων 4 και 5.
  15. Βλ. σχετικά. lithoksou.net. Ανακτήθηκε: 28/02/2011.
  16. Ψηφιακή βιβλιοθήκη της Ε.Σ.Υ.Ε./ΕΛ.ΣΤΑΤ.. dlib.statistics.gr. Ανακτήθηκε: 24/10/2017.
  17. Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές στην Τ.Α. - Δημοσιεύματα απογραφών. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 24/10/2017.
  18. Απογράφεται από κοινού με τα Χαρμπαλέϊκα. Βλ. Λουλούδης 2010, σελ. 320 [υποσημείωση 4].
  19. Ο ιστορικός Κώστας Τριανταφύλλου αναφέρει εσφαλμένα ως απογραφή αυτήν του 1889. Βλ. Τριανταφύλλου 1995, λήμμα Χαϊκάλι.
  20. Ο ιστορικός Κώστας Τριανταφύλλου αναφέρει εσφαλμένα ως πληθυσμό του οικισμού τον συνολικό πληθυσμό της κοινότητας, δηλ. 557 κάτοικοι. Βλ. Τριανταφύλλου 1995, λήμμα Χαϊκάλι.
  21. Επειδή η απογραφή εκτυπώνεται τόσο στα ελληνικά όσο και στα γαλλικά, όλοι οι οικισμοί έχουν δίπλα τους και το όνομά τους στο λατινικό αλφάβητο. Το Χαϊκάλι εδώ αναφέρεται ως Khaicali.
  22. Αναφέρεται ξανά ως Khaicali.
  23. Μόνιμος πληθυσμός: 353 κάτοικοι. Βλ. Ε.Σ.Υ.Ε. - Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001
  24. ΕΛ.ΣΤΑΤ. - Μόνιμος πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2011
  25. "Οινοτουρισμός στην Αχαΐα", winesurveyor.weebly.com. Ανακτήθηκε: 28/02/2011.
  26. Βλ. σχετική αναφορά. parents.gr. Ανακτήθηκε: 28/02/2011.
  27. antonopouleio.gr. Ανακτήθηκε: 28/02/2011.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Θεόδωρος Η. Λουλούδης, Αχαΐα. Οικισμοί, οικιστές, αυτοδιοίκηση, Νομαρχιακή Επιχείρηση Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ν.Α. Αχαΐας, Πάτρα 2010.
  • Κώστας Ν. Τριανταφύλλου, Ιστορικόν Λεξικόν των Πατρών, Τόμος Β΄, Τυπογραφείο Πέτρου Χρ. Κούλη, Πάτρα 1995, Τρίτη Έκδοση, λήμμα Χαϊκάλι, λήμμα Σάπια βρύση.
  • Νικόλας Φαράκλας, Η Γεωπολιτική Οργάνωση της Πελοποννησιακής Αχαΐας, Πανεπιστήμιο Κρήτης-Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας-Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης, σειρά: Ρίθυμνα-Θέματα Κλασικής Αρχαιολογίας, αρ.9, Ρέθυμνο 2001.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]