Μάνος Κατράκης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Μάνος Κατράκης
Μάνος Κατράκης.png
Ο Μάνος Κατράκης στην ταινία Ελευθέριος Βενιζέλος 1910-1927
Γέννηση
Κίσσαμος
Θάνατος 2 Σεπτεμβρίου 1984 (76 ετών)
Αθήνα
Εθνικότητα Ελληνική
Υπηκοότητα Ελλάδα
Ιδιότητα ηθοποιός
Μάνος Κατράκης στην IMDb

Ο Μάνος Κατράκης (Καστέλι Κισσάμου 14 Αυγούστου 1908 - 2 Σεπτεμβρίου 1984) ήταν Έλληνας ηθοποιός του θεάτρου και του κινηματογράφου. Στο θέατρο συνεργάστηκε με ιερά τέρατα όπως ο Μυράτ και η Κοτοπούλη κερδίζοντας τον θαυμασμό και των πιο απαιτητικών κριτικών, ενώ μέσω του κινηματογράφου έγινε γνωστός και αγαπητός σε όλους τους Έλληνες.

Επιβλητική φυσιογνωμία, ψηλός, ευθυτενής, με χαρακτηριστική ηχηρή φωνή και έναν αέρα αριστοκρατικότητας, υποδυόταν συνήθως χαρακτήρες στην κορυφή της κοινωνικής ιεραρχίας (βασιλείς, γαιοκτήμονες-τσιφλικάδες, εφοπλιστές, βιομηχάνους, πολιτικούς κλπ).

Βιογραφικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ήταν το μικρότερο από τα πέντε παιδιά του εμπόρου Χαράλαμπου Κατράκη και της Ειρήνης. Πριν συμπληρώσει τα 10 του χρόνια η οικογένειά του μετακόμισε στην Αθήνα καθώς οι δουλειές του πατέρα δεν πήγαιναν και τόσο καλά και θεώρησαν πως η πρωτεύουσα θα προσέφερε περισσότερες επαγγελματικές ευκαιρίες από τη Μεγαλόνησο.

Τον μικρό Μάνο γοήτευε το ποδόσφαιρο. Έπαιζε αρχικά στην ομάδα του «Κεραυνού» και μετά στον «Αθηναϊκό». Κάποια στιγμή σε νεαρή ηλικία αναγκάζεται να γίνει ο προστάτης της οικογένειας, καθώς ο πατέρας του λείπει πια συνεχώς και ο μεγαλύτερος αδελφός του Γιάννης είναι ήδη ξενιτεμένος στην Αμερική.

Τα πρώτα χρόνια ως ηθοποιός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γρήγορα το ταλέντο του θα ανακαλυφθεί. Εμφανίζεται για πρώτη φορά σε θεατρική σκηνή στην Αθήνα το 1927. Ο σκηνοθέτης Κώστας Λελούδας θα ενθουσιαστεί από το μπρίο και τη δυναμικότητα του νεαρού και έτσι έναν χρόνο αμέσως μετά θα παίξει στην πρώτη βουβή ταινία «Το λάβαρο του '21» (1928). Ταυτόχρονα σχεδόν συμμετέχει σε θεατρικές παραστάσεις τοπικών θιάσων, όπως του «Θιάσου Νέων» του Ανδρέα Παντόπουλου και του θιάσου της Μαρίκας Κοτοπούλη, μέχρις ότου καταφέρνει να μπει στο Εθνικό Θέατρο (1931).

Από κει και πέρα όλα άλλαξαν ραγδαία για τον Κατράκη. Η δεκαετία του '30 έφερε την καταξίωσή του στο θεατρικό σανίδι, τη γνωριμία του με εξέχουσες προσωπικότητες του καιρού (όπως ήταν η φιλία του με τον μαέστρο Δημήτρη Μητρόπουλο) αλλά και τον πρώτο του γάμο, σε ηλικία 25 ετών, με την επίσης ηθοποιό, Άννα Λώρη. Από το 1933 έπαιξε κατά σειρά με τους θιάσους Λουδοβίκου Λούη, Μήτσου Μυράτ, Βασίλη Αργυρόπουλου και Μαρίκας Κοτοπούλη μέχρι το 1935, όταν επαναπροσλήφθηκε από το Εθνικό θέατρο.

Πόλεμος-Κατοχή-Αντίσταση-Εξορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο γάμος του τέλειωσε σύντομα και γρήγορα ήρθε ο πόλεμος κι η κατοχή. Συμμετείχε στο μέτωπο και πολέμησε γενναία αλλά δραματικά γεγονότα στιγμάτισαν την τότε ζωή του: ένας δεύτερος γάμος που κι αυτός δεν ορθοπόδησε, ο χαμός κατά τη γέννα των μοναδικών δίδυμων παιδιών του. Το 1943, όταν ανέλαβε Πρόεδρος του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών συνέβαλε τα μέγιστα στην ίδρυση του Κρατικού θεάτρου Θεσσαλονίκης.

Ο Κατράκης εντάχθηκε στο ΕΑΜ και στο ΚΚΕ κατά τη διάρκεια της Κατοχής, και πολέμησε στην Εθνική Αντίσταση. Η πεισματική άρνησή του να υπογράψει "δήλωση μετανοίας και αποκήρυξης των κομμουνιστικών ιδεών" οδήγησε σε διώξεις, βασανιστήρια και εξορία στη Μακρόνησο και τον Άη Στράτη για σχεδόν επτά χρόνια. Η φιλία του και η κοινή πορεία με συναγωνιστές του, όπως ο Γιάννης Ρίτσος, ο Τζαβαλάς Καρούσος και ο Γιάννης Χοντζέας, τον βοήθησαν να αντιμετωπίσει τις δραματικές αυτές στιγμές. Ταυτόχρονα είχε τη δύναμη να εμψυχώνει σύντροφους του στη Μακρόνησο και στον Άη Στράτη.

Όταν πια στις αρχές της δεκαετίας του '50 επιστρέφει στην Αθήνα οριστικά, το μετεμφυλιακό κλίμα είναι βαρύ. Λίγες πόρτες ανοιχτές, λίγες δουλειές. Αναγκάζεται να εργαστεί ευκαιριακά (στο ραδιόφωνο στην αρχή) αλλά σιγά-σιγά κατορθώνει να πάρει μικρούς ή μεγαλύτερους ρόλους στο θέατρο και στον κινηματογράφο.

Επαγγελματική καταξίωση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1951 - 1952 διοργανώνει «ποιητικές απογευματινές» στο θέατρο Μουσούρη. Το 1952 πρωταγωνίστησε στον «Προμηθέα» του Αισχύλου με τον Θυμελικό θίασο του Καρζή σε Δελφούς και Αθήνα, όπου μετά την παράσταση δέχεται την έκφραση συγχαρητηρίων από τους Βασιλείς. Ακολούθως πρωταγωνίστησε στον θίασο της Κοτοπούλη και το 1953 οργάνωσε δικό του θίασο. Από το 1954 είναι πρωταγωνιστής του «Θεάτρου Αθηνών» και από το επόμενο έτος του «Εθνικού Λαϊκού Θεάτρου», στο οποίο ανέβαιναν συνεχώς παραστάσεις και με μεγάλη επιτυχία.

Στα 1954 θα γνωρίσει την πιο σημαντική σύντροφο της ζωής του και μετέπειτα σύζυγό του (τρίτη και τελευταία), τη Λίντα Άλμα μετά από μία θεατρική πρεμιέρα. Από κείνη τη μέρα και μετά δε θα τους χωρίσει τίποτα, μονάχα ο θάνατος του μεγάλου ηθοποιού, τριάντα χρόνια αργότερα.

Η επόμενη περίοδος ήταν η πιο λαμπρή για τον Κατράκη, τον καθιέρωσε και τον καταξίωσε ως μεγάλο άνθρωπο της τέχνης στη συνείδηση όλων.

Η φωνή του π.χ. όταν απαγγέλλει το «Άξιον Εστί» του Ελύτη ή το «Πέντε η ώρα που βραδιάζει» από τον Θρήνο για τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας του Λόρκα θα μείνει για πάντα καταγεγραμμένη στη μνήμη των Ελλήνων.

Ηθοποιός μέχρι το τέλος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η συνεχής καταπόνηση του οργανισμού του του δημιούργησε με τον καιρό προβλήματα και η υγεία του εξασθένησε. Μανιώδης καπνιστής, σχεδόν μέχρι το τέλος της ζωής του, αρνήθηκε να ακολουθήσει αυστηρό πρόγραμμα θεραπείας. Έτσι, λίγο μετά την ολοκλήρωση των γυρισμάτων της τελευταίας ταινίας, στην οποία πρωταγωνίστησε -το Ταξίδι στα Κύθηρα με σκηνοθέτη τον Θόδωρο Αγγελόπουλο- άφησε την τελευταία του πνοή στις 2 Σεπτεμβρίου του 1984, σε ηλικία 76 ετών, μετά από μάχη, με τον καρκίνο του πνεύμονα. Μέχρι το τέλος της ζωής του ήταν μέλος του ΚΚΕ. Κηδεύτηκε στο Α' Νεκροταφείο Αθηνών.

Φιλμογραφία[1][Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1929 Το λάβαρο του '21
1931 Έτσι κανείς, σαν αγαπήσει
1932 Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας
1946 Καταδρομή στο Αιγαίο
1948 Μαρίνος Κονταράς
1953 Εύα
1954 Μαγική πόλις
1956 Ο δρόμος με τις ακακίες
1961 Αντιγόνη

Φλογέρα και αίμα

Συνοικία το όνειρο

1962 Ηλέκτρα

Θρίαμβος

1963 Αθώα ή ένοχη

Ένας ντελικανής

Τα κόκκινα φανάρια

Ο αδελφός της Άννας

1964 Διωγμός

Προδοσία

Οι επικίνδυνοι

Ενωμένοι στη ζωή και στο θάνατο

1965 Το μπλόκο

Σπαραγμός

Ο επαναστάτης

Ιστορία μιας ζωής

Το χώμα βάφτηκε κόκκινο

Η έξοδος του Μεσολογγίου

1966 Αχάριστη

Ο κατατρεγμένος

Σκλάβοι της μοίρας

Μαζί σου για πάντα

Η Ελλάς χωρίς ερείπια

Δάκρυα για την Ηλέκτρα

Έρωτας στην καυτή άμμο

Έχω δικαίωμα να σ' αγαπώ

Κατηγορώ τους ανθρώπους

Τώρα που φεύγω απ' τη ζωή

Αιχμάλωτοι του πεπρωμένου

1967 Ο δραπέτης

Κοντσέρτο για πολυβόλα

Τι κι αν γεννήθηκα φτωχός

Ο Λαμπίρης εναντίον παρανόμων

1968 Η λυγερή

Τζέην Έυρ

Ξεριζωμένη γενιά

Η καρδιά ενός αλήτη

Το κανόνι και τ' αηδόνι

Μια μέρα ο πατέρας μου

Η λεωφόρους του μίσους

Ας με κρίνουν οι γυναίκες

Τόσα όνειρα στους δρόμους

Κατηγορούμενη απολογήσου

Θα κάνω πέτρα την καρδιά μου

Φίλησέ με πριν φύγης για πάντα

1969 Ο πρόσφυγας

Η ώρα της αλήθειας

Η σφραγίδα του Θεού

Για την τιμή και τον έρωτα

Κακός, ψυχρός κι ανάποδος

Η λεωφόρος της προδοσίας

Κυνηγημένη προσφυγοπούλα

Φίλησε με πριν να φύγεις για πάντα

1970 Ορατότης Μηδέν

Εσένα μόνο αγαπώ

Η ζούγκλα των πόλεων

Κατηγορώ τους δυνατούς

Ώρες αγάπης ώρες πολέμου

Αυτοί που μίλησαν με τον θάνατο

1971 Κατάχρησις εξουσίας

Η λεωφόρος του μίσους

1972 Χωρίς συνείδηση

Η Αλίκη δικτάτωρ

Με φόβον και πάθος

Αντάρτες των πόλεων

1973 Οι προστάτες
1974 Η δίκη των δικαστών
1978 Ο εφιάλτης

Κραυγή γυναικών

Ο ήλιος του θανάτου

1980 Ο άνθρωπος με το γαρίφαλο

Ελευθέριος Βενιζέλος: 1910-1927

1984 Ταξίδι στα Κύθηρα

Τα χρόνια της θύελλας

Θέατρο[2][Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1928 Η λύρα του γερο-Νικόλα
1929 Οι άθλιοι
1930 Στέλλα Βιολάντη
1932 Βασιλιάς Ληρ
1934 Αγαμέμνονας
1935 Βαβυλωνία
1936 Ο επιθεωρητής
1953 Η πιστή σύζυγος

Προμηθέας Δεσμώτης

1954 Ευγενία Γκραντέ
1955 Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας
1956 Το κορίτσι με το κορδελάκι
1960 Η Αντιγόνη της Κατοχής
1961 Ο Πατούχας
1962 Ο Χριστός ξανασταυρώνεται
1964 Ο καπετάν Μιχάλης
1965 Χωριστά τραπέζια
1966 Αυτό το ζώο το παράξενο
1969 Ο χορός του θανάτου
1971 Βασίλισσα Αμαλία
1972 Ο Οθέλος
1974 Οιδίπους τύραννος

Μαντώ Μαυρογένους

Προμηθέας Δεσμώτης

1977 Φθινοπωρινή ιστορία
1978 Οι τελευταίοι

Ο μονοσάνδαλος

1979 Συντροφιά με τον Μπρεχτ
1984 Προμηθέας

Τηλεοπτικό θέατρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1975 Ορφέας στον Άδη - Ο φυγάς, του Τένεσι Ουίλιαμς

Χριστουγεννιάτικα κάλαντα, του Τσαρλς Ντίκενς

στα πλαίσια της εκπομπής «Μεγάλο τηλεοπτικό θέαμα» ΥΕΝΕΔ
1981 Οιδίπους τύραννος, του Σοφοκλή στα πλαίσια της εκπομπής «Το θέατρο της Δευτέρας» ΕΡΤ

Τηλεοπτικές σειρές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1973 Αστυνομικές ιστορίες ΥΕΝΕΔ
1974 Οι δίκαιοι ΥΕΝΕΔ
1977 Υποψίες : εφιάλτης ΕΡΤ
1979 Η μεγάλη παρέλαση ΕΡΤ
1981 Λούμπεν ΥΕΝΕΔ
1983 Κοχλίας : ασκητική ΕΡΤ

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Από το retroDB.gr
  2. Από το "Σαν σήμερα" και το RetroDB.gr

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Έλληνες - Ελληνίδες ηθοποιοί
  • Θόδωρος Έξαρχος: "Έλληνες ηθοποιοί - Αναζητώντας τις ρίζες", Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών
  • www.90lepta.com
  • www.retrodb.gr
  • Who's who

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Μάνος Κατράκης. Στη ζωή, τη σκηνή και την οθόνη. (Βασίλης Γ. Μαρτσάκης, Μαρία Στ. Καραγεώργου, Αικατερίνη Δεμέστιχα) Εκδόσεις: ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ, 2004

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]