Λαόνικος Χαλκοκονδύλης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Λαόνικος Χαλκοκονδύλης
Laonikos Chalkokondylis.JPG
Γενικές πληροφορίες
Γέννηση1423 (περίπου)
Αθήνα
Θάνατος1490 (πιθανώς)[1]
Χώρα πολιτογράφησηςΒυζαντινή Αυτοκρατορία
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσεςΝέα ελληνική γλώσσα
Αρχαία Ελληνικά[2]
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότηταιστορικός
συγγραφέας
Οικογένεια
ΤέκναΓεώργιος Χαλκοκονδύλης
ΣυγγενείςΔημήτριος Χαλκοκονδύλης (ξάδελφος)

Ο Λαόνικος Χαλκοκονδύλης (1430 - 1490) ήταν Έλληνας ιστορικός, μέλος της ομώνυμης αρχοντικής οικογένειας της Αθήνας, η οποία ανέδειξε αρκετούς λογίους κατά τον 15ο αιώνα.

Βιογραφικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γεννήθηκε στην Αθήνα. Το έτος γέννησή του (1430 ή λίγο αργότερα) συνάγεται από τις περιγραφές του στο έργο του, όπου δεν αναφέρει τη Θεσσαλονίκη ως ελεύθερη (έπεσε το 1430). Το πραγματικό του όνομα ήταν Νικόλαος, αλλά για να τονίζει τη λογιοσύνη του χρησιμοποιούσε τον αναγραμματισμό Λαόνικος. Ήταν γιος του Γεωργίου Χαλκοκονδύλη (1390-1466) και ανιψιός του Δημητρίου Χαλκοκονδύλη (1423-1511). Ο πατέρας του κατείχε σημαντικό αξίωμα στην αυλή του φλωρεντινού δούκα των Αθηνών Αντόνιο Ατσαγιόλι. Όταν αυτός πέθανε το 1435, η σύζυγός του Μαρία Μελισσηνή προσπάθησε να διώξει από το Δουκάτο των Αθηνών τους φλωρεντινούς και να το κρατήση υπό ελληνική εξουσία. Γι' αυτό έστειλε τον συγγενή της Γεώργιο Χαλκοκονδύλη στον σουλτάνο Μουράτ Β΄ να την αναγνωρίση νόμιμη διάδοχο του δουκάτου και σε αντάλλαγμα να του δώσει οικογενειακές της κτήσεις στη Μεσσηνία και Λακωνία. Όσό όμως ο Γεώργιος βρισκόταν στο ταξίδι για τις διαπραγματεύσεις με τον Σουλτάνο, μαθαίνοντας οι Αθηναίοι εξεγέρθηκαν κι έδιωξαν την οικογένεια του, τη Μαρία κι έπειτα μόλις επέστρεψε και τον ίδιο το Γεωργιο, μένοντας πιστοί στο γιο του Αντόνιο και νεο δούκα Νέριο Β΄ Ατσαγιόλι.

H οικογένειά του εγκαταστάθηκε στον Μυστρά, πρωτεύουσα του ομώνυμου Δεσποτάτου. Σύμφωνα με μαρτυρία του Κυριακού του Αγκωνίτη , στις 2 Αυγούστου 1447 ο Λαόνικος Χαλκοκονδύλης ζούσε στην Αυλή του Δεσπότη του Μυστρά Κωνσταντίνου IA Παλαιολόγου. Ο νεαρός Λαόνικος παρακολουθούσε μαθήματα φιλοσοφίας κι ιστορίας από τον υπέργηρο Γεώργιο Γεμιστό Πλήθωνα. Ο Ιταλός επισκέπτης τους εντυπωσιασμένος από το Λαόνικο έγραψε οτι ήταν "gregie latinis atque grecis litteris eruditum ("πολυμαθέστατος στα λατινικά κι ελληνικά γράμματα")[3]. Ο Πλήθων του έδωσε το δικό του βιβλίο από τις Ιστορίες του Ηροδότου, γραμμένο το 1318, με ιδιόχειρες σημειώσεις του Πλήθωνα και του Βησσαρίωνα του Τραπεζούντιου από το 1436 για να το αντιγράψει[4].

Όσο ζούσε ο πατέρας του, απέκτησε κοντά του ιδία πείρα της αυλής των Οθωμανών κι έμαθε αρκετά τούρκικα, πιθανότατα επισκεπτόμενος την Αδριανούπολη(πρωτεύουσά τους πριν την Άλωση) ή και την Κωνσταντινούπολη, όπως προκύπτει από τις περιγραφές του. Κατά το λόγιο ιστορικό Θεόδωρο Σπανδουγίνο, ήταν παρών στη μάχη της Βάρνας (1444), στο στρατόπεδο του Μουράτ Β κοντά στον πατέρα του Γεώργιο που ήταν πια μεταφραστής και γραμματέας στην υπηρεσία των Οθωμανών[5], ωστόσο η εκδοχή αυτή αμφισβητείται από άλλους μελετητές, μια κι ο Λαόνικος ήταν τότε το πολύ 14 ετών.

Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453) θεωρείται πιθανό απο ιστορικούς όπως ο Κων.Σάθας ότι έφυγε στην Ιταλία όπου ζούσε ήδη ο ξάδερφός του Δημήτριος Χαλκοκονδύλης, κι ότι παρέμεινε μέχρι τον θάνατό του, ωστόσο δεν είναι γνωστό ούτε το πότε, ούτε το πού ακριβώς. Επίσης δεν υπάρχει καμμία αναφορά στο πρόσωπό του από Ιταλό λόγιο της εποχής εκείνης. Ο βυζαντινολόγος Καλδέλλης θεωρεί, με βαση τον τρόπο περιγραφής οτι ο Λαόνικος ήταν παρών κατα την περιτομή των γιων του Μωάμεθ Β' στην Κωνσταντινούπολη το 1457[6], δηλ. δεν έφυγε ποτέ στη Δύση κι οτι τελείωσε τη συγγραφή των Ιστοριών του το 1464. Μετά όμως δεν μας είναι γνωστό ούτε το πότε και πού απεβίωσε. Σύμφωνα με αναφορά του Κυριακού του Αγκωνίτη, ζούσε ακόμη το 1487[7].

Εργογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ύστερα από τη φυγή του στην Ιταλία, έγραψε ιστορία με τίτλο «Αποδείξεις Ιστοριών» σε 10 τόμους, η οποία καλύπτει την περίοδο 1298-1463. Η ιστορία του Λαόνικου Χαλκοκονδύλη αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες πηγές για τη μελέτη της περιόδου. Το κεντρικό θέμα του βιβλίου είναι η βαθμιαία πτώση της Ανατολικής Ρωμαϊκής (Βυζαντινής) Αυτοκρατορίας, η άνοδος των Οθωμανών Τούρκων και η προσπάθεια των κρατών της περιοχής να αντισταθούν στην τουρκική επεκτατικότητα.

Το πρότυπό του, στη συγγραφή της ιστορίας του, είναι ο Θουκυδίδης αλλά κι ο Ηρόδοτος. Η γλώσσα του είναι καθαρή και σωστή και το ύφος του απλό και κατανοητό, όμως το κείμενο το οποίο βρίσκεται σε πολύ κακή κατάσταση και η αρχαϊκή γλώσσα, το καθιστούν δυσανάγνωστο σε πολλά σημεία. Τη σύγχυση του αναγνώστη επιτείνει η επιμονή του συγγραφέα να χρησιμοποιεί τα αρχαία ονόματα λαών της εποχής, αντί για τα σύγχρονα, ενώ με την εκτεταμένη χρήση του ονόματος «Έλληνες» αντί για το καθιερωμένο «Ρωμαίοι», συνδέει τους συγχρόνους του με τους αρχαίους Έλληνες.

Το περιεχόμενο των βιβλίων πραγματεύεται τα εξής:

Η ιστορία αυτή μεταφράστηκε και τυπώθηκε στη Λατινική (1556) και τη Γαλλική (1577), ενώ περιέχεται στην Patrologia Graeca του Migne (τόμος 159, στήλες 13-555).

Άλλη βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Ν. Νικολούδης, Ερμηνευτικά προβλήματα ενός ιστορικού γεγονότος: Η κατάληψη της Καλλίπολης και ο Λαόνικος Χαλκοκονδύλης, Τα Ιστορικά, τομ.9, τ/χ.16( Ιούνιος 1992), σελ.41-48
  • Νίκος Νικολούδης, Ενα πορτραίτο του ιστορικού Λαόνικου Χαλκοκονδύλη, 'Ιστωρ 5(1993),σελ.63-73
  • Πολύμνια Κατσώνη, Σύντομη χρονολογική αποκατάσταση σε ένα τμήμα του κειμένου των « Αποδείξεων Ιστοριών»,στο:Πρακτικά του ΙΑ΄ Πανελληνίου Ιστορικού Συνεδρίου (Μάιος 1990),Θεσσαλονίκη 1991, σελ. 91-104.


Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Γερμανική Εθνική Βιβλιοθήκη, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: Gemeinsame Normdatei. 118675478. Ανακτήθηκε στις 15  Οκτωβρίου 2015.
  2. (Γαλλικά) BnF authorities. data.bnf.fr/ark:/12148/cb130899586. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
  3. Fowden, Garth (2005). [http://dx.doi.org/10.1017/s1047759400008114 «Kyriacus palaeophilos Anconitanus (and the Cha Gorge, Crete) EDWARD W. BODNAR with CLIVE FOSS, CYRIAC OF ANCONA. LATER TRAVELS (The I Tatti Renaissance Library 10; Harvard University Press, Cambridge, MA 2003). Pp. xxii + 459, 10 pls., 1 map. ISBN 0-674-00758-1. $29.95.»]. Journal of Roman Archaeology 18: 775–780. doi:10.1017/s1047759400008114. ISSN 1047-7594. http://dx.doi.org/10.1017/s1047759400008114. 
  4. Morton, James (2015-06). «The History. By Michael Attaleiates. Translated by Anthony Kaldellis and Dimitris Krallis. Dumbarton Oaks Medieval Library, 16. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2012. Pp. xx + 636. $35.00.». Religious Studies Review 41 (2): 84–85. doi:10.1111/rsr.12217_11. ISSN 0319-485X. http://dx.doi.org/10.1111/rsr.12217_11. 
  5. Miller, William (1922). «The Last Athenian Historian: Laonikos Chalkokondyles». The Journal of Hellenic Studies 42 (01): 36–49. doi:10.2307/625934. ISSN 0075-4269. http://dx.doi.org/10.2307/625934. 
  6. Chalcondyle, Laonicus, (1423?-1490?). (2014, cop. 2014). The Histories. Harvard University Press. ISBN 9780674599185. 904399707.  Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |date= (βοήθεια)CS1 maint: Πολλαπλές ονομασίες: authors list (link)
  7. «Νικόλαος Νικολούδης».