Ψηλορείτης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Για άλλες χρήσεις της ονομασίας «Ίδη», δείτε: Ίδη (αποσαφήνιση).

Συντεταγμένες: 35°13′24″N 24°47′31″E / 35.2233°N 24.7919°E / 35.2233; 24.7919

Ψηλορείτης

Map of Crete by Abraham Ortelius 1598.jpg
Χάρτης της Κρήτης του 1598, του Abraham Ortelius, αναφέρεται ο Ψηλορείτης ως Psiloriti m. (monte) κοντά στο κέντρο του χάρτη.

Ψηλορείτης βρίσκεται στο τόπο Ελλάδα
Ψηλορείτης
Ψηλορείτης
Ύψος 2.456 μέτρα
Κορυφή Ίδα
Γεωγραφικά στοιχεία
Γεωγραφικό Διαμέρισμα Κρήτη

Ο Ψηλορείτης είναι ορεινός όγκος στην κεντρική Κρήτη με ύψος 2456 μέτρα. Έχει 5 κορυφές που ξεπερνούν τα 2000 μέτρα: Ίδα (2456 μ.), Αγκαθιάς (2424 μ.), Στολίστρα (2325 μ.), Βουλομένου (2267 μ.) και Κούσακας (2209 μ.). Η πρόσβαση στην πρώτη είναι δυνατή από αρκετά μονοπάτια, με πλέον χρησιμοποιούμενο και σημαδεμένο το Ε4 που ξεκινά από το οροπέδιο της Νίδας (1400 μ.) και φτάνει μετά 5 ώρες πεζοπορία. Επίσης, η Στράτα του Ψηλορείτη στρωμένη με πέτρες ξεκινά από το καταφύγιο της θέσης Λάκκος του Μυγερού (1670 μ.) στα Λιβαδιώτικα όρη, έχει πλάτος ενός περίπου μέτρου και σχετικά χαμηλό βαθμό δυσκολίας. Συνδέεται με το Ε4 στην κορυφή του Βουλομένου και κινείται δυτικά προς τον Αγκαθιά μέχρι την Ίδα. Η διάρκεια της συγκεκριμένης διαδρομής είναι 2 με 3 ώρες.

Για τον Ψηλορείτη, με αφορμή την ανάδειξή της αναμφισβήτητης ιστορίας και παράδοσής του και του πανέμορφου τοπίου έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του χρηματοδοτούμενου προγράμματος Interreg Ελλάδα - Κύπρος, GEOIN (Γεωτουρισμός στα νησιωτικά γεωπάρκα) εικονική περιήγηση. Στην εικονική περιήγηση έχει δοθεί έμφαση στην ανάδειξη των μικρών και μεγάλων πολιτισμικών θέσεων αλλά και θέσεων γεωλογικού ενδιαφέροντος.

Μυθολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πολλοί ιστορικοί της αρχαιότητας αναφέρουν τους Δάκτυλους της Ίδας και την ιστορία της γέννησης του Δία. Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης στο 5ο βιβλίο περιγράφει το θρύλο χαρακτηριστικά:

(5. 64. 3) «Οι πρώτοι από αυτούς τους θεούς, τους οποίους έχει καταγράψει η παράδοση, έκαναν την Κρήτη πατρίδα τους και κατοικούσαν γύρο από το Όρος Ίδα, και ονομάστηκαν Ιδαίοι Δάκτυλοι. Εκατό τον αριθμό, κατ' άλλους ήταν μόνο δέκα, από τον αριθμό των δακτύλων των δυο χεριών.»

(5. 64. 5) «Οι Ιδαίοι Δάκτυλοι της Κρήτης, όπως μας λέει η παράδοση, ανακάλυψαν τόσο τη χρήση της φωτιάς όσο και τη φύση των μετάλλων, καθώς και τα μέσα κατεργασίας τους, στην Άπτερα, στη Βερέκυνθο.»
(5. 64. 6) «Οι συγγραφείς μας λένε ότι ένας απ' αυτούς, ένας Δάκτυλος, λεγόταν Ηρακλής και ίδρυσε τους Ολυμπιακούς Αγώνες.»
(5. 65. 1) «Μετά τους Ιδαίους Δάκτυλους, σύμφωνα με τις γραφές, εμφανίστηκαν οι εννέα Κουρήτες. Ορισμένοι συγγραφείς αναφέρουν ότι αυτοί οι θεοί γεννήθηκαν από τη Γη, αλλά σύμφωνα με άλλους, κατάγονταν από τους ίδιους τους Ιδαίους Δάκτυλους και έμεναν στα όρη και στις χαράδρες.»
(5. 65. 2-3) «Οι Κουρήτες ήταν οι πρώτοι που συγκέντρωσαν πρόβατα σε κοπάδια, εξημέρωσαν διάφορα ζώα, και ανακάλυψαν την παρασκευή του μελιού. Εφηύραν την τέχνη του τόξου και τις τέχνες του κυνηγίου, και δίδαξαν τους ανθρώπους πως να ζουν μαζί.»
(5. 65. 4) «Οι Κουρήτες εφηύραν επίσης τα ξίφη και τα κράνη και τον χορό του πολέμου, με τον οποίο έναν καιρό δημιούργησαν χάος και εξαπάτησαν τον Κρόνο.»
(5. 70. 2) «Όταν η Ρέα γέννησε τον Δία, τον έκρυψε στην Ίδα, και χωρίς να ξέρει ο Κρόνος, ανέθεσε την ανατροφή του στους Κουρήτες που κατοικούσαν γύρο από το βουνό. Οι Κουρήτες τον πήγαν σε μια συγκεκριμένη σπηλιά και τον έδωσαν στις Νύμφες.»

(5. 70. 3) «Οι Νύμφες τάιζαν των Δια με μέλι και γάλα και τον έβαζαν να θηλάζει το μαστό της αίγας που λεγόταν Αμάλθεια.»

Η παλαιότερη αναφορά στους Δάκτυλους είναι εκείνη στην Historia naturalis του Γάιου Πλίνιου Σεκούνδου, όπου αναφέρεται σε κάποιο έργο του Ησίοδου που δεν σώζεται.

«ferrum Hesiodus in Creta eos qui vocati sunt Dactyli Idaei.» (Την εφεύρεση της μεταλλουργίας ο Ησίοδος την αποδίδει στην Κρήτη, σε εκείνους που λέγονταν Ιδαίοι Δάκτυλοι.)

— Γάιος Πλίνιος Σεκούνδος, Historia naturalis, Liber VII.197

Το τοπωνύμιο Ίδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρτης της Κρήτης της εποχής της Αναγέννησης. Αναγράφονται εκατοντάδες τοπωνύμια μεταξύ των οποίων και η κορυφή Ίδα ως IDA στο κέντρο του χάρτη.

Το τοπωνύμιο Ίδα αναφέρει δυο φορές ο Θεόκριτος στα Ειδύλλια, ο οποίος έγραψε σε δωρική διάλεκτο τον τρίτο αιώνα π.Χ.

«ἕρπε ποτ᾽ Ἴδαν» (σύρε στην Ίδα)

— Θεόκριτος, Εἰδύλλια (1.105)

«Ἴδαν ἐς πολύδενδρον ἀνὴρ ὑλατόμος ἐλθών» (Στην Ίδα την πολύδεντρη ο ξυλοκόπος ήλθε)

— Θεόκριτος, Εἰδύλλια (17.9)

Αν και ο Θεόκριτος δεν προσδιορίζει σε ποια ακριβώς τοποθεσία αναφέρεται, καθώς αφηγείται φανταστικά περιστατικά σε φανταστικές τοποθεσίες, είναι ωστόσο προφανές ότι στην δωρική διάλεκτο το τοπωνύμιο είναι Ίδα, ακριβώς όπως το κατέγραψε ο Μάρκο Μποσκίνι στον χάρτη του τον 17ο αιώνα (δεξιά), και βέβαια ο Γεώργιος Χορτάτσης στην Πανώρια τον 16ο αιώνα.

«Ἐγὼ δὲ θὲ νὰ παντρευτῶ καὶ βρὲ ἄλλη κορασίδα,
ἀπ’ ὄμορφες ἀρίφνητες ἁπού ‘ν’ ἐπὰ εις τὴν Ἴδα˙»

— Γεώργιος Χορτάτσης, Πανώρια (πράξη β΄, στ. 331-332)

Το Ίδαιο Άντρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κορυφή Ίδα (2456 μ.)

Στον Ψηλορείτη βρίσκεται το Ιδαίο άντρο (1495 μ.), σπήλαιο και αρχαιολογικός χώρος. Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, είναι το μέρος όπου ανατράφηκε ο Δίας από τους Κουρήτες και την Αμάλθεια. Σε χαμηλότερο υψόμετρο (1187 μ.) συνεχίζονται οι ανασκαφές στη Ζώμινθο, εγκατάσταση της μινωικής εποχής.

Το οροπέδιο Νίδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το οροπέδιο της Νίδας

Το οροπέδιο Νίδα είναι μια εύφορη πεδιάδα σε ύψος 1400 μέτρα πάνω στον Ψηλορείτη κι απέχει 22 χιλιόμετρα από τα Ανώγεια, 78 χιλιόμετρα από το Ρέθυμνο και 58 χιλιόμετρα από το Ηράκλειο. Χρησιμοποιείται ως θερινός βοσκότοπος. Στη Νίδα ο επισκέπτης μπορεί να δει τον παραδοσιακό χώρο παραγωγής τυριού, τα μιτάτα και το σπήλαιο "Ιδαίον Άντρον", χώρο εξαιρετικού αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα το χιόνι στην περιοχή είναι αρκετό. Σε κοντινή απόσταση υπάρχει εγκαταλειμμένο χιονοδρομικό κέντρο.

Βιοποικιλότητα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ψηλορείτης από βορρά.

Ο Ψηλορείτης έχει πλούσια πανίδα και χλωρίδα που περιλαμβάνει ενδημικά και στενοενδημικά είδη, τα οποία φύονται μόνο στις πλαγιές του και εντάσεται σε 2 περιοχές NATURA 2000 και ένα καταφύγιο άγριας ζωής στο ύψωμα Γούρνος πάνω από το Κρουσώνα. Σε βάραθρα έχουν εντοπιστεί σκελετοί ελαφιών και κρητικών αιγάγρων που έχουν εξαφανιστεί. Στην Κρήτη υπάρχουν 17 ενδημικά είδη μαλακίων, εκ των οποίων το είδος Derocera minoicum είναι γνωστό μόνο από μια πηγή στο οροπέδιο της Νίδας. Υπάρχει πλούσια σπηλαιοπανίδα, κάποια είδης της οποία έχουν εντοπιστεί μόνο σε μια-δύο σπηλιές (π.χ Duvalius mixanigi και Serradium sbordoni).[1]

Τα φρύγανα και η μακκία βλάστηση κυριαρχούν μέχρι σε υψόμετρο 1.600 μέτρων. Μερικά είδη των φρυγάνων είναι τα Berberis cretica, Euphorbia acanthothamnos και Astragalus angustifolium ενώ σε μικρότερα υψόμετρα σημαντικό είναι το Sarcopoterium spinosum. Η τυπική μακκία βλάστηση του Ψηλορειτή περιλαβάνει πρίνους (Quercus coccifera), ενώ διάσπαρτες βρίσκονται λόχμες τραχείας πεύκης (Pinus brutia) και τα κυπαρίσσια (Cupressus sempervirens) και τα σφεντάμια (Acer sempervivens) μπορεί να σχηματίσουν συστάδες μέχρι σε ύψος 1.800 μέτρων. Σε μεγαλύτερα υψόμετρα η βλάστηση αποτελείται από θάμνους κυρίως αγκαθωτών φυτών, όπως το ρείκι. Η περιοχή Μάννα νερού πάνω από το χωριό Καμάρες Ηρακλείου είναι διατηρητέο Μνημείο της φύσης από το 1985 για την προστασία του Κρητικού κεφαλάνθηρου (Cephalanthera cucullata), μιας ορχιδέας ενδημικής της Κρήτης. Ένα άλλο ενδημικό είδος είναι το Horstrissea dolinicola, το οποίο αναγνωρίστηκε το 1990 στις δολίνες στα πετραδολάκια. Επίσης, είναι το μοναδικό είδος στο γένος. Το είδος κινδυνεύει κρισίμως με εξαφάνιση, καθώς βρίσκεται σε πολύ μικρούς πληθυσμούς (υπολογίζεται ότι συνολικά υπάρχουν λίγες δεκάδες φυτά) σε μια μεγάλη έκταση. Οι δολίνες αυτές αποτελούν σημαντικούς βιοτόπους για τα ενδημικά φυτά της Κρήτης.[2] Το δάσος του Ρούβα που αποτελείται από πρίνους, μαζί με το φαράγγι του Ζαρού νότιά του έχουν προταθεί για αποθέματα βιοποικιλότητας. Σε αυτά τα δάση αναπτύσεται το κρητικό σφεντάμι (Acer creticus). Τα ενδημικά φυτά της Κρήτης ξεπερνούν τα 100 είδη.[1]

Γεωποικιλότητα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Μαύρη Κορυφή (1981 μ.) όπως φαίνεται από τη Μεσσαρά.

Λόγω της πλούσιας γεωποικιλότητας, του πανέμορφου τοπίου και της αναμφισβήτητης ιστορίας και παράδοσής του, το Φυσικό Πάρκο Ψηλορείτη εντάχθηκε, από την ίδρυσή του κιόλας, στο Δίκτυο των Ευρωπαϊκών Γεωπάρκων και λίγο αργότερα στο Δίκτυο των Παγκόσμιων Γεωπάρκων της UNESCO, επιτυγχάνοντας έτσι την παγκόσμια αναγνώριση του τόπου αυτού.

Έκτοτε το Φυσικό Πάρκο Ψηλορείτη σε συνεργασία με τους Δήμους του Πάρκου και άλλους αρμόδιους φορείς έχει αναπτύξει την κατάλληλη υποδομή για να παρέχει τόσο στους φιλοξενούμενούς του όσο και στους μόνιμους κατοίκους του μία ποιοτική ζωή σε ένα πρότυπο μη αστικό περιβάλλον.

Σήμερα το Φυσικό Πάρκο Ψηλορείτη συμμετέχει ενεργά στις παγκόσμιες προσπάθειες για την προστασία και ανάδειξη του περιβάλλοντος, της φυσικής και της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και της βιώσιμης, τοπικής ανάπτυξης μέσω του γεωτουρισμού και άλλων μορφών εναλλακτικών τουρισμού.

Εκδηλώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άποψη από δυτικά, διακρίνεται η κορυφή Στολίστρα (2325 μ.)

Από τις 22 ως τις 30 Ιουλίου γίνονται εκδηλώσεις με συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις κλπ, προς τιμήν του Αγίου Υακίνθου πλησίον του ομώνυμου Ναού που βρίσκεται περίπου στα 1800 μέτρα.

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Απανταχού Λιβαδιωτών με όλους τους φορείς των Λιβαδίων διοργανώνει κάθε χρόνο στα τέλη Ιουλίου την εκδήλωση-γιορτή “Η Στράτα του Ψηλορείτη στο Λιβαδιώτικο Αόρι”. Την προσπάθεια στηρίζει ο Δήμος Μυλοποτάμου και η Περιφέρεια Κρήτης.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 ΑΔΑ: 457ΓΩΛΣ-ΦΔΟ, Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Δήμου Μαλεβιζίου 2011-2014, σελ. 51-52
  2. Montmollin, B. de και Strahm, W. (2005). The Top 50 Mediterranean Island Plants. Γλαντ, Ελβετία και Κέιμπριτζ, ΗΒ: IUCN, σελ. 42-43. ISBN 2-8317-0832-X. http://data.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2005-025.pdf. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]