Κρουσώνας Ηρακλείου

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 35°13′50″N 24°58′58″E / 35.23056°N 24.98278°E / 35.23056; 24.98278

Κρουσώνας Ηρακλείου
Krousonas Heraklion.JPG
Τοποθεσία στο χάρτη
Τοποθεσία στο χάρτη
Κρουσώνας Ηρακλείου
Χώρα Ελλάδα[1]
Διοικητική υπαγωγή Δήμος Μαλεβιζίου
Υψόμετρο 460 μ.
Πληθυσμός 2 107 (2011)
Ταχ. κωδ. 70001
Τηλ. κωδ. 2810-7
Ζώνη ώρας UTC+02:00 (επίσημη ώρα)
UTC+03:00 (θερινή ώρα)
Άποψη του Κρουσώνα

Ο Κρουσώνας είναι κωμόπολη με 2.855 κατοίκους και ομώνυμο Δημοτικό διαμέρισμα της επαρχίας Μαλεβιζίου, σε υψόμετρο 460 μ. στο δήμο Κρουσώνα στο νομό Ηρακλείου. Αποτελεί την έδρα του εν λόγω Δήμου. Βρίσκεται στους ανατολικούς πρόποδες του Ψηλορείτη , του υψιπέδου Γούρνος , 1292 μ., αμφιθεατρικά κτισμένο πάνω στους λόφους Πλάγια, Κούπος και Λειβαδιώτης. Απέχει από το Ηράκλειο 21,8 χιλιόμετρα. Σε υψόμετρο 920 μ. βρίσκεται οροπέδιο με το όνομα Λιβάδι με άφθονα υπόγεια νερά. Οι κάτοικοι ασχολούνται με τη γεωργία (αμπέλια, ελιές) και παράγεται λάδι και σταφίδα.

Έχει ανάμεσα στα άλλα 2 Δημοτικά Σχολεία, 2 νηπιαγωγεία, Γυμνάσιο, Λύκειο, ΚΕΠ, σταθμό χωροφυλακής, ΟΤΕ, περιφερειακό ιατρείο, επιμορφωτικό σύλλογο με το όνομα «Άγιος Χαράλαμπος» και τους ιερούς ναούς του Αγίου Χαραλάμπους (πολιούχου) , της Παναγίας της Κεράς , του Αγίου Γεωργίου και ο νέος της Αγίας Τριάδας.

Στο χωριό δημιουργήθηκε ο πρώτος γυναικείος Αγροτοβιοτεχνικός Συνεταιρισμός του Νομού Ηρακλείου με[2] το όνομα "Η Κρουσανιώτισσα".

Δ.δ. Κρουσώνα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Δημοτικό διαμέρισμα έχει 2.947 κατοίκους. Οι οικισμοί που το απαρτίζουν:

  • ο Κρουσώνας, έδρα, με 2.855 κατοίκους,
  • η Αγία Ειρήνη, με 20 κατοίκους και
  • η Κιθαρίδα, με 72 κατοίκους. Βρίσκεται βορειοανατολικά του Κρουσώνα σε υψόμετρο 220 μ. Εκεί βρίσκεται η παλαιά εκκλησία του Αγίου Φανουρίου με ωραίο ξυλόγλυπτο τέμπλο. Επίσης, εκεί κοντά ήταν η μονή Κερά Ελεούσα, της οποίας μετόχι είναι η σημερινή μονή της Αγίας Ειρήνης.

Μονή Αγίας Ειρήνης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κοινοβιακή Μονή[3] καλογριών βρίσκεται στις ανατολικές παρυφές του υψώματος Γούρνος και καταστράφηκε από τους Τούρκους το 1822. Όλοι οι μοναχοί της σφαγιάστηκαν στη θέση Τροχάλακας, επειδή ήταν καταφύγιο για τους επαναστάτες. Το 1944 άρχισε η ανοικοδόμησή της και έπειτα από δεκαετίες άρχισε ξανά να λειτουργεί, με λίγες μοναχές.

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ονομασία του χωριού θεωρείται αρχαία ελληνική. Κάποιοι το ετυμολογούν από το κούρσος.>κρούσος, κουρσεύω. Η λέξη χρησιμοποιείται σήμερα στην Κρήτη στη φράση: «κρούσος είναι το χωριό= έρημο, όπως συνέβαινε κατά τις επιδρομές[4] των κουρσάρων. Στο λόφο Κούπος ο Στέφανος Ξανθουδίδης εντόπισε το 1906 λείψανα τειχών μεγάλου οικισμού που χρονολογούνται από τους μυκηναϊκούς ή τους γεωμετρικούς χρόνους και του οποίου η νεκρόπολη βρισκόταν στη περιοχή Χοιρόμαντρες. Το 1983 πραγματοποιήθηκε ανασκαφή και αποκαλύφθηκαν κτίρια της αρχαϊκής εποχής (7ος-6ος αιώνας π.Χ.), μαζί με κεραμική, σιδερένια όπλα, πλακίδια με ανάγλυφες παραστάσεις και χάλκινο επιχρυσωμένο μετάλλιο των ελληνιστικών χρόνων.[5] Η πόλη αυτή, της οποίας το όνομα δεν είναι γνωστό, άκμασε από τα υστερομινωικά χρόνια μέχρι την ελληνιστική περίοδο.[6]

Το 1280 γίνεται αναφορά του οικισμού σε συμβόλαιο[7].Στην απογραφή του Καστροφύλακα (Κ 102) αναγράφεται Crussona με 262 κατ. το 1583. Το 1834 είχε 140 χριστιανικές οικογένειες και ήταν βακουφικό χωριό, χωρίς Τούρκους, και ήταν αφιερωμένο στη συντήρηση του τεμένους του σουλτάνου Ιμπραήμ, στο Ρέθυμνο[5]. Το 1821 στην εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπους κατέφυγαν 350 Τούρκοι για να σωθούν και παρέλαβαν όμηρο το παιδί ενός αγωνιστή. Οι επαναστάτες με τη συγκατάθεση του πατέρα του παιδιού, άνοιξαν τρύπα στην οροφή της εκκλησίας (σώζεται μέχρι σήμερα) και μέσα από αυτήν έριξαν αναμμένες εύφλεκτες ύλες. Όλοι τους, όπως και το παιδί, πνίγηκαν από τον καπνό. Όσοι τόλμησαν να βγουν σκοτώθηκαν. Κατά την Επανάσταση του 1866 το χωριό πυρπολήθηκε από τους Τούρκους και οι ναοί του καταστράφηκαν.Την επανάσταση του 1821 έδρασαν οι Εμμανουήλ Μακατούνης,Γιαμαλής,Κοκολοζάχαρης και Μπαμνιεδομιχάλης. Την επανάσταση του 1866 έδρασαν οι Εμμανουήλ Βάμβουκας ,Μανούσος Χριστοδουλάκης,Λιανδροκωσταντής και τα αδέλφια Σπυριδάκη. Το 1881 είχε 1.269 κατοίκους.

Το χωριό κατά τη διάρκεια του Κινήματος του 1935 για την επιστροφή του Ελευθερίου Βενιζέλου χωρίστηκε σε βενιζελικούς, οι οποίοι θεωρούνταν αγγλόφιλοι, και αντιβενιζελικούς, οι οποίοι θεωρούνταν γερμανόφιλοι. Οι κάτοικοι του χωριού βρέθηκαν σε διάσταση με αποτέλεσμα να γίνουν μέχρι και πολιτικές δολοφονίες στο χωριό. Ένας από τους γερμανόφιλους τραυμάτισε τον Αντώνη Γρηγοράκη, μετέπειτα αρχηγό της αντίστασης κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής.[8] Στο Κρουσώνα οργανώθηκε μετά τη Μάχη της Κρήτης αντάρτικη ομάδα αντίστασης με αρχηγό τον Αντώνη Γρηγοράκη (ή Σατανά). Από την άλλη η οικογένεια Τζουλιά, η οποία παλαιότερη ήταν αντιβενιζελική, υποστήριξε τους Γερμανούς και με την άδειά τους ενισχύθηκε και τους παρέδιδε πολιτικούς αντιπάλους της, οι οποίοι είτε στέλνονταν στα κρεματόρια, είτε τους τουφέκιζαν. Συνολικά 45 Κρουσανιώτες, οι οποίοι ονομάστηκαν Σουμπερίτες, επειδή οργανώθηκαν από τον Φριτς Σούμπερτ, συνέργαστηκαν με αυτό το τρόπο με τους Γερμανούς. Αντιστασιακοί από το χωριό υπερασπίστηκαν τους κατοίκους του χωριού.[8] Οι Γερμάνοι εκτέλεσαν 75 Κρουσανιώτες.[5] Τελικά, οι οικογένεια Τζουλιά δολοφονήθηκε από τους αντιστασιακούς και σε αντίποινα οι Γερμανοί έφτασαν στο χωριό και έκαψαν 17 σπίτια.[9]

Πορεία πληθυσμού σύμφωνα με τις απογραφές:[5]

Απογραφή 1900 1920 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
Πληθυσμός 1.753 2.101 2.314 2.577 2.720 2.974 2.676 2.776 2.855 2.107

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Το Ηράκλειον και ο Νομός του, έκδοση Νομαρχία Ηρακλείου.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. (Ελληνικά) Hellenic Statistical Authority databases.
  2. Παραδοσιακα Γλυκα | Καλιτσουνια | Κρουσανιωτισσα | Παξιμαδια | Ξεροτηγανα | Τυροπιτακια | Κρουσωνασ | Ηρακλειο Κρητησ
  3. Είσοδος στη Μονή
  4. Κρουσώνας
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Σπανάκης, Στέργιος (1993). Πόλεις και χωριά της Κρήτης στο πέρασμα των αιώνων, τόμος Β. Ηράκλειο: Γραφικές Τέχνες Γ. Δετοράκης, σελ. 444. 
  6. Θερμού Μαρία (14 Νοεμβρίου 2012). «Κρήτη: Μία άγνωστη αρχαία πόλη που κατοικήθηκε για πάνω από 1000 έτη». Το Βήμα. Ανακτήθηκε στις 6 Δεκεμβρίου 2015. 
  7. Iohannes Armachy habitator in casali Cursiona… (M. Chiaudano e Ant. Lombardo, Fonti per la Storia di Venezia, p. 79
  8. 8,0 8,1 Σουμπερίτες. Οι Προδότες που αιματοκύλισαν την Κρήτη >9λ:45δ-17λ:26δ< Μηχανή του Χρόνου, 19 Ιανουαρίου 2013
  9. Κρουσώνας 27 Ιουλίου 2008 (αποκαλυπτήρια μνημείου αντίστασης) Ομιλία του Γιώργου Καλογεράκη, Πατρίς

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]