Φαινυλαιθανικό οξύ

Φαινυλαιθανικό οξύ
Γενικά
Όνομα IUPAC	Φαινυλαιθανικό οξύ
Άλλες ονομασίες	Φαινυλοξικό οξύ α-τουλοϊκό οξύ
Χημικά αναγνωριστικά
Χημικός τύπος	C8H8O2
Μοριακή μάζα	136,15 amu
Σύντομος συντακτικός τύπος	C6H5CH2COOH
Συντομογραφίες	PhCH2COOH PAA
Αριθμός CAS	103-82-2
SMILES	O=C(O)Cc1ccccc1
InChI	1S/C8H8O2/c9-8(10)6-7-4-2-1-3-5-7/h1-5H,6H2,(H,9,10)
Αριθμός EINECS	200-618-2
Αριθμός RTECS	DG0875000
Αριθμός UN	8SKN0B0MIM
ChemSpider ID	10181341
Φυσικές ιδιότητες
Σημείο τήξης	76-77 °C
Σημείο βρασμού	265,5 °C
Πυκνότητα	1.080,9 kg/m3
Εμφάνιση	Άχρωμο κρυσταλλικό στερεό
Χημικές ιδιότητες
pKa	4,31
Εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά, τα δεδομένα αφορούν υλικά υπό κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος (25°C, 100 kPa).

Το φαινυλαιθανικό οξύ ή φαινυλοξικό οξύ ή α-τουλοϊκό οξύ, με σύντομο συντακτικό τύπο C₆H₅CH₂COOH ή συντομογραφικά PhCH₂COOH, PAA (PhenylAcetic Acid) είναι (στις συνθήκες δωματίου, 20 °C, 1 atm) λευκό κρυσταλλικό στερεό με δυσάρεστη οσμή. Είναι αρωματικό καρβοξυλικό οξύ. Επειδή χρησιμοποιείται και στην παράνομη παραγωγή της φαινυλακετόνης (που με τη σειρά της χρησιμοποιείται και για την παραγωγή αμφεταμινών), είναι ελεγχόμενο αντικείμενο στις ΗΠΑ.

Φυσική παρουσία

Το φαινυλαιθανικό οξύ βρέθηκε ότι είναι αυξίνη (δηλαδή ένας τύπος φυτικής ορμόνης) και έχει βρεθεί σε καρπούς. Ωστόσο τα αποτελέσματα της χρήσης του είναι πολύ ασθενέστερα από εκείνα της βασικής αυξίνης, του (3-ινδολ)οξικού οξέος. Είναι ακόμη ένα προϊόν οξείδωσης της 2-φαινυλαιθαναμίνης από τη δράση του ενζύμου μονοαμινοξειδάση, που έχει βρεθεί στον ανθρώπινο και άλλους ζωντανούς οργανισμούς.

Παραγωγή

1. Με οξείδωση 1,4-διφαινυλοβουτένιου-2 με υπερμαγγανικό κάλιο:

$\mathrm {3PhCH_{2}CH=CHCH_{2}Ph+8KMnO_{4}+4H_{2}SO_{4}{\xrightarrow {}}6PhCH_{2}COOH+8MnO_{2}+4K_{2}SO_{4}+4H_{2}O}$

2. Με οξείδωση 2-φαινυλαιθανόλης:

$\mathrm {3PhCH_{2}CH_{2}OH+4KMnO_{4}+2H_{2}SO_{4}{\xrightarrow {}}3PhCH_{2}COOH+4MnO_{2}+2K_{2}SO_{4}+5H_{2}O}$

3. Με οξείδωση φαινυλαιθανάλης:

$\mathrm {3PhCH_{2}CHO+K_{2}Cr_{2}O_{7}+H_{2}SO_{4}{\xrightarrow {}}3PhCH_{2}COOH+Cr_{2}O_{3}+K_{2}SO_{4}+3H_{2}O}$

4. Από φαινυλοαλογονίδιο

α. Με αντίδραση Fittig:

$\mathrm {PhX+2Na{\xrightarrow {-NaX}}PhNa{\xrightarrow {+XCH_{2}COOH}}PhCH_{2}COOH+NaX}$

β. Μέσω ενώσεων Grignard:

$\mathrm {PhCH_{2}X+Mg{\xrightarrow {|Et_{2}O|}}PhCH_{2}MgX{\xrightarrow {+CO_{2}}}PhCH_{2}COOMgX{\xrightarrow {+H_{2}O}}PhCH_{2}COOH+Mg(OH)X\downarrow }$

5. Από φαινυλαιθανονιτρίλιο με υδρόλυση:

$\mathrm {PhCH_{2}CN+H_{2}O{\xrightarrow {}}PhCH_{2}CONH_{2}{\xrightarrow {+H_{2}O}}PhCOONH_{4}{\xrightarrow {+HCl}}PhCH_{2}COOH+NH_{4}Cl}$

6. Από βενζόλιο και αλοαιθανικό οξύ (XCH₂COOH) με αντίδραση Friedel-Crafts:

$\mathrm {PhH+XCH_{2}COOH{\xrightarrow[{-HX}]{AlX_{3}}}PhCH_{2}COOH+HX}$

Παράγωγα

Ως καρβονικό οξύ

1. Έχει όξινο χαρακτήρα και άρα σχηματίζει άλατα. Π.χ.:

$\mathrm {PhCH_{2}COOH+NaOH{\xrightarrow {}}PhCH_{2}COONa+H_{2}O}$

2. Αποκαρβοξυλίωση (αποτελεσματικότερη στα άλατά του):

α. Θερμική προς βενζόλιο:

$PhCH_{2}COOH{\xrightarrow {\triangle }}PhCH_{3}+CO_{2}$

β. Ηλεκτρολυτική (μέθοδος Kolbe) προς 1,2-διαφαιυνυλαιθάνιο:

$2PhCH_{2}COOH{\xrightarrow {\eta \lambda \epsilon \kappa \tau \rho {\acute {o}}\lambda \upsilon \sigma \eta }}PhCH_{2}CH_{2}Ph+2CO_{2}+H_{2}$

γ. Με θέρμανση αλάτων του με ασβέστιο (ή βάριο) παράγεται 1,3-διφαινυλοπροπανόνη:

$\mathrm {(PhCH_{2}COO)_{2}Ca{\xrightarrow {\triangle }}PhCH_{2}COCH_{2}Ph+CaCO_{3}\downarrow }$

δ. Με επίδραση βρωμίου σε βενζοϊκό άργυρο παράγεται βρωμoφαινυλομεθάνιο- Αντίδραση Hunsdiecker:

$\mathrm {PhCH_{2}COOAg+Br_{2}{\xrightarrow {}}PhCH_{2}Br+AgBr\downarrow +CO_{2}\uparrow }$

3. Αναγωγή προς 2-φαινυλαιθανόλη:

$\mathrm {2PhCH_{2}COOH+LiAlH_{4}{\xrightarrow {}}2PhCH_{2}CH_{2}OH+LiAlO_{2}}$

4. Εστεροποίηση προς φαινυλαιθανικό αλκυλεστέρα:

$\mathrm {PhCH_{2}COOH+ROH{\overrightarrow {\longleftarrow }}PhCH_{2}COOR=H_{2}O}$

5. Με χλωριωτικά μέσα προς φαινυλαιθανοϋλοχλωρίδιο:

α. Με SOCl₂:

$\mathrm {PhCH_{2}COOH+SOCl_{2}{\xrightarrow {}}PhCH_{2}COCl+SO_{2}+HCl}$

β. Με PCl₅:

$\mathrm {PhCH_{2}COOH+PCl_{5}{\xrightarrow {}}PhCH_{2}COCl+POCl_{3}+HCl}$

γ. Με PCl₃:

$\mathrm {3PhCH_{2}COOH+PCl_{3}{\xrightarrow {}}3PhCH_{2}COCl+H_{3}PO_{3}}$

Πηγές

• Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, Οργανική Χημεία, Αθήνα 1972
• Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
• SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
• Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982
• Δημήτριου Ν. Νικολαΐδη: Ειδικά μαθήματα Οργανικής Χημείας, Θεσσαλονίκη 1983.