Γέρακας Αττικής

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 38°1′40″N 23°51′5″E / 38.02778°N 23.85139°E / 38.02778; 23.85139

Γέρακας[1]
 Κέντρο Γέρακα
Στατιστικά Στοιχεία
Υψόμετρο Πόλης: 190-374 m [2]
Έκταση Δήμου: 11 km2 (11.000 στρέμματα)
Πληθυσμός Δήμου: 13.921 κάτοικοι (2001)
Πυκνότητα Δόμησης: 1.265 κάτοικοι/km2 (2001)
Γεωγραφικά Δεδομένα
Πληροφορίες Δήμου

 Δημαρχείο Γέρακα


Έτος Ίδρυσης: 1980 (Κοινότητα) [3]
Έτος Προαγωγής: 1990 (Δήμος) [4]
Δήμαρχος: Αθανάσιος Ζούτσος(2006)
Ταχυδρομικός Κώδικας: 153 44
Αποστολή Ε-mail: info@gerakas.gr
Επίσημος Ιστότοπος: www.gerakas.gr

Ο Γέρακας είναι δημοτική κοινότητα και έδρα του Δήμου Παλλήνης στην Περιφερειακή Ενότητα Ανατολικής Αττικής μαζί με την Παλλήνη και την Ανθούσα και γεωγραφικά υπάγεται στα Βόρεια Προάστια (Ζώνη Β').

Πίνακας περιεχομένων

Ταυτότητα Περιοχής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γεωγραφικά Δεδομένα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αεροφωτογραφία της NASA

Ο Γέρακας εντοπίζεται στην καρδιά της αττικής γης σε θέση ημιορεινή και υψόμετρο κέντρου γύρω στα 290 μέτρα. Περιβάλλεται από τις ορεινές απολήξεις του Πεντελικού στο βορά και του Υμηττού προς το νότο. Στα δυτικά συνδέεται με το λεκανοπέδιο των Αθηνών και στα ανατολικά με την πεδιάδα της Μεσογαίας. Αναπτύσσεται δε κατακόρυφα μεταξύ των ορεινών όγκων σε έκταση 11.000 χιλιομέτρων, φτάνοντας σε υψόμετρο 404 μέτρων στις υπώρειες του Πεντελικού. Βρίσκεται σε ακτίνα 14 χιλιομέτρων βορειοανατολικά των Αθηνών και 2,5 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Παλλήνης. Περιβάλλεται από τους Δήμους Αγίας Παρασκευής, Χαλανδρίου και Βριλησσίων στα δυτικά, από τον ορεινό Δήμο Πεντέλης στα βόρεια, την Κοινότητα Ανθούσης και την πρωτεύουσα πόλη της Παλλήνης στα ανατολικά, ενώ προς το νότο συνορεύει με το Δήμο των Γλυκών Νερών. Αρχικά υπαγόταν γεωγραφικά εντός του λεκανοπεδίου αλλά με τις ανακατατάξεις των ορίων των περιαστικών δήμων μετατοπίστηκε ελαφρά προς ανατολάς στη μεσογαία, χάνοντας εκτάσεις του Πατήματος, των Πεύκων και του Σταυρού και προσαρτώντας εκτάσεις της Μπαλάνας. Ουσιαστικά αποτελεί φυσική συνέχεια του λεκανοπεδίου, δεχόμενος κατοίκους κυρίως από την Αθήνα. Οι συντεταγμένες του είναι: 38°01′40″N 23°51′05″E / 38.0278, 23.8514

Ετυμολογικές & Ερμηνευτικές Αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σημείο Συνάντησης Κατοίκων και Επισκεπτών

Η αρχαιότερη ονομασία της περιοχής «Γαργηττός» εμφανίζεται σε πληθώρα κειμένων και δηλώνει τις νότιες προσβάσεις του Πεντελικού. Η λέξη Γαργηττός πιθανόν να ετυμολογείται από το αρχαιοελληνικό «γάργα» που σημαίνει την μαύρη λεύκα, ένα είδος λεύκας με σκουρόχρωμα φύλλα και κορμό. Σύμφωνα με παραδόσεις ο Γαργηττός ήταν αρχαίος λαϊκός ήρωας που κατοικούσε στις παρυφές του Βριλησσού και στο σημείο αυτό τοποθετείται ο αρχαίος Δήμος Γαργηττού της Μεσογαίας. Αρχαίες μαρτυρίες δε, αναφέρουν ότι ο Γαργηττός ήταν ένας από εκείνους που ήλθαν στην Πελοπόννησο από την Ασία μαζί με το Λυδό Πέλοπα και σύμφωνα με τον ιστορικό Παυσανία ήταν πατέρας του Ίωνα.[5]. Κατά το μεσσαίωνα, η περιοχή αποκαλείτο Καρυττός[6], τοπίο έντονης θρησκευτικής δράσης, όπου διασώζεται μέχρι και σήμερα ο Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου (μαρμαράδικα Πατήματος) που χρησιμοποίησε ο Άγιος Τιμόθεος ως ασκηταριό ενόσω κτιζόταν η Μονή της Πεντέλης.

Η σύγχρονη ονομασία «Γέρακας» προέρχεται από το θρησκευτικό όνομα του μεγάλου λογοθέτη Ιέρακα (ο Ιέραξ-Γέραξ = γεράκι, του Ιέρακος-Γέρακος, τον Ιέρακα-Γέρακα), ο οποίος κατείχε μεγάλες εκτάσεις της περιοχής το 16ο αιώνα μ.Χ. που βρίσκονταν υπό ιδιοκτησιακή αμφισβήτηση από τον ιδρυτή της Ιεράς Μονής Πεντέλης Τιμόθεο και την αγία Φιλοθέη. Τελικά παραχωρήθηκαν οι εκτάσεις εκ μέρους του Ιέρακος και χάριν αυτού δόθηκε το όνομα στο χωριό που αναπτύχθηκε, τη σημερινή πόλη του Γέρακα.

Έπειτα από δημοψήφισμα της νεοσύστατης διοικητικής οντότητας επιλέγεται η ονομασία Γέρακας αντί Σταυρός ή Γαργηττός. Ο κάτοικος της πόλης ονομάζεται Γερακιώτης-Γερακιώτισσα και στον πληθυντικό Γερακιώτες-Γερακιώτισσες.

Ιστορική Εξέλιξη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχαϊκοί και Κλασικοί Χρόνοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Αρχαία Ελλάδα, κατά τον 6ο αιώνα π.Χ., εν μέσω της αίγλης που γνωρίζει η ιστορική πόλις-κράτος των Αθηνών, ιδρύεται o συνασπισμός των κατοίκων Αχαρνών-Γαργηττού-Παλλήνης-Παιανίας στην καρδιά της αττικής γης. Οι κάτοικοι των περιοχών αυτών αποκαλούνται εκείνη την εποχή αθηναίοι πολίτες, απόγονοι της ιωνικής φυλής. Ο συνασπισμός λαμβάνει χώρα σε θέση σημαντική, καθότι αποτελεί πέρασμα από το μεγάλο άστυ προς την πεδιάδα που οριοθετούν τα αττικά βουνά, παρέχοντας δίοδο προς την ανατολική ακτή. Η θρησκευτική και πολιτική συμμαχία εστιάζεται γύρω από το περίφημο Ιερό της Παλληνίδος Αθηνάς, μεγαλοπρεπή ναό όπου λατρεύεται η αμφιβόητη προστάτιδα του αττικού κράτους, συγκεντρώνοντας το σεβασμό, καθώς και το λατρευτικό και συνάμα εμπορικό ενδιαφέρον της ευρύτερης περιοχής. Πρόκειται για ναό ομόλογο εκείνου του Ποσειδώνος στο Σούνιο, της Νεμέσεως στο Ραμνούντα και του Ηφαίστου στην Αρχαία Αγορά των Αθηνών. Συνδέεται δε με λίθινες οδικές αρτηρίες με την Αθήνα και λοιπές πόλεις της Αττικής.

Το 546 π.Χ. το Ιερό μέλλει να σηματοδοτηθεί από ιστορικά γεγονότα, με τον Πεισίστρατο και τους οπαδούς του να συγκρούνται ενάντια στους πολέμιους της εγκατάστασης της τυραννίδος στην Αθήνα. Σύμφωνα με τον ιστορικό Ηρόδοτο, για τρίτη φορά αποπειράται ο επιβουλευόμενος τύραννος να καταλάβει την εξουσία που του είχαν στερήσει οι αντίπαλοί του, οι Αλκμεωνίδες. Και ενώ οι δύο στρατοί βρίσκονται στρατοπαιδευμένοι στη σύμπτυξη των ορεινών απολήξεων Βριληττού και Υμηττού, ο Αμφίλυτος, μάντης του Ιερού εμφανίζεται μπροστά στον Πεισίστρατο και του δίνει χρησμό λέγοντάς του ότι έχει την εύνοια της Θεάς Αθηνάς. Ο Πεισίστρατος σίγουρος για τη νίκη του αποφασίζει να αιφνιδιάσει τους αντιπάλους του επιτιθέμενος την κατάλληλη στιγμή, τρέποντάς τους σε φυγή. Μετά τη μεγαλοπρεπή νίκη του, τιμά του πεσόντες ανεγείροντας επιτύμβιο μνημείο στο χώρο της μάχης. Στα περίχωρα του Γαργηττού και της Παλλήνης όπου έλαβε χώρα η μάχη, εγκαθίστανται νεκροταφεία με επιτύμβιες στήλες σε κάθε τάφο προς τιμήν των νεκρών, οι οποίοι θάβονται μαζί με τα αγαπημένα του κειμίλια, όπως αγγεία, κοσμήματα και νομίσματα. Ο Πεισίστρατος πλέον μετακινείται στην Αθήνα και εγκαθιστά την τυραννίδα.

Διοικητικός Χάρτης Αθήνας

Μετά το θάνατο του Πεισιστράτου το 527 π.Χ., ο Κλεισθένης, εξέχουσα πολιτική προσωπικότητα της εποχής, επιχειρεί να λύσει την τυρρανίδα, εν μέσω συρράξεων μεταξύ Αθηναίων και Σπαρτιατών, χωρίς να απουσιάζουν και οι εκστρατείες των Χαλκιδέων και των Θηβαίων (Βοιωτών). Με το νέο πολιτειακό σύστημα του Κλεισθένους, με πρόθεση την επικράτηση της ισηγορίας και ισονομίας, καταργούνται οι θεσμοί των γενών και των φυλών, ενώ εφαρμόζεται μια νέα πολιτειακή δομή με βάση τον τοπογραφικό προσανατολισμό. Οι τέσσερις παλαιές ιωνικές φυλές καταργούνται και αντικαθίστανται από δέκα τεχνητές και τα ονόματά τους προέρχονται από τους επωνύμους ήρωες της Αττικής. Η επικράτεια της Αττικής χωρίζεται σε τρεις ζώνες, κάθε μια εκ των οποίων διακρίνεται σε δέκα τριττύες. Δέκα τριττύες τοποθετούνται περί το άστυ των Αθηνών, δέκα αποτελούν τις παραλίες και δέκα τη μεσογαία. Η τοποθεσία του Γαργηττού έγκειται στην καρδιά της μεσογαίας, η οποία οριοθετείται μεταξύ Φλύας-Δεκέλειας-Αφιδνών και Αγνούντος. Η έκταση αυτή ονομάζεται μεσογαία καθότι, σύμφωνα με τα διοικητικά όρια της Αθήνας, βρίσκεται ακριβώς στο μέσον της γης, με τη Μεγαρίδα να υπάγεται στη Βοιωτία, την Ωρωπία στην Εύβοια, ενώ το Λαύριο να αποτελεί παραλιακή έκταση των Αθηνών στα ανατολικά και η Ελευσίνα στα δυτικά. [7] Παράλληλα διακρίνονται οι δήμοι ανά τριττύα και κάθε τριττύς περιείχε ένα αριθμό δήμων, τέτοιο ώστε να υπάρχει ίση κατανομή του πληθυσμού. Οι κάτοικοι παίρνουν το όνομα του δήμου στον οποίο κατοικούν και παύουν να αποκαλούνται Αθηναίοι. Ο Δήμος Γαργηττού συμμετέχει στην Αθηναϊκή Πολιτεία, στέλνοντας 4 βουλευτές για να τον εκπροσωπήσουν.

Σύμφωνα με τον ιστορικό Στράβων(Η 355), στην περιοχή του ετάφη το νεκρό σώμα του Ευρυσθέα, αντιπάλου του Ηρακλή που κέρδισε τη βασιλεία στις Μυκήνες μετά από μάχη στο Μαραθώνα, όπου ετάφη η κεφαλή του.

Παράλληλα, οι Παλλαντίδες, 50 γιοι του Πάλλαντος, ηγέτη της Παλλήνης και αδελφού του Αιγέα, διεκδικούν από τον ανιψιό του, το Θησέα, τη βασιλεία της ισχυρής πόλεως, καθότι δεν τον αναγνωρίζουν ποτέ ως νόμιμο διάδοχο του αττικού θρόνου. Ο Θησέας μετακινείται στην Κρήτη και οι Παλλαντίδες συμπεραίνουν πως δε θα επιστρέψει ξανά. Όταν ο Θησέας επιστρέφει στην Αττική από τον Άδη, πληροφορούμενος στο Γαργηττό την κυριαρχία των Παλλαντίδων και τη μεταφορά της έδρας του κράτους στην Παλλήνη, καταριέται τους Αθηναίους και αυτοεξορίζεται στην Κρήτη. Αργότερα όμως ξαναεγκαθίσταται στην Αθήνα και οι Παλλαντίδες αποφασίζουν να καταλάβουν μόνιμα το θρόνο. Χωρίζονται λοιπόν σε δύο ομάδες και κυρήττουν τον πόλεμο. Η μία βαδίζει με επικεφαλής τον Πάλλαντα περιμένοντας το Θησέα στη νοτιοανατολική διέξοδο του Υμηττού, στο Σφηττό, ενώ η δεύτερη στήνει ενέδρα στη βορειοανατολική είσοδο στο Γαργηττό σε περίπτωση που αποφάσιζε ο βασιλιάς των Αθηνών να αντιπαραταχθεί στον πατέρα τους. Ο Θησέας όμως πληροφορείται τα σχέδιά τους από τον κήρυκα Λεώ και με μια αιφνιδιαστική επίθεση κατορθώνει να εξοντώσει την ομάδα του Γαργηττού και να διασκορπίσει τη δεύτερη ομάδα του Σφηττού. Ο Θησέας επίσημα πλέον, εδραιώνει την επικράτησή του στην πόλη των Αθηνών και κερδίζει ξανά το σεβασμό των Αθηναίων.[8]

Επίκουρος ο Γαργήττιος

Ο φιλόσοφος Επίκουρος (341 π.Χ. - 270 π.Χ.) κατάγονταν από τον Δήμο Γαργηττού, σύμφωνα με τον βιογράφο Διογένη Λαέρτιο. Στο 10ο Βιβλίο του έργου του "Βίοι και γνώμαι των εν φιλοσοφία ευδοκιμησάντων και των εκάστη αιρέσει αρεσκόντων εν επιτόμω συναγωγή", αναφέρει χαρακτηριστικά, "Επίκουρος Νεοκλέους και Χαιρεστράτης, Αθηναίος, των δήμων Γαργήττιος, γένους του των Φιλαϊδών".

Χριστιανικά και Βυζαντινά Χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ναός Παναγίτσας

Κατά τα χριστιανικά, αλλά και τα βυζαντινά χρόνια, η αττική γη γνωρίζει οικιστική (μεταξύ άλλων) παρακμή, χωρίς ωστόσο να απουσιάζουν τα ευρήματα στο σημερινό Γέρακα, την Κάντζα και τα Γλυκά Νερά που μαρτυρούν την ύπαρξη οικισμών εκείνη την εποχή. Συγκεκριμένα, συναντώνται οι βυζαντινοί ναοί του Αγίου Δημητρίου στην οδό Αιτωλίας, του Αγίου Γεωργίου στην οδό Αττικής, Αγίων Πάντων στην οδό Αγ. Νεκταρίου, Αγίου Ιωάννου Θεολόγου στην οδό Αγίου Ιωάννου και Μιαούλη. Επίσης, ερείπια του αρχαίου ναού Παλληνίδος Αθηνάς κείτονται στην οδό Ανδρούτσου, ενώ από τον 5ο αιώνα π.Χ. και μέχρι την ρωμαϊκή κατάκτηση,ευρύματα γύρω από το Σταυρό μαρτυρούν τον εποικισμό της ευρύτερης περιοχής. Μάλιστα, σε πρόσφατες ανασκαφές, σε προϊστορικό νεκροταφείο που εντοπίστηκε στο λόφο "Φούρεσι", ήρθαν στο φως ερείπια παλαιοχριστιανικού ναού που μαρτυρούν την πρώιμη οργάνωση χριστιανικής κοινότητας. [9].

Λατινοκρατία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη μεσογαία αποστέλλονται αρβανίτες μισθοφόροι στρατιωτικοί, προερχόμενοι από τη Βόρεια Ήπειρο, για τη θωράκιση του Δουκάτου της Αθήνας που δημιουργήθηκε το 1205 από τους Φράγκους, μετά την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης κατά την Δ' Σταυροφορία (1204). Οι αρβανίτες ενισχύουν τον εργατικό πληθυσμό της περιοχής, ενώ αργότερα φέρνουν και τις οικογένειές τους που ριζώνουν στη μεσογαία και την ποτίζουν με τη γλώσσα, τα έθιμα και τα τοπωνύμιά τους.[10]

Τουρκοκρατία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το δουκάτο των Αθηνών διατηρείται έως την κατάληψη των Αθηνών από τους Τούρκους, το 1456 μετά από ιστορική διαδρομή 251 ετών. Γηγενείς και αρβανίτες κάτοικοι της μεσογαίας χάνουν τη γη τους και αποχωρίζονται βίαια τα παιδιά τους. Ο οικισμός που στήνεται επί της αρχαίας Παιανίας ονομάζεται "Λιόπεσι", τοπωνύμιο προερχόμενο εκ της αρβανίτικης διαλέκτου, ενώ πολλές γειτονιές διατηρούν τη βυζαντινή τους ονομασία.

Μεσσαίωνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πεντελικό Όρος

Η ιστορία του Γέρακα είναι στενά συνδεδεμένη με την ιστορική εξέλιξη του Πεντελικού Όρους καθώς το ευρύτερο τοπίο αποτελούσε εστία έντονης θρησκευτικής, αλλά και ποιμενικής δράσης. Όταν το 1578 ιδρύεται η Ιερά Μονή Πεντέλης από τον Άγιο Τιμόθεο, ο Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου στο Γαργηττό χρησιμοποιείται ως ασκηταριό, ενώ πολλοί άλλοι ναϊσκοι ιδρύονται στην ευρύτερη περιοχή. Η περιοχή αυτή αποκαλείται Καρυττός και αποτελεί ησυχαστήριο των μοναχών, αλλά και τόπο βοσκής από τους Σαρακατσαναίους ποιμένες. Οι βοσκοί κατέβαζαν τα ζωντανά τους από την Πεντέλη όπου διέμεναν κατά το θέρος, μέσα από το Πάτημα, ενώ το χειμώνα που οι συνθήκες ήταν πιο σκληρές κατέβαιναν πιο χαμηλά, στη γη του Γέρακα. Στην προσπάθειά του ο Άγιος Τιμόθεος να προσδώσει στη Μονή οικονομική αυτοτέλεια αγόρασε εκτάσεις της περιοχής πέριξ της Πεντέλης εκτοπίζοντας τους ποιμένες στα Λαμπρικά (κοντά στο σημερινό Κορωπί).[11]. Το γεγονός αυτό έφερε σε σύγκρουση τον Τιμόθεο με άλλους γαιοκτήμονες της περιοχής του Γέρακα, όπως την Αγία Φιλοθέη την Αθηναία. Τμήμα των υπό αμφισβήτηση εκτάσεων ανήκε και στο Μεγάλο Λογοθέτη Ιέρακα, το οποίο παρεχώρησε στην Ιερά Μονή, ενώ η Αγία ανέκτησε τις εκτάσεις που διεκδικούσε. Λίγο αργότερα επιστρέφουν στην Πεντέλη Κορωπιότες βοσκοί και σαρακατσανέικης και αρβανίτικης καταγωγής.

Νεότερη Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λιβάδια Γέρακα

Στα νεότερα χρόνια του ελληνικού έθνους, το 1835, ιδρύεται με το Β.Δ. της 1ης Οκτωβρίου 1835 (ΦΕΚ 17) ο Δήμος Μυρινούντος της επαρχίας Αττικής, με έδρα τον οικισμό Λιόπεσι, κέντρο της αρχαίας τριττύας της Παιανίας. Η ονομασία "Μυρινούς" προέρχεται από τον αρχαίο δήμο Μυρινούντος, που ανήκε στην παραλιακή τριττύα και τοποθετείτο στο σημερινό κέντρο του Δήμου Μαρκοπούλου. Ο νέος δήμος καταλαμβάνει σχεδόν ολόκληρη τη σύγχρονη μεσογαία και συγκεντρώνει μόλις 431 κατοίκους. Στα χρόνια που ακολουθούν γίνονται σταδιακές προσαρτήσεις νέων οικισμών, καταλαμβάνοντας ολόκληρη τη μεσογαία, ενώ το 1840 συγκροτείται με το Β.Δ. της 30ης Αυγούστου ο Δήμος Κεκρωπίας, συμπεριλαμβάνοντας τους Δήμους Μυρινούντος και Αραφήνος, με έδρα το χωριό "Κουρσαλλάς", ήτοι το σημερινό Κορωπί. Η ονομασία του Δήμου προέρχεται από τον αρχαίο αττικό δήμο Κρωπιάς που οφείλει το όνομά του στο μυθολογικό ήρωα και πρώτο βασιλιά των Αθηνών, Κέκροπα. Με το Β.Δ. της 14ης Ιουλίου του 1842 ο δήμος μετονομάζεται σε Δήμο Κρωπίας, λόγω ενστάσεων που διατυπώνει η εφορία αρχαιοτήτων, με το αιτιολογικό πως "ε­σφαλμένα απεδόθη εις τον όπισθεν του Υμητού δήμον το όνομα Κεκροπία. Όνομα δήμου τοιούτου δεν υπήρξεν ποτέ κατά τας μαρτυρίας παλαιών και νεωτέρων γεωγράφων, αλλ’ οι αρχαίοι εκάλεσαν Κεχρωπίαν, την Ακρόπολιν και εν μέρος κείμενον μεταξύ Ελευσίνος και Αχαρνών..". [12]

Μαρμαράδικα Γέρακα

Με το Β.Δ. της 6ης Οκτωβρίου του 1847 (ΦΕΚ 34), η έδρα του δήμου μετατίθεται από το χωριό Κεκρωπία (Κορωπί) στο χωριό Μαρκόπουλο. Η γη του σημερινού Γέρακα καλύπτεται από καλλιεργήσιμες εκτάσεις που χρησιμοποιούν οι αρβανίτες και οι γηγενείς κάτοικοι του Λιοπεσίου, του Χαρβατίου και της Κάντζας που διαβούν στη μεσογαία. Με το Β.Δ. της 27ης Ιανουαρίου 1905 (ΦΕΚ 18), ο οικισμός του Χαρβατίου μετονομάζεται σε Παλλήνη. Τα όρια μεταξύ των δύο Δήμων Παιανίας και της σύγχρονης Παλλήνης είναι λεπτά και διέρχονται κατά μήκος του ιστορικού κέντρου της Παλλήνης, ήτοι της Κάντζας (γνωστή και ως Λεοντάρι), ενώ τα όρια της Παιανίας επεκτείνονται μέχρι και τους πρόποδες του πεντελικού, στη γη του Γαργηττού. Αυτή η διοικητική γραμμή της Παιανίας εκτείνεται κυρίως μέσα από τη σημερινή Β ζώνη προστασίας του Υμηττού, μια ιδιαίτερα προικισμένη από τη φύση περιοχή και ιδιαιτέρως σημαντική καθώς καταλαμβάνει την είσοδο στο λεκανοπέδιο της Αττικής.

Σύγχρονη Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παλαιές Αγροικίες Παιανέων

Αργότερα διενεργείται η νέα διοικητική διαίρεση της επαρχίας Αττικής και η Παιανία πλέον εντάσσεται στη Νομαρχία Ανατολικής Αττικής. Παράλληλα, η Παλλήνη με την Κάντζα, γειτνιάζουν με την "Επάνω Παιανία" που οικοδομείται κυρίως γύρω από τον Ιερό Ναό Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, αλλά εξακολουθεί να εκτείνεται και έως τους πρόποδες της Πεντέλης. Οι κατοικίες στην περιοχή είναι διάσπαρτες και βρίσκονται κυρίως μέσα στις αγροικίες των Παιανέων.

Το 1966, ένας μικρός οικισμός πλησίον της Λεωφόρου Λαυρίου μέσα στα νταμάρια επιχειρεί ανεπιτυχώς να αποσπασθεί από την Παιανία και να αναγνωρισθεί ως "Κοινότητα Γλυκών Νερών", με επεισοδιακό τρόπο. Παράλληλα, την ίδια προσπάθεια επιχειρεί και άλλη μία μικρή αγροικία Μακεδόνων και Ηπειρωτών το 1967 επί της Λεωφόρου Μαραθώνος, πλησίον του παλαιού σιδηροδρόμου που διέρχεται στη διαδρομή από την Αθήνα προς το Λαύριο. Συγκροτείται η τοπική επιτροπή και επισκέπτεται τη Νομαρχία με το αίτημα δημιουργίας "Κοινότητας Γέρακα", επίσης χωρίς επιτυχία.

Λεωφόρος Κλεισθένους

Την ίδια στιγμή, στην άλλη πλευρά του Υμηττού, η γειτονική πόλη της Αγίας Παρασκευής γνωρίζει μεγάλη οικιστική ανάπτυξη καλύπτοντας την έκταση μέχρι και το άκρο του βουνού. Ο Δήμος Παλλήνης από τα ανατολικά φαίνεται επίσης να έχει κατοχυρώσει το δίκαιο κέντρο της αρχαίας ιστορίας του στην Κάντζα και η Παιανία φαίνεται να αποκόπτεται πλέον από το άκρο του λεκανοπεδίου. Το 1969, με νέα δικαστική απόφαση γεννιέται η νέα κοινότητα "Γλυκών Νερών Αττικής" στην έκταση μεταξύ Γέρακα και Δήμου Παιανίας.

Το 1974 πραγματοποιείται νέα συνέλευση κατοίκων του οικισμού του Γέρακα και με την άδεια της αστυνομίας επισκέπτονται δικηγόρο και συγκροτούν το καταστατικό της διοικητικής οντότητας που επιθυμούν να δημιουργήσουν.

Μόλις το 1980 δίνεται η έγκριση σχετικού αιτήματος από τη Νομαρχία και η γέννηση της νέας κοινότητος Γέρακα είναι γεγονός. Στα διοικητικά όρια της κοινότητος εσωκλείεται τμήμα του οικισμού του Σταυρού γύρω από το λόφο του στρατού με τις κεραίες, καθώς και οι άγονες εκτάσεις στους νότιους πρόποδες της Πεντέλης στη διαδρομή προς το σκαμμένο τμήμα του βουνού και τα άναρχα διασκορπισμένα μαρμαράδικα και πάσης φύσεως βιομηχανίες (Λεωφόρος Κλεισθένους - Αναπαύσεως).

Πολιτιστικός Σύλλογος Πηγής

Με άτυπο δημοψήφισμα που πραγματοποιείται αποφασίζεται η επίσημη ονομασία της κοινότητας μεταξύ των τριών οικισμών Σταυρού, Γαργηττού και Γέρακα και αποφασίζεται να δοθεί η τελευταία ονομασία. Ο Γέρακας αποτελεί πλέον τη νέα κοινότητα της Ανατολικής Αττικής.

Την ίδια περίοδο που οι γειτονικές περιοχές Βριλησσίων, Χαλανδρίου και Αγίας Παρασκευής παρουσιάζουν πληθυσμιακή έκρηξη και οικιστική δημοφιλία, ο μάλλον άνυδρος και απόμακρος από την Αθήνα Γέρακας παραμένει αρκετά αραιοκατοικημένος. Μολαταύτα, το 1990 πληροί τα κριτήρια που απαιτώνται ώστε να αναγνωρισθεί ως Δήμος.

Μόνη οδός πρόσβασης στο Γέρακα αποτελεί η Λεωφόρος Μαραθώνος, που εκτείνεται κατά μήκος της αρχαίας μαραθώνιας διαδρομής, οδός στενή και με πολλά κυκλοφοριακά προβλήματα και μηδαμηνή συγκοινωνιακή σύνδεση. Το 2004, στον πυρετό των ολυμπιακών αγώνων της Αθήνας πραγματοποιούνται σημαντικά συγκοινωνιακά έργα, καθώς ο Δήμος τοποθετείται στην βορειοανατολική είσοδο του λεκανοπεδίου των Αθηνών και μόνη οδό διέλευσης προς το νέο Αεροδρόμιο στα Μεσόγεια.

Σύγχρονη Πόλη Γέρακα

Τα έργα που πραγματοποιούνται στην περιοχή βγάζουν το Δήμο από την αφάνεια, τη στιγμή που τα ανατολικά άκρα του λεκανοπεδίου των Αθηνών έχουν καλυφθεί πλήρως οικιστικά. Το 2007 και με τις μνήμες των πυρκαγιών του καλοκαιριού να είναι ακόμη νωπές, πραγματοποιείται εκδήλωση στο Δημοτικό Θέατρο Νταμάρι Βριλησσίων Αλίκης Βουγιουκλάκη με θέμα το Σύνδεσμο Προαστασίας και Ανάπλασης του Πεντελικού (ΣΠΑΠ) των 22. Η είσοδος του Γέρακα στο σύνδεσμο ως το 23 μέλος είναι πραγματικότητα.[13]

Ο Γέρακας εντάσσεται επιπλέον στην αναπτυξιακή επιχείρηση "Μαραθώνιος Αναπτυξιακή" της Βόρειας Μεσογαίας που διατρέχει η Λεωφόρος Μαραθώνος με λοιπά μέλη την Ανθούσα, την Παλλήνη, τα Γλυκά Νερα, τα Σπάτα, τη Ραφήνα, Νέα Μάκρη και το Μαραθώνα. Πρόεδρος της Επιχείρησης είναι ο κ. Σπύρος Κωνσταντάς, δήμαρχος Παλλήνης.

Πρώτος πρόεδρος της κοινότητας Γέρακα αναδεικνύεται ο Σπύρος Γιαννάκου, ενώ δήμαρχοι διατελλούν οι Γιάννης Παπαδογεωργάκης και ο Αθανάσιος Ζούτσος. Το έτος 2011 ο Δήμος Γέρακα συνενώνεται με τον Δήμο Παλλήνης και την Κοινότητα Ανθούσας σύμφωνα με το σχέδιο "Καλλικράτης" και αποτελεί μέρος και έδρα του νέου Δήμου Παλλήνης. Πρώτος Δήμαρχος του νέου Δήμου εκλέγεται ο Αθανάσιος Ζούτσος.

Δημογραφικά Στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πληθυσμιακή Εξέλιξη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Γέρακας γνωρίζει οικιστική ανάπτυξη στα τέλη της δεκαετίας του '90, οπότε και αναγνωρίζεται ως Δήμος. Κατά την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα η περιοχή εξακολουθεί να οικοδομείται. Στον πίνακα που ακολουθεί παρατίθενται σχετικά με τον πληθυσμό στοιχεία σύμφωνα με τις απογραφές της ΕΣΥΕ, αλλά και εκτιμήσεις για το 2007 και το 2008.

Πληθυσμιακή Εξέλιξη Δήμου Γέρακα
Χρονολογία Πληθυσμός Δήμου Έκταση Δήμου Πυκνότητα Δόμησης Προστιθείς Πληθυσμός Νέα Αύξηση Πληθυσμού Συνολική Αύξηση
1981 6.703 κάτοικοι 11 χμ2 609 κάτοικοι/χμ2 6.703 κάτοικοι - -
1991 8.512 κάτοικοι 11 χμ2 773 κάτοικοι/χμ2 + 1.809 κάτοικοι + 26,98% 26,98%
2001 13.921 κάτοικοι 11 χμ2 1.265 κάτοικοι/χμ2 + 5.478 κάτοικοι + 64,35% 91,33%
2007 20.000 κάτοικοι 11 χμ2 1.818 κάτοικοι/χμ2 + 6.010 κάτοικοι + 42,95% 134,28%
2008 22.000 κάτοικοι 11 χμ2 2.000 κάτοικοι/χμ2 +2.000 κάτοικοι +10,00% 144,28%

πρωτογενείς πηγές:ΕΣΥΕ, Δήμος Γέρακα

Περιβαλλοντολογικά Χαρακτηριστικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ρεματιά του Γέρακα

Γεωμορφολογικά Χαρακτηριστικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα όρια του δήμου καταλαμβάνουν έκταση 11.000 στρεμμάτων που απλώνονται κατακόρυφα μεταξύ των κορυφογραμμών των δύο μεγάλων ορέων της Αττικής. Το σύνολο των εκτάσεων της ευρύτερης περιοχής συνιστά μορφολογικά κατωφέρεια από τις πρόβουνες περιοχές της Πεντέλης, ενώ διασχίζεται από δύο ρέματα σχεδόν παράλληλα μεταξύ τους. Το ανατολικό Ρέμα Γέρακα αποτελεί φυσικό σύνορο με τη γειτονική Ανθούσα και είναι εν μέρει οριοθετημένο, ενώ εκτείνεται σε μήκος 4.000 μέτρων, πηγάζει από την Πεντέλη και χύνεται στην Κάντζα. Το δυτικό Ρέμα Παναγίτσας εκτείνεται στα 2.800 μέτρα, είναι διευθετημένο και έχει χαρακτηρισθεί ως "Κοινόχρηστος Χώρος Πρασίνου". Ο δήμος έχει δεσμεύσει στην πολεοδομική ζώνη έκταση 130 στρεμμάτων πρασίνου συν την περιοχή που καταλαμβάνει τμήμα του ρέματος Σταυρού-Παναγίτσας έκτασης περίπου 64 στρεμμάτων.

Η γη του Γέρακα παρουσιάζει μορφολογική ποικιλία, καθώς είναι εν μέρει πεδινή και εν μέρει ορεινή περιοχή. Το πεδινό τμήμα αναπτύσσεται σε υψόμετρο 190 μέτρων γύρω από το Κέντρο, ενώ το ορεινό αγγίζει τα 404 μ στους πρόποδες της Πεντέλης. Το έδαφος είναι γεωμορφολογικά ήπιο, ανάγλυφο, με κάποιες διάσπαρτες λοφώδεις εξάρσεις. Οι τελευταίες συνίστανται από βραχώδεις και ημιβραχώδεις γεωλογικούς σχηματισμούς, οι οποίοι είναι ανθεκτικοί στη διάβρωση και εντοπίζονται κυρίως στην περιοχή του Γαργηττού.

Χλωρίδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Ρέμα Κουφού

Παραδοσιακά η περιοχή είχε κυρίως γεωργική χρήση, με ελαιώνες και σύνθετα συστήματα καλλιέργειας να καλύπτουν μεγάλα κτήματα, καθώς και ορισμένα δάση κωνοφόρων. Από το 1955 αρχίζει η περιοχή να αστικοποιείται με αργούς ρυθμούς, τάση η οποία εντείνεται μετά τη δεκαετία του '90. Σήμερα είναι ελάχιστες οι εναπομείνασες καλλιέργειες, οι οποίες κατά το πλείστον χρησιμοποιούνται για ιδία κατανάλωση και τοποθετούνται στα περίχωρα της αστικής ζώνης. Στο Γέρακα διατηρούνται και ορισμένα αποθέματα γεωργικών εκτάσεων με καλλιέργειες ελιάς και αμπελώνων.[14]

Κλιματολογικά Στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το κλίμα της περιοχής χαρακτηρίζεται μεσογειακό, με ήπιο χειμώνα και ξηροθερμικά καλοκαίρια. Σύμφωνα με το Μετεωρολογικό Σταθμό του Φούρεσι, διακρίνεται μια περίοδος βροχών και μια περίοδος ξηρασίας. Η ξηροθερμική περίοδος διαρκεί από τα τέλη Μαϊου έως τα μέσα Σεπτεμβρίου. Η βροχόπτωση συναντάται κυρίως κατά την περίοδο Νοεμβρίου και Ιανουαρίου, καθώς επίσης και χιονοπτώσεις.

Το μέσο ετήσιο εύρος της θερμοκρασίας ανέρχεται στους 19,1 βαθμούς κελσίου, με θερμότερο μήνα τον Αύγουστο κατά τον οποίο η θερμοκρασία αγγίζει τους 27 βαθμούς κελσίου και ψυχρότερο το Φεβρουάριο με 4,9 βαθμούς. Η ελάχιστη μέση σχετική υγρασία παρατηρείται κατά τον Ιούλιο και η μέγιστη το Δεκέμβριο.[15]

Πολεοδομικά Χαρακτηριστικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πόλη του Γέρακα

Πρόκειται για ένα προάστιο που παρουσιάζει ραγδαία ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια. Με τη διέλευση δε της Αττικής Οδού και του μετρό, άλλαξε άρδην χαρακτήρα από αρχικά αγροτική και παραθεριστική περιοχή, σε οικιστική. Παρατηρείται ομοιομορφία στη δόμηση,αφου όλα τα κτίρια είναι κεραμοσκεπή με το πολύ τρεις ορόφους.

Στην περιοχή επικρατούν οι μεζονέτες ενώ τα τελευταια χρονια έχουν κάνει την εμφανισή τους και συγκροτήματα οροφοδιαμερισμάτων με μεγαλύτερους όμως κήπους εν σχέσει με των μεζονετών. Eπιπλέον η περιοχή είναι γνωστή για την πληθώρα κατασκευαστικών και επισκευαστικών εταιριών, ενώ το νότιο τμήμα της (Μπαλάνα) χρησιμοποιείται και για την εγκατάσταση αποθηκευτικών χώρων. Πολλά μαρμαράδικα συναντώνται στον άξονα της Αναπαύσεως ενώ εκτεταμένοι αγροί υπάρχουν στα ανατολικά του δήμου κοντά στο ρέμα του Γέρακα. Στα βορειοανατολικά του δήμου βρίσκεται η ορεινή κι απομονωμένη συνοικία της Δέσης, ενώ στα σύνορα με την Πεντέλη βρίσκεται το δασαρχείο, λίγο πριν τις εγκαταστάσεις πρώην αθλητικού κολλεγίου.

Γειτονιά Γαργηττού

Στο βορειοδυτικό τμήμα της περιοχής βρίσκεται ο λόφος Κουφού (στις υπώρειες του αστεροσκοπείου) στα σύνορα με τον πεντελικό οικισμό του Αγίου Δημητρίου. Ο Γαργηττός είναι μια συνοικία που δομείται με φρενήρεις ρυθμούς μετά την εγκατάσταση του σταθμού του μετρό Δουκίσσης Πλακεντίας, παρά τα άγρια χαρακτηριστικά του τοπίου (κυρίως ξηρό και άνυδρο), χωρίς ωστόσο να χάνει την εναλλακτική ομορφιά του.

Βασικό σημείο εστίασης αποτελεί η κεντρική πλατεία που δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από τους γειτονικούς, ενταγμένους στο αθηναϊκό πολεοδομικό οικοδόμημα, δήμους. Ο δήμος διαθέτει πληθώρα σύγχρονων παιδικών χαρών ενω υπάρχει πρόβλεψη και για πάρκα τα οποία ακόμη δεν έχουν διαμορφωθεί.

Το νέο δημαρχείο αποτελεί ένα συγχρονο βιοκλιματικό κτίριο με ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική.Οι κλειστές αθλητικές εγκαταστάσεις (κολυμβητήριο, γήπεδα τέννις, κλειστό αθλητικό κέντρο) είναι από τις καλύτερες στα βορειοανατολικά προάστια ενώ προσφάτως ολοκληρώθηκε και το νέο πολιτιστικό κέντρο στον Γαργηττό.

Στην περιοχή εδρεύει και το μοναδικό βρετανικό κολλέγιο της Αθήνας, το οποίο συγκεντρώνει μαθητές από όλα τα βόρεια προάστια και κυρίως από οικογένειες διπλωματών. Σημείο αναφοράς αποτελεί το μοναστήρι του Αγίου Νεκταρίου του Πατριαρχείου Αλεξάνδριας στον Γαργηττό, το οποίο έχει επισκεφτεί και ο ίδιος ο πατριάρχης Αλεξανδρίας και το οποίο συγκεντρώνει πιστούς από όλη την Ελλάδα και κυρίως Αιγυπτιώτες Έλληνες.

Συνοικίες Γέρακα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γειτονιά Σταυρού

Η πόλη του Γέρακα χωρίζεται σε 3 μεγάλες οικιστικές ζώνες που διχοτομούνται από την Αττική Οδό και τη Λεωφόρο Μαραθώνος, το Γαργηττό (μεταξύ Πεντελικού και Αττικής Οδού), το Γέρακα (μεταξύ Αττικής Οδού και Λ. Μαραθώνος) και τη Μπαλάνα (νέα οικιστική ζώνη μεταξύ Λ. Μαραθώνος και αυτοκινητοδρόμου Σταυρού-Ραφήνος).

Στην οικιστική ζώνη του Γαργηττού διακρίνονται οι υποενότητες του Πατήματος (που ενσωματώνεται στο Πάτημα Χαλανδρίου), του παραδοσιακού Γαργηττού, της Δέσης και του Λόφου Κουφού. Στην οικιστική ζώνη του Γέρακα εντάσσεται το κέντρο της πόλης και οι περιφερειακές γειτονιές, καθώς και η συμπαγής συνοικία του Σταυρού που συνδέεται με τους γειτονικούς Δήμους Αγίας Παρασκευής και Γλυκών Νερών. Τέλος, στο νότιο τμήμα του Δήμου εκτείνεται η νέα ζώνη της Μπαλάνας, που συνδέεται με τη γειτονική Παλλήνη (Άνω και Κάτω Μπαλάνα). Το σχέδιο πόλεως επεκτείνεται σταδιακά προς τα ανατολικά προς το ρέμα του Γέρακα (Παναγίτσας), τους πρόποδες του Πεντελικού και επέκταση της Μπαλάνας στα νότια.

Γέρακας Σταυρός Γαργηττός Πάτημα Δέση Μπαλάνα Λόφος Κουφού

Ο οικιστικός πυρήνας του Γέρακα εντοπίζεται γύρω από τις Πλατείες Μακεδονίας και Αγίου Ιωάννου, του Γαργηττού γύρω από την Πλατεία Ταϋγέττου, Οδό Γαργηττού, Κόμβο Ξενοφώντος και Κόμβο Λ. Αγίου Νεκταρίου, ενώ ο πυρήνας του Σταυρού εκτείνεται γύρω από τον ομώνυμο λόφο και τη Λεωφόρο Κλεισθένους.


Συγκοινωνιακές Υποδομές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Γέρακας είναι προσβάσιμος από ποικίλλους κομβικούς οδικούς άξονες, το Μετρό, τον Προαστιακό Σιδηρόδρομο, την Αττική Οδό και την Περιφερειακή Υμηττού. Ακολουθούν αναλυτικά τα έργα που συντελέστηκαν και μελετώνται στην περιοχή.

Μαραθώνια Διαδρομή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Λεωφόρος Μαραθώνος

Η μαραθώνια διαδρομή διανύθηκε στην αρχαία Ελλάδα από τον αγγελιαφόρο που κατόρθωσε να φωνάξει στους αθηναίους " νενικήκαμεν" μετά τη μάχη στο Μαραθώνα, και λίγο πρoτού ξεψυχήσει. Επί της αρχαίας αυτής διαδρομής περιμετρικά του πεντελικού όρους χαράχθηκε και η Λεωφόρος Μαραθώνος, που μέχρι και λίγο πριν την έναρξη των ολυμπιακών αγώνων του 2004 εξακολουθούσε να είναι μια οδός στενή και προβληματική.

Σήμερα αποτελεί τη βασική πύλη διέλευσης μεταξύ λεκανοπεδίου και μεσογαίας, ενώ έπονται και λοιπά σημαντικά έργα στην περιοχή που δίνουν το ερέθισμα για εμπορική εκμετάλλευση της λεωφόρου σε τοπικό επίπεδο. Η κυκλοφορία προς το παρόν διεξάγεται σε φυσιολογικά επίπεδα, παρά τις δυσοίωνες προβλέψεις συγκοινωνιολόγων για το κυκλοφοριακό μέλλον της ευρύτερης Αθήνας. Η λεωφόρος στα ανατολικά συνδέει το Γέρακα με την Αγία Παρασκευή και την Αθήνα, ενώ στα δυτικά το συνδέει με την Παλλήνη, το Πικέρμι και τη Ραφήνα.

Παλαιός Σιδηρόδρομος Αθηνών-Λαυρίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μέχρι πριν από μερικά χρόνια γραμμές του τρένου διέρχονταν από το Γέρακα στη διαδρομή από την Αθήνα στο Χαλάνδρι, από το Γέρακα στην Κάντζα κι από εκεί στο Λαύριο. Εισερχόταν από το Χαλάνδρι μέσω της Οδού Παλαιολόγου-Πλακεντίας, διερχόταν από την Οδό Εθνικής Αντιστάσεως, έκανε στάση στην Πλατεία Μακεδονίας στο ύψος του Γηπέδου και συνέχιζε επί της Σολωμού στη σημερινή Μπαλάνα μέχρι τη στιγμή που ξηλώθηκε. Σήμερα η στάση στο Γέρακα διασώζεται ως αποδυτήρια.[16]

Λεωφόρος Αγίου Νεκταρίου
Οδικοί Άξονες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άλλη μία αρχαία διαδρομή στην περιοχή είναι αυτή της Λεωφόρου Κλεισθένους που αποτελούσε και την εναλλακτική πρόσβαση στην Πεντέλη. Η Λεωφόρος αυτή μάλιστα συνδέει το βόρειο άκρο του Υμηττού με τους νότιους πρόποδες του Πεντελικού.

Επιπλέον, χαράσσεται η περιφεριακή λεωφόρος του Πεντελικού, η Λεωφόρος Αναπαύσεως για την πρόσβαση στα Βριλήσσια, μέσω των οποίων συνδέεται και από τις οδούς Ολύμπου, Μπακογιάννη, Αγίου Αντωνίου και Αναλήψεως.

Πύλη Σταυρού

Με το Χαλάνδρι επικοινωνεί μέσω της Λεωφόρου Δουκίσσης Πλακεντίας, ενώ αργότερα χαράσσονται οι οδοί Γαργηττού και Γέρακα-Αγίου Νεκταρίου, παράλληλα με τη χάραξη της οδού Ανθούσας. Οι δρόμοι αυτοί ξεκινούν από τη Λ. Μαραθώνος και κινούνται προς τα βόρεια.

Μια ακόμη γνωστή οδός που χαράσσεται περιμετρικά της Αγίας Παρασκευής είναι η Παναγούλη, ενώ μαζί με τη διαπλάτυνση της Λεωφόρου Μαραθώνος για τους ολυμπιακούς αγώνες χαράσσεται και αναπλάθεται η Λεωφόρος Σπάτων που συνδέει άμεσα το Δήμο με τα Σπάτα. Η βασική πρόσβαση δε στο κέντρο του Δήμου επιτυγχάνεται μέσω της κεντρικής Οδού Εθνικής Αντιστάσεως που παρέχει σύνδεση, μέσω της γέφυρας Μπενάκη, στη Λεωφόρο Δουκίσσης Πλακεντίας και τους λοιπούς κεντρικούς αυτοκινητοδρόμους του Χαλανδρίου και των Αθηνών.

Κόμβοι 13, 14 και 15 Αττικής Οδού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 2004, ο Δήμος συνδέεται και με τον κλειστό αυτοκινητόδρομο της Αττικής Οδού, μέσω των κόμβων 13 "Λ. Δουκίσσης Πλακεντίας", 14 "Ανθούσα" και 15 "Λ. Μαραθώνος". Η Αττική Οδός διοχοτεμεί στη διαδρομή της το δήμο σε δύο τμήματα, το Γέρακα στα νότια και το Γαργηττό στα βόρεια, καθότι τα διοικητικά του όρια εκτείνονται κατακόρυφα ανάμεσα στα όρη Υμηττού και Πεντέλης.

• Αττική Οδός •
Προηγούμενος Κόμβος Αττική Οδός Αττική Οδός Αττική Οδός Επόμενος Κόμβος

Τα αυτοκίνητα έχουν πρόσβαση στους κόμβους 13, 14 και 15 της Αττικής Οδού, ήτοι στη Λεωφόρο Δουκίσσης Πλακεντίας, την Οδό Κεφαλληνίας-Ντραφίου στο ύψος της Ανθούσας και στη διασταύρωση των Λεωφόρων Μαραθώνος-Ανθούσας-Αττικής Οδού. Τοιουτοτρόπως καθίσταται προσβάσιμος από το ανατολικό άκρο της Αττικής και το Αεροδρόμιο, έως το δυτικό άκρο της Αττικής και ανταπόκριση με τις Εθνικές Οδούς Αθηνών-Λαμίας και Αθηνών-Πατρών. Παράλληλα συνεχίζονται τα αναγκαία ρυμοτομικά έργα προς τα ανατολικά του κέντρου για την καλύτερη δυνατή ανταπόκριση με τον κόμβο 14.

Κόμβοι Υ4 & Υ7 Περιφερειακής Υμηττού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Σιδηροδρομική Σύνδεση

Ο Γέρακας συνδέεται στα νότια με την Περιφερειακή Υμηττού και τον αυτοκινητόδρομο Σταυρο-Ραφήνος μέσω των κόμβων Υ4 "Αγία Παρασκευή" στο ύψος του Σταυρού και Υ7 "Λεοντάρι" στο ύψος της Μπαλάνας. Με τις ανταποκρίσεις αυτές λαμβάνει πρόσβαση περιμετρικά του Υμηττού, από τα μεσόγεια μέχρι το σαρωνικό, ενώ όλα αυτά τα σημαντικά έργα συγκοινωνιακού δικτύου διοχετεύουν τη διαμπερή κυκλοφορία έξω από τις γειτονιές του Δήμου και δίνουν το ερέθισμα για εμπορική εκμετάλλευση της Λ. Μαραθώνος σε τοπικό επίπεδο, στα πρότυπα της γειτονικής Παλλήνης. Μελλοντικοί κόμβοι προβλέπεται να εξυπηρετήσουν κι άλλες γειτονιές στα νότια άκρα του Δήμου.

Μετρό Δουκίσσης Πλακεντίας και Παλλήνης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
•Αττικό Μετρό•
Σταθμός Μετρό Δουκίσσης Πλακεντίας.jpg Pallini Station.jpg
•Προαστιακός Σιδηρόδρομος•
Προαστιακός Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας 4.jpg Pallini Station.jpg

Επιπλέον, την ίδια χρονιά ο Δήμος συνδέεται με τις σιδηροδρομικές γραμμές των Αθηνών μέσω του διπλού κομβικού σταθμού του Μετρό κα του Προαστιακού "Δουκίσσης Πλακεντίας", ενώ ακόμη εντάσσεται εκτός των αθηναϊκών συνόρων, δίνοντας το όραμα μιας Αττικής που δύναται να αναπτυχθεί με ίσες ευκαιρίες πέρα από το αστικό κέντρο. Επιπλέον, στο σταθμό εγκαθίσταται λειτουργικό αμαξοστάσιο με λεωφορεία που συνδέουν την Ανατολική Αττική με τα βορειοανατολικά προάστια και την Αθήνα, παράλληλα με τη συγκοινωνιακή σύνδεση του Σταυρού Αγίας Παρασκευής επί της Λ. Μεσογείων.

Ο Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας συνδέει το Δήμο στα δυτικά με το Χαλάνδρι και την Αθήνα, ενώ στα ανατολικά με την Κάντζα, το Κορωπί και το Αεροδρόμιο.

Ο Σταθμός Παλλήνης εξυπηρετεί με αυξημένα κόμιστρα και μειωμένα ωράρια το κέντρο του Δήμου και την πρόσβαση στη Λ. Μαραθώνος μαζί με την πρόσβαση στην Παλλήνη, καθώς και ανταπόκριση με το τοπικό λεωφορείο της Ανθούσας.

Προαστιακός Δουκίσσης Πλακεντίας και Παλλήνης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι σταθμοί του Προαστικού συνδέουν το Δήμο με τα βόρεια προάστια, την Αθήνα, τη Δυτική Αττικήκαι την Κορινθία από τα δυτικά, αλλά λειτουργούν και ως ενισχυτικοί προς την Ανατολική Αττική και το Αεροδρόμιο στα ανατολικά.

Ο επόμενος σταθμός του προαστιακού στα δυτικά είναι ο Σταθμός Λεωφόρου Πεντέλης που παρέχει πρόσβαση στα Βριλήσσια, ενώ ο επόμενος σταθμός στα ανατολικά είναι ενισχυτικός προς Κάντζα και ανταπόκριση με τοπικό λεωφορείο προς Παιανία.

Το Χαλάνδρι και η Αγία Παρασκευή επεκτείνουν τα όριά τους γύρω από το σταθμό της Δουκίσσης Πλακεντίας, αλλά παρά ταύτα ο Γαργηττός εξακολουθεί να εξυπηρετείται ικανοποιητικά από αυτόν. Όσον αφορά το Σταθμό της Παλλήνης, βρίσκεται σε άκρως κομβικό σημείο μεταξύ Γέρακα-Ανθούσας-Παλλήνης.

Λεωφορειογραμμές Γέρακα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
•Τοπικές Λεωφορειογραμμές• [17]

Α5 Ακαδημία-Αγία Παρασκευή-Ανθούσα
302 Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας-Γέρακας
303 Σταθμός Νομισματοκοπείο-Γέρακας (Μέσω Αγίου Νεκταρίου)
304 Σταθμός Νομισματοκοπείο-Άρτεμις (Βραυρώνα)
305 Σταθμός Νομισματοκοπείο-Άρτεμις (Άγιος Νικόλαος)
306 Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας-Γαργηττός-Γέρακας
307 Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας-Γλυκά Νερά-Προαστιακός Κορωπίου
314 Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας-Νομαρχία Ανατολικής Αττικής-Παλλήνη
315 Σταθμός Νομισματοκοπείο-Παλλήνη
316 Σταθμός Νομισματοκοπείο-Άρτεμις
319 Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας-Σπάτα
412 Πολύδροσο-Νέα Πεντέλη
Χ95 Σύνταγμα-Αερολιμένας Αθηνών (Express)

Ο Γέρακας καθίσταται προσβάσιμος από δύο μεγάλους κόμβους, τον Κόμβο του Σταυρού, που αποτελεί την πύλη εισόδου από την Αθήνα στην Ανατολική Αττική, και τον Κόμβο της Δουκίσσης Πλακεντίας, που αποτελεί την πύλη εισόδου από τα βόρεια προάστια στην Ανατολική Αττική. Η σύνδεση με τον πρώτο κόμβο γίνεται μέσω της Λεωφόρου Μεσογείων-Μαραθώνος (Σταυρός Αγίας Παρασκευής), ενώ η σύνδεση με το δεύτερο γίνεται μέσω της Λεωφόρου Δουκίσσης Πλακεντίας-Ηρακλείτου (Πάτημα Χαλανδρίου). Οι λεωφορειογραμμές του Σταυρού εξυπηρετούν το κέντρο του Γέρακα και τις νότιες συνοικίες, ενώ οι λεωφορειογραμμές της Δουκίσσης Πλακεντίας εξυπηρετούν το Γαργηττό και τις βόρειες συνοικίες.

Οι λεωφορειογραμμές του Σταυρού που διέρχονται κυρίως κατά μήκος της Λεωφόρου Μαραθώνος διακρίνονται στον πίνακα. Η Α5 "Ακαδημία-Αγία Παρασκευή-Ανθούσα" είναι κομβική λεωφορειογραμμή που συνδέει την Αθήνα με τη βόρεια Μεσογαία. Έχει ως αφετηρία την Ακαδημία Αθηνών (Σταθμός Πανεπιστήμιο) και διέρχεται από τις βορειοανατολικές συνοικίες της Αθήνας κατά μήκος της Λεωφόρου Μεσογείων μέχρι το Σταυρό, διέρχεται από το Γέρακα κατά μήκος της Λεωφόρου Μαραθώνος, από την Παλλήνη μέχρι το Σταθμό της Παλλήνης και ανεβαίνει από τη Λεωφόρο Ανθούσας μέχρι το αμαξοστάσιο της κοινότητος. Λοιπές λεωφορειογραμμές που έχουν παρόμοια πορεία είναι οι 316 "Σταθμός Νομισματοκοπείο-Άρτεμις", 305 "Σταθμός Νομισματοκοπείο-Άρτεμις (Άγιος Νικόλαος)", 304 "Σταθμός Νομισματοκοπείο-Άρτεμις (Βραυρώνα)" και 315 "Σταθμός Νομισματοκοπείο-Παλλήνη".

Οι λεωφορειογραμμές της Δουκίσσης Πλακεντίας έχουν ως αφετηρία το Σταθμό Δουκίσσης Πλακεντίας του Μετρό και του Προαστιακού και επιζητούν πρόσβαση είτε προς τον κόμβο του Σταυρού, είτε μέσα από τον οικιστικό ιστό του Γέρακα. Στην πρώτη διαδρομή εντάσσονται οι γραμμές 307 "Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας-Γλυκά Νερά-Προαστιακός Κορωπίου, 319 "Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας-Σπάτα". Την "εσωτερική" διαδρομή πραγματοποιούν οι γραμμές 302 "Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας-Γέρακας" και 306 "Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας-Γαργηττός-Γέρακας" που έχουν τέρμα το Κέντρο του Γέρακα επί της Οδού Εθνικής Αντιστάσεως ή η 314 "Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας-Νομαρχία Ανατολικής Αττικής-Παλλήνη" που τερματίζει στο Πικέρμι.

Τέλος, λόγω της διέλευσης της Αττικής Οδού από το Δήμο, διέρχεται και η ειδική λεωφορειογραμμή Express Χ95 "Σύνταγμα-Αερολιμένας Αθηνών (Express)" με ειδική τιμολογιακή χρέωση και διαδρομή μέσω της Αττικής Οδού χωρίς ενδιάμεσες στάσεις.

Οικονομικά Στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι αντικειμενικές αξίες της γης κυμαίνονται στα επίπεδα της Παλλήνης (1.300ευρώ/τ.μ. δόμησης το 2006 στην υψηλή ζώνη). Μολαταύτα, οι εμπορικές τιμές είναι αρκετά υψηλότερες από τις αντικειμενικές, αν και η Παλλήνη φαίνεται να συγκεντρώνει ακόμη μεγαλύτερο κομμάτι της ζήτησης για κατοικία(καθώς συμπεριλαμβάνεται στα διοικητικά της όρια το Δημοσιογραφικό Χωριό "Έντισον" που ανεβάζει τις μέσες τιμές με αντικειμενικές αξίες της τάξης των 1.950 ευρώ/τ.μ.). Ακολουθεί ενδεικτικός πίνακας με τις αποκλίσεις των τιμών στις αρχές του 2007 από τις αντικειμενικές αξίες. (Στις εμπορικές τιμές του πίνακα δεν περιλαμβάνονται οι εμπορικές τιμές των κατοικιών του συγκροτήματος Edison που πουλήθηκαν, ενώ στο Κορωπί περιλαμβάνονται οι αξίες του παραδοσιακού οικισμού.)

Ζώνες Δήμου Γέρακα 2007

Ο Γέρακας παρά τις χαμηλές αντικειμενικές αξίες, συγκεντρώνει τιμές που πλησιάζουν σε ορισμένες περιπτώσεις αξίες γειτονικών δήμων, όπως η Πεντέλη και η Κηφισιά. Αυτό οφείλεται σε παράγοντες όπως:

Η σύγχρονη δόμηση των κτισμάτων καθώς στο Γέρακα, όπως και στα Γλυκά Νερά και την Κάντζα μεγάλος όγκος των κατοικιών οικοδομείται κυρίως τα τελευταία χρόνια(τέλη δεκαετίας 90, μέσα 2000). Πρόκειται για κατασκευές υψηλής αρχιτεκτονικής, αν και μειονεκτούν σε εξυπηρέτηση βασικών αναγκών, όπως αποχέτευση, αντιπλημμυρικά κ.α.

Η σύνδεση με το μετρό στα μεσόγεια το 2006 με νέα πλήρη ωράρια και πιο οικονομικά εισιτήρια στα βόρεια μεσόγεια για την αποσυμφόρηση του σταθμού της Πλακεντίας, καθώς και "αφύπνιση" του προαστιακού μετά από μια εκτεταμένη διετή ύφεση μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες(λόγω της ζημίας στην επιχείρηση).

Αύξηση της ζήτησης στους μεσογειακούς δήμους που βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από το λεκανοπέδιο λόγω των απαγορευτικών τιμών σε Βριλήσσια, Αγία Παρασκευή, Χαλάνδρι, σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμα και σε Χολαργό(καθώς η ζήτηση ενισχύεται από όσους απογοητεύονται από τις τιμές στους προαναφερθέντες δήμους), καθώς και η συμφόρηση του Αμαρουσίου και της Κηφισιάς με συνέπεια την επιβάρυνση του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων του.

Νεόκτιστες Κατοικίες στο Γέρακα
Αποκλίσεις Εμπορικών Τιμών από Αντικειμενικές Αξίες σε ευρώ/τ.μ. δόμησης
Δήμος Αντικειμενικές 2006 Αντικειμενικές 2007 Εμπορικές Τιμές 1/2007
Παλλήνη 1.000-1.950 1.200-2.350 2.000-2.800
Γέρακας 1.050-1.300 1.250-1.550 2.200-2.800
Παιανία 900-1.200 1.050-1.400 1.800-2.500
Κορωπί 900-1.250 1.050-1.600 1.500-2.000

Είναι χαρακτηριστικό πως από το 2004 και μετά οι δήμοι Γέρακα, Παλλήνης, Γλυκών Νερών και Ανθούσας παρουσιάζονται στη ζώνη Β των Αθηνών, ενώ μέχρι τότε τα σύνορα τελείωναν στην Πεντέλη,τα Βριλήσσια και την Αγία Παρασκευή, συμπεριλαμβάνοντας και δυτικούς δήμους όπως της Νέας Ιωνίας, Γαλατσίου και Νέας Φιλαδέλφειας.

Δημοτικές και Ιδιωτικές Υπηρεσίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τοπική Αγορά της Πόλης

Στο Γέρακα λειτουργεί Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών (ΚΕΠ), καθημερινά από τις 8.00 - 20.00 και Σάββατα 8.00 - 14.00, επί των οδών Ακαρνανίας και Καρδίτσης.

Το αθλητικό κέντρο της οδού Γαργηττού διαθέτει ανοικτό κολυμβητήριο ολυμπιακών προδιαγραφών,2 γήπεδα μπάσκετ,1 γήπεδο βόλεϊ και 1 γήπεδο τένις, ενώ το αθλητικό κέντρο της οδού Γέρακα, κλειστό γυμναστήριο ολυμπιακών προδιαγραφών με γήπεδο για αγώνες μπάσκετ, βόλεϊ, γυμναστικής κλπ, 1 γήπεδο μπάσκετ, 1 γήπεδο χάντμπωλλ, 1 γήπεδο βόλεϊ και 4 γήπεδα τένις. Προσφάτως παραδόθηκε και ο νέος χλοοτάπητας στο γήπεδο ποδοσφαίρου στον Γαργηττό ΙΙ.

Επί της οδού Καζαντζάκη εδρεύει ο Ιππικός όμιλος Αθηνών.

Το αστυνομικό τμήμα της περιοχής βρίσκεται επί των οδών Θεσσαλονικής και Βοιωτίας.

Πολιτιστικό Κέντρο Γαργηττού

Ο δήμος εξυπηρετείται από τα υποκαταστήματα του ΙΚΑ στο Χαλάνδρι (Γαργηττός ΙΙ-Πάτημα), στην Αγ.Παρασκευή (Γαργηττός Ι, Κέντρο, Σταυρός) και στα Σπάτα (Μπαλάνα) και για οικονομικά ζητήματα από τη ΔΟΥ Παλλήνης. Για ζητήματα χωροταξικού, πολεοδομικού ενδιαφέροντος εξυπηρετείται από την Νομαρχία Ανατολικής Αττικής η οποία βρίσκεται επί της λεωφ. Μαραθώνος στην Παλλήνη.

Η περιοχή διαθέτει αρκετές τράπεζες,επί της λεωφ,Μαραθώνος και επί της οδού Κλεισθένους. Εθνική τράπεζα, Eurobank, Aplha Bank, Alpha Bank Γαργηττού, Εμπορική Τράπεζα, Millenium bank, Marfin

Δημόσια και Ιδιωτική Εκπαίδευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο δήμος διαθέτει ένα παιδικό σταθμό, 6 νηπιαγωγεία, 4 δημοτικά, 3 γυμνάσια και 3 λύκεια, εκ των οποίων το ένα καλλιτεχνικό. Παράλληλα ο δήμος φιλοξενεί και ιδιωτικά εκπαιδευτήρια όπως το Βρετανικό Byron College, τα εκπαιδευτήρια Αργυρή - Λαιμού και ένα σχολείο για Α.Μ.Ε.Α στον Γαργηττό ΙΙΙ.

Προβλήματα του δήμου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]


Γειτονιά Γαργηττού

Το βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η περιοχή είναι η έλλειψη οργανωμένου αποχετευτικού συστήματος, κάτι το οποίο επιζητούν έντονα τα Μεσόγεια με την οικιστική ανάπτυξη που γνωρίζουν τα τελευταία χρόνια. Η περιοχή νότια της Αττικής Οδού και ανατολικά του λόφου του Γέρακα είναι αιχμάλωτη του ΚΕΛ Ραφήνας ενώ οριστική λύση έχει δοθεί μέσω της Ψυττάλειας για όλο τον Γαργηττό και το δυτικό τμήμα του Σταυρού όπου πραγματοποιούνται και οι πρώτες συνδέσεις.

Τομείς που χρείζουν βελτίωσης αφορούν δράσεις προστασίας της κατοικίας από οχλούσες χρήσεις και διαμπερείς κινήσεις καθώς και ο τομέας του πρασίνου. Προβλήματα υπάρχουν και στην επέκταση του σχεδίου πόλεως λόγω των εκτεταμένων καταπατήσεων στο βόρειο τμήμα της Δέσης καθώς και στο βόρειο κομμάτι της ρεματιάς του Γέρακα.Στο ανατολικό και βόρειο τμήμα της περιοχής υπάρχουν ακόμα κεραίες υψηλής τάσης, όπως επίσης και στην Πεντέλη αλλά αυτό δε φαίνεται να αποτελεί πρόβλημα προς το παρόν. Εξάλλου οι μελέτες για την επικείμενη οικιστική επέκταση προβλέπουν ζώνες πρασίνου πλάτους 70μ ή 40μ κάτωθεν των γραμμών υψηλής τάσης.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Υπουργείο Εσωτερικών: Στοιχεία Δήμων και Κοινοτήτων, ανάκτηση 11/5/2008
  2. World Wind 1.4: Υπολογισμός Υψομέτρου με το Πρόγραμμα, ανάκτηση 11/5/2008
  3. Forum Γέρακα: Πληροφορίες και Ιστορικά Στοιχεία, ανάκτηση 11/5/2008
  4. Πολιτιστικός Σύλλογος "Η Πηγή": Ιστορικά του Δήμου, ανάκτηση 11/5/2008
  5. Κοντόπουλος, ιστορικά για τον Παυσανία, ανάκτηση Ιανουάριος 2008
  6. Δήμος Ιλίου: Ιστορικά της Αττικής, φύλ. 95, ανάκτηση 31/5/2008
  7. Το Βήμα, ένθετο για τον Κλεισθένη με λήμμα για τη διαίρεση της αρχαίας Αθήνας, ανάκτηση Ιανουάριος του 2008.
  8. Δήμος Γέρακα: Ιστορικά του Γαργηττού, ανάκτηση 29/6/2008
  9. Φιλία Ελληνισμού Ανατολικής Αττικής, άρθρο για τα Γλυκά Νερά, ανάκτηση Ιανουάριος του 2008
  10. Ιστότοπος Παιανίας, ιστορική εξέλιξη οικισμού, ανάκτηση Ιανουάριος του 2008
  11. e-pentelikon, άρθρο για την Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ανάκτηση 6/3/2008.
  12. Κοινότητα Πικερμίου, ιστορικά περί του Δήμου Κεκρωπίας, ανάκτηση Ιανουάριος του 2008.
  13. Newtime.gr, forum με θέμα την είσοδο του Γέρακα στο ΣΠΑΠ, ανάκτηση Ιανουάριος του 2008
  14. Στρατηγικό Πλάνο Γέρακα 2007-2010, ανάκτηση 29/6/2008
  15. Επιχειρησιακό Πλάνο Γέρακα: Κλιματολογικά Στοιχεία Φούρεσι περιόδου 6/2002-6/2007
  16. Users: Σιδηρόδρομος Αθηνών-Λαυρίου, ανάκτηση 23/7/2008
  17. Γραμμές ΟΑΣΑ: Τοπικές Λεωφορειογραμμές Γέρακα
  18. Οργανισμός Αστικών Συγκοινωνιών Αθηνών: Διαδρομές Ανατολικών Προαστίων, ανάκτηση 11/5/2008

Ενδεικτική Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]


Διαδικτυακοί Τόποι Ενημέρωσης για το Γέρακα
Γεωγραφική Απεικόνιση & Ιχνηλασία Panoramio by Google Earth
Τοπική Πολιτική Εφημερίδα Γέρακα Η Φωνή του Γέρακα
Ομάδα Κολύμβησης Γέρακα Νηρέας Γέρακα
Καλλιτεχνικό Γυμνάσιο Γέρακα Καλλιτεχνικό Γυμνάσιο Γέρακα
2ο Λύκειο Γέρακα 2ο Λύκειο Γέρακα
Πνευματικός Σύλλογος Παπαδιαμάντης Πνευματικός Σύλλογος Παπαδιαμάντης
Όροι Δόμησης & Πολεοδομικές Πληροφορίες Μεσογείων Πολεοδομία Παλλήνης
Βιντεοσκοπική Απεικόνιση Πλατείας Γέρακα Video YouTube
Μεταπτυχιακή εργασία για το ΓΠΣ Γέρακα ΕΜΠ
Διπλωματικη εργασία για τον Λόφο Κουφού και την Δέση ΕΜΠ
Χάρτης και μαγαζιά του Γέρακα myPallini


Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα