Αρκαλοχώρι

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Αρκαλοχώρι Ηρακλείου)
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 35°9′N 25°16′E / 35.150°N 25.267°E / 35.150; 25.267

Αρκαλοχώριον
Άποψη Αρκαλοχωρίου
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Αρκαλοχώριον
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΚρήτης
Περιφερειακή ΕνότηταΗρακλείου
ΔήμοςΜινώα Πεδιάδος
ΚοινότηταΑρκαλοχωρίου
Γεωγραφία και στατιστική
Γεωγραφικό διαμέρισμαΚρήτη
ΝομόςΗρακλείου
Υψόμετρο420
Πληθυσμός4313 (2011)
Άλλα
Ταχ. κωδ.70300
Τηλ. κωδ.28910
Πανοραμική άποψη από τα νότια

Το Αρκαλοχώρι είναι μεγάλη ημειορεινή κωμόπολη και έδρα ομώνυμης Κοινότητος του Δήμου Μινώα Πεδιάδος στην Περιφεριακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης, με 4.313 κατοίκους το 2011[1]. Ανήκει στην Επαρχία Μονοφατσίου. Είναι κτισμένο σε υψόμετρο 420 μέτρων.[2]

Σήμερα έχει αξιόλογη υποδομή και ανάμεσα στα άλλα διαθέτει 2 Δημοτικά Σχολεία, Γυμνάσιο, Λύκειο, ΕΠΑΛ, Αστυνομικό τμήμα, ταχυδρομείο, τράπεζες και Κέντρο Υγείας. Οι περισσότεροι κάτοικοι ασχολούνται με το εμπόριο, κτηνοτροφία. Παράγεται κυρίως λάδι, σταφίδα και δημητριακά. Παρουσιάζει μεγάλη εμπορική κίνηση. Στο Αρκαλοχώρι βρίσκεται αξιόλογη ιδιωτική συλλογή του γιατρού Στ. Κουτεντάκη, με έργα λαϊκής τέχνης.[3]

Κοινότητα Αρκαλοχωρίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκτός από την έδρα της, η Κοινότητα Αρκαλοχωρίου περιλαμβάνει και τους οικισμούς Αγία Σεμνή, Αρχοντικό, Ζίντα, Μιλλιαρήσι, Μουσούτα και Χουμέρι. Η απογραφή του 2011 αναφέρει:

  • Αγία Σεμνή, η (8). Βρίσκεται στα νότια και 3,5 χλμ. από το Αρκαλοχώρι. Στον οικισμό βρίσκεται ένας μικρός ναός (της Αγίας Βαρβάρας) με πηγή. Το χωριό βομβαρδίστηκε[4] κατά τα χρόνια της ναζιστικής κατοχής.
  • Αρκαλοχώριον, το (4.313). Έδρα κοινότητος.
  • Αρχοντικόν, το (194). Έως το 1955: Αλιτζανή, η. Μετονομάστηκε σύμφωνα με το ΦΕΚ 287/Α/1955.
  • Ζίντα, η (116)
  • Μιλλιαρήσιον, το (4). Κατοικήθηκε από τα πρώτα βυζαντινά χρόνια. Σήμερα, υπάρχουν τα εγκαταλελειμμένα σπίτια του, τα οποία είναι παραδοσιακής αρχιτεκτονικής. Στον οικισμό βρίσκεται ο ναός του Αγίου Νικολάου, του 14ου-16ου αιώνα, ο οποίος λειτουργούσε την περίοδο της Ενετοκρατίας, όπως φαίνεται από πηγές.
  • Μουσούτα, η (90). Βρίσκεται στα 3 χιλιόμετρα μετά το Αρκαλοχώρι πρός νότο, σε απόσταση 36 χιλιομέτρων από το Ηράκλειο και σε υψόμετρο 420 μέτρων. Αναφέρεται από το 14ο αιώνα και η ενετική της βρύση αναφέρεται από τον Gerola στον κατάλογο με τα ενετικά μνημεία της Κρήτης. Κοντά στην πλατεία βρίσκονται τα γραφεία του πολιτιστικού συλλόγου του χωριού. Στο παλιό λατομείο του ακατοίκητου σήμερα οικισμού Βιτσιλιά αποκαλύφθηκε νεολιθικό νεκροταφείο[5]. Στη Μουσούτα βρίσκεται ο ναός του Αγίου Πνεύματος.
  • Χουμέριον, το (97)

Μέχρι το 1961, το Γάσι στα νότια του Αρκαλοχωρίου αναφέρεται ως άλλος οικισμός της κοινότητος. Λόγω της πλησιότητάς του με την έδρα, λογίζεται πλέον ως συνοικία του Αρκαλοχωρίου.

Συνολικά η Κοινότητα έχει 4.822 κατοίκους.

Η Κοινότητα εκπρπσωπείται από επταμελές Συμβούλιο με επικεφαλής την Πρόεδρο κα. Χρυσούλα Κεγκέρογλου-Μαθιανάκη.

Κοινοτάρχες Αρκαλοχωρίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι κάτωθι εκλέχθηκαν και υπηρέτησαν (ή υπηρετούν) ως Πρόεδροι της Κοινότητος Αρκαλοχωρίου

Πρόεδροι Κοινότητος Αρκαλοχωρίου
περίοδος όνομα
1975-1978 Αρχάβλης Αντώνιος
1978–1982 Ασλάνης Μαρίνος
1982–1986 Καλογεράκης Ζαχαρίας
1986–1990 Ασλάνης Μαρίνος
1990–1998 Γιαννόπουλος Χαράλαμπος
2010–2019 Χρηστάκης Αντώνιος
2019– Κεγκέρογλου-Μαθιανάκη Χρυσούλα

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Έξω από το χωριό, στο δρόμο προς Αρχοντικό βρίσκεται κατάγραφη εκκλησία, αφιερωμένη στο Μιχαήλ Αρχάγγελο, με ενδιαφέρουσες τοιχογραφίες του 14ου - 15ου αιώνα.

Μνημείο ηρώων στο Αρκαλοχώρι.

Ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μια λανθασμένη ιδέα πολλών είναι ότι έλαβε την ονομασία του από τη λέξη άρκαλος, που είναι η κρητική ονομασία για το ζώο ασβός, λόγω των πολλών μικρών σπηλαιών και τρυπών, γνωστές ως αρκαλότρυπες ή αρκαλιές, στις οποίες το ζώο αυτό βρίσκει καταφύγιο.[6]

Οι καταλήξεις οικισμών σε -χώρι συνήθως έχουν ως πρώτο συνδετικό το επώνυμο των πρώτων οικιστών. Υπάρχει έγγραφο του 1394, από το βενετικό αρχείο του Duca di Candia, (δημοσιευμένο από την El. Santschi), στο οποίο μνημονεύεται το τοπωνύμιο Αρκαλοχώρι. Η μνεία στο έγγραφο Arcolecorio (Αρκολεχωριό) συνδέει το τοπωνύμιο με τους Αρκολέους. [6] Επίσης υπάρχει η άποψη για ονομασία του τόπου από μεγάλη έκταση που ανήκε στον ακρίτα Αρκολέοντα, και χάριν ευφωνίας[εκκρεμεί παραπομπή] ή λόγω παρετυμολογίας[6] από Αρκολεοχώρι έγινε Αρκαλοχώρι.

Στις ενετικές απογραφές αναφέρεται με την ονομασία Arcaloghori, οπότε ανήκε στην castellania Belvedere. Το 1583 είχε 160 κατοίκους (Καστροφύλακας, Κ96). Κατά την απογραφή του 1881 κατοικούσαν 109 Χριστιανοί και 103 Τούρκοι και είχε οριστεί έδρα ομώνυμου δήμου.[7] Στη συνέχεια το Αρκαλοχώρι έγινε ένα από τα λίγα χωριά της Κρήτης που γνώρισε έντονη ανάπτυξη, με τον πληθυσμό του να έχει δεκαπλασιαστεί από το 1900 μέχρι το 1981, όταν είχε 2.482 κατοίκους. Είχε οριστεί έδρα της επαρχίας Μονοφατσίου.[3]

Το 2008, με αφορμή κινήσεις του Δήμου για αλλαγή του ονόματος, συγκροτήθηκε επιτροπή με σκοπό τη διατήρησή του.[8]

Το σπήλαιο του Προφήτη Ηλία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη θέση Προφήτης Ηλίας ή Σαρανταυγάς, σε μικρό σπήλαιο, που υπήρξε κέντρο λατρείας, ανακαλύφθηκαν αρκετά χάλκινα αντικείμενα, τα οποία πουλήθηκαν στους χωρικούς ως μέταλλο. Λόγω αυτού του γεγονότος ο Ιωσ. Χατζηδάκης έκαμε πρόχειρη ανασκαφή στο σπήλαιο και βρήκε πρωτομινωικά αγγεία και χάλκινα μαχαίρια, ξίφη κλπ. Οι ανασκαφές συνεχίστηκαν το 1932 από το Σπύρο Μαρινάτο και το Νικόλαο Πλάτωνα. Βρέθηκαν πολλά αντικείμενα, κυρίως διπλά πελέκια, πολλά από τα οποία ήταν διακοσμημένα με χρυσό, καθώς επίσης και το μακρύτερο (μήκους 1,05μ.) ξίφος της προϊστορικής Ελλάδας και άλλα. Ένας χάλκινος πέλεκυς γνωστός ως Πέλεκυς του Αρκαλοχωρίου έχει ιερογλυφικά σημεία ίδια με τα γνωστά σημεία του δίσκου της Φαιστού. Άλλος φέρει μινωική επιγραφή με γραμμική γραφή Α΄.

Το σπήλαιο χρησιμοποιήθηκε ως τόπος λατρείας από το 2.500 π.Χ., πιθανόν πολεμικής θεότητας, καθώς τα αφιερώματα είναι κυρίως όπλα. Η χρήση του ήταν πιθανότατα και ως χάλκινο εργαλείο, αφού έχουν ανακαλυφθεί τεμάχια χαλκού για επεξεργασία. Στην αρχαία εποχή το σπήλαιο γκρεμίστηκε, πιθανότατα από σεισμό, από την είσοδο, η οποία κλείστηκε και έτσι διασώθηκαν τα αντικείμενα που έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα.

Η ονομασία Σαρανταυγάς παραπέμπει και εκείνη σε χρυσάφι που πιθανόν υπήρχε μέσα στο σπήλαιο, θέλοντας μία κότα με σαράντα χρυσά αυγά να ζει στο βαθύτερο σημείο του σπηλαίου.

Απογραφές πληθυσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αναλυτικά η δημογραφική πορεία του χωριού σύμφωνα με τις απογραφές:

Απογραφή 1900 1920 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
Πληθυσμός 200[3] 447[3] 550[3] 778[3] 874[3] 1.213[3] 2.121[3] 2.482[3] 3.346 4.313

Εκπαίδευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκτός από τα σχολεία που αναφέρονται παραπάνω, τα τελευταία χρόνια στο Αρκαλοχώρι λειτουργεί και ένα Επαγγελματικό Λύκειο, στο οποίο φοιτούν τελειόφοιτοι Γυμνασίων από ολόκληρο τον δήμο αλλά και από γειτονικούς δήμους, μιας και είναι το μόνο επαγγελματικό λύκειο στην περιοχή.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού», σελ. 10866 (pdf σελ. 392), και σε μορφή Excel «Πίνακας αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ Πληθυσμού-Απογραφής 2011» στην ιστοσελίδα της ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 24/11/2017], Ανακτήθηκε 9/1/2018
  2. «Απογραφή πληθυσμού - κατοικιών της 18ης Μαρτίου 2001», σελ. 423 (pdf σελ. 425), από ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 29/7/2017, Ανακτήθηκε 8/1/2018
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 Σπανάκης, Στέργιος (1993). Πόλεις και χωριά της Κρήτης στο πέρασμα των αιώνων, τόμος Α΄. Ηράκλειο: Γραφικές Τέχνες Γ. Δετοράκης. σελ. 144. 
  4. Ιστοσελίδα Δήμου Αρκαλοχωρίου[νεκρός σύνδεσμος]
  5. «Αξιοθέατα χωριών του Δήμου Αρκαλοχωρίου». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Ιανουαρίου 2010. Ανακτήθηκε στις 18 Μαρτίου 2008. 
  6. 6,0 6,1 6,2 Τσικρίτση-Κατσιανάκη, Χρυσούλα (1989). «Κρητικά Ετυμολογικά». Αριάδνη (Πανεπιστήμιο Κρήτης) 5: 395-396. 
  7. "Σταυράκη, Στατιστική"σελ 126, πίν.
  8. Ελεύθερος Τύπος, 18 Ιανουαρίου 2008, ανακτήθηκε 19 Ιανουαρίου 2008[νεκρός σύνδεσμος]

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Το Ηράκλειον και ο Νομός του, έκδοση Νομαρχία Ηρακλείου.