Μαρία Β΄ της Αγγλίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Μαρία Β΄
Queen Mary II.jpg
Περίοδος εξουσίας
13 Φεβρουαρίου 1689 - 28 Δεκεμβρίου 1694
Στέψη 11 Απριλίου 1689
Προκάτοχος Ιάκωβος Β΄ και Ζ΄
Διάδοχος Γουλιέλμος Γ΄ και Β΄
Βασιλικός Οίκος Οίκος των Στιούαρτ
Γέννηση 30 Απριλίου 1662
Παλάτι του Αγίου Ιακώβου, Αγγλία, Ηνωμένο Βασίλειο
Θάνατος 28 Δεκεμβρίου 1694 (32 ετών)
Παλάτι του Κένσινγκτον, Λονδίνο
Τόπος ταφής Αββαείο του Ουεστμίνστερ, Λονδίνο
Πατέρας Ιάκωβος Β' της Αγγλίας
Μητέρα Λαίδη Άννα Χάιντ
Σύζυγος Γουλιέλμος Γ΄ και Β΄

Η Μαρία Β΄ της Αγγλίας (30 Απριλίου 1662 – 28 Δεκεμβρίου 1694) βασίλευσε ως Βασίλισσα της Αγγλίας, της Σκωτίας και της Ιρλανδίας από το 1689 μέχρι το θάνατο της. Η Μαρία, μια Προτεστάντισσα, ανήλθε στους θρόνους μετά την Ένδοξη Επανάσταση, που κατέληξε στην εκθρόνιση του Ρωμαιοκαθολικού πατέρα της, Ιακώβου Β΄ και Γ΄. Η Μαρία βασίλευσε από κοινού με τον σύζυγο και εξάδελφο της, Γουλιέλμο Γ΄ της Αγγλίας, ο οποίος έγινε ο μόνος κυβερνήτης και των δύο χωρών μετά τον θάνατο της το 1694.

Λαϊκές ιστορίες συχνά αναφέρονται στις από κοινού βασιλείες όπως αυτές του "Γουλιέλμου και της Μαρίας". Η Μαρία, η εξ αίματος μονάρχης, μεταχειρίστηκε λιγότερη εξουσία από τον Γουλιέλμο κατά την διάρκεια των τμημάτων της βασιλείας της όταν ο Γουλιέλμος παρέμεινε στην Αγγλία, εκχωρώντας την περισσότερη από την εξουσία της στον σύζυγο της, αν και εκείνος βασιζόταν πολύ σε αυτήν. Εκείνη, παρ' όλα αυτά, κυβέρνησε τα βασίλεια μόνη της όταν ο Γουλιέλμος απασχολείτο σε στρατιωτικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό, αποδεικνύοντας στον εαυτό της ότι είναι μια ισχυρή, σταθερή, και αποτελεσματική κυβερνήτρια. Ήταν πολύ δραστήρια στην Εκκλησία της Αγγλίας, την οποία κυβέρνησε ως η Υπέρτατη Κυβερνήτρια της. Αν και μοιράσθηκε το αξίωμα με τον σύζυγο της, άσκησε ευρέως την δύναμη της μόνη.

Πρώτα Χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Μαρία, γεννημένη στο Παλάτι του Αγίου Ιακώβου στο Λονδίνο στις 30 Απριλίου 1662, ήταν η μεγαλύτερη κόρη του Ιακώβου, Δούκα της Υόρκης (μελλοντικού Ιακώβου Β΄ της Αγγλίας) και της πρώτης του συζύγου, της Λαίδης Άννας Χάιντ.[1]Ο θείος της Μαρίας ήταν ο Κάρολος Β΄. Ο παππούς της από τη μητέρα της, ο Έντουαρντ Χάιντ, 1ος κόμης του Κλάρεντον, υπηρέτησε για μακρά περίοδο ως επικεφαλής σύμβουλος του Καρόλου. Αν και η μητέρα της γέννησε οκτώ παιδιά, μόνο η Μαρία και η νεότερη αδελφή της, Άννα, επέζησαν ως την ενηλικίωση τους.[2]

Ο Δούκας της Υόρκης μεταστράφηκε στο Καθολικισμό το 1668 ή το 1669, αλλά η Μαρία και η Άννα είχαν μια Προτεσταντική ανατροφή, σύμφωνα με τη θέληση του Καρόλου Β΄.[3] Η μητέρα της Μαρίας πέθανε το 1671. Ο πατέρας της νυμφεύθηκε πάλι το 1673, με δεύτερη σύζυγο την Καθολική Μαρία της Μόντενα, γνωστή επίσης ως Μαρία Βεατρίκη του Έστε.[4] Πριν το γάμο, η Μαρία έγραψε πολλά παθιασμένα γράμματα στην Φράνσις Άπσλι, την κόρη του φύλακα γερακιών του Ιακώβου Β΄, αν και το ενδιαφέρον της δεν είχε ανταπόκριση.[5]

Στην ηλικία των δεκαπέντε, η Λαίδη Μαρία αρραβωνιάσθηκε με τον Προτεστάντη Γουλιέλμο, Πρίγκιπα της Οράγγης. Ο Γουλιέλμος ήταν γιος της θείας της, Μαρίας, πριγκίπισσας της Οράγγης, και του Γουλιέλμου Β΄ του Νασσάου. Στην αρχή, ο Κάρολος Β΄ αντιτέθηκε στην συμμαχία με έναν Ολλανδό κυβερνήτη: προτίμησε να παντρευθεί τον κληρονόμο του Γαλλικού Θρόνου, τον Δελφίνο Λουδοβίκο, ούτως ώστε να συμμαχήσει η Αγγλία με την Καθολική Γαλλία και να ενισχυθεί η πιθανότητα ανόδου Καθολικού διαδόχου στο θρόνο της Γαλλίας. Αργότερα, υπό την πίεση της Κυβέρνησης, ο Δούκας της Υόρκης συμφώνησε με αυτή την ένωση και το γάμο, υποθέτοντας εσφαλμένα ότι θα βελτιωνόταν η δημοτικότητά του ανάμεσα στους Προτεστάντες.[6] Τα πρώτα ξαδέρφια Μαρία και Γουλιέλμος παντρεύτηκαν στο Λονδίνο στις 4 Νοεμβρίου 1677: σύμφωνα με πηγές, η Μαρία έκλαιγε καθ' όλη τη διάρκεια της τελετής. [1]

Η Μαρία πήγε στις Κάτω Χώρες, όπου έζησε ως σύζυγος του Γουλιέλμου. Αν και ήταν αφοσιωμένη στον σύζυγο της, ο γάμος της ήταν δυστυχισμένος: οι τρεις εγκυμοσύνες της κατέληξαν σε αποβολή ή σε γέννηση ετοιμάθανατων παιδιών. Η ατεκνία της θα ήταν η κυριότερη πηγή δυστυχίας για την ίδια. Η ζωηρή και ευπαρουσίαστη φύση της την έκανε δημοφιλή στους Ολλανδούς, αλλά ο σύζυγος της ήταν συχνά ψυχρός και αμελής και διατήρησε για πολύ καιρό δεσμό με την Ελίζαμπεθ Βίλλιερς, μια κυρία επί των τιμών της Μαρίας,[6].

Η Ένδοξη Επανάσταση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σκωτική και Αγγλική Μοναρχία
Οίκος των Στιούαρτ
Coat of Arms of England (1689-1694).svg
Mαίρη Β' & Γουλιέλμος Γ'
Mαίρη Β'
Κύριο λήμμα: Ένδοξη Επανάσταση

Μετά το θάνατο του Κάρολου Β΄ της Αγγλίας χωρίς νόμιμη διαδοχή το 1685, ο Δούκας της Υόρκης έγινε βασιλιάς ως Ιάκωβος Β΄ στην Αγγλία και την Ιρλανδία (και ως Ιάκωβος Ζ΄ στη Σκωτία). Είχε μια αμφιλεγόμενη θρησκευτική πολιτική: η προσπάθεια του να εγγυηθεί την θρησκευτική ελευθερία στους μη Αγγλικανούς δεν έτυχε θετικής αποδοχής, καθώς η τεχνική που επέλεξε ήταν να ακυρώσει νόμους του Κοινοβουλίου από το Βασιλικό Διάταγμα.[3] Πολλοί Προτεστάντες πολιτικοί και ευγενείς εισήλθαν σε διαπραγματεύσεις με τον σύζυγο της Μαρίας από το 1687 και δεν παρέμεινε καθόλου δημοφιλής μετά την πίεση που άσκησε στους Αγγλικανούς κληρικούς με τη Διακήρυξη Άφεσης Αμαρτιών.

Διαμαρτυρίες από τους Προτεστάντες υπήρξαν όταν η σύζυγος του βασιλιά, Μαρία της Μόντενα, γέννησε γιο, ο οποίος θα ανατρεφόταν ως Ρωμαιοκαθολικός, σε αντίθεση με τη Μαρία και την Άννα. Κάποιοι μάλιστα υποστήριξαν ότι το νεογέννητο ήταν "έκθετο" κι ότι είχε τοποθετηθεί κρυφά στο δωμάτιο της Βασίλισσας στη θέση του νεκρού της νεογέννητου.[7] Αν και δεν υπήρχαν ενδείξεις για κάτι τέτοιο, η Μαρία αμφισβήτησε ανοιχτά τη νομιμότητα του παιδιού, στέλνοντας έναν κατάλογο με ερωτήματα προς την αδερφή της, Άννα, σχετικά με τις συνθήκες γέννησής του.[8]

Στις 30 Ιουνίου, οι Αθάνατοι Επτά μυστικά παρακάλεσαν τον Γουλιέλμο, ο οποίος τότε βρισκόταν στις Κάτω Χώρες με τη Μαρία, να έρθουν στην Αγγλία με ένα στρατό.[9] Στην αρχή, ο Γουλιέλμος ήταν διστακτικός, ζήλευε τη θέση της συζύγου του ως κληρονόμου του Αγγλικού Στέμματος και φοβήθηκε ότι θα γινόταν πιο ισχυρή από ό,τι ήταν ο ίδιος. Η Μαρία, όμως, έπεισε τον σύζυγο της ότι δεν ενδιαφερόταν για πολιτική δύναμη, λέγοντας του ότι "δεν θα ήταν πια παρά μόνο η σύζυγος του, και ότι θα έκανε ότι επαφίετο στην δύναμη της για να τον κάνει Βασιλιά ισόβια".[10]

Ο Γουλιέλμος συμφώνησε στην εισβολή και διακήρυξε ότι μοναδικός σκοπός της εκστρατείας του ήταν "η σύσταση ενός ελεύθερου και νόμιμιου Κοινοβουλίου".[1] Ο στρατός των Κάτω Χωρών έφτασε στις 5 Νοεμβρίου[9]: ο αγγλικός λαός εμπιστευόταν ελάχιστα πλέον τον Ιάκωβο, οπότε δεν έκαναν καμία προσπάθεια να σώσουν το βασιλιά τους.[11] Στις 11 Δεκεμβρίου, ο ηττηθείς βασιλιάς προσπάθησε να δραπετεύσει ανεπιτυχώς, ωστόσο στη δεύτερή του απόπειρα στις 23 Δεκεμβρίου κατέφυγε στη Γαλλία, όπου και έζησε εξόριστος μέχρι το θάνατό του.[3]

Η Μαρία ήταν αναστατωμένη σχετικά με τις συνθήκες εκθρόνισης του πατέρα της, αλλά ο Γουλιέλμος τη διέταξε να φανεί πρόσχαρη κατά τη θριαμβευτική τους άφιξη στο Λονδίνο. Το αποτέλεσμα ήταν να κατηγορηθεί η ίδια ότι εμφανίστηκε ψυχρή μπροστά στη δοκιμασία του πατέρα της. Ακόμα κι ο ίδιος ο Ιάκωβος την κατηγόρησε για την έλλειψη αφοσίωσής της, κάτι που επηρέασε βαθιά την ευσεβή Μαρία.[1]

To 1689 συνεκλήθη συνέδριο από τον Πρίγκιπα της Οράγγης, όπου ακολούθησε μακροσκελής συζήτηση για το ποιος θα ήταν ο τρόπος ενέργειάς τους.[12] Ο Γουλιέλμος της Οράγγης ένιωσε ανασφαλής σχετικά με τη θέση του, καθώς επιθυμούσε να βρίσκεται στο θρόνο ως Βασιλιάς κι όχι ως βασιλικός σύζυγος της Μαρίας. Συμβασιλεία είχε σημειωθεί μόνο μια φορά στον παρελθόν το 16ο αιώνα, όταν η Μαρία Α΄ της Αγγλίας παντρεύτηκε τον Ισπανό πρίγκιπα Φίλιππο Β΄, ο οποίος πήρε τον τίτλο του βασιλιά, τον οποίο κράτησε μέχρι το θάνατο της συζύγου του και του τέθηκαν περιορισμοί στην έκταησ της εξουσίας του. Ο Γουλιέλμος ωστόσο ζήτησε να παραμείνει Βασιλιάς ακόμα και μετά το θάνατο της Μαρίας. Παρόλο που κάποιοι επιφανείς συμμετέχοντες της πρότειναν να έχει μόνο αυτή την εξουσία, η Μαρία αρνήθηκε, παραμένοντας πιστή στο σύζυγό της.[12]

Στις 13 Φεβρουαρίου 1689, το Κοινοβούλιο σε διακήρυξή του αναγνώριζε πως ο Ιάκωβος, επιχειρώντας να δραπετεύσει στις 11 Δεκεμβρίου 1688, είχε εγκαταλείψει τη διακυβέρνηση του βασιλείου και ο Θρόνος έμεινε κενός.[12][13] Το Κοινοβούλιο δεν πρόσφερε το Στέμμα στο μεγαλύτερο γιο του Ιάκωβου, Ιάκωβο Φραγκίσκο Εδουάρδο, ο οποίος θα ήταν ο πρώτος διάδοχος υπό κανονικές συνθήκες, αλλά στο Γουλιέλμο και τη Μαρία. Ωστόσο, προβλεπόταν ότι "η άσκηση βασιλικής εξουσίας θα γινόταν αποκλειστικά και μόνο από το λεγόμενο Πρίγκιπα της Οράγγης στο όνομα του Πρίγκιπα και Πριγκίπισσας κατά τη διάρκεια της κοινής τους ζωής".[12] Η διακήρυξη επεκτάθηκε αργότερα, ώστε να εξαιρεί όχι μόνο τον Ιάκωβο και τους διαδόχους του από το θρόνο, αλλά όλους τους Καθολικούς, καθώς "λόγω εμπειρίας φαίνεται ότι δεν ταιριάζει με την ασφάλεια και ευημερία του Προτεσταντικού αυοτύ Βασιλείου να κυβερνείται από Παπικό πρίγκιπα.[13]

Ο Επίσκοπος του Λονδίνου Χένρι Κόμπτον έστεψε τον Γουλιέλμο και τη Μαρία μαζί στο Αββαείο του Ουέστμινστερ στις 11 Απριλίου 1689. Συνήθως τις στέψεις πραγματοποιεί ο Αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι, αλλά ο τότε Αρχιεπίσκοπος Ουίλλιαμ Σάνκροφτ, αν και Αγγλικανός, αρνήθηκε να αναγνωρίσει την νομιμότητα της απομάκρυνσης του Ιακώβου Β'.[14][15] Την ημέρα της στέψης, η Σκωτική Συνέλευση τελικά διακήρυξε πως ο Ιάκωβος δεν ήταν πλέον βασιλιάς της Σκωτίας. Προσφέρθηκε στον Γουλιέλμο και τη Μαρία ξεχωριστά το Σκωτικό Στέμμα και δέχτηκαν στις 11 Μαΐου. Αυτό έγινε γιατί τα δυο βασίλεια δεν ήταν ενωμένα ακόμα μέχρι την Πράξη Ένωσης του 1707.

Ακόμα και μετά τη διακήρυξη, υπήρχε υποστήριξη για τον Ιάκωβο στη Σκωτία. Ο Τζον Γκράχαμ του Κλέιβερχαουζ, υποκόμης του Ντάντι μάζεψε στρατό και κέρδισε στη μάχη του Κίλικρανκι στις 27 Ιουλίου. Ωστόσο, οι απώλειες για το στρατό του ήταν μεγάλες: αυτό, μαζί με το θανάσιμο τραυματισμό του στην αρχή της μάχης συνετέλεσαν ώστε να αποδυναμωθεί η μοναδική αποτελεσματική αντίσταση στον Γουλιέλμο και η εξέγερση γρήγορα καταπνίγηκε, καθώς ηττήθηκαν στη μάχη του Ντάνκελντ τον επόμενο μήνα.[16][17]

Βασιλεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Δεκέμβριο του 1689 τo Κοινοβούλιο της Αγγλίας πέρασε ένα από τα πιο σημαντικά συνταγματικά έγγραφα της αγγλικής ιστορίας, τη Διακήρυξη Δικαιωμάτων, η οποία επαναδιατύπωσε και επικύρωσε πολλές διατάξεις της αμέσως προηγούμενης και καθιέρωσε περιορισμούς στα βασιλικά προνόμια: διακύρυττε, μεταξύ άλλων, πως ο Ανώτατος Άρχοντας δε θα μπορούσε να ακυρώσει νόμους που έβγαζε το Κοινοβούλιο, να επιβάλλει φόρους χωρίς κοινοβουλευτική αποδοχή, να εμποδίσει την αίτηση ακρόασης, να συγκεντρώσει στρατό εν καιρώ ειρήνης χωρίς κοινοβουλευτική αποδοχή, να αρνηθεί το δικαίωμα ένοπλης άμυνας για προτεσταντικά θέματα και να επιβάλει σκληρές ή ασυνήθιστες τιμωρίες. Η Διακήρυξη Δικαιωμάτων έθετε επίσης το θέμα διαδοχής στο Θρόνο.

Μετά το θάνατο είτε του Γουλιέλμου Γ΄ είτε της Μαρίας Β΄, ο άλλος θα εξακολουθούσε να βασιλεύει. Επόμενος στη σειρά διαδοχής μπορούσε να είναι οποιοδήποτε από τα παιδιά του ζευγαριού, ακολούθως η αδερφή της Μαρίας, Άννα, και τα παιδιά της. Τελευταίοι σε διαδοχή βρίσκονταν τα παιδιά που ίσως αποκτούσε ο Γουλιέλμος Γ΄ από ακόλουθο γάμο.

Από το 1690 και μετά, ο Γουλιέλμος συχνά απουσίαζε από την Αγγλία, αρχικά πολεμώντας τους Ιακωβίτες στην Ιρλανδία. Κατά αυτή την περίοδο, η Μαρία ανέλαβε τη διακυβέρνηση του βασιλείου. Αποδείχτηκε αυστηρή μονάρχης. Διέταξε τη σύλληψη του θείου της, Χένρι Χάιντ, 2ου κόμη του Κλάρεντον, για συνωμοσία για την επαναφορά του Ιακώβου Β΄ στο θρόνο. Το 1692, καθαίρεσε και φυλάκισε τον Τζον Τσόρτσιλ, 1ο κόμη του Μάρλμπορο για παρόμοια κατηγορία. Η καθαίρεση μείωσε κάπως τη δημοτικότητά της και έβλαψε τη σχέση της με την αδερφή της, Άννα, η οποία επηρεαζόταν πολύ από τη σύζυγο του Τσόρτσιλ, Σάρα. Η Άννα εμφανίστηκε με τη Σάρα, εμφανώς υποστηρίζοντας τον Τσόρτσιλ, κάτι που οδήγησε τη Μαρία να απαιτήσει με θυμό από την Άννα να εγκαταλείψει τη Σάρα και να φύγει από τα διαμερίσματά της. Αργότερα, η Μαρία δεν επισκέφτηκε την Άννα κατά την περίοδο που ήταν έγκυος.[1] Μετά τη γέννηση του μωρού, η Μαρία την επισκέφτηκε, αλλά ξόδεψε χρόνο κατηγορώντας την αδερφή της για τη φιλία της με τη Σάρα. Οι αδερφές δεν συναντήθηκαν ποτέ ξανά.[18]

Ο Γουλιέλμος νίκησε τους Ιρλανδούς Ιακωβίτες το 1692, αλλά συνέχισε τις εκστρατείες στο εξωτερικό. Κατά την απουσία του, η Μαρία ενεργούσε στο όνομά της, αλλά υπό τις συμβουλές του. Όσο εκείνος βρισκόταν στην Αγγλία, η Μαρία απέφευγε εντελώς να αναμειχθεί σε πολιτικά ζητήματα, όπως είχε συμφωνηθεί στη Διακήρυξη Δικαιωμάτων. Ωστόσο, συμμετείχε στα ζητήματα της Εκκλησίας της Αγγλίας, καθώς όλα τα θέματα εκκλησιαστικής προστασίας και καθοδήγησης περνούσαν από εκείνη.[19]

Πέθανε από ευλογιά στο Παλάτι του Κένσιγκτον στις 28 Δεκεμβρίου 1694 και ετάφη στο Αββαείο του Ουέστμινστερ. Με το θάνατό της, ο συνθέτης Χένρι Περσέλ προσελήφθη να γράψει μουσική για την κηδεία της.[20] Ο Γουλιέλμος, ο οποίος σταδιακά εξαρτιόταν όλο και περισσότερο από τη Μαρία, επλήχθη βαρύτατα από το θάνατό της, δηλώνοντας ότι "ήταν το πιο χαρούμενο και τώρα είναι το πιο δυστυχισμένο πλάσμα στη Γη.

Διαδοχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά το θάνατο της Μαρίας, ο Γουλιέλμος Γ΄ συνέχισε να είναι βασιλιάς. Το τελευταίο επιζών παιδί της Πριγκίπισσας Άννας, ο Γουλιέλμος, δούκας του Γκλόστερ, πέθανε τον Ιούλιο του 1700 και εφόσον ήταν προφανές ότι ο Γουλιέλμος Γ΄ δε θα είχε άλλους απογόνους, σύμφωνα με απόφαση του Κοινοβουλίου το Στέμμα μετά την Άννα θα πήγαινε στον κοντινότερο Προτεστάντη συγγενή, τη Σοφία του Ανόβερου, και τους διαδόχους της. Όταν ο Γουλιέλμος Γ΄ πέθανε το 1702, τον διαδέχτηκε η Άννα, την οποία διαδέχτηκε ο γιος της ήδη αποθανούσας Σοφίας, Γεώργιος Α΄ της Μεγάλης Βρετανίας.[21]

Επιρροή στη λαϊκή κουλτούρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ζωή της Μαρίας από τα παιδικά της χρόνια μέχρι το θάνατό της αποτελεί τμήμα της δραματικής σειράς του BBC "The First Churchills" (1969), όπου την ενσάρκωσε η ηθοποιός Λίζα Ντανιέλι. Ο χαρακτήρας της ενσαρκώθηκε επίσης από τη Σάρα Κράουντεν στην ταινία "Ορλάντο" (1992), βασισμένη στο μυθιστόρημα της Βιρτζίνια Γουλφ, και από τη Ρεμπέκα Φροντ στην ταινία "England, My England" (1995), που αφηγείται την ιστορία του συνθέτη Χένρι Περσέλ.

Πρόγονοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 «The House Of Stuart: William III and Mary II». English Monarchs. 2004. http://www.englishmonarchs.co.uk/stuart_6.htm. Ανακτήθηκε στις 18 September 2006. 
  2. «Anne Hyde». David Nash Ford's Royal Berkshire History. 2005. http://www.berkshirehistory.com/bios/ahyde.html. Ανακτήθηκε στις 18 September 2006. 
  3. 3,0 3,1 3,2 «The House Of Stuart: James II». English Monarchs. 2004. http://www.englishmonarchs.co.uk/stuart_4.htm. Ανακτήθηκε στις 18 September 2006. 
  4. «James II and VII». The Jacobite Heritage. 1997. http://jacobite.ca/kings/james2.htm. Ανακτήθηκε στις 18 September 2006. 
  5. Farquhar, Michael (2001). A Treasure of Royal Scandals, p.20. Penguin Books, New York. ISBN 0-7394-2025-9.
  6. 6,0 6,1 Nicholas Seager, University of Nottingham (2006-02-09). «Reign of King William III». The Literary Encyclopedia. The Literary Dictionary Company. http://www.litencyc.com/php/stopics.php?rec=true&UID=655. Ανακτήθηκε στις 2006-09-19. 
  7. Nenner, Howard (1998). The Right to be King: the Succession to the Crown of England, 1603–1714. Palgrave Macmillan. σελ. 243. ISBN 0-333-57724-8. 
  8. «Enquiry of the Princess of Orange into the Birth of the Prince of Wales». The Jacobite Heritage. 1688. http://www.jacobite.ca/documents/1688enquiry.htm. Ανακτήθηκε στις 19 September 2006. 
  9. 9,0 9,1 Donald E. Wilkes Jr. and Matthew Kramer (1997). «The Glorious Revolution of 1688:Chronology». http://www.thegloriousrevolution.org/document.asp?doc=chron. Ανακτήθηκε στις 18 September 2006. 
  10. «Mary II (Quote from History of my own Time. G Burnet (1883) Oxford.)». Encyclopædia Britannica (11th Ed. έκδοση). London: Cambridge University Press. 1911. 
  11. «James II». The Royal Household. http://www.royal.gov.uk/output/Page97.asp. Ανακτήθηκε στις 19 September 2006. 
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 «King James' Parliament: The succession of William and Mary». The History and Proceedings of the House of Commons : volume 2. British History Online. 1742. σελ. 255–77. http://www.british-history.ac.uk/report.asp?compid=37644. Ανακτήθηκε στις 19 September. 
  13. 13,0 13,1 «William III and Mary II». The Royal Household. http://www.royal.gov.uk/output/Page100.asp. Ανακτήθηκε στις 18 September 2006. 
  14. «William Sancroft». Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. 2006. http://www.britannica.com/eb/article-9065428/William-Sancroft. Ανακτήθηκε στις 21 September. 
  15. «Historic England - Archbishops of Canterbury». The History of England. http://www.historic-uk.com/HistoryUK/England-History/ArchbishopsofCanterbury.htm. Ανακτήθηκε στις 18 September 2006. 
  16. «John Graham of Claverhouse, 1st viscount of Dundee». Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. 2006. http://www.britannica.com/eb/article-9031466/John-Graham-of-Claverhouse-1st-viscount-of-Dundee. Ανακτήθηκε στις 21 September. 
  17. «The Contemplator's Short History of "Bonnie Dundee" John Graham, Earl of Claverhouse, Viscount of Dundee». http://www.contemplator.com/history/claverhouse.html. Ανακτήθηκε στις 20 September 2006. 
  18. Farquhar, Michael (2001). A Treasure of Royal Scandals, p.150. Penguin Books, New York. ISBN 0-7394-2025-9.
  19. «Gilbert Burnet». NNDB. http://www.nndb.com/people/219/000102910/. Ανακτήθηκε στις 19 September 2006. 
  20. «Music for Queen Mary». The Public Library of Cincinnati and Hamilton County. http://www.cincinnatilibrary.org/spotlight/feature.asp?id=7882. Ανακτήθηκε στις 18 September 2006. 
  21. «The House Of Stuart: Queen Anne». English Monarchs. 2004. http://www.englishmonarchs.co.uk/stuart_8.htm. Ανακτήθηκε στις 18 September 2006. 
  • Waller, Maureen, "Sovereign Ladies: Sex, Sacrifice, and Power. The Six Reigning Queens of England." St. Martin's Press, New York, 2006. ISBN 0-312-33801-5
Μαρία Β΄ της Αγγλίας
Γέννηση: 30 Απριλίου 1662 Θάνατος: 28 Δεκεμβρίου 1694
Βασιλικοί τίτλοι
Κενό
Τελευταίος που έφερε τον τίτλο ήταν
Ιάκωβος Β΄/Ζ΄
Βασίλισσα της Αγγλίας
Βασίλισσα της Ιρλανδίας

13 Φεβρουαρίου 1689 – 28 Δεκεμβρίου 1694
με Γουλιέλμος Γ΄
Διάδοχος
Γουλιέλμος Γ΄/Β΄
ως μόνη μονάρχης
Βασίλισσα της Σκωτίας
11 Μαΐου 1689 – 28 Δεκεμβρίου 1694
με τον Γουλιέλμο Γ΄


Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα