Daredevil

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Προωθητικό έργο για τον δεύτερο τόμο Daredevil #65 που βγήκε τον Σεπτέμβριο του 2004, από τον Γκρεγκ Λαντ

Ο Ατρόμητος (αγγλικά: Daredevil) ή Ντέρντέβιλ είναι ένας φανταστικός υπερήρωας, ο οποίος εμφανίζεται στα αμερικάνικα βιβλία κώμικ που εκδίδει η Marvel Comics. Ο Ατρόμητος δημιουργήθηκε από τον Σταν Λι και τον καλλιτέχνη Μπιλ Έβερετ, καθώς και με βοήθεια από τον Τζακ Κίρμπυ.[1] Ο χαρακτήρας εμφανίστηκε πρώτη φορά στο τεύχος Daredevil #1 (τον Απρίλιο του 1964).

Η ιστορία τής προέλευσης του Ατρόμητου ξεκινά με ένα ατύχημά του στην περιοχή Χέλς Κίτσεν τής Νέας Υόρκης, όπου και ζούσε, το οποίο ατύχημα κατέστησε τον Ματ Μέρντοκ τυφλό από μία ραδιενεργή ουσία που έπεσε από ένα διερχόμενο όχημα. Αν και δεν μπορεί πλέον να δει, η έκθεσή του στην ραδιενέργεια όξυνε τις υπόλοιπες αισθήσεις τουπέρα από τα φυσιολογικά ανθρώπινα όρια, δίδοντάς του ένα είδος ηχοεντοπιστικού υστήματος, το οποίο λειτουργεί όπως η όραση. Ο πατέρας του, ένας πυγμάχος ονόματι Τζακ Μέρντοκ, τον βοηθά καθώς μεγαλώνει, αν και ο Τζακ στην πορεία δολοφονείται από γκάνγκστερ λόγω τής άρνησής του να πολεμήσει. Αφού έφτειαξε μία στολή με κίτρινο, μαύρο και κόκκινο χρώμα (αργότερα αποκλειστικά κόκκινου χρώματος) ο Ματ αναζητά εκδίκηση από τους δολοφόνους του πατέρα του ως ο Ατρόμητος υπερήρωας, πολεμώντας τούς πολλούς εχθρούς του, όπως τον Στόχο και τον Κίνγκπιν.[2] Έγινε επίσης και δικηγόρος. Το Ψευδώνυμό του "ο άνδρας χωρίς φόβο".[3]

Αν και ο Ατρόμητος παρέμεινε έργο των καλλιτεχνών όπως ο Έβερετ, ο Κίρμπυ, ο Γουάλλυ Γουντ, Τζων Ρομίτα και άλλους, ανάμεσα στους οποίους και ο Φρανκ Μίλλερ του οποίου θητεία στο έργο του ήρωα στις αρχές τής δεκαετίας του 1980 έθεσε τα βαριά θεμέλια ώστε ο χαρακτήρας να γίνει ένας απο τους δημοφιλείς και βασικό κομμάτι του Σύμπαντος της Μάρβελ. Ο Ατρόμητος από τότε έχει περάσει από πολλές μορφές και μέσα, όπως κινούμενα σχέδια, βιντεοπαιχνίδια, ακόμα και ταινία το 2003 με τον Μπεν Άφλεκ να ενσαρκώνει τον ήρωα. Ο Τσάρλι Κοξ παίζει τον Ατρόμητο ήρωα στην τηλεοπτική σειρά  τής Marvel ο Ατρόμητος (Daredevil) στο Netflix, κάνοντας πρεμιέρα στις 10 Απριλίου του 2015.[4]

Δυνάμεις και ικανότητες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αν και ο χαρακτήρας είναι τυφλός, οι υπόλοιπες αισθήσεις του λειτουργούν με υπεράνθρωπη ακρίβεια και ευαισθησία, δίδοντάς του ικανότητες πέραν των ορίων ενός ανθρώπου που βλέπει. Λίγοιι χαρακτήρες ξέρουν ότι ο ήρωας δεν μπορεί να δει. Ο Ατρόμητος ανέπτυξε την ικανότητα ραντάρ, που είναι παρόμοια με τον ηχοεντοπισμό.

Όταν ο Φρανκ Μίλλερ επέκτεινε τις περισσότερες από τις ικανότητες του Ατρόμητου, προσπάθησε να τις κάνει "αξιοσημείωτες τόσο που να είναι συναρπαστικές, μα όχι σε παραλληλία με τον Σούπερμαν" υπονοώντας ότι οι δυνάμεις του Σούπερμαν παραήταν απίστευτες. Όταν ο Μίλλερ μπήκε στην ομάδα του τίτλου το 1979, το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να "αναγεννήσει" την αίσθηση ραντάρ και να την κάνει πιο πιστευτή. Λόγω του ευαίσθητου αγγίγματος του χαρακτήρας, ο Ατρόμητος μπορεί να διαβάσει περνώντας τα δάχτυλά του πάνω στα γράμματα μίας σελίδας[5] αν και οι πλαστικοποιημένες σελίδες τον εμποδίζουν από το να διαβάζει την μελάνη.[6] Ο Ατρόμητος συνήθως χρησιμοποιεί την υπεράνθρωπη ακοή του ως πολύγραφο ανακρίσεων με το να ακούει τις εναλλαγές στους χτύπους τής καρδιάς των ανθρώπων. Αυτή η ικανότητα μπορεί ξεγελαστεί αν η καρδιά κάποιου δεν χτυπάει με φυσικό τρόπο, π.χ. αν κάποιος έχει βηματοδότη.[7][8]

Όσο ισχυρές είναι οι άλλες αισθήσεις του Ατρόμητου, άλλο τόσο ευαίσθητες είναι· η βασική του αδυναμία είναι η ευαισθησία του στους πολύ δυνατούς ήχους και οσμές που μπορούν να χρησιμοποιηθούν, για να αποδυναμώσουν προσωρινά το ραντάρ του.[9] Αυτή η αδυναμία χρησιμοποιείται συχνά, για να ακινητοποιήσει τον Ατρόμητο, όταν βομβαρδιστεί από πάρα πολύ ήχο, το οποίο θα του προκαλέσει αποπροσανατολισμό και οξύ πόνο.[10] Αφού τα μέσα όρασης του Ατρόμητου βασίζονται στο ραντάρ του και στις οξυμένες αισθήσεις του μπορούν να εντοπίζουν, όταν κάποιος ή κάτι δεν βρεθεί σε αυτά δεν μπορεί να τα δει. Κάποια στιγμή το παραισθησιογόνο ναρκωτικό, που ο Μυστήριος δημιουργήσε ήταν άοσμο και άνοστο, ώστε ο Ατρόμητος να μην μπορεί να καταλάβει ότι ναρκώθηκε, μέχρι που συμβουλεύτηκε τον Δόκτορα Παράξενο, ο οποίος κατάφερει να καταλάβει τι ήταν από τον μικρό σταυρό που ο Μυστήριος έδωσε στον Ατρόμητο και που περιείχε το ναρκωτικό, και έτσι ο Παράξενος τον γιάτρευσε.[11]

Οι αισθήσεις του είναι ιδαιτέρως οξυμένες· έχει ακόμα καταδειχτεί ότι μπορεί να αισθανθεί την ελάχιστη ατμοσφαιρική διαταραχή που δημιουργείται όταν ο Νυχτοβάτης πρόκειται να εμφανιστεί, λεπτά πριν ο συγκεκριμένος μεταλλαγμένος φτάσει πραγματικά στον προορισμό του.[12] Όταν ο Ατρόμητος πολέμησε την Ψυχολύγη κατα την διάρκεια του πολέμου ανάμεσα σε Εκδικητές και X-Men, για δεύτερα κέρδισε το πλεονέκτημα, όταν εκείνη προσπάθησε να διαβάσει το μυαλό του και πλημμύρισε το μυαλό της από τον αισθητήριο κόσμο που έλαβε στο μυαλό της από το μυαλό του, δείχνοντας έτσι και την ψυχολογική εκπαίδευση που χρειάστηκε ο Ατρόμητος, για να λειτουργεί όπως λειτουργεί.[13]

Ενώ η αίσθηση-ραντάρ του σχεδόν αντικαθιστά το γεγονός ότι είναι τυφλός, έχει βεβαίως και τους περιορισμούς της (κάτι το οποίο ερευνήθηκε, όταν ο Μαρκ Γουέηντ ήταν υπεύθυνος του τίτλου). Δεν μπορεί να αντιληφθεί το χρώμα χωρίς άγγιγμα, και μπορεί να διαβάσει μόνο τυπωμένο υλικό, αν το μελάνι είναι αρκετά πυκνό, για την αφή του. Οι περισσότερες φωτογραφίες, τηλεοράσεις και οθόνες υπολογιστών είναι κενές για αυτόν. Έχει επίσης αδυναμία στο να αναγνωρίζει την καταγωγή κάποιου. (αν δεν υπάρχουν στοιχεία πέραν δερματικής απόχρωσης).[14]

Αν και δεν έχει υπερφυσικές φυσικές ικανότητες πέραν της ενισχυμένης αίσθησης ισορροπίας, ο Ατρόμητος είναι αφεντία στις πολεμικές τέχνες.[15] Έχοντας εκπαιδευτική από τον Κούτσουρο, ο Ατρόμητος είναι ικανότατος πολεμιστής. Οι κλασικές του κινήσεις είναι μία μοναδική μείξη πολεμικών τεχνών όπως νιντζούσου, αΐκι ζουζούτσου, ζούιζίτσου, κουνγκ φου, καποέιρατζούντο, αϊκίντοελληνορωμαϊκή και μάχες με ρόπαλα συνδυάζοντας αμερικάνικη πυγμαχία, καθώς και πλήρη χρήση ακροβατικών ικανοτήτων.[16]

Το χαρακτηριστικό όπλο του Ατρόμητου είναι το ειδικά σχεδιασμένο από τον ίδιο ρόπαλο που δημιούργησε.[9] Μεταμφισμένο σε μπαστούνι για τυφλόυς όταν φορά τα πολιτικά του ρούχα, είναι ένα πολυεργαλείο που περιέρχει εννέα μέτρα καλωδίων που χρησιμοποιούνται στα αεροπλάνα συνδεδεμένων με μία αρπάγη ενισχυμένου ατσαλιού. Εσωτερικοί μαχανισμοί επιτρέπουν στο καλώδιο να τυλίγεται και να απελευθερώνται άριστα και ανεμπόδιστα ενώ ένα ισχυρό ελατήριο θέτει σε λειτουργία την αρπάγη. Η λαβή μπορεί να ισιώσει όταν εκτοξεύεται. Το ρόπαλο μπορεί να διαχωριστεί στα δύο, καθιστώντας κάθε κομμάτι ένα ρόπαλο μάχης, εκ των οποίων το ένα καταλήγει σε έναν γάντζο.[1][9]

Στην πολιτική του αμφίεση ο Μέρντοκ είναι ένας ικανός και σεβαστός δικηγόρος με εγκυκλοπαιδικές γνώσεις του νόμου, ειδικά των νομοθετημάτων τής Νέας Υόρκης. Είναι ικανός ερευνητής, εντοπιστής και αφεντία στις ανακρίσεις.

Άλλες εκδοχές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σε αντίθεση με την ευρέως γνωστή του ενσάρκωση, ο Ατρόμητος έχει βρεθεί και σε άλλα φανταστικά σύμπαντα όπως στις σειρές κώμικ Marvel 2099, Marvel Noir και στο Απόλυτο Σύμπαν τής Μάρβελ.

Δευτεραγωνιστές χαρακτήρες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την διάρκεια της σειράς, πολλοί χαρακτήρες έχουν επηρεάσει την ζωή του Ματ Μέρντοκ. Ο πατέρας του Τζακ Μέρντοκ εμφύσησε στον Ματ την σημαντικότητα της εκπαίδευσης και της μη-βίας με στόχο να δει τον γιο του να γίνεται καλύτερος από τον ίδιο.[2] Πάντα ενθάρρυνε τον Ματ να μελετά, παρά να παλεύει όπως ο ίδιος. Ο Τζακ αποθάρρυνε τον γιό του από το να μάθει να παλεύει.[17] Λόγω του φόνου του πατέρα του είναι που ο χαρακτήρας γίνεται ο υπερήρωας που θα κυνηγά τούς γκάνγκστερ.[17] Εκπαιδεύτηκε από έναν παλιό τυφλό νίντζα ονόματι Κούτσουρο, μετά το ατύχημα που είχε ως παιδί.[18]

Ο πιο στενός φίλος του Μάτι Μέρντοκ είναι ο Φράνκλιν "Φόγκυ" Νέλσων, ο συγκάτοικός του στο κολέγιο και μετέπειτα συνέταιρος στο δικηγορικό γραφείο τους.[2] η σχέση τους τα πρώτα χρόνια πλημμύριζε από την ένταση λόγω τής αίσθησης μεινονεξίας του Νέλσον προς τον Μέρντοκ και ως δικηγόρο και ως αποδέκτη των συναισθημάτων τής γραμματέως τους, Κάρεν Πέητζ. Πολλές φορές διαφωνούσαν για την προτίμηση του Μέρντοκ να υπερασπίζεται υπερκακοποιούς, ενώ ο Νέλσων ενθουσιαζόταν με θέματα που αφορουν τον εργασιακό και εταιρικό τομέα.  Πολλές φορές έχει χρησιμοποιηθεί από τους σεναριογράφους ως κωμικό στοιχείο. Ως υπερήρωας, ο Ατρόμητος είναι πολύ καλός φίλος με τον Άνθρωπο Αράχνη· λόγω της ενισχυμένης αίσθησής του, ο Μέρντοκ μπόρεσε να αναγνωρίσει τον Άνθρωπο-Αράχνη από την πρώτη τους συνάντηση[19] και ο Άνθρωπος Αράχνη έμαθε επίσης την πραγματική του ταυτότητα αργότερα.[20] Λόγω των γεγονότων του Μια Μέρα Ακόμα ( "One More Day") ο Μέρντοκ δεν γνωρίζει πια την πραγματική ταυτότητα του Ανθρώπου Αράχνη και από τότε αρνείται να την μάθει λόγω των πιθανών κινδύνων.[21] Ο Σιδηρογροθιάς  αργότερα θα γινόταν ένας από τους καλύτερους φίλους του, και κάποια στιγμή ανέλαβε τον ρόλο του Ατρόμητου.[22] Η  Τζέσσικα Τζόουνς, μία τέως υπερήρωας που έγινε στην πορεία ιδιωτική ερευνήτρια δρα ως σωματοφύλακας του Ματ Μέρντοκ, όταν είναι στην καθημερινή ζωή του ως απλός πολίτης. Ο  άνδρας της,  Λουκ Κέιτζ, είναι επίσης φίλος του Ατρόμητου.[23] Η Μάγια Λόπεζ, μία κωή γυναίκα και ικανική πολεμίστρια είναι φίλη του Ατρόμητου μετά από μία μάχη που είχαν και αφού την επεισε ότι δεν είχε σκοτώσει τον πατέρα της, επειδή την χειραγωγούσε ο Κίνγκπιν, ο οποίος ήταν και ο υπεύθυνος.Maya Lopez, a deaf woman and skilled martial artist, is a friend of Daredevil after he fought her and convinced her that he did not murder her father, because she was being manipulated by the Kingpin, who was responsible. O Μπέν  Ούρικ, δημοσιογράφος στην Ημερίσια Σάλπιγγα ανακάλυε την ταυτότητα του Ατρόμητου και με τον καιρό έγινε φίλος του επίσης,[24] αν και μετά κατά την διάρκεια τής διένεξης για την ταυτότητα του Ατρόμητου αποφάσισε να λήξει την "μυστική επαγγελματική σχέση" με τον Ούριτς, για να αποφευχθεί κάποιος συσχετισμός τους και έχει προβλήματα ο δεύτερος.[25]

Ο Ατρόμητος έχει μία έντονη και πονεμένη ερωτική ζωή. Ο πιο χαρακτηριστικός δεσμός του είναι η Ηλέκτρα, μία εκτελέστρια που αργότερα θα σκοτωνόταν.[26] Την δεκαετία του 2000, ο Ματ παντρεύεται την Μίλλα Ντόναβαν, αν και ένας από τους εχθρούς του την οδήγησε στην τρέλα.[27][28]

Εχθροί [Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στα πρώτα του χρόνια, ο Ατρόμητος πάλευσε με πολλούς υπερκακούς, ο πρώτος από αυτούς ήταν ο Ηλέκτρο, ένας αντίπαλος του Ανθρώπου Αράχνη στο τεύχος Daredevil #2. Ένας αριθμός διερχόμενων κακοποιών θα εισαχθούν με την πάροδο των ετών, όπως ο Κουκουβάγιας, ο Μοβ Άνδρας, ο Κύριος Φόβος, ο Μονομάχος, ο Άνθρωπος Ταύρος κ.α. [29] Το δίδυμο υπερκακοποιών (ο Κόμπρας και Κύριος Χάυντ) έχει πολλές φορές έλθει αντιμέτωπο με τον Ατρόμητο, ενω ο Χάυντ πολλές φορές έχει πολεμήσει και μόνος με τον ήρωα. Ο ψυχωτικός εκτελεστής Στόχος εισήχθη από τον Μαρβ Γούλφμαν στο τεύχος #131,[30] και ήταν συνήθηκς ανταγωνιστής τους για τα επόμενα έξι χρόνια τής σειράς κώμικ.

Ξεκινώντας με την επίβλεψη του Φρανκ Μίλλερ στην σειρά οι παραδοσιακοί γκάμμα κακών σταμάτησε να χρησιμοποιέιται τόσο συχνά και αφοσιώθηκε στον αρχιεχθρό του πλέον Κίνγκπιν. Όπως και κάποιοι άλλοι κακοποιοί έτσι και ο Κίνγκπιν ξέρει την μυστική ταυτότητα του Ατρόμητου ήρωα. Η πορεία του ως βασικού κακού σταμάτησε στο τεύχος #300, μα έχει συνεχίσει κατά διαστήματα το να εμφανίζεται. Η Ηλέκτρα  έκανε την πρώτη εμφάνισή της ως κυνηγός επικυρηγμένων, και αν και η πορεία της ως κακοποιός στην ζωή του ήταν μικρή (σχεδόν έναν χρόνο), το ρομαντικό παρελθόν τους είναι ένα σημαντικό μέρος του μύθου. Ο Τιμωρός, αυτόκλητος τιμωρός του εγκλήματος με πραγματικό όνομα Φρανκ Κάστλ, είναι ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους εχθρούς του Ατρόμητου και κάποιες φορές αναγκαίος σύμμαχος.

Ταινία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Το 2003, η 20th Century Fox κυκλοφόρησε την ταινία Daredevil, γραμμένο και σκηνοθετημένο από τον Μαρκ Στήβεν Τζώνσον. Ο ηθοποιός Μπεν Άφλεκ ενσάρκωσε τον ρόλοs
  • Μία διαγεγραμμένη σκηνή τής ταινίας του 2015 Ηλέκτρα,  lπου χρησιμοποιήθηκε αργότερα στην Σκηνοθετική Οπτική μορφή τής ταινίας, έδειξε ότι ο Άφλεκ επανήλθε στον ρόλο σε ένα όνειρο.
  • Τον Νοέμβριο του 2013,ο Πρόεδρος τής  Disney  Μπομπ Ίγκερ δήλωσε ότι αν οι τηλεοπτικές σειρές τής Μάρβελ στο Netflix όπως και ο Ατρόμητος γίνουν δημοφιλείς "είναι πολύ πιθανόν ότι θα γίνουν ταινίες".[31]

Αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 Evanier, Mark (n.d.). «The Jack F.A.Q. – Page 4». PovOnline. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις April 5, 2013. http://www.povonline.com/jackfaq/JackFaq4.htm. Ανακτήθηκε στις May 2, 2009. 
  2. 2,0 2,1 2,2 Lee, Stan (w), Everett, Bill (p), Ditko, Steve (i). 
  3. Rezvan-Mojarrad, Sohrab (2002). «Daredevil». The Superhero Dictionary. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις April 7, 2013. http://shdictionary.tripod.com/superheroes/daredevil.html. Ανακτήθηκε στις May 3, 2009. 
  4. «Marvel's Daredevil». Netflix.com. http://www.netflix.com/WiMovie/80018294?locale=en-US. Ανακτήθηκε στις 24 January 2015. 
  5. «A History of the Radar Sense #4 – Frank Miller, Part 1». The Other Murdock Papers. March 21, 2009. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις June 29, 2009. http://web.archive.org/web/20090629002733/http://www.theothermurdockpapers.com/2009/03/history-of-radar-sense-4-frank-miller.html. Ανακτήθηκε στις April 29, 2009. 
  6. Diggle, Andy (w), Gianfelice, Davide (p), Gianfelice, Davide (i). 
  7. Furious, Nick (January 25, 2011). «The Top 5 Enemies of Daredevil». ComicBooked.com. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις April 5, 2013. http://www.comicbooked.com/top-5-enemies-of-daredevil/. Ανακτήθηκε στις April 5, 2013. 
  8. Miller, Frank (w), Miller, Frank (p), Janson, Klaus (i). 
  9. 9,0 9,1 9,2 McKenzie, Roger (w), Miller, Frank (p), Janson, Klaus (i). 
  10. Smith, Kevin (w), Quesada, Joe (p), Palmiotti, Jimmy (i). 
  11. Smith, Kevin (w), Quesada, Joe (p), Palmiotti, Jimmy (i). 
  12. Smith, Kevin (w), Dodson, Terry (p), Dodson, Rachel (i). 
  13. Remender, Rick (w), Peterson, Brandon (a). 
  14. Nocenti, Ann (w), Weeks, Lee (p), Williamson (i). 
  15. Richards, Dave (April 3, 2009). «The Man Who Would Be King(pin): Irvine on Daredevil Noir». Comic Book Resources. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις April 5, 2013. http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=20665. Ανακτήθηκε στις April 29, 2009. 
  16. «Stick». Marvel Directory. 2001. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις April 5, 2013. http://www.marveldirectory.com/individuals/s/stick.htm. Ανακτήθηκε στις April 29, 2009. 
  17. 17,0 17,1 Brady, Matt (March 16, 2007). «Daredevil: Battlin' Jack Murdock Debuts in June». Newsarama. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις April 7, 2013. http://web.archive.org/web/20070329233444/http://forum.newsarama.com/showthread.php?t=105387. Ανακτήθηκε στις May 3, 2009. 
  18. «Daredevil Comic News and Events». Daredevil-Movies.com. 2005. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις April 7, 2013. http://www.daredevil-movies.com/comics/. Ανακτήθηκε στις May 3, 2009. 
  19. Lee, Stan (w), Ditko, Steve (p), Ditko, Steve (i). 
  20. Lee, Stan (w), Colan, Gene (p), Giacoia, Frank (i). 
  21. Slott, Dan (w), Romita, Jr, John (p), Janson, Klaus (i). 
  22. Brady, Matt (July 27, 2006). «Spoiler Sport: Who Was That Daredevil-Masked Man?». Newsarama. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις April 7, 2013. http://web.archive.org/web/20061119212716/http://forum.newsarama.com/showthread.php?t=78460. Ανακτήθηκε στις May 30, 2009. 
  23. Bendis, Brian Michael. Maleev, Alex (October 2006). Daredevil, Vol. 6: Lowlife. Marvel Comics, σελ. 120. ISBN 978-0785111054. 
  24. «Ben Urich». Marvel Directory. 2001. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις April 7, 2013. http://www.marveldirectory.com/individuals/u/urichben.htm. Ανακτήθηκε στις May 3, 2009. 
  25. Bendis, Brian Michael (w), Maleev, Alex (p), Maleev, Alex (i). 
  26. «Elektra». Marvel Directory. 2001. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις April 7, 2013. http://marveldirectory.com/individuals/e/electra.htm. Ανακτήθηκε στις May 3, 2009. 
  27. Brubaker, Ed (w), Lark, Michael; Djurdjević, Marko; Romita, Sr., John; Colan, Gene; Sienkiewicz, Bill; Maleev, Alex; Bermejo, Lee (p), Gaudiano, Stefano; Djurdjević, Marko; Milgrom, Al; Colan, Gene; Sienkiewicz, Bill; Maleev, Alex; Bermejo, Lee (i). 
  28. Brubaker, Ed (w), Lark, Michael (p), Azaceta, Paul; Gaudiano, Stefano; Palmer, Tom (i). 
  29. Gerber, Steve (w), Brown, Bob (p), Colletta, Vince (i). 
  30. Wolfman, Marv (w), Brown, Bob (p), Janson, Klaus (i). 
  31. Graser, Marc (November 7, 2013). «Why Disney Chose to Put Marvel's New TV Shows on Netflix». Variety. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις February 20, 2014. http://variety.com/2013/digital/news/why-disney-chose-to-put-marvels-new-tv-shows-on-netflix-1200805867/. Ανακτήθηκε στις February 20, 2014.