Μυθιστόρημα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Το μυθιστόρημα είναι είδος του λογοτεχνικού πεζού λόγου. Θεωρείται το σπουδαιότερο μαζί με το διήγημα. Ο λογοτέχνης-συγγραφέας μυθιστορημάτων ονομάζεται μυθιστοριογράφος.

Ορισμοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μυθιστόρημα είναι το πεζογράφημα, που έχει δημιουργηθεί καθ' ολοκληρία από τη φαντασία, στο οποίο οι χαρακτήρες αλληλεπιδρούν μεταξύ τους σε προκαθορισμένη διάταξη, που ορίζει ο δημιουργός του. Το μυθιστόρημα πρέπει να είναι αξιόλογου μεγέθους και οπωσδήποτε να μην είναι μικρότερο των 50.000 λέξεων. Αν είναι μικρότερο τότε υπάγεται στην κατηγορία της νουβέλας και ακόμα μικρότερο σε εκείνη του διηγήματος. Το είδος έχει τις ιστορικές ρίζες του, τόσο στην περίοδο της μεσαιωνικής και στις αρχές της σύγχρονης εποχής, όσο και στο ρομαντισμό και στην παράδοση της νουβέλας. Ο περαιτέρω ορισμός του μυθιστορήματος ενέχει πολλές δυσκολίες. Τα περισσότερα κριτήρια για τον ορισμό του είναι αυθαίρετα και έχουν σχεδιαστεί για να δημιουργούν περαιτέρω συζητήσεις για τις ιδιότητες που πρέπει να διαθέτουν.

Κατά μία άλλη θεωρία μυθιστόρημα είναι το σύγγραμμα, το οποίο εκτυλίσσεται γύρω από μία συγκεκριμένη ιστορία, την οποία αναπτύσσει σταδιακά ο συγγραφέας. Η πλοκή είναι συνήθως υποθετική με κάποια πραγματικά στοιχεία μέσα της. Αποτελεί λογοτεχνικό είδος γραμμένο σε πεζό λόγο. Η διαφορά του με το διήγημα ή τη νουβέλα έγκειται στην έκταση και στο πλήθος των κεφαλαίων του. Συνήθως ως μυθιστόρημα χαρακτηρίζεται ένα τέτοιο κείμενο όταν ξεπερνά τις 300 σελίδες, νουβέλα όταν βρίσκεται στις 100-300 σελίδες και διήγημα με ως 100 σελίδες.

Τον όρο «μυθιστόρημα» τον χρησιμοποίησε πρώτος ο Αδαμάντιος Κοραής. Οι κατηγορίες του μυθιστορήματος είναι ιστορικό, θρησκευτικό, φιλοσοφικό, ερωτικό, ψυχολογικό.

Φύση του μυθιστορήματος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το μυθιστόρημα μπορεί να εκτείνεται σ` ολόκληρο βιβλίο και εξιστορεί τη ζωή και τις περιπέτειες ενός ανθρώπου ή μιας ομάδας ανθρώπων, με κεντρικό ήρωα και πλοκή. Υπάρχουν τρεις βασικοί τύποι μυθιστορημάτων: το αισθηματικό, το ψυχολογικό και το κοινωνικό. Το αρχαιότερο στη διεθνή λογοτεχνία είναι ένα αιγυπτιακό, σε πάπυρο του 2000 π.Χ. περίπου, όπου οι τρεις γιοι του Χέοπα διηγούνται γεγονότα του 3000 π.Χ. Στην Ινδία το μυθιστόρημα εμφανίστηκε τον 3ο αιώνα π.Χ. ενώ στην Ελλάδα τον 1ο αιώνα π.Χ. με το έργο του Νίνου, που απόσπασμά του βρέθηκε σε πάπυρο κατά το 1893, και τα Ερωτικά παθήματα του Παρθενίου του Νικαέα, που διασώζονται. Το 2ο αι. μ.Χ. γράφουν μυθιστορήματα ο Χαρίτωνας από την Καρία, ο Ξενοφών ο Εφέσιος, ο Αχιλλεύς Τάτιος, ο Λόγγος (Τα κατά Δάφνιν και Χλόην) και τον 4ο αι. μ.Χ. ο Ηλιόδωρος.

Το μεσαιωνικό και αναγεννησιακό μυθιστόρημα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά τον μεσαίωνα έκανε την εμφάνισή του και το έμμετρο μυθιστόρημα, όπως Το ρομάντζο της Τροίας του Σεντ Μορ (1160). Πλουσιότερη όμως σε παραγωγή μυθιστορημάτων παρουσιάζει η Αναγέννηση. Τώρα κυριαρχεί το βουκολικό μυθιστόρημα, όπως η Αρκαδία (1504) του Ιταλού Σαναζάρο. Το πιο αριστουργηματικό όμως είναι ο Δον Κιχώτης του Ισπανού Θερβάντες (1547 - 1616), που θεωρείται πρωτοποριακό και καινοτόμο. Ακολούθησαν το Γαργαντούας και Πανταγρουέλ του Ραμπελέ (1483 - 1553), Ρόζαλιντ του Τόμας Λοντζ (1558 - 1625) κ.ά. Ο 18ος αιώνας έχει να παρουσιάσει αξιόλογα ονόματα, όπως τον Λε Σαζ, τον Ντάνιελ Ντεφόε, τον Βολταίρο, τον Ζαν Ζακ Ρουσσώ, τον Ντενί Ντιντερό, τον Φρανσουά Πρεβό (Μανόν Λεσκώ), τον Μπερναντέν ντε Σεν Πιέρ.

Η άνθηση του μυθιστορήματος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο 19ος αιώνας έχει να επιδείξει μεγάλες φυσιογνωμίες, όπως τον Ονορέ ντε Μπαλζάκ (Ανθρώπινη κωμωδία), τον Εμίλ Ζολά (Νανά, 1880), τον Σταντάλ (Το κόκκινο και το μαύρο, 1830), τον Φλομπέρ (Μαντάμ Μποβαρί, 1857), τους δύο γίγαντες της ρωσικής λογοτεχνίας Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι και Λέοντα Τολστόι και τον Ιβάν Τουργκένιεφ. Στην Αγγλία επίσης εμφανίζονται οι Γουόλτερ Σκοτ (εισηγητής του ιστορικού μυθιστορήματος), Κάρολος Ντίκενς, Τζορτζ Έλιοτ κ.ά. Ιστορικό μυθιστόρημα έγραψαν και οι Γάλλοι Βίκτωρ Ουγκώ, Αλέξανδρος Δουμάς (πατέρας) κ.ά., καθώς και Γερμανοί, όπως ο Βίλελμ Χέριγκ κ.ά. Ο 20ός επίσης αιώνας έχει να επιδείξει μεγάλα αναστήματα, όπως τους Φραντς Κάφκα, Τζέιμς Τζόυς, Σόμερσετ Μομ, Βιρτζίνια Γουλφ, Γκράχαμ Γκριν, Ανατόλ Φρανς, Αντρέ Ζιντ, Ρομέν Ρολάν, Αντρέ Μαλρώ, Αλμπέρ Καμύ, Έρνεστ Χέμινγουεϊ, Τζον Στάινμπεκ, Ουίλιαμ Φόκνερ, Μαξίμ Γκόρκι, Ιλία Έρενμπουργκ, Μπορίς Παστερνάκ, Τόμας Μαν, Λουίτζι Πιραντέλλο, Αλμπέρτο Μοράβια, Κνουτ Χάμσουν κ.ά.

Το νεοελληνικό μυθιστόρημα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πατέρας του νεοελληνικού μυθιστορήματος φέρεται να είναι ο Στέφανος Ξένος (1821 - 1894), που έγραψε Τον διάβολον εν Τουρκία κ.ά.. Ιστορικά μυθιστορήματα έγραψαν επίσης οι Σπυρ. Ζαμπέλιος και Κ. Ράμφος. Ο Π. Καλλιγάς (1814 - 1896) με τον Θάνο Βλέκα στρέφεται προς τη ζωή και τον άνθρωπο· τον ακολουθούν οι Δημήτριος Βικέλας, Εμμανουήλ Ροΐδης, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Ανδρέας Καρκαβίτσας, Κωνσταντίνος Χρηστομάνος, Γιάννης Ψυχάρης, Γρηγόριος Ξενόπουλος, Παύλος Νιρβάνας κ.ά., στο έργο των οποίων πλεονάζει το ηθογραφικό στοιχείο, ενώ οι Κωνσταντίνος Θεοτόκης, Κ. Παρορίτης και Κωνσταντίνος Χατζόπουλος καλλιεργούν το κοινωνικό μυθιστόρημα.

Η γενιά του 30΄[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι μυθιστοριογράφοι του μεσοπόλεμου εγκαταλείπουν την ηθογραφία και δίνουν στο μυθιστόρημα πλάτος, βάθος και καθολικότητα, πλαταίνοντας έτσι τα όριά του. Αντιπροσωπευτικοί είναι οι Στρατής Μυριβήλης, Νίκος Καζαντζάκης, Φώτης Κόντογλου, Ηλίας Βενέζης, Άγγελος Τερζάκης,Θανάσης Πετσάλης - Διομήδης, Γεώργιος Θεοτοκάς, Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, Κοσμάς Πολίτης, Παντελής Πρεβελάκης, Μ. Καραγάτσης, Γ. Δέλιος, Λουκής Ακρίτας, Λιλίκα Νάκου, Τατιάνα Σταύρου.

Οι νεώτεροι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο το μυθιστόρημα γνώρισε θαυμαστή καρποφορία στην Ελλάδα. Έγινε το έπος της σύγχρονης ζωής και αποτελεί τη χαρακτηριστικότερη λογοτεχνική εκδήλωση της εποχής μας. Χαρακτηριστικά του είναι η απαλλαγή από τις γλωσσικές προκαταλήψεις και καλλιέργεια της μορφής, εμπλουτισμός με αφθονότερα εσωτερικά στοιχεία και απόδοση της πολυτάραχης σύνθεσης του σύγχρονου ανθρώπου. Οι ρίζες του είναι ριζωμένες βαθιά στα έδαφός μας, ακολουθεί όμως συγχρόνως και τα ρεύματα που κάθε φορά επηρεάζουν το ευρωπαϊκό μυθιστόρημα, προς το οποίο ποιοτικά είναι ισότιμο και ισάξιο. Μυθιστοριογράφος της περιόδου αυτής με διεθνή απήχηση είναι ο Νίκος Καζαντζάκης, ο οποίος με τις μεταφράσεις του Καπετάν Μιχάλη και του Ζορμπά έσπασε το φράγμα της ελληνικής απομόνωσης από τη διεθνή λογοτεχνία.