Μαξ Μπορν

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ο Γερμανός φυσικός Μαξ Μπορν

Ο Μαξ Μπορν (γερμανικά: Max Born, Μπρεσλάου 11 Δεκεμβρίου 1882Γκέτινγκεν 5 Ιανουαρίου 1970) ήταν Γερμανός μαθηματικός και φυσικός, εβραϊκής καταγωγής.

Συνέβαλε στη θεμελίωση της κβαντομηχανικής. Το 1954 του απονεμήθηκε το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής για την ερμηνεία που έδωσε στην κυματοσυνάρτηση του Έρβιν Σρέντιγκερ.

Υπήρξε ένας εκ των 11 που υπέγραψαν το Μανιφέστο Ράσελ - Αϊνστάιν, το οποίο υπεγράμμιζε τους κινδύνους της χρήσης πυρηνικών όπλων. Ήταν προσωπικός φίλος με τον Αϊνστάιν, με τον οποίο διαφωνούσαν για την ισχύ της κβαντομηχανικής. Σε ένα γράμμα του Αϊνστάιν προς τον Μπορν αναφέρεται η γνωστή φράση «Ο θεός δεν παίζει ζάρια».

Ο Μπορν ήταν παππούς της Βρετανοαυστραλής τραγουδίστριας Ολίβια Νιούτον-Τζων.

Πρώτα χρόνια και σπουδές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Μπορν γεννήθηκε στο Μπρεσλάου του Βασιλείου της Πρωσίας, το σημερινό Βρότσλαβ της Πολωνίας, από Γερμανοεβραίους γονείς[1]: Τον Γκούσταφ Γιάκομπ Μπορν (1851-1900), ανατόμο και εμβρυολόγο, καθηγητή της εμβρυολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπρεσλάου, και τη σύζυγό του Μαργκαρέτε («Γκρέτσεν»), το γένος Κάουφμαν, από μία οικογένεια βιομηχάνων. Η μητέρα του πέθανε όταν ο Μαξ ήταν 4 ετών, στις 29 Αυγούστου 1886. Ο Μαξ είχε μία αδελφή, την Κάτε, η οποία γεννήθηκε το 1884, και έναν ετεροθαλή αδελφό, τον Βόλφγκανγκ, από τον δεύτερο γάμο του πατέρα του, με την Μπέρθα Λίπσταϊν. Αργότερα ο Βόλφγκανγκ έγινε καθηγητής της ιστορίας της τέχνης στο City College της Νέας Υόρκης[2].

Ο Μπορν πήγε στο «Γυμνάσιο Βασιλέως Γουλιέλμου» (König-Wilhelm-Gymnasium) στο Μπρεσλάου και μετά εισάχθηκε στο Πανεπιστήμιο της πόλης, το 1901. Το γερμανικό πανεπιστημιακό σύστημα επέτρεπε στους φοιτητές να κινούνται εύκολα από το ένα πανεπιστήμιο στο άλλο, κι έτσι πέρασε κάποια εξάμηνα στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης (1902) και στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης (1903). Οι συμφοιτητές του στο Μπρεσλάου Ότο Τέπλιτς και Ερνστ Χέλινγκερ πληροφόρησαν τον Μπορν για το Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν[3], και ο Μπορν πήγε εκεί τον Απρίλιο του 1904. Στο Γκέτινγκεν συνάντησε τρεις φημισμένους μαθηματικούς: τους Χίλμπερτ, Κλάιν και Χέρμαν Μινκόφσκι. Πολύ σύντομα, ο Μπορν συνδέθηκε στενά με τους δύο τελευταίους, επωφελούμενος όμως και από το διανοητικό μέγεθος του Χίλμπερτ. Ο Χίλμπερτ έγινε ο μέντοράς του όταν τον επέλεξε ως να γίνει ο πρώτος που κατέλαβε την άμισθη θέση του βοηθού. Ο Μινκόφσκι πάλι ήταν γνωστός της μητριάς του Μπορν, της Μπέρτα, από μαθήματα χορού στην Καινιξβέργη, οπότε ο Μπορν πήγαινε πότε-πότε στο σπίτι των Μινκόφσκι για γεύμα τις Κυριακές[4][5].

Το 1906 ο Μπορν κέρδισε ένα βραβείο πάνω στην ελαστικότητα, ένα θέμα των εφαρμοσμένων μαθηματικών, και η εργασία του αυτή μπορούσε να γίνει η διδακτορική διατριβή του, όπως και έγινε με επιβλέποντα τον Καρλ Ρούνγκε και εξεταστές τους Βόλντεμαρ Φόικτ και Καρλ Σβάρτσιλντ. Ο Μπορν ανέπτυξε τις εξισώσεις για τις συνθήκες σταθερότητας κι έφτιαξε μία συσκευή που μπορούσε να δοκιμάσει τις προβλέψεις του πειραματικά. Τον Ιούλιο του 1906 πέρασε την προφορική του εξέταση και πήρε το διδακτορικό του στα μαθηματικά με άριστα (magna cum laude)[6].

Μετά το πέρας των σπουδών του, ο Μπορν ήταν υποχρεωμένος να υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία. Από τον στρατό της Γερμανικής Αυτοκρατορίας, ωστόσο, απαλλάχθηκε γρήγορα, μετά από λίγο καιρό στο Βερολίνο, εξαιτίας μιας κρίσεως άσθματος, τον Ιανουάριο του 1907. Μετά ταξίδεψε στην Αγγλία, όπου έγινε δεκτός στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ και μελέτησε φυσική επί εξάμηνο στο Εργαστήριο Κάβεντις υπό τους Τζόζεφ Τζον Τόμσον, Τζωρτζ Σηρλ και Τζόζεφ Λάρμορ. Μετά την επιστροφή του στη Γερμανία, ο Μπορν υπηρέτησε 6 εβδομάδες ακόμα στον στρατό και στη συνέχεια επέστρεψε στη γενέτειρά του, όπου εργάσθηκε για την υφηγεσία του στη φυσική υπό την επίβλεψη των Ότο Λούμερ και Ερνστ Πρίνγκσαϊμ. Τότε ένα μικρό ατύχημα με το πείραμα μέλανος σώματος του Μπορν, το σκίσιμο ενός σωλήνα νερού ψύξεως και ένα πλημμυρισμένο εργαστήριο, έκαναν τον Λούμερ να του πει πως δεν θα γινόταν ποτέ φυσικός[7].

Το 1905 ο Αϊνστάιν δημοσίευσε τη θεμελιώδη εργασία του για την ειδική θεωρία της σχετικότητας. Αυτό κίνησε το ενδιαφέρον του Μπορν, ο οποίος άρχισε να ερευνά το θέμα. Μαθαίνοντας τότε πως ο παλιός του καθηγητής, ο Μινκόφσκι, ερευνούσε σχετικά, του έγραψε τα αποτελέσματά του και ο Μινκόφσκι του ζήτησε να επιστρέψει στο Γκέτινγκεν και να εκπονήσει τη διατριβή του επί υφηγεσία εκεί, όπως και έγινε. Ο Τέπλιτς βοήθησε τον Μπορν να προπονηθεί στην άλγεβρα των πινάκων, ώστε να εργασθεί με τους πίνακες του τετραδιάστατου χώρου Μινκόφσκι στο σχέδιο του τελευταίου να συμφιλιώσει τη σχετικότητα με την ηλεκτροδυναμική. Οι Μπορν και Μινκόφσκι συνεργάσθηκαν καλά και σημείωσαν πρόοδο, αλλά ο Μινκόφσκι πέθανε ξαφνικά από σκωληκοειδίτιδα στις 12 Ιανουαρίου 1909. Οι φοιτητές των μαθηματικών ανέθεσαν στον Μπορν να εκφωνήσει επικήδειο για λογαριασμό τους[8].

Ο Μπορν προσπάθησε να παρουσιάσει τα αποτελέσματα των ερευνών τους σε μία συνάντηση της Εταιρείας Μαθηματικών του Γκέτινγκεν λίγες εβδομάδες αργότερα, αλλά προτού προχωρήσει πολύ στην ομιλία του προκλήθηκε δημόσια από τους Κλάιν και Μαξ Άμπραχαμ, που απέρριπταν τη θεωρία της σχετικότητας, και υποχρεώθηκε να διακόψει τη διάλεξη. Ωστόσο, οι Χίλμπερτ και Ρούνγκε ενδιαφέρθηκαν για την εργασία και, μετά από συζητήσεις μαζί του, πείσθηκαν για τη λογική των αποτελεσμάτων του, πείθοντάς τον να την ξαναπαρουσιάσει. Αυτή τη φορά δεν τον διέκοψαν και ο Φοκτ προσφέρθηκε να στηρίξει τη διατριβή του για υφηγεσία[9]. Ο Μπορν δημοσίευσε την εργασία ως άρθρο στο «Η θεωρία των άκαμπτων σωμάτων στην κινηματική της Αρχής της Σχετικότητας»[10], που εισήγαγε την έννοια της ακαμψίας του Μπορν. Στις 23 Οκτωβρίου ο Μπορν παρουσίασε τη διατριβή του με θέμα το ατομικό πρότυπο του Τόμσον.[11].

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. doi:10.1098/rsnr.2002.0180
  2. Born 2002, σ. 231.
  3. Kemmer & Schlapp 1971, σσ. 16–18.
  4. Greenspan 2005, σσ. 22–28.
  5. Max Born's Life, Max Born Realschule, http://do.nw.schule.de/mbr/schule/maxbornengl.htm, ανακτήθηκε στις 5 Μαρτίου 2013 
  6. Greenspan 2005, σσ. 33–36.
  7. Greenspan 2005, σσ. 36–41.
  8. Greenspan 2005, σσ. 42–43.
  9. Greenspan 2005, σσ. 45-49.
  10. doi:10.1002/andp.19093351102
  11. Greenspan 2005, σσ. 45–49.


Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Max Born της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).