Ελεονώρα της Καστίλης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Ελεονώρα της Καστίλης
Eleonora Eduard1.jpg
Γενικές πληροφορίες
Γέννηση 1241[1]
Στέμμα της Καστίλης
Θάνατος 28  Νοεμβρίου 1290
Harby, Nottinghamshire
Τόπος ταφής Αββαείο του Ουέστμινστερ και Lincoln Cathedral
Υπηκοότητα Στέμμα της Καστίλης
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητα κυβερνώσα βασίλισσα
Οικογένεια
Σύζυγος Εδουάρδος Α΄ της Αγγλίας
Τέκνα Ερρίκος της Αγγλίας
Ελεωνόρα της Αγγλίας
Ιωάννα της Άκρας
Αλφόνσο, Κόμης του Τσέστερ
Μαργαρίτα της Αγγλίας
Μαίρη του Γούντστοκ
Ελισάβετ του Ρούντλαν
Εδουάρδος Β΄ της Αγγλίας
Γονείς Φερδινάνδος Γ΄ της Καστίλης και Joan, Countess of Ponthieu
Αδέλφια Ερρίκος της Καστίλης
Φίλιππος της Καστίλης
Ferdinand, Count of Aumale
Εμμανουήλ της Καστίλης
Φρειδερίκος της Καστίλης
Σάντσο της Καστίλης
Αλφόνσος Ι΄ ο Σοφός
Luigi di Castiglia
Μαρία της Καστίλλης
Βερεγγαρία της Καστίλης
Ferdinando di Castiglia
Οικογένεια Οίκος της Ιβρέας
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Η Ελεονώρα της Καστίλης (Leonor de Castilla, 1241 - 28 Νοεμβρίου 1290) βασίλισσα της Αγγλίας σαν πρώτη σύζυγος του Εδουάρδου Α΄ ήταν δεύτερο από τα 5 παιδιά του Φερδινάνδου Γ΄ της Καστίλης και της δεύτερης συζύγου του Ιωάννας κόμισσας του Πονθιέ, πήρε το όνομα από την προγιαγιά της Ελεονώρα της Αγγλίας. Είχε έναν μεγαλύτερο αδελφό τον Φερδινάνδο (1239 - 1260), έναν μικρότερο τον Λουδοβίκο (1243 - 1269) και άλλους δυο μικρότερους αδελφούς με την ίδια μητέρα που πέθαναν σε βρεφική ηλικία.Ο γάμος έγινε για πολιτικούς λόγους προκειμένου να εξασφαλίσει η Αγγλία κυριαρχία στην Γασκώνη. Η Ελεονόρα ήταν έντονα συνδεδεμένη με τον σύζυγο της μέχρι το τέλος της ζωής της, τον συνόδευσε στην Η΄ Σταυροφορία και σύμφωνα με φήμες του έσωσε την ζωή όταν έκαναν απόπειρα να τον δηλητηριάσουν, ο ίδιος ο Εδουάρδος Α΄ θρήνησε έντονα τον θάνατο της Ελεονόρας τοποθετώντας 12 πέτρινους σταυρούς σε σημεία που περνούσε η νεκρική πομπή.


Γάμος με τον διάδοχο του Αγγλικού θρόνου Εδουάρδο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ελεονώρα ήταν καλά εκπαιδευμένη και είχε μεγάλες επιρροές στο Αγγλικό έθνος, προστάτης της λογοτεχνίας, πετυχημένη επιχειρηματίας με εισαγωγή της Ισπανικής διακόσμησης στην Αγγλία. Οι 49 σταυροί που έριξε ο σύζυγος της στην νεκρική της πομπής αποκαλύπτουν την ηλικία θανάτου της παραπέμποντας την γέννηση της το 1241. Στην αυλή του πατέρα της Φερδινάνδου Γ΄ και του διαδόχου του ετεροθαλούς αδελφού της Αλφόνσου Ι΄ υπήρχε έντονο λογοτεχνικό πνεύμα παρέχοντας μόρφωση υψηλού επιπέδου σε όλα τα μέλη της βασιλικής οικογένειας σε μεγαλύτερο βαθμό από τις υπόλοιπες βασιλικές αυλές της εποχής. Το ίδιο λογοτεχνικό ενδιαφέρον φάνηκε αργότερα στην Ελεονόρα και ως βασίλισσα, ήταν παρούσα στον θάνατο του πατέρα της στην Σεβίλλη (1252).[2][3] Ο γάμος της Ελεονόρας με τον Εδουάρδο Α΄ δεν ήταν ο πρώτος γάμος στον οποίο προοριζόταν, ο ετεροθαλής αδελφός της Αλφόνσος Ι΄ ο Σοφός ο οποίος ήθελε να ελέγξει τα Πυρηναία και την Ναβάρρα σχεδίαζε να την παντρέψει με τον Θεοβάλδο Β΄ της Ναβάρρας. Η μητέρα του Θεοβάλδου Β΄ Μαργαρίτα των Βουρβόνων, βασίλισσα της Ναβάρρας αντέδρασε στην πρόταση, συμμάχησε με τον Ιάκωβο Α΄ της Αραγωνίας με βασικό όρο να παραιτηθεί από κάθε σκέψη για γάμο του γιου της με την Ελεονόρα.

Το 1252 ο Αλφόνσος Ι΄ έστρεψε το ενδιαφέρον του στο δουκάτο της Γασκώνης νότια της Ακουιτανίας, την νοτιότερη περιοχή της Γαλλίας που βρισκόταν υπό την κατοχή των Άγγλων βασιλέων. Ξεκίνησε γρήγορα διαπραγματεύσεις με τον Ερρίκο Γ΄ και συμφώνησε να παντρέψει την ετεροθαλή αδελφή του Ελεονόρα με τον διάδοχο της Αγγλίας Εδουάρδο παραχωρώντας του ταυτόχρονα όλα τα δικαιώματα στην Γασκώνη, ο Ερρίκος Γ΄ ήταν τόσο ανήσυχος να γίνει ο γάμος που ανέβαλε ακόμα και την στέψη του γιου του ιππότη επιτρέποντας στον Αλφόνσο να το κάνει. Το νεαρό ζευγάρι παντρεύτηκε στις 1 Νοεμβρίου 1254 στο μοναστήρι του Λας Βέγκας στο Μπούργος, η Ελεονόρα και ο Εδουάρδος ήταν δεύτερα ξαδέλφια καθώς ο παππούς του Εδουάρδου Ιωάννης της Αγγλίας και η προ-γιαγιά της Ελεονόρας Ελεονώρα της Αγγλίας ήταν αδέλφια, παιδιά του Ερρίκου Β΄ και της Ελεονώρας της Ακουιτανίας. Η Ελεονόρα μόλις 13 ετών γέννησε το πρώτο της παιδί ένα κοριτσάκι που πέθανε σύντομα μετά την γέννηση του, ταξίδεψε στην Γαλλία το καλοκαίρι του 1255 σε λίγους μήνες, την ακολούθησε και ο νεαρός σύζυγος της Εδουάρδος.[4]

Στο πλευρό του συζύγου της στον πόλεμο εναντίον των βαρόνων και στην Η΄ Σταυροφορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο γάμος έφερε μεγάλες αντιδράσεις στην νέα της πατρίδα, ο πεθερός της Ερρίκος Γ΄ της Αγγλίας σταδιακά επέτρεψε να έρθουν στην αυλή του πολλοί συγγενείς της και τους τοποθέτησε σε σημαντικά πόστα, αυτό την έκανε αντιδημοφιλή αν και δεν ήταν υπεύθυνη λόγω πολύ μικρής ηλικίας. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η μητέρα της Ελεονώρας είχε απορρίψει τον δικό της γάμο με τον Ερρίκο Γ΄ της Αγγλίας και η προγιαγιά της Ελεονόρας Άλυς της Γαλλίας, κόμισσα του Βεξίν είχε απορρίψει επίσης τον γάμο με τον Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο. Η συμμαχία είχε θετικά αποτελέσματα, ενώθηκαν στρατιωτικά οι μεγάλες δυνάμεις και εκδιώχθηκαν οι Μαυριτανοί από την Ιβηρική, μέχρι την έναρξη του Εκατονταετούς Πολέμου δεν υπήρχαν προβλήματα συγκρούσεων. Υπάρχουν λίγες πληροφορίες για την ζωή της Ελεονόρας στην Αγγλία μέχρι την δεκαετία του 1260 που ξέσπασε ο Α΄ Πόλεμος των Βαρόνων μεταξύ του πεθερού της και των βαρόνων διχάζοντας το βασίλειο. Την περίοδο αυτή η Ελεονόρα εισήγαγε στην Αγγλία τοξότες από την πατρίδα της μητέρας της στο Πονθιέ, αρνήθηκε να δραπετεύσει στην Γαλλία παρέμεινε στο πλευρό του συζύγου της και κράτησε το κάστρο του Ουίνδσορ με τους αιχμάλωτους βαρόνους. Οι φήμες ότι ήθελε να φέρει ενισχύσεις από την πατρίδα της την Καστίλη ανάγκασαν τον αρχηγό των επαναστατών Σίμον του Ρόντφορτ να ζητήσει την απομάκρυνση της από το κάστρο του Ουίνδσορ τον Ιούνιο του 1264 μετά την ήττα των βασιλικών στην μάχη του Λιους, ο Εδουάρδος συνελήφθη και φυλακίστηκε ενώ η ίδια περιορίστηκε στα Ανάκτορα του Ουεστμίνστερ. Ακολούθησε η μάχη του Ίβσαμ (1265) στην οποία ο σύζυγος και ο πεθερός της συνέτριψαν τους επαναστάτες, η ίδια είχε ενεργό ρόλο δίπλα από τον σύζυγο της, ακολούθησε και η γέννηση των παιδιών τους τα περισσότερα από τα οποία πέθαναν σε βρεφική ηλικία: τρεις κόρες που πέθαναν σε μικρή ηλικία, ένας γιος ο Ιωάννης, ακολούθησε ο Ερρίκος και τον Ιούνιο του 1269 η πρώτη υγιής θυγατέρα Ελεονόρα.

Μετά την σύναψη ειρήνης με τους βαρόνους (1270) η Ελεονόρα συμμετείχε στο πλευρό του συζύγου της στην Η΄ Σταυροφορία που έγινε με πρωτοβουλία του θείου της Λουδοβίκο του Άγιου, επιδημία θέρισε τον στρατό πριν οι Σταυροφόροι φτάσουν στον προορισμό τους, από την επιδημία πέθανε και ο Γάλλος βασιλιάς. Ο Εδουάρδος και η Ελεονόρα απογοητευμένοι αποφάσισαν να συνεχίσουν μόνοι τους για την Άκρα, ο μουσουλμάνος βασιλιάς Μπαϊμπάρς ενοχλήθηκε έντονα από την παρουσία του Άγγλου διαδόχου και αποφάσισε να τον δολοφονήσει, τραυματίστηκε θανάσιμα στο χέρι ενώ κυκλοφόρησαν φήμες ότι δηλητηριάστηκε. Σώθηκε χάρη σε έναν χειρούργο ο οποίος πείστηκε από τα κλάματα και τα παρακαλετά της Ελεονόρας να ρισκάρει την επέμβαση. [5]

Βασίλισσα της Αγγλίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Σταυρός του Νορθάμπτον

Το ζεύγος εγκατέλειψε την Παλαιστίνη τον Σεπτέμβριο του 1272, στην Σικελία έμαθαν οτι ο πεθερός της Ερρίκος Γ΄ πέθανε στις 16 Νοεμβρίου 1272, πριν επιστρέψουν έκαναν στάση στην Γασκώνη που γέννησαν άλλον έναν γιο τον οποίο ονόμασαν Αλφόνσο για να τιμήσουν τον βασιλιά της Καστίλης και ετεροθαλή αδελφό της Ελεονόρας Αλφόνσο τον Σοφό. Το ζεύγος επέστρεψε τελικά στην Αγγλία και στέφθηκαν επίσημα βασιλείς στις 19 Αυγούστου 1274. Άν και οι γάμοι εκείνη την εποχή στα βασιλικά ζεύγη ήταν κατά κανόνα αποτυχημένοι ο Εδουάρδος Α΄ και η Ελεονόρα ήταν πολύ αγαπημένοι χωρίς να αποχωρίζονται ο ένας τον άλλον κατά τα πρότυπα των γονέων του Εδουάρδου Α΄, ο Άγγλος βασιλιάς από σεβασμό στην σύζυγο του δεν έκανε εξώγαμα. Το ζευγάρι βρισκόταν μαζί και στην εκστρατεία του Εδουάρδου στην Ουαλία όπου γεννήθηκε στις 25 Απριλίου 1284 στο κάστρο του Κερνάρφον ο μικρότερος γιος και διάδοχος Εδουάρδος, ο τόπος που γεννήθηκε ήταν κατοικία που έχτισε ο Εδουάρδος προσωρινά μόνο για την σύζυγο του. Στην βασιλική αυλή καταγράφηκαν πολλά περίεργα έθιμα σχετικά με την ίδια και τον σύζυγο της, σε ένα την Δευτέρα του Πάσχα ο Εδουάρδος επέτρεψε στις κυρίες της Ελεονόρας να τον παγιδέψουν στο κρεβάτι, τότε τους έδινε χρηματικό ποσό για να του επιτρέψουν να πάει μαζί με την γυναίκα του στο κρεβάτι την πρώτη μέρα μετά την Πεντηκοστή. Ο Εδουάρδος Α΄ είχε τόσο πολύ εθιστεί με το έθιμο που έδωσε στις γυναίκες το ίδιο ποσό ακόμα και την πρώτη χρονιά μετά τον θάνατο της συζύγου του (1291), ο Εδουάρδος δεν συνήθιζε να παρευρίσκεται σε τελετές δεν παρέστη ούτε στον γάμο του Ρογήρου Μπιγκόντ, 5ου κόμη του Νόρφολκ, η Ελεονόρα παρήγγειλε τροβαδούρους για να τον διασκεδάσουν την ώρα που βρισκόταν μόνος.

Ο Εδουάρδος μετά τον θάνατο της ξαναπαντρεύτηκε την Μαργαρίτα της Γαλλίας αλλά η Ελεονόρα δεν έσβησε ποτέ από την μνήμη του και την πενθούσε πάντοτε, σύμφωνα με μαρτυρία έστειλε γράμμα στο Αββαείο του Κλυνύ (Ιανουάριος 1291) ζητώντας από τον επίσκοπο να προσευχηθεί για την σωτηρία της ψυχής της. Την ίδια στιγμή παρήγγειλε να κατασκευάσουν 12 πολυτελείς πέτρινους σταυρούς και τους τοποθέτησε κατά μήκος της νεκρικής πομπής της Ελεονόρας ανάμεσα στο Λονδίνο και το Λίνκολν (1291 - 1294). Ο μικρότερος από τους 4 γιους του Εδουάρδου, ο ομώνυμος Εδουάρδος επέζησε και θα τον διαδεχτεί στον θρόνο, ο Εδουάρδος Α΄ ανησυχούσε έντονα μέχρι το τέλος της ζωής του μήπως πεθάνει και μείνει ο θρόνος χωρίς διάδοχο. Ο σύζυγος της προσπάθησε να επιχορηγήσει στην Ελεονόρα μια τεράστια έκταση από εδάφη ώστε τα έσοδα της να εξαρτώνται μόνο από την ακίνητη περιουσίας της και όχι από τα κρατικά έσοδα στα κρατικά ταμεία. Ο Εδουάρδος Α΄ σκέφτηκε να χαρίσει τα χρέη που χρωστούσαν οι χριστιανοί στους Ιουδαίους τοκογλύφους με αντάλλαγμα να παραχωρήσουν τα εδάφη τους στο όνομα της βασίλισσας, οι οφειλέτες ενθουσιασμένοι έδωσαν αμέσως τα εδάφη τους με αποτέλεσμα σύντομα η ακίνητη περιουσία της Ελεονόρας να γίνει τεράστια. Ο Τζον Πέκχαμ αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπερι καταδίκασε την πράξη ως θανάσιμο αμάρτημα για την χριστιανική εκκλησία και σκάνδαλο για το βασίλειο. Η πράξη αμαύρωσε την εικόνα την μνήμη της βασίλισσας στους Άγγλους και σύμφωνα με μερικούς Άγγλους ιστορικούς ο σύζυγος της πολύ πιθανό να διέταξε την κατασκευή των πέτρινων σταυρών για να εξευμενίσει την μνήμη της.

Δραστηριότητες στην τέχνη και τον πολιτισμό[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο τάφος των εντοσθίων της Ελεονώρας στον Καθεδρικό ναό του Λίνκολν

Είναι γνωστό ότι ο ρόλος της Ελεονόρας στο θέμα της διακυβέρνησης ήταν ελάχιστη τόσο σε θέματα πολιτικής όσο και σε θέματα διπλωματίας ο Εδουάρδος Α΄ την άκουγε ελάχιστα, παρόλα αυτά κρατούσε τις υποχρεώσεις του στον βασιλιά της Καστίλης Αλφόνσο Ι΄ και διαπραγματευόταν μαζί του με ευγενείς από την Γασκώνη. Μερικές τακτικές του Εδουάρδου έδειχναν ότι η πολιτική του είχε επιδράσεις από την Καστίλη όπως το Καταστατικό των Ιουδαίων και η πολιτική του στην Ουαλία. Ο Εδουάρδος πάντοτε σταματούσε την σύζυγο του όταν ήθελε να επεκτείνει τις δραστηριότητες της στην πολιτική πέρα από κάποια όρια, την ίδια εντολή είχε δώσει και στους συμβούλους του όπως φάνηκε την εποχή που ζήτησε χρήματα από τον επίσκοπο του Ουίντσεστερ ο καγκελάριος Ρομπέρ Μπέρνελλ δεν της επέτρεψε να συνεχίσει. Η αδράνεια που ήταν αναγκασμένη να τηρήσει στην πολιτική την έστρεψε έντονα στην λογοτεχνία, στο διάβασμα και στην συγγραφή βιβλίων ιδιαίτερα στα θεολογικά θέματα ενώ είχε επαφές και με τον ετεροθαλή αδελφό της Αλφόνσο Ι΄. Η Ελεονόρα δεν μπορούσε να μιλά καλά τα Αγγλικά μπορούσε όμως να διαβάζει τα Αγγλικά κείμενα, μιλούσε άριστα μόνο την μητρική της γλώσσα τα Γαλλικά, τα περισσότερα βιβλία που έγραψε όπως και οι επιστολές της ήταν γραμμένα στα Γαλλικά. Το γεγονός δεν της δημιούργησε καθόλου προβλήματα στην Αγγλική αυλή επειδή η Γαλλική γλώσσα μιλιόταν στους Άγγλο - Νορμανδούς αριστοκράτες το ίδιο με την Αγγλική, είναι γνωστό άλλωστε ότι τόσο η οικογένεια των Πλανταγενετών όσο και όλες σχεδόν οι βασίλισσες είχαν καταγωγή από την περιοχή της Γαλλίας.

Στον εμπορικό τομέα η Ελεονόρα έφερε στην Αγγλία τις ταπετσαρίες και τα χαλιά Ισπανικής προέλευσης όπως και τις διακοσμήσεις των κήπων στα βασιλικά κτήματα με έντονες επιδράσεις από τους κήπους στην Καστίλη που ανήκαν στους Μαυριτανούς της Ισπανίας. Η βασίλισσα ήταν οπαδός του Τάγματος των Δομινικανών, έκανε μεγάλες προσφορές στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, έκανε πολλές αγαθοεργίες στις περισσότερες από τις οποίες φρόντιζε να μην φαίνεται. Για να μην επαναληφθούν οι σκληρές αντιδράσεις όπως με τους συγγενείς της πεθεράς της που είχαν οδηγήσει στον Β΄ Πόλεμο των Βαρόνων η Ελεονόρα σκέφτηκε να αλλάξει τακτική. Δεν έγιναν γάμοι ανάμεσα σε συγγενείς της με Αγγλίδες αριστοκράτισσες αλλά αντίθετα έγιναν ανάμεσα σε γυναίκες συγγενείς της με Άγγλους βαρόνους με την σύμφωνη γνώμη του συζύγου της. Ο πιο γνωστός γάμος ήταν ανάμεσα στην συγγενή της Μαργαρίτα του Γκουίν με τον κόμη του Ούλστερ τον πιο ισχυρό βαρόνο στην Ιρλανδία, ο γάμος δημιούργησε ισχυρή σύνδεση όχι μόνο με την Ιρλανδία αλλά και με την Σκωτία αφού η ξαδέλφη της Μαργαρίτας Μαρία του Κουσί ήταν η μητέρα του κουνιάδου του Εδουάρδου Αλεξάνδρου Γ΄.

Θάνατος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ελεονόρα αν και ήταν από την φύση της υγιής γυναίκα οι 16 συνεχόμενες εγκυμοσύνες οι περισσότερες από τις οποίες ήταν αποτυχημένες προκάλεσαν προβλήματα στην υγεία της και την ανάγκασαν να προχωρήσει στη λήψη φαρμάκων. Τα φάρμακα άγνωστης προέλευσης αντί να την γιατρέψουν χειροτέρεψαν περισσότερο την υγεία της και την έριξαν άρρωστη με μια βαριά ασθένεια την μαλάρια, όργανα της όπως ο σπλήνας και το συκώτι είχαν καταστραφεί με κίνδυνο να πεθάνει από εσωτερική αιμορραγία.

Την εποχή που επέστρεφε από την Γασκώνη η υγεία της είχε χειροτερέψει τόσο που κατάλαβε ότι ο θάνατος της πλησίαζε γι'αυτό φρόντισε να τακτοποιήσει τον γάμο του γιου της Εδουάρδου με την Μαργαρίτα της Νορβηγίας διάδοχο του θρόνου της Σκωτίας και εγγονή του Αλεξάνδρου Γ΄ της Σκωτίας. Το καλοκαίρι του 1290 βαδίζοντας βόρεια κατάλαβε ότι δεν μπορούσε να προχωρήσει γρήγορα γι'αυτό το κοινοβούλιο συνεκλήθη στο Κλίπστον αντί για το Λονδίνο, ο Εδουάρδος και η Ελεονόρα αποφάσισαν να πάνε στο Λίνκολν για να καλέσουν τα παιδιά τους η Ελεονόρα δεν μπορούσε να προχωρήσει καθόλου.[6] Σταμάτησαν σε ένα χωριό της Νοτινχαμσάιρ 11 χιλιόμετρα από το Λίνκολν όπου η Ελεονόρα άφησε την τελευταία της πνοή, ο Εδουάρδος Α' κήρυξε εθνικό πένθος για τρεις μέρες.[7]

Κληρονόμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με τον σύζυγο της βασιλιά της Αγγλίας Εδουάρδο Α΄ παιδιά της ήταν:

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 (Ισπανικά) Ισπανική Βικιπαίδεια.
  2. Cockerill, Sara (2014). Eleanor of Castile: The Shadow Queen. Amberley. pp. 54–57.
  3. Carmi Parsons, John (1995). Eleanor of Castile, Queen and Society in Thirteenth-Century England. p. 9.
  4. Cockerill, Sara (2014). Eleanor of Castile: The Shadow Queen. Amberley. pp. 87–88.
  5. The Chronicle of Walter of Guisborough. pp. 208–10.
  6. Cockerill, Sara. "Eleanor of Castile's Final Journey"
  7. Stevenson, W. H. (1 January 1888). "The Death of Queen Eleanor of Castile". The English Historical Review. 3 (10): 315–318.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Parsons, John Carmi. Eleanor of Castile: Queen and Society in Thirteenth Century England, 1995.
  • Parsons, John Carmi, "The Year of Eleanor of Castile's Birth and Her Children by Edward I," Mediaeval Studies 46 (1984): 245–265, esp. 246 n. 3.
  • Parsons, John Carmi, "'Que nos lactauit in infancia': The Impact of Childhood Care-givers on Plantagenet Family Relationships in the Thirteenth and Early Fourteenth *Centuries," in Women, Marriage, and Family in Medieval Christendom: Essays in Memory of Michael M. Sheehan, C.S.B, ed. Constance M. Rousseau and Joel T. Rosenthal (Kalamazoo, 1998), pp. 289–324.
  • Cockerill, Sara, "Eleanor of Castile, The Shadow Queen" (2014)
  • Dilba, Carsten. Memoria Reginae: Das Memorialprogramm für Eleonore von Kastilien, Hildesheim 2009.


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Eleanor of Castile της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).