Χαρτογραφία

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ποικιλομορφία χαρτογραφικών συμβόλων
Η Μάχη στο ποταμό Τρεβία (218 π.Χ.)
1.Κοιλάδα 2.Πεδιάδα 3.Λόφοι 4.Ποτάμια 5.Στρατεύματα 6.Πορεία 7. Ετικέτες 8.Κουκίδα στο χάρτη 9.Υπόμνημα

Χαρτογραφία ονομάζεται ο επιστημονικός κλάδος της γεωγραφίας που περιλαμβάνει ένα σύνολο προσδιορισμένων μελετών, τεχνικών ακόμη και καλλιτεχνικών εργασιών που αφορούν απεικονίσεις επάνω σε επίπεδη ή σφαιρική επιφάνεια, σε σμίκρυνση, ενός τμήματος ή όλης της γήινης επιφάνειας για την σύνταξη και έκδοση χαρτών. Η εφαρμογή όλων αυτών των διεργασιών αποτελούν την έννοια της χαρτογράφησης, που γίνεται με διάφορες μεθόδους οι οποίες και ονομάζονται χαρτογραφικές προβολές.
Η Χαρτογραφία σχετίζεται στενά με την επιστήμη της Γεωγραφίας, αφού οι χάρτες είναι ένα από τα κυριότερα μέσα παρουσίασης και μελέτης των γεωγραφικών δεδομένων.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ανάγκη της αναπαράστασης επάνω σε μια σημαντικά περιορισμένη επιφάνεια των τοπογραφικών ιδιομορφιών μιας ορισμένης ζώνης έγινε αισθητή από τον άνθρωπο από την εποχή των πρώτων μεταναστεύσεων των λαών ή, ίσως, από τότε που κάποιοι θέλησαν να καθορίσουν κατά τρόπο αναμφισβήτητο την ιδιοκτησία είτε μιας καλλιεργούμενης περιοχής είτε της βοσκής, η οποία ανήκε σε ένα άτομο ή μια κοινότητα. Οι αναπαραστάσεις αυτές ήταν οι πρώτοι γεωγραφικοί χάρτες, εφόσον αναπαριστούσαν με κάποια πιστότητα τμήματα της γήινης επιφάνειας. Στη σύγχρονη εποχή, δεν σώζονται δείγματα χαρτών του είδους, αλλά φαίνεται πως ήταν όμοιοι με αυτούς που συνέχισαν να χρησιμοποιούνται από μερικούς πληθυσμούς των αρκτικών περιοχών, της Πολυνησίας, της Αυστραλίας, της Αφρικής και της Νότιας Αμερικής.

Απαρχές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κατασκευή χαρτών είναι μία από τις αρχαιότερες δραστηριότητες του ανθρώπου. Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους τα παλιότερα σχέδια που έχουν βρεθεί και που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν χάρτες χρονολογούνται ακόμα και 30.000 χρόνια πριν. Έχουν δε βρεθεί χαραγμένα σε σπηλιές, σε κομμάτια οστράκου ή σε κομμάτια οστών.

Ένα σημαντικότατο εύρημα της προϊστορικής περιόδου είναι ο χάρτης που βρέθηκε στον οικισμό του Τσατάλ Χογιούκ της Τουρκίας και χρονολογείται γύρω στο 7500 π.Χ.. Ο χάρτης έχει τη μορφή τοιχογραφίας, έχει μήκος περίπου 3 μέτρα και απεικονίζει τον οικισμό σε κάτοψη καθώς και ένα γειτονικό ηφαίστειο. Κάτι ιδιαίτερα αξιοσημείωτο σχετικά με τον χάρτη αυτόν είναι η συμφωνία των όσων απεικονίζονται στον χάρτη με τα ευρήματα των αρχαιολογικών ανασκαφών.

Μια σημαντική εξέλιξη στην χαρτογραφία υπήρξε η εμφάνιση της γεωμετρίας. Άλλωστε η λέξη "γεωμετρία" είχε αρχικά την έννοια της "μέτρησης της γης".

Εικονογραφημένος χάρτης του νησιού Λίβινγκστον στην Ανταρκτική

Τα πρώτα δείγματα χαρτών που φαίνεται να κατασκευάστηκαν με τη χρήση κάποιων αρχών γεωμετρίας προέρχονται από την Βαβυλώνα. Τα σημαντικότερα ευρήματα εκείνης της περιόδου είναι ένα διάγραμμα που παρουσιάζει τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα (2300 π.Χ.) και ένας χαραγμένος χάρτης της ιερής πόλης Νιππούρ (14ος -12ος αιώνας π.Χ.).

Αξιόλογα ευρήματα προέρχονται ακόμα από την περιοχή της Αιγύπτου. Οι "Τοπογράφοι" της εποχής έπρεπε κάθε φορά μετά τις πλημμύρες του Νείλου να επαναπροσδιορίζουν τα όρια των ιδιοκτησιών στο έδαφος. Η ανάγκη για ακρίβεια ώθησε τους Αρχαίους Αιγυπτίους στην επινόηση τεχνικών που έδιναν αρκετά αξιόλογη ακρίβεια. Ωστόσο δεν έχουν βρεθεί δείγματα χαρτών, παρά μόνο σχέδια μεμονωμένων αγροτεμαχίων, με μία σημαντικότατη εξαίρεση: τον Πάπυρο του Τορίνο. Στον πάπυρο αυτό, που χρονολογείται στο 1300 π.Χ., απεικονίζονται οι θέσεις εξόρυξης χρυσού και Αργύρου στις περιοχές μεταξύ του Νείλου και της Ερυθράς θάλασσας. Σημειώνονται ακόμα οι θέσεις διαμονής των εργατών, δρόμοι κ.ά. Ο χάρτης αυτός μπορεί κατά πολλούς να θεωρηθεί ο πρώτος γεωλογικός χάρτης της ιστορίας.

Ο αρχαιότερος ελληνικός γεωγραφικός χάρτης δημιουργήθηκε από τον Αναξίμανδρο, τον 6ο αι. π.Χ. Ήταν ένας χάρτης του τότε γνωστού κόσμου, που όμως δεν διασώθηκε. Αναφέρεται επίσης ότι ο Αρισταγόρας ο Μιλήσιος έφερε ένα χάρτη στη Σπάρτη το 499 π.Χ.[1]

Σύγχρονη χαρτογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ιδρυτής της σύγχρονης χαρτογραφίας θεωρείται ο Φλαμναδός γεωγράφος Γεράρδος Μερκάτωρ, ο πρώτος που έδωσε μια συστηματοποίηση στις εκτεταμένες γεωγραφικές και χαρτογραφικές γνώσεις της εποχής του, κυρίως στο φημισμένο του έργο Άτλας (1585-95). Οι μεγάλες πρόοδοι της χαρτογραφίας συνέπεσαν με την ανακάλυψη νεότερων συστημάτων μέτρησης, που στηρίζονταν σε αστρονομικές και γεωδαιτικές αρχές. Από τον 19ο αι. όλες οι οικονομικά ανεπτυγμένες χώρες φρόντισαν για τη συστηματική χαρτογράφηση του εδάφους τους και για τη σύνταξη τοπογραφικών χαρτών ή χωρογραφικών χαρτών με μεγάλη κλίμακα.

Χαρτογραφικά σύμβολα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η επιλογή των χαρτογραφικών συμβόλων εξαρτάται κυρίως από το είδος του χάρτη, αλλά, σε μεγάλο βαθμό, και από τις γνώσεις εκείνων στους οποίους απευθύνεται. Στους καθημερινής χρήσης χάρτες, που απευθύνονται στο ευρύ κοινό, η επιλογή γίνεται έτσι ώστε τα σύμβολα να ανταποκρίνονται άμεσα σε νοητικές εικόνες του χρήστη (για παράδειγμα, συμβολισμός των λιμένων με μια άγκυρα και να αναγνωρίζονται με ευκολία. Αντίθετα, ο συμβολισμός εξειδικευμένων χαρτών, που απευθύνονται σε επαγγελματίες για παράδειγμα, των γεωλογικών χαρτών , δεν υφίσταται παρόμοιους περιορισμούς, γιατί οι χρήστες γνωρίζουν καλά την κοινή επαγγελματική συμβολική γλώσσα την οποία χρησιμοποιούν.

Τα σύμβολα που χρησιμοποιούν οι χαρτογράφοι για να απεικονίσουν τις πληροφορίες ενός χάρτη παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία, σε γενικές γραμμές όμως μπορούν να χωριστούν σε τρεις βασικές κατηγορίες: σημειακά, γραμμικά και επιφανειακά.

  • Τα πρώτα έχουν σημειακή μορφή και σε αυτή ανήκουν τα σύμβολα απεικόνισης οικισμών, κορυφών, θαλασσίων βαθών, σπηλαίων, σηράγγων κλπ. Είναι δυνατόν να διαφοροποιηθούν, έτσι ώστε να παρέχουν και ποσοτικές πληροφορίες. Για παράδειγμα, τα σύμβολα των οικισμών μπορούν να πληροφορούν ταυτόχρονα και για τον πληθυσμό τους.
  • Στα γραμμικά περιλαμβάνονται τα σύμβολα απεικόνισης ισοϋψών, οδικών αρτηριών, σιδηροδρομικών γραμμών, ποταμών κλπ. Και αυτά μπορούν να διαφοροποιηθούν κατάλληλα, ώστε να παρέχουν πιο σύνθετες πληροφορίες. Για παράδειγμα, μπορούν να επιτρέπουν την άμεση διάκριση του κύριου και του δευτερεύοντος οδικού δικτύου.
  • Τα επιφανειακά σύμβολα περιλαμβάνουν τις χρωματικές διαφοροποιήσεις με τις οποίες δηλώνεται η διαφορά είτε ποιότητας (θάλασσα, λίμνη ή ξηρά) είτε ποσότητας (διαφορές υψομέτρου ή βάθους) σε επιφάνειες.

Κλάδοι της Χαρτογραφίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Θεματική χαρτογραφία
  2. Αναλυτική (ή Μαθηματική Χαρτογραφία)
  3. Ψηφιακή Χαρτογραφία
  4. Σατιρική Χαρτογραφία

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Ηρόδοτος , Ιστορία, Ε΄49 «Ο Αρισταγόρας, ο τύραννος της Μιλήτου, ήρθε στην Σπάρτη την εποχή που βασιλιάς της ήταν ο Κλεομένης και άρχισε συζήτηση μαζί του, κρατώντας ένα χάλκινο πίνακα, όπου ήταν χαραγμένη η περίοδος όλης της γης, όλη η θάλασσα και όλοι οι ποταμοί»

Εξωτερικές συνδέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ξενόγλωσσες ιστοσελίδες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ελληνικές ιστοσελίδες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Μαρία Παπαδοπούλου, Βάσεις της Χαρτογραφίας, Θεσσαλονίκη, 2005 (Πανεπιστημιακές σημειώσεις)