Χορτιάτης (όρος)

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 40°32′15″N 23°14′58″E / 40.5375°N 23.2494°E / 40.5375; 23.2494

Χορτιάτης

Chortiatis mountain (with observatory at peak), Thessaloniki prefecture, Greece 01.jpg
Άποψη του βουνού από την πόλη

Χορτιάτης βρίσκεται στο τόπο Ελλάδα
Χορτιάτης
Χορτιάτης
Ύψος 1.201 μέτρα
Κορυφή Κισσός
Γεωγραφικά στοιχεία
Χώρες Flag of Greece.svg Ελλάδα
Γεωγραφικό Διαμέρισμα Μακεδονία

Ο Χορτιάτης είναι βουνό του νομού Θεσσαλονίκης, ανατολικά της πόλης της Θεσσαλονίκης, με μέγιστο υψόμετρο 1.201 μέτρα. Στην αρχαιότητα ονομαζόταν Κισσός. Στους πρόποδες του βουνού βρίσκεται και η ομώνυμη κωμόπολη.

Μυθολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα μυθολογικά στοιχεία γύρω από το όρος Κισσός (ή Χορτιάτης), στο ανατολικό τμήμα του Θερμαϊκού Κόλπου, και το ομώνυμο πόλισμα, παραπέμπουν στον βασιλιά Κισσέα της Θράκης για τον οποίο μαρτυρεί ο Όμηρος, αλλά και στον κισσό, φυτό που συνδέεται με τον Διόνυσο, όπως και η άμπελος[1].

Η κόρη του Κισσέα, Θεανώ, παντρεύτηκε τον Τρώα Αντήνορα και έγινε ιέρεια της Αθηνάς στο Ίλιον. Ο Ιφιδάμας, γιος του Αντήνορα και της Θεανώς, μεγάλωσε στη Θράκη κοντά στον παππού του Κισσέα, και παντρεύτηκε την μικρή κόρη του παππού. Πεζοπορώντας ο Ιφιδάμας έφθασε στην Τροία, με δώδεκα πλοία στις διαταγές του, και φονεύεται από τον Αγαμέμνονα.

Η μυθολογική παράδοση διέσωσε, επίσης, τη νίκη του βασιλέα Κάρανου των Μακεδόνων εναντίον του Κισσέως, «ος εδυνάστευεν εν χώρα τη ομόρω»[2], ενώ ο Ευριπίδης αποδίδει τον φόνο του Θράκα βασιλιά στον βασιλιά Αρχέλαο της Μακεδονίας, άμεσο πρόγονο του Αλεξάνδρου. Εκείνο που παρατηρείται είναι η μετατόπιση του μυθολογικού πυρήνα από την περιοχή ανατολικά του Έβρου στον Θερμαϊκό κόλπο και το όρος Κισσός κατά τα αρχαϊκά και κλασικά χρόνια. Η μετατόπιση αυτή, αλλά και η νίκη του Κάρανου επί του Κισσέα, όπως και οι μετακινήσεις Τρώων (Αινείας, Αντήνορας) στα παράλια και το εσωτερικό της κατοπινής Μακεδονίας –αντανακλάσεις στο μυθολογικό πεδίο ιστορικών δεδομένων– παραπέμπουν στη συζήτηση για τα όρια του γεωγραφικού όρου Θράκη και του εθνικού Θράκες και την τελική «επικράτηση του πολιτικού όρου Μακεδονία […] σε βάρος των γεωγραφικών παλαιοεθνικών στοιχείων»[3].

Ιστορία-ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με τον Στράβωνα[4] ο μυθικός βασιλιάς της Θράκης Κισσέας, πατέρας της Εκάβης και παππούς του Ιφιδάμαντα, έκτισε στους πρόποδες του σημερινού Χορτιάτη, της τότε περιοχής Ανθεμούντας, την πρωτεύουσα του, η οποία πήρε το όνομα Κισσός. Με τη σειρά της, η πόλη έδωσε το όνομα στο βουνό.

Κατά τη βυζαντινή εποχή πιθανόν υπήρχε μοναστήρι στους πρόποδες του βουνού, επονομαζόμενο του Χορταίτη ή Χορταΐτη. Με τρόπο ανάλογο της αρχαιοελληνικής περιόδου, «βάπτισε» με το όνομα αυτό και το όρος. Λογικό επακόλουθο ήταν και η παράφραση του τοπωνυμίου μέχρι τη σύγχρονη εποχή, όταν το βουνό αναγνωρίζεται πλέον ως Χορτιάτης. Το αρχαίο όνομα Κισσός παρέμεινε ως επίσημη ονομασία της κορυφής (1.201 μέτρα).

Χλωρίδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το βουνό καλύπτεται από βελανιδιές, καστανιές, οξιές και έλατα[5].

Σύγχρονη εποχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στα 1.011 μέτρα λειτουργεί το καταφύγιο Χορτιάτη, το οποίο απέχει γύρω στα 20 χλμ. από τη Θεσσαλονίκη.

Τηλεπικοινωνίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ακόμη, στο βουνό αυτό περίπου στα 1.000 μέτρα βρίσκονται οι περισσότερες κεραίες αναμετάδοσης τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών σταθμών και εταιρειών παροχής κινητής τηλεφωνίας που εξυπηρετούν την πόλη της Θεσσαλονίκης και το μεγαλύτερο μέρος της Κεντρικής Μακεδονίας καλύπτοντας σχεδόν ολόκληρο τον Νομό Θεσσαλονίκης με εξαίρεση τα ανατολικά τμήματα (Ασπροβάλτα κτλ) και τις δυτικές συνοικίες της Θεσσαλονίκης (Πολίχνη, Συκιές, Μετέωρα κτλ), όπου ο Χορτιάτης σκιάζεται δημιουργώντας στην περιοχή το κέντρο εκπομπής Φιλίππειο, την Ημαθία, το Κιλκίς, την Πιερία, το μεγαλύτερο μέρος της Πέλλας με εξαίρεση την Αλμωπία, όπου σκιάζεται από το Πάικο, μέρος της Χαλκιδικής καλύπτοντας μόνο την Νέα Καλλικράτεια και κάποια ορεινά, τμήματα του Σερρών και τα παράλια φιλέτα της Θεσσαλίας (Μεσάγκαλα, Αγιόκαμπος και μέρος του Πηλίου).

Ο πρώτος πομπός που εγκαταστάθηκε στο Χορτιάτη ήταν αυτός της ΥΕΝΕΔ (η πρόγονος της σημερινής ΕΡΤ2) το καλοκαίρι του 1972 στο κανάλι 30 με πομπό 20 KW NERA (RCA Αμερικής). Ιστορικά είχε προηγηθεί δύο χρόνια νωρίτερα ο πομπός της ΕΙΡΤ (σημερινή ΕΡΤ1) στο κανάλι 5 των VHF από τον Άγιο Αθανάσιο. Με την άνοδο της ΕΡΤ όμως στο Χορτιάτη υπερπολλαπλασιάστηκε η κάλυψη καθώς λόγω της γεωγραφικής του θέσης το κέντρο εκπομπής αυτό καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος της περιφέρειας.

Το καλοκαίρι του 1987 και με την παρέμβαση του τότε δημάρχου Θεσσαλονίκης Σωτήρη Κούβελα εγκαθίσταται στο Χορτιάτη μία σειρά από τεράστια παραβολικά κάτοπτρα που έκαναν δορυφορική λήψη των σημαντικότερων διεθνών ιδιωτικών και κρατικών καναλιών, τα οποία για πρώτη φορά μεταδίδονται επίγεια στα UHF με τη μπάντα να γεμίζει από κανάλια αυξάνοντας τις έως τότε περιορισμένες επιλογές των τηλεθεατών. Στις 31 Δεκεμβρίου 1988 εκπέμπει από το Χορτιάτη ο πρώτος ελληνικός ιδιωτικός σταθμός, η TV 100 στο κανάλι 33. Ακολούθησε μέσα στην ίδια χρονιά (14 Δεκεμβρίου) η ΕΤ3 στο κανάλι 27, ενώ στις 20 Νοεμβρίου του 1989 ξεκίνησε ταυτόχρονα σχεδόν με την Αττική το Mega Channel στο κανάλι 24 και λίγους μήνες μετά την πρωτοχρονιά του 1990 ο ΑΝΤ1 στο κανάλι 32.

Τη δεκαετία που ακολούθησε υπήρξε μία εκρηκτική αύξηση των ιδιωτικών τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών σταθμών στο Χορτιάτη αυξάνοντας κατά πολύ το μέγεθος του κέντρου εκπομπής, το οποίο είναι το ένα από τα δυο μεγαλύτερα της Ελλάδας, μαζί με αυτό του Υμηττού στην Αττική. Στις 14 Δεκεμβρίου 2012 διακόπηκαν όλες οι αναλογικές μεταδόσεις από το κέντρο εκπομπής του όρους και ξεκίνησε η αποκλειστικά ψηφιακή εκπομπή όλων των τηλεοπτικών σταθμών. Η αλλαγή σε ψηφιακή εκπομπή (ASO - analog switch off) σηματοδοτεί μία νέα εποχή στην ιστορία της ελληνικής τηλεόρασης. Στις 21 Νοεμβρίου 2014 ο Χορτιάτης πέρασε μαζί με τα υπόλοιπα ψηφιακά κέντρα εκπομπής της Κεντρικής Μακεδονίας στις τελικές ψηφιακές συχνότητες.

Η κωμόπολη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Χορτιάτης είναι ένας μαρτυρικός οικισμός, καθώς κάηκε απ' τους Γερμανούς στις 2 Σεπτεμβρίου του 1944. Εκατόν σαράντα εννέα άτομα κάηκαν και εκτελέστηκαν, από ηλικίες 3 μηνών έως ογδόντα πέντε ετών. Σήμερα, πραγματοποιούνται εκδηλώσεις μνήμης προς τιμήν του ολοκαυτώματος του Χορτιάτη.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Ιλιάδα 6.299 κ.ε. και 11.22 3 κ.ε.
  2. Παυσανίας 4.36.4.
  3. Σουέρεφ, 2000, 477
  4. Γεωγραφικά VII, 330, 21
  5. Βλ. εκτεταμένη μελέτη του Κων/νου Γκανιάτσα: «Έρευναι επί της χλωρίδας του όρους Χορτιάτου», Επιστημονική Επετηρίς της Σχολής Φυσικών και Μαθηματικών Επιστημών, Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, 1938