Ελαιοχώρι Καλαμάτας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 37°2′32″N 22°10′52″E / 37.04222°N 22.18111°E / 37.04222; 22.18111

Ελαιοχώρι Μεσσηνίας
Τοποθεσία στον χάρτη της χώρας
Τοποθεσία στον χάρτη της χώρας
Διοίκηση
Χώρα Ελλάδα
Περιφέρεια Αποκεντρωμένη Διοίκηση Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου (Έδρα: Πάτρα) - Περιφέρεια Πελοποννήσου (Έδρα: Τρίπολη)
Περιφερειακή ενότητα Μεσσηνίας (Έδρα: Καλαμάτα)
Δήμος Καλαμάτας (Έδρα: Καλαμάτα)
Δημοτική ενότητα Καλαμάτας
Τοπική κοινότητα Ελαιοχωρίου
Γεωγραφία και στατιστική
Γεωγραφικό διαμέρισμα Πελοπόννησος
Νομός Μεσσηνίας
Υψόμετρο 520[1][2]
Πληθυσμός 83 (2011)
Άλλα
Παλαιά ονομασία Γιάνιτσα ή Γιάννιτσα
Ταχ. κωδ. 24100[3]
Τηλ. κωδ. 27210 - 27211[4]
Δήμος Καλαμάτας

Το Ελαιοχώρι Μεσσηνίας, παλαιότερα (η) Γιάνιτσα ή Γιάννιτσα, είναι οικισμός,[5] σε υψόμετρο 520 μέτρα[6][7] και είναι κεφαλοχώρι του Δήμου Καλαμάτας του Νομού Μεσσηνίας.

Έκταση και πληθυσμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Καταλαμβάνει έκταση 24.448 στρεμμάτων και ο πληθυσμός του στην απογραφή του 2001 ήταν 385 κάτοικοι 33 επί πλέον από την προηγούμενη απογραφή (352 το 1991) σε επίπεδο δ.δ. ενώ το χωριό είχε μόνον 116 κατοίκους (αφού μειώθηκαν δραστικά με τον σεισμό της Καλαμάτας) και τα Περιβολάκια 205 απογραφέντες. Οι υπόλοιποι κατανέμονται σε Αράχοβα 33, στα Διάσελα 19 και στην περιοχή της ιστορικής μονής της Δήμιοβας 12. Ο πληθυσμός του χωριού με βάση την απογραφή του 2011 ήταν 83 κάτοικοι.

Γεωγραφική θέση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Ελαιοχώρι βρίσκεται ανατολικά σε σχέση με την Καλαμάτα, στις πλαγιές του δυτικού δυτικού Ταϋγέτου και ειδικότερα του όρους Καλάθι και στη βορεινή πλαγιά λόφου, στο μέρος που ήταν κτισμένη η αρχαία πόλη Καλάμαι. Ο λόφος προστάτευε την πόλη από την θέα των πειρατών από το λιμάνι της Καλαμάτας, ενώ από την κορυφή του φαίνεται ο μεσσηνιακός κόλπος, μέχρι το Πεταλίδι και την Κορώνη, ενώ μπροστά του απλώνεται η μεσσηνιακή πεδιάδα (η "Μακαρία", όπως την ονόμαζαν οι αρχαίοι Έλληνες). Με τον ίδιο τρόπο (πίσω από αντίστοιχο λόφο) είναι χτισμένα και άλλα χωριά της Καλαμάτας, όπως το Κάτω Καρβέλι, Κουταλά.

Βορειοανατολικά βρίσκεται το μοναστήρι της Παναγίας Δημιοβίτισσας, που γιορτάζει τον δεκαπενταύγουστο με πλήθος κόσμου.[8] Προς τα δυτικά βρίσκεται ο οικισμός Περιβολάκια, με το κεφαλόβρυσο του Αγιοβασίλη στο ψηλότερο μέρος του και τους νερόμυλους που άλεθαν το στάρι από τα σταροχώραφα στα Κλενεβά, στη Σταρά κλπ και τροφοδοτούσαν με αλεύρι το χωριό. Πέρα από τα Περιβολάκια και στον δρόμο που ξεκινάει από την επαρχιακή οδό Καλαμάτας - Σπάρτης βρίσκονται τα Μενινά, η Αράχοβα και τα Διάσελα.

Βορειοδυτικά βρίσκεται το Κάτω Καρβέλι ή Χανάκια και το Καρβέλι. Νότια εφάπτεται με τη Βέργα και ανατολικά με τα Πηγάδια.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον χώρο που βρίσκεται το Ελαιοχώρι, βρισκότανε η αρχαία πόλη Καλάμαι (αι Καλάμαι, των Καλαμών), η οποία αναφέρεται στα "Μεσσηνιακά" του Παυσανία και ήταν μία από τις κυριότερες πόλεις της Μεσσηνίας την περίοδο 1420-1449, όταν στον Μυστρά ήταν ηγεμόνας ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος (ο τελευταίος αυτοκράτορας του Βυζαντίου), όπως γράφει ο Θεόδωρος Μ. Τσερπές.[9]

Σχετικές αναφορές βρίσκουμε και στον Όμηρο. Από εκεί περνούσε ο δρόμος που συνέδεε την πόλη Φαραί με την Σπάρτη. Αυτό το δρόμο ακολούθησε ο γιος του Οδυσσέα Τηλέμαχος πηγαίνοντας στη Σπάρτη, για να πάρει πληροφορίες από τον Μενέλαο για τον πατέρα του.

Στην κορυφή του λόφου σώζονται τα λεγόμενα "κυκλώπεια τείχη" που χρονολογούνται από την αρχαιότητα.

Με την κάθοδο των Σλάβων στην Πελοπόννησο και την αλλαγή πολλών τοπωνυμίων με σλαβικές ονομασίες, το χωριό ονομάστηκε Γιάνιτσα, από την Σλαβική λέξη janitza που σημαίνει χείμαρρος και έτσι την βρίσκουμε στα χρόνια της επανάστασης του 1821.

Το νέο όνομα του οικισμού δεν δόθηκε το 1927, όπως συνέβη με άλλους οικισμούς της περιοχής της τότε επαρχίας Καλαμών,[10] αλλά η επίσημη ονομασία “το Ελαιοχώριον”,[11] για τον οικισμό, καθώς και την κοινότητα, προήλθε από μετονομασία που έγινε το 1957.[12]

Κοινότητα Γιαννίτσης & Κοινότητα Ελαιοχωρίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από 31-8-1912 έως 31-12-1998 αποτελούσε αυτόνομη Κοινότητα[13] της Επαρχίας Καλαμών του Νομού Μεσσηνίας

Το 1912 πραγματοποιείται η σύσταση της κοινότητας Γιαννίτσης με την απόσπαση των οικισμών Γιάννιτσα, Μονή Δήμοβας και Αράχωβας, από το δήμο Καλαμών και τον ορισμό του οικισμού Γιάννιτσα ως έδρα της κοινότητας,[14] ενώ από το 1940 προσαρτώνται στην κοινότητα και οι οικισμοί Δενδρά, Ζίμπελη, Πλατανάκιον και Περιβολάκια, οι οποίοι αναγνωρίζονται επίσης την ίδια αυτή χρονιά.[15] Το 1951 οι οικισμοί Πλατανάκιον και Ζίμπελη καταργούνται,[16] ενώ το 1957 ο οικισμός Γιάννιτσα μετονομάζεται σε Ελαιοχώριον και η κοινότητα μετονομάζεται σε κοινότητα Ελαιοχωρίου.[17] Το 1961, αναγνωρίζεται ο οικισμός Διάσελλα και προσαρτάται στην κοινότητα Ελαιοχωρίου[18] και το 1971 ο οικισμός Δενδρά της κοινότητας καταργείται.[19] Το 1997 οι οικισμοί Ελαιοχώριον, Περιβολάκια, Αράχωβα, Μονή Δήμοβας και Διάσελλα, αποσπώνται από την κοινότητα και προσαρτώνται στο δήμο Καλαμάτας, ενώ η κοινότητα καταργείται το 1999.[20]

Σύγχρονη διοικητική εξέλιξη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από 1-1-1999 έως 31-12-2010 με την εφαρμογή του Προγράμματος Καποδίστρια αποτελούσε Τοπικό Διαμέρισμα του Δήμου Καλαμάτας και από την 1-1-2011 με την εφαρμογή του Προγράμματος Καλλικράτη αποτελεί Τοπική Κοινότητα [21] της Δημοτικής Ενότητας Καλαμάτας του Δήμου Καλαμάτας με έδρα του Δήμου την Καλαμάτα. Η διοικητική πορεία του χωριού ακολουθεί την παράλληλη εξέλιξη, του δήμου Καλαμάτας, με το Πρόγραμμα Καλλικράτης.

Αρχαία πόλη Καλάμαι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην περιοχή Άγιος Βασίλειος ή Περβολάκια βρέθηκαν ερείπια αρχαίας πόλης και υποστηρίζεται ότι ανήκουν στην αρχαία πόλη Καλάμαι. Στη γύρω περιοχή του Ελαιοχωρίου υπάρχουν ερείπια μνημειώδους πολυγωνικού τοίχου (αρχαία οχύρωση) ο οποίος κτίστηκε μετά την ίδρυση της αρχαίας Μεσσήνης.[22]

Μονή Δήμιοβας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σημαντικό για την περιοχή είναι το Μοναστήρι της Κοίμησης Θεοτόκου "Τίμνιοβας" (σλαβική λέξη) ή Μονή Δήμιοβας.[23] Στις 15 Αυγούστου ο χώρος του Μοναστηριού γεμίζει με προσκυνητές κάποιοι από τους οποίους διαμένουν για αρκετές ημέρες κατασκηνώνοντας στα ψηλά "δέντρα" (δρυς και πουρνάρια) στην έκταση από το μοναστήρι μέχρι την παρακείμενη πηγή δυτικά της κατάφυτης έκτασης. Οι προσκυνητές πριν διανοιχτεί η οδική πρόσβαση με αυτοκινητόδρομο, ανέβαιναν στη μονή μέσω του Ελαιοχωρίου από δύσβατους ορεινούς δρόμους με τα πόδια, με άλογα και με γαϊδουράκια.

Πολιτιστικός σύλλογος Ελαιοχωρίου "Ομάδα Νέων - Η Δημιοβίτισσα"[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο πολιτιστικός σύλλογος Ελαιοχωρίου "Ομάδα Νέων - Η Δημιοβίτισσα" διοργανώνει διάφορες εκδηλώσεις, όπως το ετήσιο παραδοσιακό αποκριάτικο δρώμενο προς τιμή του Νικολάου Πολίτη[24] και το δρώμενο στη μνήμη των πεσόντων Γιαννιτσάνων, κατά τον Αγώνα του 1821.[25]

Προσωπικότητες από το Ελαιοχώρι Μεσσηνίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Ελαιοχώρι, επίσης, είναι η ιδιαίτερη πατρίδα του πατέρα της λαογραφίας Νικολάου Πολίτη (1852-1921), του οποίου το όνομα φέρει και η κεντρική πλατεία του χωριού.

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Παυσανίας, "Μεσσηνιακά"
  • Θεόδωρος Μ. Τσερπές, “Ιστορία της Μεσσηνίας, από της εποχής των σταυροφοριών μέχρι το 1830”, Αθήναι 1932, σελ. 31.
  • Ιωάννης - Χρήστος Ρουσάκης: Παναλαγονιακά Νέα (Δημηνιαία εφημερίδα Πολιτιστικών Συλλόγων περιοχής Αλαγονίας) φύλλο 178 (Νοε-Δεκ 2013), σελ 9.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Ελαιοχώρι
  2. Ελαιοχώρι
  3. Ταχυδρομικός Κώδικας – Ελαιοχώρι Καλαμών Μεσσηνίας
  4. Τηλεφωνικοί κωδικοί της Ελλάδας, Ζώνη 27: Καλαμάτα: 27210 - 27211
  5. Ελαιοχώρι (το) Δήμου Καλαμάτας Τοπική Κοινότητα Ελαιοχωρίου
  6. Ελαιοχώρι
  7. Ελαιοχώρι
  8. Μονή Δήμιοβας
  9. Θεόδωρος Μ. Τσερπές, “Ιστορία της Μεσσηνίας, από της εποχής των σταυροφοριών μέχρι το 1830”, Αθήναι 1932, σελ. 31.
  10. ΦΕΚ 306Α 1927
  11. Ελαιοχώρι
  12. 253Α - 14/12/1957
  13. Διοικητικές μεταβολές των ΟΤΑ - Κ. Γιαννίτσης Ν. Μεσσηνίας - Κ. Ελαιοχωρίου Ν. Μεσσηνίας
  14. ΦΕΚ 262Α - 31/08/1912
  15. 16/10/1940
  16. 07/04/1951
  17. 253Α - 14/12/1957
  18. 19/03/1961
  19. 14/03/1971
  20. ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997
  21. Τοπική Κοινότητα Ελαιοχωρίου
  22. Αρχαιολογικοί Χώροι: Αρχαιολογικός χώρος Ελαιοχωρίου (ΦΕΚ 592/Β/16.6.1998), ιστοσελίδα: www.kalamata.gr του Δήμου Καλαμάτας.
  23. Μονή Δήμιοβας, από την ιστοσελίδα "Οδυσσεύς", του Υπουργείου Πολιτισμού.
  24. Παραδοσιακό αποκριάτικο δρώμενο στα Περιβολάκια, 04/03/2016
  25. Πρόγραμμα εκδηλώσεων για τον εορτασμό της Επανάστασης, στην ιστοσελίδα: kalamatain.gr

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]