Καλοσκοπή Φωκίδας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 38°41′0″N 19°21′0″E / 38.68333°N 19.35000°E / 38.68333; 19.35000

Καλοσκοπή
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Καλοσκοπή
Διοίκηση
Χώρα Ελλάδα
Δήμος Δελφών
Γεωγραφία και στατιστική
Περιφερειακή ενότητα Νομός Φωκίδας
Υψόμετρο 1100
Πληθυσμός 358 (2011)
Άλλα
Παλαιά ονομασία Κουκοβίτσα, Κουκουβίστα

Η Καλοσκοπή βρίσκεται στο νομό Φωκίδος στην οροσειρά της Γκιώνας με 358 κατοίκους και σε υψόμετρο 1100 μ. Διοικητικά το χωριό ανήκει στο Δήμο Δελφών και υπάγεται στη Δημοτική Ενότητα Γραβιάς. Το πρώτο όνομά του ήταν Κουκουβίστα.[1] Το νέο όνομα έλαβε από την "καλή σκοπιά", αντικρίζοντας από ψηλά τον γύρω ευρύ ορίζοντα.

Τοποθεσία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

H Κεντρική πλατεία

Το χωριό βρίσκεται στο μέσο πυκνού δάσους από έλατα, ενώ στη νότια πλευρά το δάσος της πλαγιάς της Λυρίτσας με τα πλατάνια, τις καρυδιές, τις βελανιδιές, τις κερασιές και τις μηλιές συμπληρώνουν το καταπράσινο τοπίο. Φωλιασμένη στις πρόποδες της Γκιώνας, ανατολικά του χωριού βρίσκεται το όρος Καλλίδρομο, δυτικά τα Βαρδούσια, βόρεια η Οίτη και νότια ο Παρνασσός. Η Καλοσκοπή διαθέτει άφθονα πηγαία νερά που ξεχειλίζουν τις πέτρινες γουβωτές κρήνες και ποτίζουν τους κήπους των σπιτιών.

Η πρόσβαση στην Καλοσκοπή μπορεί να γίνει οδικώς από το 200ο χιλιόμετρο της Νέας Εθνικής Οδού Αθηνών Λαμίας στο ύψος των Θερμοπυλών, σιδηροδρομικώς από το σταθμό του Μπράλου και μετά με ταξί ή με ΚΤΕΛ μόνο από Άμφισσα και Λαμία.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

7ος-14ος αιώνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η αρχική ονομασία της Καλοσκοπής ήταν Κουκουβίστα, όνομα το οποίο είναι σλαβικό και σημαίνει "Φωλιά του Κούκου" διότι βρισκόταν μέσα στον πυκνό λόγγο στη βουνοπλαγιά της ψηλής ράχης.[2] Ο πρώτος εποικισμός της Καλοσκοπής τοποθετείται κατά τον 7ο αιώνα όταν σημειώθηκε η κάθοδος των Σλαβικών φυλών στον ελληνικό χώρο. Συνέπεια ήταν ο γηγενής πληθυσμός να μετοικήσει στην Καλοσκοπή όπου υπήρχαν ήδη κονάκια νομάδων για να προστατευθεί από τους εισβολείς. Μετά τα μέσα του 14ου αιώνα ακολούθησε η κάθοδος των Σέρβων. Η ονομασία Κουκουβίστα δόθηκε κατά την πρώτη ή τη δεύτερη σλαβική εισβολή.

1450-1800[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα πρώτα σπίτια του χωριού χτίστηκαν στον Άι Νικόλα στα σημερινά αμπέλια ήταν καλύβες σκεπασμένες με πηλό «παλιοτάρατσες» όπως λέγαν οι παλαιότεροι. Κατά την οθωμανική απογραφή του 1456 καταγράφηκαν στην Κουκουβίστα 78 εστίες.[3] Μια άλλη αναφορά για την Κουκουβίστα γίνεται το 1704 όταν υπήρξε μια διένεξη ανάμεσα σε Κουκουβιστιανούς και Σεγδιτσιώτες για την κυριότητα του λιβαδιού στο Διάσελο της Γκιώνας. Οι Οθωμανοί δικαστές δικαίωσαν τους Κουκουβιαστιανούς και τους απέδωσαν με τελεσίδικη την κυριότητα του διάσελου ορεινού βοσκότοπου της Γκιώνας. Κατά το 1750 εμφανίστηκε μια άγνωστη αλλά σοβαρή επιδημική αρρώστια η οποία σχεδόν αποδεκάτισε τον πληθυσμό.

1800-1900[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το μνημείο του Παπαντριά στην Κεντρική πλατεία

Ο Γάλλος περιηγητής Πουκεβίλλ στο βιβλίο του ταξίδια στην Ελλάδα το 1820 αναφέρει ότι η Κουκουβίστα, είχε 75 οικογένειες. Κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821, η προσφορά της Κουκουβίστας ήταν σημαντική σε αγωνιστές, με προεξάρχουσα μορφή τον Παπαντριά (Παπαντρέα Μώρη) που πολέμησε στο πλευρό του Αθανάσιου Διάκου στην Μάχη της Αλαμάνας και του Οδυσσέα Ανδρούτσου στο Χάνι της Γραβιάς με κορυφαία του στιγμή την συμμετοχή του στην Μάχη των Βασιλικών Φθιώτιδας.[4] Στην περιοχή της Κουκουβίστας Πολεμίστρα οχυρώθηκαν οι αγωνιστές με τον Παπαντριά και τους Κοντογιανναίους και έστησαν ενέδρα στους Τούρκους που είχαν είχαν κάψει νωρίτερα τις καλύβες των Κουκουβιστιανών. Στην τοποθεσία της Κουκουβίστας Μνήματα, Ντερμισιώτες, Αγοριανοί και Κουκουβιστιανοί με επικεφαλής το Γκούρα και τον Παπαντριά αναμετρήθηκαν με τους Τούρκους τους κατατρόπωσαν και έθαψαν εκεί τους νεκρούς. Στη συνέχεια ο στην τοποθεσία Τράκα, ο Κομνάς Τράκας εξολόθρευσε τα υπολείμματα του εχθρού που προσπάθησαν να διαφύγουν από εκεί.[5]

1900-[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το μνημείο του Βελουχιώτη στην Κεντρική πλατεία

Το 1927 με το νόμο για την αλλαγή των Σλαβικών τοπικών ονομάτων, η ονομασία Κουκουβίστα άλλαξε και έγινε Καλοσκοπή μετά από πρόταση του δασκάλου Γιάννη Λάιου. Η ονομασία Καλοσκοπή έχει να κάνει με την Καλή Θέα του χωριού και εξαιτίας της θέας αυτής ο τόπος αναφέρεται συχνά και ως "το Μπαλκόνι της Γκιώνας".[6]

Η Καλοσκοπή υπέστη μεγάλες καταστροφές, κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής. Πλούσια ήταν η προσφορά του χωριού και στον αντιστασιακό αγώνα αλλά και μεγάλος αριθμός των πεσόντων αγωνιστών.[7] Στις 15 Αυγούστου του 1942 στην Καλοσκοπή, ο Άρης Βελουχιώτης όρκισε με τον Παπαμίλτο ομάδα του ΕΛΑΣ. Η Καλοσκοπή γνώρισε το μένος των κατακτητών με συχνές επιδρομές και βομβαρδισμούς και υπήρξε Μαρτυρικό χωριό.[8] Το Πάσχα του 1944 και τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου, το χωριό κάηκε δύο φορές από τους Γερμανούς κατακτητές.[9]. Ο εμφύλιος πόλεμος πού ακολούθησε άφησε τα σημάδια του στην Καλοσκοπή. Οι κάτοικοι εκτοπίστηκαν για 3 χρόνια. Εκείνη την εποχή πολλοί μετανάστευσαν στο εξωτερικό (Αμερική, Αυστραλία) ή στα μεγάλα αστικά κέντρα (Αθήνα, Λαμία, Θεσσαλονίκη) αναζητώντας καλύτερες συνθήκες ζωής. Σήμερα οι μόνιμοι κάτοικοι είναι λιγοστοί και οι περισσότεροι ηλικιωμένοι. Το καλοκαίρι όμως το χωριό αποτελεί τόπο συνάντησης όλων των Καλοσκοπιτών και σφύζει από ζωή.

Τοπωνύμια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1936 ο Γιώργος Σκουρτιάς συγκέντρωσε τα τοπωνύμια της Καλοσκοπής ώστε να τα καταγράψει ο Λαογράφος Φάνης Λευκαδίτης. Στην "Κακοτ΄ράχη" πιστεύεται ότι εμφανιζόταν κάποιο στοιχειό και οι χωριανοί έκτισαν το εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου. Στην τοποθεσία "Του Φονιά" εξαφάνισε τα ίχνη του το 1890 ο συζυγοκτόνος Τρούμπουλος. Στην "Πολεμίστρα" οι Κουβιστιανοί οχυρώθηκαν και αναμετρήθηκαν με τους Τούρκους. Στα "Μνήματα" έθαψαν τους νεκρούς μετά από μάχη με τους Τούρκους και στην "Τράκα" ο Κόμνας Τράκας εξολόθρευσε τους Τούρκους που διεύφυγαν.

Βρύσες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η θέση Κεφαλόβρυσο

Η Καλοσκοπή φημίζεται για τα γάργαρα νερά της, τα οποία τρέχουν αδιάκοπα από τις παραδοσιακές βρύσες και τις πηγές της. Η κυριότερη πηγή της Καλοσκοπής ονομάζεται Κεφαλόβρυσο και από εκεί ξεκινά ο Βοιωτικός Κηφισός. Στο χωριό βρίσκονται δέκα πηγαίες βρύσες και πέντε μεταφερόμενες. Αυτές είναι η Κρύα Βρύση, η Σκαπέρδα, η Μπάρμπεση, η Παναγιά, η Ποτίμη, της Αγοράς, του Παπ΄λάκη, Η Βρύση της Πλατείας, η Μότσιω, του Ζούγρου, του Σταυρού, του Κοινοτικού Γραφείου, η Κακοτ΄ράχη - Νεκροταφείο, του Τσαγκάρη, και στα Μωραΐτικα - Μαρτσιάν - Αυγεριναίικα.

Πολιτιστικό Κέντρο Καλοσκοπής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Πολιτιστικό Κέντρο Καλοσκοπής λειτουργεί από το 2004 και στο χώρο του στεγάζεται το Λαογραφικό Μουσείο της Καλοσκοπής με μόνιμη έκθεση που παρουσιάζει αντικείμενα του πρώιμου 20ου αιώνα που συλλέχθηκαν κυρίως από δωρεές των κατοίκων, αναδεικνύουν τον αγώνα της ζωής και αποτελούν μαρτυρίες της τοπικής παράδοσης και του πολιτισμού.[10] Επίσης διοργανώνει περιπάτους, επισκέψεις και παρουσιάσεις έτσι ώστε να αναδείξει τη χλωρίδα και την πανίδα του τόπου αλλά και την παραδοσιακής τεχνολογία του τόπου με επισκέψεις σε παλαιά νεροτριβεία, νερόμυλους, κεραμιδοκάμινα και εργαστήρια.

Πληθυσμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Έτος Κάτοικοι
1981 299
1991 334
2001 228
2011 358

Πολιτιστικά δρώμενα - εκδηλώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από την Καλοσκοπή περνά για πολλά χρόνια μια από τις ειδικές διαδρομές του Ράλι Ακρόπολις.[11] Το φεστιβάλ οι «Ήχοι Του Δάσους» είναι ένα από τα πιο άρτια οργανωμένα και δημοφιλή κατασκηνωτικά φεστιβάλ της Ελλάδας και διοργανώνεται τα τελευταία χρόνια στο μοναδικής ομορφιάς οροπέδιο της Αγ. Τριάδας, στην Καλοσκοπή. Αποτελεί το πιο σημαντικό κατασκηνωτικό φεστιβάλ της περιοχής.[12] Από την Καλοσκοπή περνά το Διευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4 Γιβραλτάρ - Κρήτη όπου δίνεται η ευκαρία στους περιπατητές να διανύσουν τη διαδρομή 24,7 χιλιομέτρων, Αθανάσιος Διάκος - Καλοσκοπή σε 8 περίπου ώρες.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Πανδέκτης, μετονομασίες
  2. Φάνης Λευκαδίτης, Καλοσκοπή το Μπαλκόνι της Γκιώνας, Ιστορική αναδρομή - Ήθη - Έθιμα και Παραδόσεις, εκδόσεις Σιαφάκα, 2003, σελ. 9, ISBN 960-87925-0-9
  3. Φάνης Λευκαδίτης, Καλοσκοπή το Μπαλκόνι της Γκιώνας, Ιστορική αναδρομή - Ήθη - Έθιμα και Παραδόσεις, εκδόσεις Σιαφάκα, 2003, σελ. 9
  4. Ιστορία της Καλοσκοπής
  5. Φάνης Λευκαδίτης, Καλοσκοπή το Μπαλκόνι της Γκιώνας, Ιστορική αναδρομή - Ήθη - Έθιμα και Παραδόσεις, εκδόσεις Σιαφάκα, 2003, σελ. 11
  6. Φάνης Λευκαδίτης, Καλοσκοπή το Μπαλκόνι της Γκιώνας, Ιστορική αναδρομή - Ήθη - Έθιμα και Παραδόσεις, εκδόσεις Σιαφάκα, 2003, σελ. 10
  7. Δημοτικό Μουσείο Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος - Αναφορά στους αγωνιστές και τους πεσόντες Καλοσκοπίτες την περιόδο 1940-1945
  8. - Δήμος Λαμιέων -Δίκτυο Μαρτυρικών Χωριών
  9. Δίκτυο μαρτυρικών πόλεων και χωριών, Καλοσκοπή
  10. Λαογραφικά Καλοσκοπής
  11. Επίσημη σελίδα Ράλι Ακρόπολις
  12. elculture.gr - Ήχοι του Δάσους

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]