Ετρουσκική μυθολογία

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ετρουσκική τοιχογραφία με απεικόνιση του Τυφώνα.

Οι Ετρούσκοι ήταν μια φυλή βόρειων Ιταλών που ενσωματώθηκαν τελικά στη Ρώμη. Πολλές από τις θεότητές τους τελικά απότέλεσαν μέρος του Ρωμαϊκού πάνθεου.

Από τη στιγμή που δεν έχουν επιβιώσει Ετρουσκικά λογοτεχνικά κείμενα, παρά μόνο δύο ανολοκλήρωτα κείμενα και ένας μέτριος αριθμός επιγραφών, η Ετρουσκική γλώσσα δεν είναι ακόμα ικανοποιητικά κατανοήσιμη. Τα έργα νεώτερων Λατίνων συγγραφέων πάνω στην Ετρουσκική θρησκεία θα μπορούσαν να είχαν καλύψει το κενό, αλλά κανένα από αυτά δεν διασώθηκε.

Οποιαδήποτε σύγχρονη συζήτητση για την Ετρουσκική μυθολογία πρέπει να βασιστεί στην έκδοση του Praenestine cistae: περίπου δύο ντουζίνες από φυλλάδια του Corpus Speculorum Etruscorum έχουν κάνει την εμφανισή τους. Ιδιαίτερα Ετρουσκικές μυθολογικές και θρησκευτικές μορφές εμφανίζονται στο Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae. Επίσης, πρόσφατα, έχει δοθεί μια πιο επίσημη παρουσίαση των Ετρουσκικών επιγραφών από τον Helmut Rix (Etruskische Texte).

Θεότητες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η βασική τριάδα θεών περιλάμβανε τους Τίνια, Ούνι και Μένρβα.

Ετρουσκική θεότητα Ελληνορρωμαϊκή θεότητα Ιδιότητες-Σύμβολα
Άιτα, Έιτα Πλούτων Κυβερνήτης των νεκρών και προσωποποίηση του κάτω κόσμου. Κεφαλή του λύκου από τον ελληνικό Άδη
Άνι Ιανός Θεός των Ενάρξεων. Ουράνιος θεός (Βορράς)
Απλού Απόλλων Μετεωρολογικός θεός: Βροντή και αστραπή. Φορά δάφνινο στεφάνι και κρατά ραβδί και κλαδιά δάφνης
Αρτούμες/Άρτιμι Άρτεμις Θεά της νύχτας και του θανάτου, αύξηση στη φύση
Ατούνς Άδωνις Θεός της αναγέννησης. (Αγόρι, Χρησμός, φωνή των Θεών). Σύζυγος της Τουράν.
Κάουθα, Καθ Ηλιακή θεότητα. Ανατολή από τον ωκεανό.
Κελ, Κίλενς Celens Ισοδύναμη της Γαίας. Είναι η θεότητα της μοίρας, του πεπρωμένου. Είναι αυτή που φέρνει τη νίκη ή την καταστροφή και τον τελικό όλεθρο.
Χάροντες Χάρων Ετρουσκικοί δαίμονες του θανάτου.
Κούλ, Κούλσου H ετρουσκική δαιμόνισσα που φυλάσσει τον κάτω κόσμο. Σύμβολό της είναι ο δαυλός.
Φέμπρουους Εξαγνισμός, μύηση και νεκροί. Συνδέεται με το Φεβρουάριο και τη γιορτή των νεκρών.
Φερόνια Ετρουσκική θεά, προστάτιδα των απελεύθερων. Συνδέεται με τα δάση, τη φωτιά και τη γονιμότητα.
Φούφλουνς, (Πάκχα) Πιθανώς ο Βάκχος. Θεός του κρασιού, αναγέννηση, άνοιξη άγρια φύση, γονιμότητα. Γιος της χθόνιας θεότητας Σέμια.
Χόρτα Θεά της γεωργίας.
Χέρκλε Ηρακλής Δύναμη και νερό.
Καρούν/Χαρούν Χάρων Δαίμονας του θανάτου.
Λάραν Lares(;) – Άρης (;) Θεός του πολέμου. Νέος με κράνος και λόγχη.
Οι Λάσα: Αλπάν, Εβάν, Ρακουνέτα και Βέκου. Θηλυκές θεότητες, φύλακες των τάφων. Καθρέφτες και στεφάνια.
Λάσα Βέκου Νύμφη Βεγκόια Προφητεία.
Λέινθ Απρόσωπη θεά. Περιμένει στις πύλες του κάτω κόσμου με τον Έιτα.
Letham/Lethans Προστάτης, ζει στην Έιτα (κάτω κόσμο)
Λόσνα,Λούσνα Λούνα - Σελήνη Σεληνιακή θεά.
Μάνια και Μάντους Φύλακες του κάτω κόσμου.
Μάρις Μαρς - Άρης Γεωργία. Γονιμότητα. Λυτρωτής θεός.
Μένρβα Μινέρβα - Αθηνά Θεά της σοφίας και των τεχνών.
Νεθούνς Νεπτούνους - Ποσειδών Θεός του νερού και της υγρασίας.Τρίαινα, άγκυρα, ιππόκαμπος, δελφίνια.
Νόρτια Φορτούνα Θεά της μοίρας και της τύχης. Στην αρχή του νέου έτους ένα καρφί μπηγόταν σε έναν τοίχο στο άδυτό της, ως ιεροτελεστία γονιμότητας.
Περσιπνέι/Φερσπνάι Περσεφόνη - Prosperpine Βασίλισσα του κάτω κόσμου.
Σάτρες Σατούρνους - Κρόνος Θεός του χρόνου και της ανάγκης. Γέρων που κρατά δρεπάνι και κλεψύδρα.
Σέλβα Σιλβάνους Γήινος Θεός, Δάση.
Σέμλα Σεμέλη Μητέρα του Ατούνς.
Σέθλανς, Βέλκανς Βούλκαν - Ήφαιστος Πυρ, Μεταλλουργία.
Σιλένους Σειληνός Ο σάτυρος. Άγρια φύση.
Ταρκίες, Τάγκες Αγόρι, Χρησμός, φωνή των θεών. Δύο φίδια για πόδια.
Θέσαν Αουρόρα - Ηώς Θεά της Αυγής, τοκετός.
Τέτλουμθ Θεότητα του κάτω κόσμου, μοίρα.
Τίνια, Τινς Γιούπιτερ - Δίας Υπέρτατος ουράνιος θεός. Αστραπές, δόρυ και σκήπτρο.
Τιβ(ρ) Σεληνιακή θεότητα.
Τουράν Βένους - Αφροδίτη Θεά της αγάπης, της υγείας και της γονιμότητας, προστάτιδα της πόλης Vulci.
Τλούσκβα Το ζευγάρι των Τέλους και Τελούμο, γήινη μητέρα και πατέρας.
Τουρμς Μέρκιουρι - Ερμής Προστάτης των εμπόρων, αγγελιαφόρος των θεών με φτερωτά σανδάλια και κηρυκείο.
Τουρμς Άιτας Ερμής ψυχοπομπός.
Τβαθ Δήμητρα Θεά της ανάστασης, η Αγάπη στο Βασίλειο των νεκρών.
Ούνι Γιούνο - Ήρα Η υπέρτατη θεά. Είναι η θεά του κόσμου, προστάτιδα της Περούτζια.
Βαντ Θηλυκός δαίμων του θανάτου. Ζωές στον κάτω κόσμο. Με τα μάτια στα φτερά της τα βλέπει όλα και είναι πανταχού παρούσα. Κήρυκας του θανάτου, βοηθά τους ασθενείς στο νεκροκρέβατό τους. Σύμβολά της είναι το φίδι, ο δαυλός και το κλειδί της πύλης που οδηγεί στον άλλο κόσμο.
Βολτούμνα Βερτούμνους Αρχικός θεός των Ετρούσκων, προστάτης της ετρουσκικής ένωσης.

Σύγκριση με άλλες μυθολογίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σε κάποιες περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα την ελληνική και ρωμαϊκή μυθολογία η αντιστοιχία είναι σχεδόν πάντα 1 προς 1 ως είδος interpretatio graeca. Σε άλλες περιπτώσεις απλώς παρατίθεται η θεότητα της κάθε μυθολογίας ανάλογα με το πεδίο στο οποίο είχε εξουσία.

Πεδίο Ελληνική Ρωμαϊκή Ετρουσκική Αιγυπτιακή Μεσοποταμιακή Γερμανική / Σκανδιναβική Κελτική Σλαβική
Κάτω Κόσμος Ἁδης

Πλούτων

Ντις Πάτερ (Dis Pater)

Πλούτο (Pluto)

Όρκος (Orcus)

Άιτα Όσιρις Ερεσκιγκάλ Χελ Ντις Πάτερ (συν ρωμαϊκός) Βέλες
Άδωνις Άντονις (Adonis) Ατούνις
Σοφία Ἀθηνᾶ Μινέρβα (Minerva) Μένρβα Νεΐθ

Θωθ

Βορ
Θάλασσα Ἀμφιτρίτη Σαλάκια (Salacia) Ραν
Ανάγκη Ἀνάγκη Νεσεσσιτάς (Necessitas)
Άνεμοι Αἴολος Βέντι (Venti) Ενλίλ Νγιορντ Μπόρουμ
Φως

Μουσική

Ἀπόλλων

Φοῖβος

Απόλλο (Apollo)

Φόεμπους (Phoebus)

Απλού Ώρος

Ρα

Μπαλντρ

Μπράγκι

Μπελένους

Μπόρβο

Γκράνος

Πόλεμος Ἄρης Μαρς (Mars) Λάραν Ινάννα Τυρ

Όντιν

Κάμουλος

Τουτάτις

Σμέρτριος

Νέιτο

Σβάντεβιτ
Φύση

Κυνήγι

Ἄρτεμις Ντιάνα (Diana) Αρτούμι Μπαστ Ουλλρ

Σκάντι

Βιντόνους
Υγεία Ἀσκληπιός Αισκουλάπιους (Aesculapius)

Βεγιόβις (Vejovis)

Βέτις Ένκι Εΐρ Μπελένους

Ντίαν Κεχτ

Γκράνος

Μοίρα Ἄτροπος Μόρτα (Morta) Λέινθ
Ομορφιά

Αγάπη

Ἀφροδίτη Βένους (Venus) Τουράν Άθωρ Ινάννα Φρέγια
Βορέας Ακουίλο (Aquilo) Άντας
Γη Γαῖα Τέρρα (Terra)

Τέλλους (Tellus)

Κελ Γκεμπ Νινχουρσάγκ Ερεκούρα
Γεωργία

Γονιμότητα

Δημήτηρ Κέρες (Ceres) Κελς Ίσις

Σομπέκ

Νινχουρσάγκ Φρέιρ

Γκέφγιουν

Νταμάρα

Ροσμέρτα

Σιρόνα

Γιαρίλο
Ελληνική Ρωμαϊκη Ετρουσκική Αιγυπτιακή Μεσοποταμιακή Γερμανική / Σκανδιναβική Κελτική Σλαβική
Εορτή

Κρασί

Διόνυσος Λίμπερ (Liber)

Μπάκους (Bacchus)

Φουφλούνς Όσιρις Σούκελλος
Ειρήνη Εἰρήνη Παξ (Pax) Μπαλντρ
Ἑκάτη Τρίβια (Trivia) Μοράνα
Τρόμος Ἐνυώ Μπελλόνα (Bellona)
Εὖρος Βουλτούρνους (Vulturnus)
Τύψεις Ἐρινύες Ντίραε (Dirae)

Φούριαε (Furiae)

Διχασμός Ἔρις Ντισκόρντια (Discordia) Λόκι
Αγγελιοφόρος Ἑρμῆς Μερκούριους (Mercurius) Τουρμς Άνουβις Θωρ Τουτάτις
Έρωτας Ἔρως Κιούπιντο (Cupido)

Αμόρ (Amor)

Ινάννα Αστρίλντ Άνγκους
Ἕσπερος Βέσπερ (Vesper)
Οικογένεια Ἕστία Βέστα (Vesta) Βησά
Ἐωσφόρος / Φωσφόρος Λούσιφερ (Lucifer)
Κυρίαρχος θεός

Κεραυνοί

Ζεύς Γιούπιτερ (Jupiter)

Ιόβις (Iovis)

Τίνια Άμουν

Ρα

Άνου Όντιν

Θωρ

Αμπισάγρος

Ρόμπους

Ταράνις

Περούν
Ζέφυρος Φαβόνιους (Favonius)
Νεότητα Ἥβη Γιουβέντας (Iuventas)
Ελληνική Ρωμαϊκη Ετρουσκική Αιγυπτιακή Μεσοποταμιακή Γερμανική / Σκανδιναβική Κελτική Σλαβική
Ήλιος Ἥλιος Σολ (Sol) Ούσιλ Ρα Ούτου Σολ Νταζβόγ
Γάμος Ἥρα Γιούνο (Iuno) Ούνι Μουτ

Άθωρ

Φρίγκ
Ἡρακλής Έρκουλες (Hercules) Χερκλ Χόνσου Σεγκόμο
Τεχνουργία Ἥφαιστος Βουλκάνους (Vulcanus) Σέθλανς Πτα Ένκι Γκοΐβνιου Σβαρόγ
Αυγή Ἠώς Αουρόρα (Aurora)

Ματούτα (Matuta)

Κάουθα Ντέλινγκ
Θάνατος Θάνατος Μορς (Mors) Λέινθ, Χαρούν Άνουβις Χελ Ανκού Μοράνα
Δικαιοσύνη Θέμις Γιουστίτια (Iustitia) Μά'ατ Φορσέτι
Ἰανός Ιάνους (Ianus) Άνι
Μοίρα Κλωθώ Νόνα (Nona)
Κυβέλη Μάγκνα Μάτερ

(Magna Mater, μεγάλη μητέρα)

Μουτ Ντάνου
Κρόνος Σατούρνους (Saturnus) Σάτρε Γκεμπ
Μοίρα Λάχεσις Ντέκιμα (Decima)
Λητώ Λατόνα (Latona)
Μοίρα Μοῖραι Πάρκαε (Parcae)

Φάταε (Fatae)

Έμπνευση Μοῦσαι Καμέναε (Camenae) Κβάσιρ Όγκμα
Ελληνική Ρωμαϊκη Ετρουσκική Αιγυπτιακή Μεσοποταμιακή Γερμανική / Σκανδιναβική Κελτική Σλαβική
Νίκη Νίκη Βικτόρια (Victoria)
Νότος Νότος Άουστερ (Auster)
Νύχτα Νύξ Νοξ (Nox) Νοττ
Ὀδυσσεύς Ουλίξες (Ulixes)

Ουλύσσες (Ulysses)

Ουθούζε
Ουρανός Ουρανός Καέλους (Caelus) Νουτ Ασούρ
Πᾶν Φάουνους (Faunus) Μιν
Παλαίμων Πορτούνες (Portunes)

Πορτούνους (Portunus)

Περσεφόνη Προσερπίνα (Proserpina) Περσιπνέι
Θάλασσα Ποσειδῶν Νεπτούνους (Neptunus) Νεθούνς Ένκι Εγκίρ

Νγιορντ

Πρίαπος Μουτίνους (Mutinus)

Μουτούνους (Mutunus)

Μιν
Ῥέα Μάγκνα Μάτερ (Magna Mater)

Οψ (Ops)

Ίσις
Σάτυροι Φάουνι (Fauni)
Σειληνός Σιλβάνους (Silvanus) Σελβάνς
Σελήνη Λούνα (Luna) Λούσνα Ίσις Νάννα Μάνι Γιαρίλο
Σεμέλη Στίμουλα (Stimula) Σέμλα
Ελληνική Ρωμαϊκη Ετρουσκική Αιγυπτιακή Μεσοποταμιακή Γερμανική / Σκανδιναβική Κελτική Σλαβική
Τύχη Φορτούνα (Fortuna) Νόρτια
Ὑγίεια Σαλούς (Salus)
Φήμη Φάμα (Fama)
Ὕπνος Σόμνους (Somnus)
Χάριτες Γκράτιαε (Gratiae)
Χάρων Κάρον (Charon) Χαρούν Άνουβις
Χλωρίς Φλόρα (Flora)