Μετάβαση στο περιεχόμενο

Νεπτούνους

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Νεπτούνους
Οικογένεια
ΣύζυγοςΘάλασσα, Θέτις, Αμφιτρίτη
Venilia
ΤέκναΧαλάεσους, Λεύκωνας
Τρίτωνας
ΓονείςΣατούρνους
ΑδέλφιαΒέστα, Pluto, Γιούπιτερ, Κέρες
Γιούνο
Commons page Σχετικά πολυμέσα
δεδομένα

Ο Νεπτούνους (λατινικά: Neptunus) ήταν ο θεός του νερού και της θάλασσας κατά τη ρωμαϊκή μυθολογία, αντίστοιχος – αν και με κάποιες διαφορές – του ελληνικού θεού Ποσειδώνα.[1][2] Αδέρφια του ήταν ο Γιούπιτερ και ο Πλούτο, ο Δίας και ο Πλούτωνας σύμφωνα με την Interpretatio graeca στην Ελληνική μυθολογία.[3] Η λατρεία του Νεπτούνους όπως εμφανίζεται σε Ρωμαϊκά μωσαϊκά στην Ρωμαϊκή Επαρχία της Αφρικής παρουσιάζει έντονες Ελληνιστικές επιδράσεις.[4] Η ρωμαϊκή αντίληψη για τον θεό αυτό επηρεάστηκε πολύ από τον θεό Νεθούνς, των Ετρούσκων. Αρχικά επρόκειτο για ένα θεό ιταλικής προέλευσης, ο οποίος ήταν σύζυγος της Σαλασίας, θεότητας του αλμυρού νερού.[5]

Η εορτή προς τιμή του τα Νεπτουνάλια γίνονταν την 23η Ιουλίου, την εποχή που η καλοκαιρινή ξηρασία έφτανε στο αποκορύφωμα της. Το 399 π.Χ. ταυτίστηκε με τον Ποσειδώνα, όταν τα Σιβυλλικά Κείμενα διέταξαν να γίνει μια τελετή προς τιμήν του (Lectisternium). Κατά την πρώιμη ρωμαϊκή περίοδο ήταν ο θεός Πορτούνους αυτός που δέχονταν ευχαριστίες για νίκες σε ναυμαχίες, αλλά ο Νεπτούνους τον είχε αντικαταστήσει στον ρόλο αυτό μέχρι τον 1ο αιώνα π.Χ. Συγκεκριμένα γνωρίζουμε πως ο Σέξτος Πομπήιος αποκάλεσε τον εαυτό του «γιο του Νεπτούνους». Ο Νεπτούνους συσχετιζόταν και με το γλυκό νερό σε αντιδιαστολή με τον Ωκεανό, θεό του υδάτινου κόσμου που περιέβαλλε τη Γη. Όπως και ο Ποσειδώνας, έτσι και ο Νεπτούνους, τιμόταν από τους Ρωμαίους ως θεός των αλόγων.[6] Η γιορτή προς τιμήν του, τα Νεπτουνάλια, λάμβανε χώρα στις 23 Ιουλίου. Στην πόλη της Ρώμης υπήρχαν δύο ναοί προς τιμήν του. Ο πρώτος στεκόταν κοντά στο Τσίρκους Φλαμίνιους (όπου διεξάγονταν ιππικοί αγώνες) και περιείχε ένα διάσημο γλυπτό θαλάσσιων πλασμάτων από τον Σκόπα. Το δεύτερο, η Basilica Neptuni, βρισκόταν στο Πεδίον του Άρεως. Αφιερώθηκε από τον Αγρίππα μετά τη νίκη του στη Ναυμαχία του Ακτίου.

Λατρεία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η θεολογία του Νεπτούνους είναι συνδεδεμένη σε περιορισμένο βαθμό με τον Έλληνα θεό Ποσειδών, μια από τις κορυφαίες θεότητες του Ελληνικού Πάνθεου οι οποίες ενσωματώθηκαν στις Ρωμαϊκές θεότητες.[7] Το "Λεκτιστέρνιο" (399 π.Χ.) καθορίζει με διάταγμα ότι οι Ελληνικές θεότητες Ποσειδών, Άρτεμις και Ηρακλής μετατρέπονται σε Ρωμαϊκές ως Νεπτούνους, Ντιάνα και Ηρακλής.[8] Τα νεότερα δεδομένα ισχυρίζονται ότι ο Νεπτούνους θεωρείται εξέλιξη μιας Πρωτοϊνδοευρωπαϊκής θεότητας του γλυκού νερού αφού οι Ινδοευρωπαίοι της Ιταλίας ζούσαν στο εσωτερικό και δεν είχαν σχέση με την θάλασσα. Η θεολογία του Νεπτούνους συνεπώς πριν ενσωματωθεί με αυτή του Ποσειδώνα είχε σχέση με τα γλυκά νερά των λιμνών και των ποταμών στο εσωτερικό της Ιταλικής χερσονήσου.[9][10] Ο Μαύρος Σέρβιος Ονοράτος καθόρισε με σαφήνεια τον Νεπτούνους ως θεό των ποταμών, των πηγών και των νερών.[11] Στην Ιρλανδική μυθολογία εμφανίζεται ταυτόχρονα ο Νέχταν, επίσης θεός των ποταμών και των πηγαδιών χωρίς καμιά σχέση με τον αυθεντικό Ποσειδώνα που ήταν θεός της απέραντης θάλασσας. Ο Νεπτούνους σχετίστηκε με μια σειρά από προγενέστερες Ρωμαϊκές θεότητες, τον 1ο αιώνα π.Χ. αντικατέστησε και τον Πορτούνους θεό των ναυτικών νικών ενώ ο Σέξτος Πομπήιος αποκαλούσε τον εαυτό του "γιο του Νεπτούνους".[12] Την εποχή που ήταν ακόμα θεός μόνο του γλυκού νερού καταγράφεται ως σύζυγος του η Σαλακία, θεά του αλμυρού νερού δηλαδή της θάλασσας.[13] Ο Νεπτούνους θεωρείται ως ο προγενήτωρ της γηγενούς Ιταλικής φυλής Φαλίσκοι που κατοικούσε στο βόρειο Λάτιο, οι ίδιοι αποκαλούσαν τον εαυτό τους "Παιδιά του Νεπτούνους". Ο Νεπτούνους, ο Μαρς, ο Ιανός, ο Σατούρνους και ο Γιούπιτερ αποτελούσαν τις βασικές θεότητες των Λατινικών φυλών.[14]

Τα Νεπτουνάλια

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ο "Θρίαμβος του Νεπτούνους" σε Ρωμαϊκό μωσαϊκό του 2ου αιώνα στην Τσέμπα της Τυνησίας

Τα Νεπτουνάλια αποτελούσαν την κύρια Ρωμαϊκή εορτή αφιερωμένη στον θεό Νεπτούνους, εορταζόταν στις 23 Ιουλίου στο αποκορύφωμα του καλοκαιριού υποδηλώνοντας ότι εκπροσωπεί το γλυκό νερό που προστατεύει από την ζέστη και την ξηρασία. Στο Ρωμαϊκό ημερολόγιο τα Νεπτουνάλια εορτάζονταν ανάμεσα στα "Λουκάρια" (19/21 Ιουλίου) και τα "Φουρινάλια" (25 Ιουλίου), οι τρεις εορτές ήταν συνδεδεμένες με το φρέσκο κρύο νερό των πηγών.[15] Η άποψη που έχει προταθεί είναι ότι οι τρεις εορτές βρίσκονται σε λογική σειρά, τα "Λουκάρια" στον καθαρισμό από τους θάμνους και την τοπική βλάστηση, τα "Νεπτουνάλια" στο πότισμα και τα "Φουρινάλια" στις πηγές και τα υπόγεια νερά.[16] Τα "Φουρινάλια" αποτελούν το αποκορύφωμα των τριών συνεχόμενων εορτών και ήταν αφιερωμένα στην Φουρίνα, θεά των πηγαδιών και των υπόγειων υδάτων. Η πομπή στα Νεπτουνάλια περνούσε από ένα δάσος με καλύβες και κάτω από τα κλαδιά των θάμνων ανάμεσα στον Τίβερη και την Σαλαρία οδό, οι συμμετέχοντες έπιναν πολύ νερό και κρασί λόγω της ζέστης.[17] Την ώρα της εορτής οι άντρες και οι γυναίκες μπορούσαν να συναναστραφούν μεταξύ τους χωρίς τους καθιερωμένους κοινωνικούς περιορισμούς.[18] Το αποκορύφωμα της εορτής ήταν η θυσία ενός ταύρου προς τιμή του Νεπτούνους.[19]

Ο Νεπτούνους είχε μόνο έναν ναό στην Ρώμη τον Ναό του Νεπτούνους, βρισκόταν κοντά στον Ιππόδρομο του Φλαμινίου και νότια από το Άρεως Πεδίον, χρονολογείται το 206 π.Χ.[20] Ο ναός επισκευάστηκε από τον Ύπατο Γναίο Δομίτικο Αηνόβαρβο (40 π.Χ.), η επισκευή απομνημονεύεται σε ένα νόμισμα που έκοψε ο Ύπατος (32 π.Χ.). Η "Βασιλική του Νεπτούνους" οικοδομήθηκε αργότερα στο Πεδίον του Άρεως, αφιερώθηκε στον κορυφαίο στρατηγό Αγρίππα ώστε να τον τιμήσει για την μεγάλη νίκη του στην Ναυμαχία του Ακτίου.[21] Η Βασιλική αυτή κτίσθηκε πάνω σε έναν παλιότερο ναό που και εκείνος με την σειρά του κτίσθηκε πάνω σε ένα προϊστορικό ιερό.[22] Ο Νεπτούνους ήταν μια από τις τέσσερις κύριες Ρωμαϊκές θεότητες στις οποίες θυσιαζόταν ένας ταύρος, οι άλλες τρεις ήταν ο Απόλλων, ο Μαρς και ο Γιούπιτερ. Ο Βουλκάνους ο αντίστοιχος Ελληνικός Ήφαιστος ήταν επίσης αποδέκτης της θυσίας ενός κόκκινου ταύρου ή ενός κόκκινου μοσχαριού ταύρου.[23] Στην περίπτωση που η θυσία ήταν αποτυχημένη θα έπρεπε να την επαναλάβουν ώστε να εξευμενιστεί η θεότητα, η σύνδεση ανάμεσα στην θεότητα και τον επίγειο κόσμο ήταν δεδομένη.[24]

Ετρουσκική μυθολογία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο αντίστοιχος θεός στην Ετρουσκική μυθολογία ήταν ο Νεθούνς, η άποψη ωστόσο ότι ο Νεπτούνους προέρχεται από τον αντίστοιχο των Ετρούσκων αμφισβητείται.[25][26] Το όνομα του Νεθούνς καταγράφεται δύο φορές στο "Ήπαρ της Πιατσέντσα" που ανακαλύφτηκε το 1877, στο εξωτερικό χείλος του 7ου τμήματος και στην χοληδόχο κύστη του 28ου τμήματος. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος έγραψε ότι η χοληδόχος κύστη ήταν αφιερωμένη στον θεό Νεπτούνους.[27] Το όνομα Νεθούνς καταγράφεται επίσης 8 φορές στις στήλες 7, 9, 11 του περίφημου βιβλίου των Ετρούσκων "Λίμπερ Λιντέους".[28] Σε έναν καθρέφτη που βρέθηκε στην Τοσκάνη ο Νεθούνς παρουσιάζεται να συνομιλεί με τον θεό του ηλίου Ούσιλ και την θεά της αυγής, της μαντείας και του τοκετού Θησάν. Ο Νεθούνς παρουσιάζεται στα αριστερά, στο δεξί χέρι κρατούσε μια τρίαινα με δύο άκρα και με το αριστερό χέρι έδινε οδηγίες. Ο Ουσίλ βρισκόταν στο κέντρο και κρατούσε το βέλος του Απλού στο δεξί του χέρι, η Θησάν βρισκόταν στα δεξιά, είχε το δεξί της χέρι πάνω στον ώμο του Ουσίλ και άκουγαν προσεκτικά τα λόγια του Νεθούνς. Η παράσταση αυτή τονίζει την σύνδεση του Νεθούνς και του Απλού ως βασικές θεότητες του κύκλου της ζωής και του κοσμικού βασιλείου. Η Θησάν, ο Ουσίλ και ο Απλού έχουν συνδεθεί με τον ηλιακό θεό του Κάτω κόσμου Σορανό, αυτό διευκρινίζει το προσωρινό της γήινης ζωής.[29] Ο Νεπτούνους ήταν ο θεός της γονιμότητας όπως επίσης και της ανθρώπινης.[30]

Δείτε επίσης

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ J. Toutain, Les cultes païens de l'Empire romain, Τομ. I (1905:378)
  2. ↑ Larousse Desk Reference Encyclopedia, The Book People, Haydock, 1995, σ. 215
  3. ↑ Bloch, σσ. 342-346
  4. ↑ Alain Cadotte, "Neptune Africain", Phoenix 56. 3/4 (Autumn/Winter 2002:330-347)
  5. ↑ Dumézil, La religion romaine archaïque, 381, Paris, 1966
  6. ↑ Σε σύγκριση με την Επόνα
  7. ↑ Bloch 1981, σσ. 341–344
  8. ↑ Showerman, Grant (1901). The Great Mother of the Gods. Madison, WI: University of Wisconsin, Madison, σ. 223
  9. ↑ Wissowa, Georg (1902). Religion und Kultus der Römer (Στα Γερμανικά). Munchen: C. H. Beck
  10. ↑ von Domaszewski, Alfred (1909). Abhandlungen zur römische Religion (Στα Γερμανικά). Leipzig and Berlin: Teubner
  11. ↑ Bloch 1981, σ. 346
  12. ↑ Fox, Robin Lane (2006). The Classical World. Basic Books, σ. 412
  13. ↑ van Aken, A. R. A. (1961). Elsevier's Mythologische Encyclopedie. Amsterdam: Elsevier
  14. ↑ Fowler 1912, σ. 186
  15. ↑ G. Dumézil Fêtes romaines d' été et d' automne. Suivi de Dix questions romaines Paris 1975 1. "Les eaux et les bois", σσ. 25-31
  16. ↑ G. Dumézil Fêtes romaines d' été et d' automne. Suivi de Dix questions romaines Paris 1975 1. "Les eaux et les bois", σσ. 25-31
  17. ↑ Corpus Inscriptionum Latinarum, Τομ. 1, pt 2:323; Μάρκος Τερέντιος Βάρρων, De lingua Latina vi.19
  18. ↑ Sarolta A. Takacs Vestal virgins, sibyls and matronae: women in Roman religion 2008, University of Texas Press, σ. 53
  19. ↑ Sarolta A. Takacs 2008; citing Macrobius Saturnalia III 10, 4
  20. ↑ Δίων Κάσσιος, 17 fragment 57. 60 as cited by L. Richardson jr. A New Topographical Dictionary of Ancient Rome 1992, σ. 267
  21. ↑ https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/basilicae.html
  22. ↑ Dumézil 1977 σ. 340, who cites Livy Ab Urbe Condita Libri XXVIII 11, 4. Bloch 1981 σ. 347
  23. ↑ Μακρόβιος, Σατουρνάλια, III 10,4
  24. ↑ G. Dumezil "Quaestiunculae indo-italicae: 11. Iovi tauro verre ariete immolari non licet" Revue d' Etudes Latins 39 1961, σσ. 241-250
  25. ↑ Bloch 1981 p. 348.Bonfante, Giuliano; Bonfante, Larissa (2002). The Etruscan Language: an Introduction. Manchester: University of Manchester Press, σ. 202
  26. ↑ De Grummond, Nancy Thomson (2006). Etruscan Mythology, Sacred History and Legend: An Introduction. University of Pennsylvania Museum of Archaeology, σ. 59
  27. ↑ R. Bloch 1981; Pliny Nat. Hist. XI 195
  28. ↑ N. Thomas De Grummond Etruscam Myth, Sacred History and Legend Univ. of Pennsylvania Press 2006, σ. 145
  29. ↑ Erika Simon "Gods in Harmony: The Etruscan Pantheon" in N. Thomas De Grummond (editor) Etruscan Religion 2006 p. 48; G. Colonna "Altari e sacelli: l'area sud di Pyrgi dop otto anni di ricerche" Rendiconti della Pontificia Accademia di Archeologia 64 p. 63-115; "Sacred Architecture and the Religion of the Etruscans" in N.T. DeGrummond 2006, σ. 139
  30. ↑ Ludwig Preller Römische Mythologie Berlin, 1858, II, σ. 1

Πηγές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Bloch, Raymond (1981). "Quelques remarques sur Poseidon, Neptunus et Nethuns". Comptes-rendus des séances de l' Académie des Inscriptions et Belles-Letres. Τομ. 2, σσ. 341–352.
  • Nancy Thomson De Grummond 2006. Etruscan Mythology, Sacred History and Legend: An Introduction, University of Pennsylvania Museum of Archaeology.
  • Georges Dumézil 1977. La religione romana arcaica. Con un 'appendice sulla religione degli Etruschi Edizione e traduzione a cura di Furio Jesi: Milano Rizzoli (Italian translation conducted on an expanded version of the 2nd edition of La religion romaine archaïque Paris Payot 1974).
  • Fowler, William Warde (1912). The Religious experience of the Roman People. London.
  • Sarolta A. Takacs 2008. Vestal Virgins, Sibyls and Matronae: Women in Roman Religion, University of Texas Press.
  • Georg Wissowa 1912. Religion und Kultus der Rőmer Munich.
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Νεπτούνους&oldid=11673915"