Κρατικά Λογοτεχνικά Βραβεία

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Κρατικά Λογοτεχνικά Βραβεία
Απονέμεται για Διάκριση στη Λογοτεχνία.
Απονέμεται από Ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού
Χώρα Flag of Greece.svg Ελλάδα
Πρώτη απονομή 1956

Τα κρατικά λογοτεχνικά βραβεία είναι η ανώτατη λογοτεχνική διάκριση που αποδίδεται σε λογοτέχνες από το ελληνικό κράτος. Απονέμονται κάθε χρόνο σε συγγραφείς που τα βιβλία τους έχουν εκδοθεί κατά το προηγούμενο έτος και έχουν κατατεθεί στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος μέχρι την 31η Ιανουαρίου του έτους της κρίσης.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα μεταπολεμικά κρατικά λογοτεχνικά βραβεία ενεργοποιήθηκαν ξανά από το 1956.[1]Την κριτική επιτροπή αποτελούσαν οι: Αντρέας Καραντώνης, Βάσος Βαρίκας, Κ. Θ. Δημαράς, Άλκης Θρύλος, Γεώργιος Ζώρας, Κωστής Μπαστιάς, Άγγελος Φουριώτης (γραμματέας) και ο κυβερνητικός επίτροπος Γεώργιος Κουρνούτος. (Τη θέση αυτή κατέχει σήμερα ο εκάστοτε επικεφαλής της Διεύθυνσης Γραμμάτων του υπουργείου Πολιτισμού). Οι κατηγορίες που υπήρχαν ήταν ποίησης, μυθιστορήματος, διηγήματος, δοκιμίου, μυθιστορηματικής βιογραφίας, ταξιδιωτικών εντυπώσεων, θεατρικού έργου ενώ υπήρχαν Α' και Β' βραβεία.

Το 1971 η κατηγορία δοκιμίου εμπλουτίστηκε με την προσθήκη και του βραβείου κριτικής. Έτσι, η συγκεκριμένη κατηγορία ονομάζεται, μέχρι και σήμερα, κατηγορία «κριτικής - δοκιμίου» Η προσθήκη του βραβείου της κριτικής σηματοδοτεί την απαρχή μιας νέας εποχής για την κριτική λογοτεχνική σκέψη που συνδυάζεται, παράλληλα, με τη μελέτη της διακειμενικότητας και, φυσικά, συμπίπτει με την εμφάνιση σημαντικών μελετητών της σύγχρονης λογοτεχνίας, οι οποίοι δεν προέρχονται αποκλειστικά από την ακαδημαϊκή κοινότητα.

Το 1988 είναι η τελευταία χρονιά που απονέμονται Α΄ και Β΄ Βραβεία. Από την επόμενη χρονιά το κρατικό βραβείο είναι μόνο ένα για κάθε κατηγορία. Τα δύο βραβεία ανά κατηγορία λειτούργησαν συχνά εξισορροπιστικά, έτσι ώστε να «ικανοποιούνται» περισσότερες προσδοκίες. Συχνότατα όμως λειτούργησε ως βράβευση δύο ταχυτήτων, με αποτέλεσμα αρκετοί από τους βραβευθέντες να μην αποδέχονται τα βραβεία τους. Το 1989 προστέθηκαν το βραβείο χρονικού-μαρτυρίας, το βραβείο παιδικού λογοτεχνικού βιβλίου και το βραβείο μετάφρασης. Το βραβείο χρονικού-μαρτυρίας αντικατέστησε, κατά κάποιον τρόπο, τις κατηγορίες «ταξιδιωτικών εντυπώσεων» και «μυθιστορηματικής βιογραφίας», ενώ η καθιέρωση του βραβείου λογοτεχνικής μετάφρασης δηλώνει την αυξημένη βιβλιοπαραγωγή και το άνοιγμα των Ελλήνων εκδοτών και σε ξένους τίτλους. Τέλος, πειραματικά, εμφανίζεται αυτή τη χρονιά το «Ειδικό Βραβείο Λογοτεχνίας», που λίγα χρόνια αργότερα τροποποιήθηκε σε «Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας» και απονέμεται -σταθερά από το 1993 μέχρι σήμερα- σε μεγάλες προσωπικότητες των γραμμάτων. Στην αρχή ήταν η οφειλόμενη τιμή σε ανθρώπους των γραμμάτων που είχαν αδικηθεί από τις κρατικές βραβεύσεις, κυρίως λόγω πολιτικών πεποιθήσεων.

Το 1997 (νόμος 2557) οι κατηγορίες παιδικού βιβλίου ενισχύονται και εμπλουτίζονται με την κατηγορία εικονογράφησης παιδικού βιβλίου και βιβλίου γνώσεων για τα παιδιά. Αυτήν τη χρονιά δημιουργείται και η κατηγορία λογοτεχνικής μετάφρασης έργου ελληνικής λογοτεχνίας σε ξένη γλώσσα. Τέλος το Ειδικό Βραβείο Λογοτεχνίας από αυτή χρονιά μετονομάζεται σε Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας.

Το 2010, με τον νόμο 3905 (άρθρο 40), γίνεται μία προσπάθεια γενικού εκσυγχρονισμού του θεσμού. Προστίθεται τέσσερα βραβεία στα ήδη υπάρχοντα (πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα μέχρι 35 ετών, ενδογλωσσικής μετάφρασης, εφηβικού βιβλίου, ειδικό θεματικό βραβείο για ζήτημα που προάγει τον διάλογο για ευαίσθητο κοινωνικό ζήτημα), καταργείται το αυτοτελές βραβείο εικονογράφησης το οποίο αντικαθίσταται από το βραβείο εικονογραφημένου παιδικού βιβλίου (εξ ημισείας απονεμόμενο σε συγγραφέα και εικονογράφο), ενώ αυξάνονται σημαντικά οι εγγυήσεις διαφάνειας του θεσμού, με την υποχρέωση δημοσίευσης του σκεπτικού βράβευσης καθώς και πιθανής μειοψηφίας κατά την ανακοίνωση των βραχειών λιστών καθώς και των βραβευμένων κάθε χρονιάς. Το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας μετονομάζεται με Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων, ώστε να μπορεί να απονέμεται και σε μεταφραστές, ενώ ταυτόχρονα καταργείται η προϋπόθεση της ελληνικής ιθαγένειας για την βράβευση δημιουργού. Ταυτόχρονα, αποδεσμεύονται οι επιτροπές από την υποχρέωση να λαμβάνουν υπόψη τους μόνο βιβλία τα οποία περιλαμβάνονται στον κατάλογο της Εθνικής Βιβλιοθήκης, ενώ καθιερώνεται χρόνος έναρξης και λήξης των εργασιών των επιτροπών (Μάιος-Νοέμβριος κάθε έτους).

Κατάλογος βραβευθέντων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1956 - 1960[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1956

1957

1958

1959

1960

1961 - 1970[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1961

1962

1963

1964

1965

1966

1967

1968

1969

1970

1971 - 1980[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1971

1972

1973

1974

1975

1976

1977

1978

1979

1980

1981 - 1990[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1981

1982

1983

1984

1985

1986

1987

1988 *

* Είναι η τελευταία χρονιά που απονέμονται Α΄ και Β΄ Βραβεία. Από την επόμενη χρονιά το κρατικό βραβείο είναι μόνο ένα για κάθε κατηγορία. Τα δύο βραβεία ανά κατηγορία λειτούργησαν συχνά εξισορροπιστικά, έτσι ώστε να «ικανοποιούνται» περισσότερες προσδοκίες. Συχνότατα όμως λειτούργησε ως βράβευση δύο ταχυτήτων, με αποτέλεσμα αρκετοί από τους βραβευθέντες να μην αποδέχονται τα βραβεία τους.[2]

1989 *

* Εμφανίζεται, πειραματικά, αυτή τη χρονιά το «Ειδικό Βραβείο Λογοτεχνίας», που το 1998 μετονομάζεται σε «Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας» και το 2011 σε «Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων». Απονέμεται σταθερά από το 1993 μέχρι και σήμερα σε μεγάλες προσωπικότητες των ελληνικών γραμμάτων. Στην αρχή ήταν η οφειλόμενη τιμή σε ανθρώπους των ελληνικών γραμμάτων που είχαν αδικηθεί από τις κρατικές βραβεύσεις, κυρίως λόγω πολιτικών πεποιθήσεων.[2]

1990

  • Βραβείο ποίησης: Όλγα Βότση «Τα ποιήματα, τόμος Α»
  • Βραβείο μυθιστορήματος: Θανάσης Βαλτινός «Στοιχεία για τη δεκαετία του ’60»
  • Βραβείο διηγήματος: Β. Κωνσταντίνος (Κωνσταντίνος Βάσσης) «Το αίνιγμα του μεσονυκτίου»
  • Βραβείο κριτικής-δοκιμίου: Γιώργος Βελουδής «Διονύσιος Σολωμός: ρομαντική ποίηση και ποιητική. Οι γερμανικές πηγές»
  • Βραβείο χρονικού-μαρτυρίας: δεν δόθηκε
  • Βραβείο λογοτεχνικής μετάφρασης: Ιωάννα Χατζηνικολή για το βιβλίο της Άιρις Μέρντοχ «Μέσα στο δίχτυ»

1991 - 2000[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1991

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998 *

* Το Ειδικό Βραβείο Λογοτεχνίας από αυτή τη χρονιά μετονομάζεται σε Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας.[2]

1999

2000

2001 - 2010[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011 - 2020[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

2011[3] *

  • Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων: Ντίνος Χριστιανόπουλος (αρνήθηκε να το παραλάβει).[4]
  • Βραβείο Μυθιστορήματος: Θωμάς Κοροβίνης, «Ο γύρος του θανάτου»
  • Βραβείο Διηγήματος-Νουβέλας: Χρήστος Οικονόμου, «Κάτι θα γίνει, θα δεις»
  • Βραβείο Ποίησης: Γιώργος Μαρκόπουλος, «Κρυφός κυνηγός»
  • Βραβείο Δοκιμίου-Κριτικής: Εξ ημισείας στις Γεωργία Γκότση, «Η διεθνοποίησις της φαντασίας: Σχέσεις της ελληνικής με τις ξένες λογοτεχνίες τον 19ο αιώνα», Gutenberg και Βενετία Αποστολίδου, «Τραύμα και μνήμη: Η πεζογραφία των πολιτικών προσφύγων»
  • Βραβείο Μαρτυρίας-Βιογραφίας-Χρονικού-Ταξιδιωτικής Λογοτεχνίας: Γιώργος Θεοχάρης, «Δίστομο - : 10 Ιουνίου 1944 - Το ολοκαύτωμα»
  • Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα: Εξ ημισείας στους Μιχάλης Γεννάρης, «Πρίγκιπες και δολοφόνοι» και Θοδωρής Ρακόπουλος, «Φαγιούμ»
  • Ειδικό βραβείο σε λογοτέχνη του οποίου το βιβλίο προάγει σημαντικά το διάλογο πάνω σε ευαίσθητα κοινωνικά ζητήματα: Δεν απονεμήθηκε.
  • ( 2014) Κρατικό Βραβείο απόδοσης έργου της αρχαίας ελληνικής γραμματείας στα νέα ελληνικά, απονεμήθηκε ομόφωνα εξ ημισείας στον ¨Γιώργη Γιατρομανωλάκη¨ για την μετάφραση του έργου ¨Ιεροί Λόγοι ¨ του Αίλιου Αριστείδη και στον Λίνο Μπενάκη για τη μετάφραση του έργου ΄΄ Προτρεπτικός επί φιλοσοφίαν΄΄ του Ιαμβλίκου Χαλκιδέως. ( Ο κύριος Γιατρομανωλάκης δεν αποδέχθηκε το Βραβείο).

* Το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας από αυτή τη χρονιά μετονομάζεται σε Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων, ώστε με αυτό να μπορούν να βραβευθούν και μεταφραστές.[5]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]