Δαλματία

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 43°48′46″N 16°13′08″E / 43.8128°N 16.2188°E / 43.8128; 16.2188

Χάρτης της Κροατίας με τονισμένη τη Δαλματία

Η Δαλματία είναι παράλια χερσαία ζώνη στις ανατολικές ακτές της Αδριατικής στην σημερινή Κροατία.

Περιγραφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκτείνεται από τη νήσο Rab βορειοδυτικά μέχρι τον κόλπο του Κότορ νοτιοανατολικά . Το βάθος της ενδοχώρας ποικίλει από 50 χλμ στο βόρειο τμήμα έως λίγα μόλις χλμ στο στενότερο νότιο τμήμα.

Η Κροατική Δαλματία χωρίζεται σε τέσσερις επαρχίες με πρωτεύουσες τις πόλεις Ζαντάρ, Σίμπενικ, Σπλιτ και Ντούμπροβνικ. Στη Δαλματία ανήκει ένα πλήθος νησιών, τα μεγαλύτερα από τα οποία είναι τα Dugi Otok, Uglijan, Πασμάν, Μπράτς, Hvar, Κορτσούλα, Βίς (Ίσσα), Λάστοβο και Μλιέτ.

Εξαιτίας των θαλάσσιων ρευμάτων και της ροής των ανέμων, τα νερά της Αδριατικής είναι πιο ζεστά και καθαρά στη μεριά της Κροατίας από τη μεριά της Ιταλίας. Η μορφολογία των Δαλματικών ακτών είναι τέτοια που έχει επιτρέψει το σχηματισμό αναρίθμητων κολπίσκων, νησιών και ισθμών. Για όλα αυτά, η περιοχή είναι πολύ ελκυστική για ναυτικό τουρισμό. Επίσης η περιοχή διαθέτει ικανό αριθμό από μαρίνες.

Η ιστορική περιοχή της Δαλματίας ήταν πολύ εκτενέστερη από τη σημερινή. Ο όρος Δαλματία δεν ήταν μόνο γεωγραφικής σημασίας, αλλά περιέγραφε και τον κοινό πολιτισμικό χαρακτήρα των κατοίκων της.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχαϊκή εποχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Δαλματία είναι περιοχή με μακρά ιστορία. Το όνομά της το πήρε από τους Δαλματούς, ένα Ιλλυρικό φύλο, οι οποίοι ζούσαν στις ανατολικές ακτές της Αδριατικής κατά την 1η χιλιετία π.Χ. Ήταν τμήμα του Ιλλυρικού βασιλείου από τον 4ο αι. μέχρι τη Ρωμαϊκή κατάκτηση στα 220 π.Χ.. Οι Δαλματοί επαναστάτησαν μια φορά το 180 π.Χ., αλλά υποτάχθηκαν ξανά το 168.

Η Δαλματία έγινε τμήμα της Ρωμαϊκής επαρχίας Ιλλυρικόν. Από τη Δαλματία καταγόταν ο Διοκλητιανός.

Μετά την πτώση της Δυτικού Ρωμαϊκού κράτους το 476, η Δαλματία καταλήφθηκε από τους Γότθους έως το 535, όταν ο Ιουστινιανός την προσάρτησε στο Ανατολικό Βυζαντινό κράτος. Στο πρώτο μισό του 7ου αιώνα άρχισαν να φτάνουν Σλάβοι μετανάστες. Η Δαλματία τότε χωρίστηκε σε δύο διακριτές κοινότητες: η μια ήταν της ενδοχώρας, αποτελούμενη από Σλάβους και Ιλλυριούς, και η άλλη ήταν των παραλίων από Ρωμαίους και Ιλλυριούς.

Μεσαίωνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η άφιξη των Κροατών στις ακτές της Αδριατικής.

Από τους Σλάβους, οι Κροάτες έλεγχαν το βόρειο και κεντρικό τμήμα της Δαλματίας και το 10ο αιώνα έγιναν ανεξάρτητο βασίλειο, το οποίο άντεξε μέχρι το 12ο αιώνα. Το νότιο μέρος της Δαλματίας ήταν τεμαχισμένο σε Πριγκιπάτα και Δουκάτα, από τα οποία πιο σημαντικά ήταν της Παγανίας, του Zahumlje, της Τραβουνίας και της Δοκλίας/Ζέτας .

Η Δημοκρατία της Βενετίας επιχείρησε αρκετές φορές να αποκτήσει τον έλεγχο των Δαλματικών νησιών και πόλεων, ενώ η Βυζαντινή Αυτοκρατορία εξακολουθούσε να έχει σημαντική επιρροή στη Δαλματία, η οποία σταδιακά μειωνόταν. Στο τέλος του 11ου αιώνα, το Ουγγρικό βασίλειο επεκτάθηκε προς νότο και ενώθηκε με την Κροατία.

Οι 13ος, 14ος και 15ος αιώνας σημαδεύτηκαν από τη διαμάχη Βενετίας - Ουγγαρίας. Οι άλλοτε διακριτοί σε σλαβόφωνους και ρουμανόφωνους πληθυσμοί αφομοιώθηκαν και ανέπτυξαν από κοινού έναν πολιτισμό με αξιόλογη ανάπτυξη της τέχνης, των επιστημών και της λογοτεχνίας. Οι πόλεις δέχονταν τους ξένους επικυρίαρχους, κυρίως τη Βενετία, αλλά αγωνίζονταν να διατηρήσουν την αυτονομία τους.

Το 1346, η Δαλματία επλήγη από το "Μαύρο θάνατο" . Η οικονομική κατάσταση ήταν άσχημη και οι πόλεις κατάντησαν ολοένα και πιο εξαρτώμενες από τη Βενετία. Στις αρχές του 15ου αιώνα, η Δαλματία έγινε αντικείμενο διαμάχης μεταξύ των Ανδεγαυών και του Σιγκισμούνδου της Αγίας Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Το αποτέλεσμα της διαμάχης ήταν να περιέλθει όλη σχεδόν η Δαλματία στον έλεγχο της Βενετίας περί το 1420 .

Το Ντουμπρόβνικ (Ragusa) στα νότια είχε πετύχει την πλήρη ανεξαρτησία του σαν "Δημοκρατία της Ραγκούσα" και τη διατήρησε με τη βοήθεια των Οθωμανών, τα σύνορα των οποίων είχαν συναντήσει αυτά των Βενετών.

Στο τέλος του 18ου αιώνα, οι Τουρκικοί πόλεμοι τερμάτισαν την Τουρκική επέκταση. Η Δαλματία έζησε μια περίοδο μεγάλης οικονομικής και πολιτιστικής ανάπτυξης, καθώς οι εμπορικές οδοί από το εσωτερικό της χώρας αποκαταστάθηκαν και υπήρξε ένα μεταναστευτικό ρεύμα Χριστιανών από διάφορα μέρη υπό Οθωμανική κατοχή.

Νεώτερη εποχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1797 καταλύεται η Δημοκρατία της Βενετίας από τον Ναπολέοντα και μαζί με τη Βενετία χάνει την ανεξαρτησία της και η Δημοκρατία της Ραγκούσα. Το 1815, η Δαλματία κατελήφθη από την Αυστριακή αυτοκρατορία (1804 - 1867). Μετά τις Επαναστάσεις του 1848, ο Κροατικός πληθυσμός της Δαλματίας απαίτησε την ένωση με την Κροατία, η οποία ήταν στην εξουσία της Ουγγαρίας.

Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Αυστροουγγαρία διαλύεται και η Δαλματία για άλλη μια φορά μοιράζεται ανάμεσα στα βασίλεια της Κροατίας, της Σερβίας, της Σλοβενίας και της Ιταλίας. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, με την ταυτόχρονη γερμανική εισβολή στην Ελλάδα και τη Γιουγκοσλαβία, τον Απρίλιο του 1941, ο Χίτλερ παραχώρησε στον Μουσολίνι το δικαίωμα να προσαρτήσει το Σουσάκ, το Σπαλάτο και όλη τη Δαλματική αkτή βόρεια και μέχρι της Ζάρας, καθώς και την ακτή της Αλβανίας.

Τον Αύγουστο του ίδιου έτους ο Μουσολίνι κατέλαβε από τη Ριέκα (Φιούμε), βόρεια, όλη την ακτή μέχρι το Μαυροβούνιο, νότια. Έτσι σχηματίσθηκε η ιταλική επαρχία της Δαλματίας η οποία και τέθηκε υπό Ιταλό διοικητή. Στην ουσία όμως καθ΄ όλη τη διάρκεια του πολέμου το μεγαλύτερο μέρος της Δαλματίας παρέμενε υπό τον έλεγχο των Γιουγκοσλάβων παρτιζάνων. Μετά το πέρας του πολέμου, το 1945 η Δαλματία συμπεριελήφθη στις ομόσπονδες δημοκρατίες της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης και του Μαυροβουνίου. Το 1991 με τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας μοιράστηκε το μεγαλύτερο μέρος στην Κροατία και δυο μικρότερα σε Μαυροβούνιο και Βοσνία και Ερζεγοβίνη.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • «Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Δρανδάκη» τομ.Β΄ συμπλήρωμα, σελ.582.