Γιουγκοσλαβία
Γιουγκοσλαβία (Jugoslavija) είναι ο όρος που χρησιμοποιείται για τρεις διαφορετικές πολιτικές οντότητες που υπήρξαν τον 20ο αιώνα στα Βαλκάνια. Σε μετάφραση σημαίνει Χώρα των Νότιων Σλάβων (jug στο Jugoslavija σημαίνει νότος).
- Η πρώτη ήταν το βασίλειο που σχηματίστηκε το 1918 ως Βασίλειο των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων, που μετονομάστηκε σε Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας το 1929 και έμεινε με αυτό το όνομα μέχρι την εισβολή της Γερμανίας στην χώρα το 1941.
- Η δεύτερη ήταν το σοσιαλιστικό κράτος που δημιουργήθηκε στην θέση του παλιού βασιλείου, αμέσως μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο το 1945 ως Δημοκρατική Ομοσπονδιακή Γιουγκοσλαβία, που το 1946 έγινε Ομοσπονδιακή Λαϊκή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας και στις 7 Απριλίου 1963 Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας. Παρέμεινε έτσι μέχρι το 1992, οπότε οι τέσσερις από τις έξι συνιστώσες δημοκρατίες - Σλοβενία, Κροατία, Π.Γ.Δ.Μ. και Βοσνία-Ερζεγοβίνη - αποσχίστηκαν.
- Η τρίτη ήταν η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας που σχηματίστηκε το 1992 στην περιοχή των εναπομεινασών δημοκρατιών της Σερβίας (με τις αυτόνομες επαρχίες της Βοϊβοντίνας του Κόσοβο) και του Μαυροβουνίου. Το 2003, το όνομα Γιουγκοσλαβία εγκαταλείφθηκε επίσημα όταν το κράτος μετασχηματίστηκε σε μια χαλαρή κοινοπολιτεία που ονομάστηκε Σερβία και Μαυροβούνιο. Η Βουλή του Μαυροβουνίου το 2006 αποφάσισε την απόσχιση του από την κοινοπολιτεία. Με αυτήν ολοκληρώθηκε η διάλυση της παλαιάς Γιουγκοσλαβίας.
Πίνακας περιεχομένων |
[Επεξεργασία] Εισαγωγή
Η ιδέα για τη δημιουργία ενός κράτους για τους σλαβόφωνους της νότιας περιοχής της βαλκανικής αναπτύχθηκε το 17 αιώνα και βρήκε πρόσφορο έδαφος μόλις τον 19 αιώνα με το «Κίνημα των Ιλλυρίων» και η αρχική ιδέα για τη δημιουργία κρατικής οντότητας άρχισε να γίνεται πραγματικότητα.
[Επεξεργασία] Γεωγραφία
Η Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας συνόρευε βόρεια με την Ιταλία και την Αυστρία, βορειοανατολικά με την Ουγγαρία, ανατολικά με τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, νότια με την Ελλάδα, νοτιοδυτικά με την Αλβανία και βρεχόταν από την Αδριατική θάλασσα στα δυτικά. Η πιο σημαντική αλλαγή στα σύνορα της ΣΟΔΓ ήταν η προσάρτηση της ελεύθερης περιοχής του Τριέστε το 1954. Το 1991-1992 το έδαφος της Γιουγκοσλαβίας χωρίστηκε στις, Σλοβενία, Κροατία, Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Μόνο οι δημοκρατίες της Σερβίας και του Μαυροβουνίου παρέμειναν στην συνομοσπονδία και αποτέλεσαν την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας.
[Επεξεργασία] Επίσημες Ονομασίες
Η χώρα είχε αρκετές επίσημες ονομασίες:
- Λαϊκή Ομοσπονδία της Γιουγκοσλαβίας (Demokrativna Federativna Jugoslavija), από το όνομα της κυβέρνησης αντίστασης που δημιουργήθηκε το 1943 όταν ακόμη η χώρα ήταν υπό την κατοχή του Άξονα. Το μέτωπο υπό την ηγεσία των κομμουνιστών θα ελέγξει ολόκληρο το έδαφος της Γιουγκοσλαβίας το Μάιο του 1945.
- Στις 27 Νοεμβρίου 1945, Δημοκρατία της Ομοσπονδιακής Λαϊκής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας (Federativna Narodna Republika Jugoslavija).
- Στις 7 Απριλίου 1963 η χώρα θα λάβει το όνομα, Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας (Socijalistička Federativne Republika Jugoslavija), θα διατηρηθεί έως και τις 15 Ιανουαρίου 1992 όπου θα εγκαταλειφθεί οποιαδήποτε αναφορά στη λέξη σοσιαλιστική οπου και θα ονομαστει Ομοσπονδιακη Δημοκρατια της Γιουγκοσλαβιας (SRJ-Savezna Republika Jugoslavija).
[Επεξεργασία] Ιστορία
[Επεξεργασία] 1918-1940
Η Γιουγκοσλαβία δημιουργήθηκε ως κράτος με την συνθήκη των Βερσαλλιών το 1918. Μετά την ήττα των δυνάμεων του άξονα και την κατάρρευση της Αυστροουγγαρίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η Γιουγκοσλαβία ενσωμάτωσε την γεωγραφική περιοχή της Σλοβενίας και της Κροατίας που μέχρι τότε άνηκαν στην Αυστροουγγαρία και τις γεωγραφικές περιοχές της βόρειας Μακεδονίας και του Κοσόβου που είχε αποσπάσει η Σερβία από την Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τους Βαλκανικούς πολέμους. Η Γιουγκοσλαβία έγινε βασίλειο και πρώτος βασιλιάς της ήταν ο Αλέξανδρος ο πρώτος.
[Επεξεργασία] 1940-1992
Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, οι δυνάμεις του Άξονα εισέβαλαν στο Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας και διαμέλισαν το έδαφός της.Η Κροατία, Σερβία και Μαυροβούνιο κήρυξαν την ανεξαρτησία τους, ενώ η υπόλοιπη χώρα διαιρέθηκε σε προτεκτοράτα. Ένας σκληρός πόλεμος της αντίστασης οδήγησε σύντομα τους Παρτιζάνους με επικεφαλής τον κομμουνιστή ηγέτη Τίτο, στο να αποτελέσουν το πιο σημαντικό κίνημα της αντίστασης. Το Κομμουνιστικό Κόμμα Γιουγκοσλαβίας, που ιδρύθηκε μαζί με άλλα πολιτικά κόμματα, το Λαϊκό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Jedinstveni narodnooslobodilačk), αναπτύσσει το Νοέμβριο του 1942, ένα αντιπροσωπευτικο πολιτικο οργάνο, το αντιφασιστικό Συμβουλίο Εθνικής Απελευθέρωσης της Γιουγκοσλαβίας (Antifašističko V(ij)eće Narodnog Oslobođenja Jugoslavije). Από τις 21 έως 29 Νοεμβρίου 1943, το Συμβουλίο Εθνικής Απελευθέρωσης της Γιουγκοσλαβίας στη δεύτερη συνεδρίασή του στο Γιάιτσε θεσπίζει ένα πολιτικό πρόγραμμα, που περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός ομοσπονδιακού γιουγκοσλαβικού κράτους, τη Δημοκρατική Ομοσπονδία της Γιουγκοσλαβίας, και επίσης τη διεξαγωγή μετά τον πόλεμο δημοψηφίσματος με το ερώτημα εάν θα πρέπει να διατηρηθεί η μοναρχία. Δημιουργείται μια προσωρινή κυβέρνηση, η Εθνική Επιτροπή για την Απελευθέρωση της Γιουγκοσλαβίας (Nacionalni Komitet Oslobođenja Jugoslavije). Ο Τίτο, ανακηρύσσεται σε στρατάρχη της Γιουγκοσλαβίας και είναι ο πρωθυπουργός της χώρας. Η διάσκεψη της Τεχεράνης, η οποία πραγματοποιήθηκε την ίδια στιγμή, παρέχει ένα αποφασιστικό πλεονέκτημα στους Παρτιζάνους, οι οποίοι αναγνωρίζονται από τους Συμμάχους ως το νόμιμο κίνημα αντίστασης, σε βάρος των Τσέτνικ. Τον Ιούνιο του 1944, ο βασιλιάς Πέτρος Β' αναγνωρίζει με τη σειρά του τον Τίτο ως νόμιμο ηγέτη των Γιουγκοσλαβικών ενόπλων δυνάμεων. Με μια συμφωνία που επετεύχθη με τον Ιβάν Σούμπασιτς (Ivan Subasic), πρωθυπουργό της εξόριστης μοναρχικής κυβέρνησης σχηματίζεται μια μεταπολεμική κυβέρνηση συνασπισμού, με τον Σούμπασιτς να είναι Υπουργός Εξωτερικών. Οι αντάρτες κερδίζουν σταθερά έδαφος και το φθινόπωρο του 1944, συνεπικουρούμενοι από τον Κόκκινο Στρατό ελευθερώνουν το Βελιγράδι. Την άνοιξη του 1945, οι δυνάμεις του Άξονα και οι συνεργάτες τους έχουν ηττηθεί. Ο Τίτο σχηματίζει επίσημα την κυβέρνησή του στις 8 Μαρτίου. Οι τελευταίες συγκρούσεις λαμβάνουν χώρα το Μάιο του 1945 όταν ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος φτάνει στο τέλος του και επίσημα στην Ευρώπη. Τα στρατεύματα του Τίτο διαπράτουν εκκαθαρίσεις. Τις επόμενες εβδομάδες με την εισβολή των Παρτιζάνων στη Σλοβενία, ο Τίτο ισχυρίζεται ότι απελευθερώνονται οι γιουγκοσλάβοι πρόσφυγες από την αυστριακή Καρινθία. Περίπου 12.000 με 15.000 Σλοβένους (συμπεριλαμβανομένων των μελών της Εθνικής Φρουράς της Σλοβενίας), περίπου 7.000 Σέρβοι και οι 150.000 με 200.000 Κροάτες (περίπου 40.000 Ουστάσι) αναγκάζονται από τους Βρετανούς για να διασχίζουν τα σύνορα. Από τις 12 έως 16 Μαΐου 1945, περίπου 120.000 άνθρωποι σφαγιάστηκαν από τους κομμουνιστές. Το πρώτο έτος της κυριαρχιας του Τίτο, μετά από μια περίοδο πολέμου ιδιαίτερα βίαιη, είχε ως αποτέλεσμα την εκκαθάριση 775.000 ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων 260.000 ταχέων εκτελέσεων.
[Επεξεργασία] Δημογραφία
Η Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας αναγνώριζε τις έννοιες "έθνη" (narodi) και "εθνικότητες" (narodnosti) ως διαφορετικές. Στο πρώτο περιλαμβάνονταν οι σλαβικές εθνότητες που αποτελούσαν την ΣΟΔΓ ενώ στο δεύτερο άλλες σλαβικές ή μη ομάδες όπως Ούγγροι και Αλβανοί.
Οι βασικές εθνότητες ήταν οι εξής:
- Σλοβενία (Σλοβένοι)
- Κροατία (Κροάτες, Σέρβοι)
- Βοσνία-Ερζεγοβίνη (Βόσνιοι, Σέρβοι, Κροάτες)
- Σερβία (Σέρβοι, Αλβανοί, Ούγγροι, Βόσνιοι, Μαυροβούνιοι)
- Μαυροβούνιο (Μαυροβούνιοι, Βόσνιοι, Σέρβοι, Κροάτες)
- Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (Σλαβομακεδόνες, Αλβανοί, Τούρκοι, Ρομά, Σέρβοι, Βόσνιοι, Βλάχοι, Έλληνες)
Ο όρος Γιουγκοσλάβος, προσδιόριζε όλους τους κατοίκους της χώρας αλλά και άτομα που είχαν γεννηθεί από μεικτούς γάμους.
[Επεξεργασία] Πολιτική
[Επεξεργασία] Γιουγκοσλαβικές Δημοκρατίες
Η γιουγκοσλαβική ομοσπονδία αποτελείτο από τις έξι σοσιαλιστικές δημοκρατίες που δημιουργήθηκαν το 1944 καθώς και από δύο αυτόνομες περιοχές, το Κόσοβο και τη Βοϊβοντίνα, επιμέρους επαρχίες της Σερβίας. Ομοσπονδιακή πρωτεύουσα ήταν το Βελιγράδι.
[Επεξεργασία] Εξωτερική Πολιτική
Υπό τον Τίτο, η Γιουγκοσλαβία υιοθέτησε μια πολιτική ουδετερότητας κατά τη διάρκεια του Ψυχρού πολέμου. Ανέπτυξε στενές σχέσεις με τις χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου (Ομάδα Αδέσμευτων Χωρών), ενώ παράλληλα βελτίωσε τις σχέσεις με τις Ηνωνένες Πολιτείες και τις δυτικοευρωπαϊκές χώρες. Ο Στάλιν θεωρούσε τον Τίτο προδότη και γι'αυτό το λόγο είχε καταδικαστεί απ'το Κρεμλίνο. Το 1968, μετά τη σοβιετική εισβολή στην Τσεχοσλοβακία, προστέθηκε επιπλέον αμυντική γραμμή στα σύνορα με τις χώρες του Συμφώνου Βαρσοβίας. Την 1η Ιανουαρίου 1967, η Γιουγκοσλαβία ήταν η πρώτη κομμουνιστική χώρα που άνοιξε τα σύνορά της για όλους τους ξένους επισκέπτες και μάλιστα χωρίς απαίτηση βίζας. Την ίδια χρονιά ο Τίτο προωθούσε μια ειρηνική επίλυση των Αραβο-ισραηλινών διαφορών. Πρότεινε στις αραβικές χώρες να αναγνωρίσουν το Ισραήλ με αντάλλαγμα να δοθούν πίσω τα εδάφη που είχε κατακτήσει. Οι αραβικές χώρες απέρριψαν την πρόταση ειρήνης.
Οι σχέσεις της Γιουγκοσλαβίας με την Αλβανία του Εμβέρ Χότζα ήταν αρκετά καλές. Οι δυο χώρες είχαν εμπορικές σχέσεις, με την Γιουγκοσλαβία να απαιτεί τη διδασκαλία των σερβοκροατικών στα σχολεία. Εκείνη την περίοδο ήταν στα σκαριά η δημιουργία μιας βαλκανικής ομοσπονδίας μεταξύ Γιουγκοσλαβίας, Αλβανίας και Βουλγαρίας. Η Αλβανία ήταν σε πλήρη οικονομική εξάρτηση από την Γιουγκοσλαβία, για τη χρηματοδότηση δημιουργίας υποδομών στη χώρα. Οι σχέσεις κλονίστηκαν όταν οι Αλβανοί διαμαρτηρήθηκαν θεωρώντας ότι οι Γιουγκοσλάβοι πλήρωναν πολύ φθηνά τους αλβανικούς φυσικούς πόρους. Από το 1948 και έπειτα, η Σοβιετική Ένωση ήταν στο "πλευρό" της Αλβανίας με σκοπό να βρίσκεται απέναντι από τη "αποσχιθείσα" Γιουγκοσλαβία. Σχετικά με το αλβανόφωνο Κόσοβο, οι δύο χώρες προσπαθούσαν να αμβλύνουν τις διαφορές τους με σκοπό να μειώσουν τον εθνικισμό που αναπτυσσόταν. Ο Χότζα αν και ήταν αντίθετος με την καλλιέργεια εθνικισμού στην Αλβανία μιας και ήταν πιστός στα κομμουνιστικά ιδεώδη της αδελφότητας των λαών, τη δεκαετία του 1980 με μερικές εμπρηστικές ομιλίες για του αλβανόφωνους του Κοσόβου και εναντίον της γιουγκοσλαβικής κυβέρνησης, προκάλεσε τα αντίθετα αποτελέσματα.
Το 1992, τα Ηνωμένα Έθνη, επέβαλλαν κυρώσεις στη Γιουγκοσλαβία λόγω των πολεμικών συγκρούσεων. Οι κυρώσεις περιελάμβαναν, από εμπορικό εμπάργκο έως και αποκλεισμό ποδοσφαιρικών ομάδων από διεθνείς διοργανώσεις.
