Σόργο

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Σόργο
Σόργος
Σόργος
Συστηματική ταξινόμηση
Βασίλειο: Φυτά (Plantae)
Συνομοταξία: Αγγειόσπερμα (Magnoliophyta)
Ομοταξία: Μονοκοτυλήδονα (Liliopsida)
Τάξη: Κυπειρώδη (Cyperales)
Οικογένεια: Ποοειδή (Poaceae)
Γένος: Σόργος (Sorghum)
L.
Είδη

γύρω στα 30 είδη, δείτε κείμενο

Το σόργο (Sorghum) είναι γένος αγγειόσπερμων μονοκότυλων φυτών της οικογένειας αγρωστώδη ή αγρωστίδες (Graminae) που ανήκει στην ομάδα των σιτηρών. Με την ονομασία σόργος είναι γνωστοί οι εδώδιμοι αμυλούχοι καρποί του. Το γένος σόργος περιλαμβάνει 60 περίπου είδη ποωδών φυτών που είναι ιθαγενή των τροπικών και υποτροπικών περιοχών, όλες ωστόσο οι καλλιεργούμενες μορφές σόργου προέρχονται από ένα είδος, το Sorghum bicolor (Σόργος ο δίχρωμος) ή σόργος ο κοινός (Sorghum vulgare), που κατάγεται πιθανότατα από την Αφρική.

Βοτανικά χαρακτηριστικά και είδη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το γένος σόργος περιλαμβάνει ψηλά μονοετή όσο και ριζωματώδη πολυετή φυτά με ισχυρό πλήρη (όχι κοίλο) βλαστό ύψους 0,5 ώς 4,5 μέτρων, που αναγνωρίζονται εύκολα από τις πυκνές επάκριες ταξιανθίες τους, οι οποίες είναι φόβες, και από τα πλατιά επίπεδα φύλλα τους μήκους 75 και πλάτους 5 εκατοστομέτρων. Το φυτό εμφανίζει πλάγιους βλαστούς (αδέλφωμα) οι οποίοι στο είδος Σόργος ο δίχρωμος φύονται μετά την άνθιση του κύριου στελέχους.

Καλλιεργούμενος σόργος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ποικιλία σόργου: Σόργος ο δίχρωμος, είναι ετήσιο φυτό που μοιάζει πολύ με τον Αραβόσιτο. Χρησιμοποιείται ως ζωοτροφή στις ανεπτυγμένες χώρες και για διατροφή στις αναπτυσσόμενες. Η σημασία του στις τροπικές κυρίως περιοχές είναι μεγάλη γιατί αναπτύσσεται εύκολα και δίνει μεγάλες αποδόσεις σε καρπό και ζωοτροφή χωρίς μεγάλες καλλιεργητικές περιποιήσεις. Είναι επίσης πολύτιμο στις θερμές και άνυδρες περιοχές χάρη στην ανθεκτικότητα του στην ξηρασία και τις υψηλές θερμοκρασίες.

Ο Σόργος στην Ελλάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Ελλάδα απαντούν αυτοφυή δύο είδη :

  • Σόργος ο χαλέπιος (S. halepense) πολυετές είδος το οποία απαντά σε δροσερά και γόνιμα εδάφη. Είναι ζιζάνιο με τις ονομασίες: βέλιουρας ή βήλιουρας ή καλαμότσιχρο ή καλαμάγγρα.
  • Σόργος ο σαρωματικός (S. scoparion) φυτό με ψηλό κάλαμο(3 μέτρα) πολύκλαδη ταξιανθία και ερυθροκίτρινα σπέρματα. Από την ταξιανθία του κατασκευάζονται σκούπες, από όπου και οι κοινές ονομασίες σκούπα, σκουπόχορτο.

Η καλλιέργεια του S.scoparion γίνεται κυρίως στον νομό Έβρου

Καταγωγή και εξάπλωση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η καλλιέργεια του Σόργου ξεκίνησε στην Αιθιοπία ή στο Σάχελ στην Κεντροδυτική Αφρική πριν από 5.000 χρόνια. Το φυτό έφτασε στη Μεσόγειο, την Ινδία , την Κίνα και την Άπω Ανατολή πιθανότατα με πλοία και μέσω των εμπόρων μεταξύ του 1500 και 1000 π.Χ. Στο Νέο Κόσμο έφτασε μέσω του δουλεμπορίου από την Δυτική Αφρική ως τροφή για δούλους. Ωστόσο από το 1930 και μετά αναγνωρίστηκε η θρεπτική του αξία και καλλιεργήθηκε σε μεγάλες εκτάσεις.

Θρεπτική αξία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η θρεπτική αξία του Σόργου είναι ελαφρώς κατώτερη από αυτή του αραβοσίτου. Ο κόκκος του σόργου έχει υψηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες, ενώ περιέχει επίσης πρωτεΐνη σε ποσοστό 10%, λίπη σε 3,4%, ασβέστιο και μικρές ποσότητες Σιδήρου βιταμίνης Β1 (θειαμίνη) και βιταμίνης PPP (νικοτινικό οξύ). Οι πρωτεΐνες του ενδοσπερμίου είναι γνωστές με την συλλογική ονομασία καφιρίνη. Το λάδι που λαμβάνεται από το έμβρυο του Σόργου είναι παρόμοιο με αυτό του αραβοσίτου και αποτελείται κυρίως από τα λιπαρά οξέα παλμιτικό, στεατικό και ιδιαίτερα ολεϊκό και λινολεϊκό. Ο κόκκος αλέθεται σε αλεύρι που καταναλώνεται με την μορφή χυλού, κέικ και ψωμιού, σε συνδυασμό με αλεύρι σταριού. Ο καρπός τού Σόργου χρησιμοποιείται επίσης για την παραγωγή εδώδιμου λαδιού, αμύλου, δεξτρόζης, και αλκοολούχων ποτών (μπίρα των Κάφρων). Οι βλαστοί χρησιμοποιούνται ως χαρτονομή και ως οικοδομικό υλικό. Ο γλυκός Σόργος καλλιεργείται κυρίως στις ΗΠΑ και τη Νότια Αφρική ως χαρτονομή και για την παρασκευή σιροπιού. Σε ορισμένες χώρες οι γλυκείς βλαστοί μασιούνται.

Σύγκριση με άλλα τρόφιμα όπως παρακάτω.

Θρεπτικά συστατικά των κυρίων βασικών τροφών[1]
ΤΡΟΦΙΜΑ Συνιστώμενη
ημερήσια δόση[Σ0]
Καλαμπόκι[Σ1] Λευκό ρύζι[Σ2] Καστανό ρύζι[Σ3] Σιτάρι[Σ4] Πατάτα[Σ5] Ταπιόκα[Σ6] Σόγια[Σ7] Γλυκοπατάτα[Σ8] Σόργο[Σ9] Γιάμ[Σ10] Μπανανοειδή[Σ11]
Συστατικό (ανά 100 γραμμάρια) Ποσότητα Ποσότητα Ποσότητα Ποσότητα Ποσότητα Ποσότητα Ποσότητα Ποσότητα Ποσότητα Ποσότητα Ποσότητα Ποσότητα
Νερό (g) 3000 10 12 10 13 79 60 68 77 9 70 65
Ενέργεια (kJ) 1528 1528 1549 1369 322 670 615 360 1419 494 511
Πρωτεΐνες (g) 50 9,4 7,1 7,9 12,6 2,0 1,4 13,0 1,6 11,3 1,5 1,3
Λίπος (g) 4,74 0,66 2,92 1,54 0,09 0,28 6,8 0,05 3,3 0,17 0,37
Υδατάνθρακες (g) 130 74 80 77 71 17 38 11 20 75 28 32
Ίνες (g) 30 7,3 1,3 3,5 12,2 2,2 1,8 4,2 3 6,3 4,1 2,3
Ζάχαρη (g) 0,64 0,12 0,85 0,41 0,78 1,7 0 4,18 0 0,5 15
Ασβέστιο (mg) 1000 7 28 23 29 12 16 197 30 28 17 3
Σίδηρος (mg) 8 2,71 0,8 1,47 3,19 0,78 0,27 3,55 0,61 4,4 0,54 0,6
Μαγνήσιο (mg) 400 127 25 143 126 23 21 65 25 0 21 37
Φώσφορος (mg) 700 210 115 333 288 57 27 194 47 287 55 34
Κάλιο (mg) 4700 287 115 223 363 421 271 620 337 350 816 499
Νάτριο (mg) 1500 35 5 7 2 6 14 15 55 6 9 4
Ψευδάργυρος (mg) 11 2,21 1,09 2,02 2,65 0,29 0,34 0,99 0,3 0 0,24 0,14
Χαλκός (mg) 0,9 0,31 0,22 0,43 0,11 0,10 0,13 0,15 - 0,18 0,08
Μαγγάνιο (mg) 2,3 0,49 1,09 3,74 3,99 0,15 0,38 0,55 0,26 - 0,40 -
Σελήνιο (μg) 55 15,5 15,1 70,7 0,3 0,7 1,5 0,6 0 0,7 1,5
Βιταμίνη C (mg) 90 0 0 0 0 19,7 20,6 29 2,4 0 17,1 18,4
Θειαμίνη (B1)(mg) 1,2 0,39 0,07 0,40 0,30 0,08 0,09 0,44 0,08 0,24 0,11 0,05
Ριβοφλαβίνη (B2)(mg) 1,3 0,20 0,05 0,09 0,12 0,03 0,05 0,18 0,06 0,14 0,03 0,05
Νικοτινικό οξύ (B3) (mg) 16 3,63 1,6 5,09 5,46 1,05 0,85 1,65 0,56 2,93 0,55 0,69
Παντοθενικό οξύ (B5) (mg) 5 0,42 1,01 1,49 0,95 0,30 0,11 0,15 0,80 - 0,31 0,26
Βιταμίνη Β6 (mg) 1,3 0,62 0,16 0,51 0,3 0,30 0,09 0,07 0,21 - 0,29 0,30
Φυλλικό οξύ (B9) (μg) 400 19 8 20 38 16 27 165 11 0 23 22
Βιταμίνη Α (IU) 5000 214 0 0 9 2 13 180 14187 0 138 1127
Βιταμίνη E, άλφα τοκοφερόλη (mg) 15 0,49 0,11 0,59 1,01 0,01 0,19 0 0,26 0 0,39 0,14
Βιταμίνη Κ1 (μg) 120 0,3 0,1 1,9 1,9 1,9 1,9 0 1,8 0 2,6 0,7
Βήτα καροτίνη (μg) 10500 97 0 5 1 8 0 8509 0 83 457
Λουτεΐνη και Ζεαξανθίνη (μg) 1355 0 220 8 0 0 0 0 0 30
Κορεσμένα λιπαρά οξέα (g) 0,67 0,18 0,58 0,26 0,03 0,07 0,79 0,02 0,46 0,04 0,14
Μονοακόρεστα λιπαρά οξέα (g) 1,25 0,21 1,05 0,2 0,00 0,08 1,28 0,00 0,99 0,01 0,03
Πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (g) 2,16 0,18 1,04 0,63 0,04 0,05 3,20 0,01 1,37 0,08 0,07
Σ0  σύμφωνα με την αμερικανική υπηρεσία τροφίμων
Σ1  κίτρινο καλαμπόκι Σ2  ρύζι λευκό μακρύκοκκο χωρίς προσθήκες, ωμό
Σ3 σιτάρι σκληρό Σ4  πατάτα, φλούδα, ωμή
Σ5  ταπιόκα ωμή Σ6  σόγια πράσινη ωμή
Σ7  γλυκοπατάτα ωμή Σ8  σόργο ωμό
Σ9  γιάμ ωμό Σ10  μπανάνα
Σ11  ρύζι καφέ μακρύκοκκο ωμό

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα, Τόμος 54

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

wiktionary logo
Το Βικιλεξικό έχει σχετικό λήμμα:
  1. «Nutrient data laboratory». United States Department of Agriculture. http://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list. Ανακτήθηκε στις June 2014.