Πολέμων Α΄ του Πόντου

Πολέμων Α΄ του Πόντου
Γενικές πληροφορίες
Όνομα στη μητρική γλώσσα	Πολέμων Πυθόδωρος (Αρχαία Ελληνικά)
Γέννηση	65 π.Χ.
Θάνατος	8 π.Χ.
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσες	Αρχαία ελληνικά
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητα	επιγραμματοποιός ποιητής
Οικογένεια
Σύζυγος	Πυθοδωρίδα του Πόντου Δύναμις (βασίλισσα του Βοσπόρου)
Τέκνα	Αρταξίας Γ΄ της Αρμενίας Αντωνία Τρύφαινα Μάρκος Αντώνιος Πολέμων Πολέμων Β΄ του Πόντου
Γονείς	άρχων Ζήνων
Οικογένεια	Δυναστεία του Πολέμωνα
Αξιώματα και βραβεύσεις
Αξίωμα	μονάρχης

Ο Πολέμων Α΄ του Πόντου (απεβ. 8 π.Χ.) από τη Δυναστεία του Πολέμωνα, γιος του ρήτορα Ζήνωνα της Λαοδικείας ήταν υποτελής βασιλεύς των Ρωμαίων στην Κιλικία, την Κολχίδα, το Βασίλειο του Βοσπόρου και το Βασίλειο του Πόντου.

Βασιλεύς της Κιλικίας και της Μικρής Αρμενίας

Ο πατέρας του Ζήνων ήταν εξέχων αριστοκράτης από την Φρυγική Λαοδίκεια στην Μικρά Ασία, υποστήριζε τον Υβρέα έναν εξέχων ρήτορα από την Μύλασα την πρωτεύουσα της Καρίας. Ο Ρωμαίος στρατηγός Κόιντος Λαβιηνός εξοργίστηκε με τον Υβρέα χάρη σε ένα σαρκαστικό σχόλιο και προχώρησε σε εισβολή στην Μύλασα. Πολλοί από τους πολίτες ήταν έτοιμοι να παραδοθούν, ο Ζήνων και ο Υβρέας αρνήθηκαν να το κάνουν και ζήτησαν από τους κατοίκους να εξεγερθουν. Ο Ζήνων ώθησε τους κατοίκους να αντισταθούν απέναντι στον Κόιντο Λαβιηνό και τον Πακώρο Α΄ της Φτυγίας την εποχή που εισέβαλαν οι στρατοί τους στην Συρία και την Μικρά Ασία (40 π.Χ.). Ο Κόιντος Λαβιηνός εισέβαλε στην Μύλασα και την λεηλάτησε άγρια. Ο Ζήνων ήταν φίλος και σύμμαχος του Μάρκου Αντώνιου, είχε ηγετικό ρόλο στην εισβολή των Πάρθων. Ο Αππιανός έγραψε ότι ο Μάρκος Αντώνιος τοποθέτησε υποτελείς βασιλείς στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Ο Πολέμων Α΄ τοποθετήθηκε βασιλεύς της Κιλικίας, ο Δαρείος του Πόντου μεγαλύτερος γιος του Φαρνάκη Β΄ και εγγονός του Μιθριδάτη ΣΤ΄ στο Βασίλειο του Πόντου και ο Αμύντας στην Πισιδία. Την ίδια εποχή (37 π.Χ.) ο Μάρκος Αντώνιος προετοιμαζόταν για πόλεμο με τους Πάρθους, πιθανότατα ο διορισμός να έγινε τον χειμώνα του 37/36 π.Χ. που βρισκόταν στην Αθήνα.

Ο Δίων Κάσσιος έγραψε ότι ο Πολέμων Α΄ συμμετείχε στις επιχειρήσεις του Μάρκου Αντώνιου απέναντι στην Δυναστεία των Αρσακιδών της Παρθίας, βρισκόταν σε ένα απόσπασμα που δέχτηκε επίθεση από τους Μήδους και τους Πάρθους. Ο Πολέμων Α΄ ήταν ο μόνος που δεν σκοτώθηκε, συνελήφθη και απελευθερώθηκε αργότερα με πληρωμή λύτρων. Μετά την ήττα του από τους Πάρθους ο Μάρκος Αντώνιος διόρισε πρίγκιπες, στον Αμύντα προστέθηκαν η Λυκαονία και η Παμφυλία, όταν πέθανε χωρίς απογόνους ο Αριαράθης Ι΄ της Καππαδοκίας στην Καππαδοκία τοποθετήθηκε υποτελής βασιλεύς ο Αρχέλαος της Καππαδοκίας. Την εποχή που προχώρησε σε εκστρατεία εναντίον του Αρταβάσδη Β΄ της Αρμενίας έστειλε τον Πολέμων Α΄ στον Αρταβάσδη Α΄ βασιλέα της Μηδίας Ατροπατηνής να εξασφαλίσει συμμαχίες. Η αποστολή ήταν επιτυχής για αυτό ο Μάρκος Αντώνιος έδωσε στον Πολέμων Α΄ ως ανταμοιβή την Μικρή Αρμενία. Ο Δίων Κάσσιος καταγράφει τον βασιλέα του Πόντου Πολέμων Α΄ ως "φίλο και σύμμαχο των Ρωμαίων", οι Γερουσιαστές είχαν το προνόμιο να έχουν την εξουσία στο βασίλειο του.

Βασιλεύς του Πόντου

Ο Στράβων μας παρέχει τον τόπο με τον οποίο ο Πολέμων Α΄ ανέβηκε στο βασίλειο του Πόντου, μαζί με τον Λυκομήδη από τα Κόμανα επιτέθηκαν στο Σαγύλιον στον Αρσάκη του Πόντου, μικρότερο γιο του Φαρνάκη Β΄ και επίσης εγγονό του Μιθριδάτη ΣΤ΄. Ο Αρσάκης κατηγορήθηκε ότι σχεδίαζε επανάσταση εναντίον των Ρωμαίων χωρίς να λάβει άδεια από κανέναν Έπαρχο, μετά την επίθεση κατέφυγε στα βουνά και αναζήτησε νερό. Ο Πομπήιος είχε φράξει όλα τα πηγάδια με βράχους ώστε να μην μπορούν οι δραπέτες να διαβιώσουν, ο Αρσάκης που διεκδικούσε τον θρόνο ως εγγονός του Μιθριδάτη ΣΤ΄ συνελήφθη και εκτελέστηκε. Το Σαγύλιον βρισκόταν στο εσωτερικό του Πόντου αλλά όχι μακριά από την Καππαδοκία και την Κόμανα στην οποία είχε την έδρα του ο Λυκομήδης. Ο Πολέμων Α΄ απέκτησε κατόπιν βασιλικό τίτλο ως ανταμοιβή, σύμφωνα με τον Δίων Κάσσιο ήταν "βασιλεύς του τμήματος του Πόντου που συνορεύει με την Καππαδοκία", ο Πόντος μοιράστηκε σε τμήματα και διοικήθηκε από αρκετούς υποτελείς βασιλείς. Ο Πλούταρχος κατέγραψε τον Πολέμων Α΄ ως έναν από τους 11 υποτελείς βασιλείς που έστειλαν στρατό για να υποστηρίξουν τον Μάρκο Αντώνιο στην Ναυμαχία του Ακτίου (31 π.Χ.), μαζί με άλλους 4 βασιλείς συμμετείχαν στην μάχη προσωπικά.

Τα μετέπειτα χρόνια ο θετός γιος του Οκταβιανού Αυγούστου Μάρκος Βιψάνιος Αγρίππας έστειλε τον Πολέμων Α΄ εναντίον του Σκριβώνιου ενός σφετεριστή του βασιλείου του Πόντου που ισχυριζόταν ότι ήταν εγγονός του Μιθριδάτου ΣΤ΄. Με τον θάνατο του υπερήλικά Ασάνδρου η σύζυγος του Δύναμις (βασίλισσα του Βοσπόρου) επίσης κόρη του Φαρνάκη Β΄ παντρεύτηκε τον Σκριβώνιο και τον όρισε αντιβασιλέα. Την εποχή που ο Πολέμων Α΄ έφτασε στον Βόσπορο ο Σκριβώνιος είχε θανατωθεί από τον ίδιο τον λαό του που άκουσε την προέλαση, αντιστάθηκαν ωστόσο στον ίδιο επειδή δεν τον ήθελαν νέο βασιλιά. Οι κάτοικοι τελικά υπέκυψαν ότι άκουσαν ότι έφτασε ο Αγρίππας στην Σινώπη και ετοιμάστηκε για εκστρατεία εναντίον τους. Ο Πολέμων Α΄ παντρεύτηκε κατόπιν την Δύναμις και ανακηρύχτηκαν νέοι βασιλείς του Πόντου με την υποστήριξη του Αυγούστου. Ο Πολέμων Α΄ ωστόσο σύντομα χώρισε την Δύναμις, παντρεύτηκε σε δεύτερο γάμο την Πυθοδωρίδα του Πόντου και την ανακήρυξε βασίλισσα. Η ημερομηνία του θανάτου του Πολέμων Α΄ είναι άγνωστη, σύμφωνα με μερικές πηγές πέθανε το 8 π.Χ., σύμφωνα με άλλες βρισκόταν στην ζωή αργότερα (2 π.Χ.) Ο Στράβων έγραψε ότι η Τάναις μια Ελληνική πόλη στην Μαιώτιδα λίμνη προχώρησε σε ανταρσία, ο Πολέμων Α΄ την λεηλάτησε για να την τιμωρήσει, κατόπιν επιτέθηκε στους Μαιώτες Ασπουργιανούς, τον νίκησαν τον συνέλαβαν και τον εκτέλεσαν. Η χήρα του Πυθοδωρίδα έγινε κατόπιν βασίλισσα όχι μόνο στην Κολχίδα αλλά επίσης στην Τραπεζούντα, την Φαρνακία και σε όλους τους βάρβαρους που ζούσαν στα ίδια μέρη.

Οικογένεια

Στον πρώτο του γάμο με την εγγονή του Μιθριδάτη ΣΤ΄ Δύναμις έγινε θετός πατέρας του γιου της από τον πρώτο της γάμο Τιβέριου Ιούλιου Ασπούργου, κυβέρνησε το Βασίλειο του Βοσπόρου μέχρι τον θάνατο της (8 μ.Χ.). Ο Πολέμων Α΄ της έδωσε σύντομα διαζύγιο και παντρεύτηκε σε δεύτερο γάμο την Πυθοδωρίδα του Πόντου μια γυναίκα με καταγωγή Ανατολική Ελληνική και Ρωμαϊκή, ήταν το μεγαλύτερο εγγόνι του Μάρκου Αντώνιου. Ο Στράβων την καταγράφει ως κόρη του Πυθόδωρου των Τραλλέων και μας παρέχει σαφείς πληροφορίες για τα τρία παιδιά που απέκτησε με τον Πολέμων Α΄:

• Ζήνων ή Αρταξίας Γ΄ της Αρμενίας, έγινε βασιλεύς της Μεγάλης Αρμενίας (18 μ.Χ.) και παρέμεινε στον θρόνο μέχρι τον θάνατο του (35 μ.Χ.). Ο Γερμανικός τον διόρισε βασιλέα επειδή ο θρόνος ήταν κενός και ήταν εξαιρετικά δημοφιλής επειδή είχε ασπαστεί τα Αρμενικά έθιμα από μικρή ηλικία, έγινε δεκτός με ενθουσιασμό στην πρωτεύουσα του Αρτάξατα.
• Πολέμων Β΄ του Πόντου 12 π.Χ.-74 μ.Χ., βασιλιάς τού Κιμμερίου Βοσπόρου (ό,τι είχε μείνει από το βασίλειο τού Πόντου), σύμφωνα με τον Στράβων "ήταν επιφανής πολίτης και βοήθησε την μητέρα του στην διοίκηση".
• Αντωνία Τρύφαινα 10 π.Χ.-55 μ.Χ., παντρεύτηκε τον βασιλιά Κότυ Γ΄ (Σαπαίων) ο οποίος δολοφονήθηκε και κατόπιν δεν ξαναπαντρεύτηκε επειδή ήθελε να φροντίσει τα παιδιά που απέκτησε μαζί του.

Η Πυθοδωρίδα διαδέχθηκε τον Πολέμων Α΄, βασίλευσε στους Τιβαρηνούς και την Χαλδία, απέκτησε και την σημερινή Τραπεζούντα. Ο Στράβων την περιγράφει ως "συνετή και ικανή στην διοίκηση", παντρεύτηκε κατόπιν τον Αρχέλαο της Καππαδοκίας και κυβέρνησε μαζί του μέχρι τον θάνατο του. Η Πυθοδωρίδα κατείχε επίσης την Σιδήνη, την Θεμίσκυρα, την περιοχή ανάμεσα στους ποταμούς Κελκίτ και Γεσίλ Ιρμάκ στην οποία ανήκαν η Μαγνόπολις, η Αμάσεια και η Καβείρα που είχε μετονομάσει ο Πομπήιος σε Γεσίλ Ιρμάκ. Η Πυθοδωρίδα άλλαξε επίσης το όνομα της Διόσπολης σε Νεοκαισάρεια, την εμπλούτισε με μεγάλα έργα και την χρησιμοποίησε ως βασιλική κατοικία.

Πηγές

• Pierre Waltz, "Anthologie Grecque", ed. Les Belles Lettres, Paris, 1960, v.ΙΙ, p. 146.
• Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Λαρούς-Μπριτάννικα, το σχετικό λήμμα.