Παρθένι Αρκαδίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Συντεταγμένες: 37°28′25.7″N 22°31′2.3″E / 37.473806°N 22.517306°E / 37.473806; 22.517306

Παρθένι
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Παρθένι
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΠεριφέρεια Πελοποννήσου
ΔήμοςΔήμος Τρίπολης
Γεωγραφία και στατιστική
ΝομόςΑρκαδίας
Υψόμετρο850 μέτρα
Πληθυσμός202 (2011)[1]
Άλλα
Παλαιά ονομασίαΜπερτζοβά ή Βερζοβά
Ταχ. κωδ.221 00

Το ΠαρθένιΜπερτζοβά ή Βερζοβά) είναι Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Κορυθίου. Ανήκει στον δήμο Τρίπολης της Περιφερειακής Ενότητας Αρκαδίας που βρίσκεται στην Περιφέρεια Πελοποννήσου, σύμφωνα με τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας όπως διαμορφώθηκε με το πρόγραμμα “Καλλικράτης”. Έδρα του δήμου είναι η Τρίπολη και ανήκει στο γεωγραφικό διαμέρισμα Πελοποννήσου.

Κατά τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας με το σχέδιο “Καποδίστριας”, μέχρι το 2010, το Παρθένι ανήκε στο Τοπικό Διαμέρισμα Παρθενίου, του πρώην Δήμου Κορυθίου του Νομού Αρκαδίας.

Ο οικισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Παρθένι είναι ένα ημιορεινό χωριό κοντά στα σύνορα με την Αργολίδα. Η οδική πρόσβαση στο χωριό γίνεται από τα Αγιωργίτικα επί της εθνικής οδού που συνδέει την Τρίπολη με το Άργος (απόσταση 4 χιλ.). Επίσης διαθέτει σταθμό στη σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει το Άργος με την Τρίπολη. Είναι χτισμένο στους πρόποδες του όρους Παρθένιον της Αρκαδίας σε υψόμετρο 850μ. Μπροστά του απλώνεται ο ομώνυμος κάμπος. Το χωριό, μαζί με τα κοντινά χωριά Στενό, Αγιωργήτικα, Ζευγολατιό, Νεοχώρι, το Ελαιοχώρι και άλλα, αποτελεί σήμερα το δημοτική ενότητα Κορυθίου.

Κατά την Ενετική απογραφή του 1704, το "Berzova" (Μπερζοβα) αναφέρεται να ανήκει στην επαρχία της Τριπολιτσάς (Territorio di Tripolizza),[2] δεν πρέπει να συγχέεται με τους άσχετους οικισμούς που ονομάζονται "Varſoua" (Βαρσοβα) και "Verſouà" (Βερσοβά).

Στο Oθωμανικό κτηματολόγιο του 1716, το χωριό είναι καταγεγραμμένο στην επαρχία Θανά (Nahiye-i Sana ή Tana) στον Καζά της Τριπολιτσάς. Την περίοδο αυτή οι κάτοικοι του Παρθενίου καλλιέργησαν και τη γη των Αγιωργίτικα. Πριν από αυτό, το χωριό ήταν καταγεγραμμένο στην επαρχία Μουχλί (Nahiyyet-i Mihlu) και στον Καζά του Άργους.

Το Παρθένι χαρακτηρίζεται από τα παραδοσιακά, μεγάλα ή μικρά πέτρινα σπίτια, από το σιδηροδρομικό σταθμό με το καφενείο[3][4]. Και αυτό το αρκαδικό χωριό έχει γνωρίσει τα τελευταία χρόνια την εγκατάλειψη από πολλούς κατοίκους του, πολλοί από τους οποίους μετανάστευσαν στην Αμερική και την Αυστραλία. Σήμερα έχει λιγότερους από 400 κατοίκους που ασχολούνται με τη γεωργία, αμπελουργία και κτηνοτροφία.

Το Παρθένι είναι γνωστό για τα αμπέλια του και τα πολύ καλά κρασιά του. Η τοπική παραγωγή συμπληρώνεται από τα μήλα και τα κεράσια που ευνοούνται από τις τοπικές κληματολογικές συνθήκες και τη μορφολογία της περιοχής.

Ετυμολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ετυμολογική προέλευση του τοπωνυμίου δεν είναι οριστικά γνωστή, ωστόσο υπάρχουν αρκετές πιθανές θεωρίες. Το επίθημα '-οβα' είναι Σλαβικό, ενδεικτικό της Σλαβικής κατοίκησης της περιοχής κατά τον Μεσαίωνα.

Ο Στάθης Ασημάκης πιστεύει ότι προέρχεται από τη Βλάχικη λέξη "versu" = χύνω, που αναφέρεται σε κτηνοτροφική περιοχή ή οικισμό όπου χύνεται πολύ νερό, λόγω της ύπαρξης καταβόθρων στο Παρθένι.[5]

Αντίθετα, ο Πολύδωρος Παπαχριστοδούλου μάλλον ισχυρίζεται ότι το τοπωνύμιο προέρχεται από τη Σλαβική λέξη "врзе" (βϋρζα) = σύνδεσμος.[6]

Ωστόσο, στα Οθωμανικά αρχεία, το αρχικό όνομα του χωριού φαίνεται να είναι "Πέρτσοβα" (پرچووه) τουλάχιστον από τον 16ο αιώνα. Επομένως, οι προαναφερθείσες θεωρίες είναι απίθανες. Άλλες πιθανές παραλλαγές παρατίθενται παρακάτω:

  • '*pъrčь' (τράγο ή κατσίκι) → Πέρτσοβα
  • 'barxhë' < 'барџа' (τράγο με στίγματα λευκό και μαύρο τρίχωμα) → Μπάρτζοβα
  • 'Barç' (Αλβανικό τοπωνύμιο) → Μπάρτσοβα
  • '*bъ̑rzъ' (γρήγορος ή ταχύς) → Μπέρζοβα
  • '*berstъ' ή '*vęzъ' (φτελιά) → Μπέρεστοβα ή Βιάζοβα
  • '*pьrsь' (στήθος ή καρδιά) → Πέρσοβα
  • '*berza' (σημύδα) → Μπρέζοβα
  • '*versъ' (ερείκη) → Βέρσοβα

Αξιοθέατα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο χωριό ξεχωρίζει η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, η οποία είναι διακοσμημένη με σύγχρονες τοιχογραφίες. Στην πλατεία, μέσα από τα αιωνόβια πλατάνια, δεσπόζει το παλιό σχολείο, που λειτουργεί σήμερα σαν Πνευματικό κέντρο[4]. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ρημαγμένο εξωκκλήσι των Αγίων Θεοδώρων που βρίσκεται κτισμένο μέσα στον κάμπο.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το λαογραφικό μουσείο, όπου κανείς μπορεί να δει πολλά αντικείμενα που δείχνουν τα χνάρια της παράδοσης της περιοχής. Υφαντά, κεντήματα, αγροτικά εργαλεία, κοσμήματα, ενδυμασίες και διακοσμητικά αντικείμενα του σπιτιού. Επίσης υπάρχουν έγγραφα και επιστολές με κείμενα που αφορούν την παράδοση και ιστορία της περιοχής.

Ο Σιδηροδρομικός σταθμός Παρθενίου αποτελεί μνημείο νεότερης κληρονομιάς. Ο σταθμός αποτελείται από 3 κτίρια: Λιθόκτιστο ισόγειο σταθμό, ισόγεια αποθήκη και ισόγειο καφενείο[7]. Εξυπηρετούσε την Σιδηροδρομική γραμμή Κορίνθου - Καλαμάτας όσο αυτή ήταν σε λειτουργία (έως το 2010).

Το Μουχλί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πολύ κοντά στο Παρθένι είναι το ύψωμα Μουχλί, ένα παρακλάδι του όρους Παρθένιο. Κατά τη βυζαντινή περίοδο υπήρχε εκεί βυζαντινό φρούριο και πόλη στη δυτική και νοτιοδυτική πλευρά του βουνού. Η πόλη ήλεγχε τον δρόμο προς τον Μυστρά και τις άλλες μεγάλες πόλεις της εποχής, αλλά το 1460 ο Μωάμεθ πυρπόλησε και έκαψε την πόλη και το κάστρο. Άλλες πηγές αναφέρουν ότι ο Σουλτάνος τοποθέτησε φρουρά στην πόλη αλλά με την πάροδο των χρόνων εγκαταλείφθηκε σταδιακά κι ερημώθηκε. Στην περιοχή μπορεί κανείς να δει επίσης και τα ερείπια της εκκλησίας της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, γνωστής ως Παναγίας του Μουχλίου (Μουχλιώτισσα). Πιθανότερη χρονολογία ανεγέρσεώς της είναι το 1281 μ.X.

Οι καταβόθρες του Παρθενίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο Παρθένι βρίσκονται δύο από τις τρεις καταβόθρες του όρους Παρθένιο και το φυσικό αντιπλημμυριακό έργο του Παρθενιώτικου κάμπου και της ευρύτερης περιοχής της Αρκαδίας. Επίσης η σπηλιά και η πηγή Πινίκοβη ή Μπινίκοβη, στους ανατολικούς πρόποδες του Παρθενίου, κοντά στον σιδηροδρομικό σταθμό του Αχλαδόκαμπου, απ’ όπου εξέρχονται τα νερά από τις καταβόθρες του βουνού και φθάνουν στο Κιβέρι της Αργολίδος.

Πληθυσμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο πληθυσμός του Παρθενίου γνώρισε μικρή αύξηση την περίοδο 1879 - 1896. Απο το 1896 μέχρι και σήμερα έχει δείξει συνεχή μείωση στις απογραφές (με εξαίρεση το 1928), με σημαντικές απώλειες πληθυσμού κυρίως μεταπολεμικά.

Στο Οθωμανικό κτηματολόγιο του 1716 καταγράφονται στο Παρθένι 77 οικογένειες καθώς και 3 χήρες.

Στην Ενετική απογραφή του 1704, το Παρθένι και ο οικισμός με το όνομα "Saracori" κατοικούνταν από συνολικά 39 οικογένειες και 188 κατοίκους. Από τους 188 κατοίκους καταγράφηκαν 86 θήλεις και 102 άρρενες.[8]

Στο Οθωμανικό κτηματολόγιο του 1583 καταγράφονται στο Παρθένι 109 οικογένειες καθώς και 1 χήρα.

Στο Οθωμανικό κτηματολόγιο του 1573 καταγράφονται στο Παρθένι 83 οικογένειες καθώς και 2 χήρες.

Στο Οθωμανικό κτηματολόγιο του 1565 καταγράφονται στο Παρθένι 120 οικογένειες.

Ιστορική εξέλιξη πληθυσμού
Έτος Πληθ.   ±%  
1879 1.644 —    
1889 1.685 +2.5%
1896 1.730 +2.7%
1907 1.691 −2.3%
1920 1.446 −14.5%
1928 1.449 +0.2%
1940 1.439 −0.7%
1951 1.169 −18.8%
1961 903 −22.8%
1971 630 −30.2%
1981 520 −17.5%
1991 508 −2.3%
2001 325 −36.0%
2011 202 −37.8%

Παρθενιώτες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Μπρούσαλης Κώστας, πρόεδρος συλλόγου φίλων σιδηροδρόμου Αρκαδίας.
  • Μπρούσαλης Τάσσος, συγγραφέας.[9]

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «Απογραφή Πληθυσμού-Kατοικιών 2011». Ελληνική Στατιστική Αρχή.
  2. Pacifico, Pietro Antonio (1704). Breve descrizzione corografica del Pelopomneso o'Morea: Con una gr. Carta. Lovisa. 
  3. DigiServices/Twinnet 2013-2015. «EG | Παρθένι (Χωριό) [ΑΡΚΑΔΙΑ, Τρίπολη]». www.exploring-greece.gr. Ανακτήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 2021. 
  4. 4,0 4,1 «Partheni Arkadia | Partheni Information | Partheni Weather | Partheni Map | Greece.com». www.greece.com. Ανακτήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 2021. 
  5. Ασημάκης, Στάθης. Τοπωνύμια -οβα, -οβο, -ιστα, -ιτσα. Αθήνα: Αλφάβητο. σελ. 146. ISBN 978-960-93-7548-1. 
  6. Παπαχριστοδούλου, Πολύδωρος (1935-1936). Αρχείον του Θρακικού Λαογραφικού και Γλωσσικού Θησαυρού. https://www.he.duth.gr/erg_laog/arxeio/arxeio_thrakikou_laografikou_glossikou_thisavrou_t02.pdf. 
  7. «Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού | Σιδηροδρομικός σταθμός Παρθενίου». odysseus.culture.gr. Ανακτήθηκε στις 18 Ιανουαρίου 2021. 
  8. ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ. 
  9. «Τάσσος Χ. Μπρούσαλης». Bibliography GR. Ανακτήθηκε στις 26 Μαΐου 2022. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]