Λαγολί Ηρακλείου

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 35°6′0″N 24°47′0″E / 35.10000°N 24.78333°E / 35.10000; 24.78333

Λαγολιό, Λαγολί
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Λαγολιό, Λαγολί
Διοίκηση
Χώρα Ελλάδα
Δήμος Φαιστού
Γεωγραφία και στατιστική
Περιφερειακή ενότητα Ηρακλείου
Υψόμετρο 180
Πληθυσμός 54 (2011)

Το Λαγολιό - Λαγωλειό είναι χωριό του δήμου Φαιστού στον νομό Ηρακλείου της Κρήτης. Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής του 2011 ο πληθυσμός του ανέρχεται στους 54 μόνιμους κατοίκους[1], οι οποίοι ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία[2].

Γενικά και ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο οικισμός δεν αναφέρεται σε καμιά από τις βενετσιάνικες απογραφές. Για πρώτη φορά αναφέρεται στην τουρκική απογραφή του 1671 ως Laguilyo με 6 χαράτσα. Πιθανότατα οι κάτοικοι των γειτονικών οικισμών Κάρταλλος και Μουρνίδι μετακινούνται νοτιότερα και ιδρύουν το νέο οικισμό. Ο Κάρταλλος δεν αναφέρεται μετά την απογραφή  του 1583 από τον Pietro Castrofilaca και το Μουρνίδι μετά την τουρκική απογραφή του 1671.  Στην αιγυπτιακή απογραφή του 1834 καταγράφεται ως Lagolio  με 2 χριστιανικές και 4 μουσουλμανικές οικογένειες. Το 1881 το Λαγωλιό εντάσσεται στον Δήμο Κισσών με 54 χριστιανούς και 21 μουσουλμάνους κατοίκους και το 1900 στον ίδιο Δήμο με 105 κατοίκους. Το 1920 πάλι ως Λαγωλιό εντάσσεται στον αγροτικό Δήμο Γρηγοριάς με 111 κατοίκους και το 1928 στην κοινότητα  Κλήματος με 111 κατοίκους. Το 1940 το Λαγολίον γίνεται έδρα κοινότητας με 136 κατοίκους, το 1951 με 160, το 1961 με 158, το 1971 με 142, το 1981 με 150, το 1991 με 161 και το 2001 με 102. Το 1998  εντάχθηκε στον «καποδιστριακό» Δήμο Τυμπακίου και από το 2011 στον «καλλικρατικό» Δήμο Φαιστού. Μέχρι πρότινος οδική πινακίδα στο Τυμπάκι επέμενε να κατευθύνει τους οδηγούς στο … Λαγώλιον! Ο Γ. Μαλεφιτσάκης υποστηρίζει ότι το τοπωνύμιο προέρχεται από τις λέξεις λαγκός + ελιές > Λαγκοελιές  > Λαγκολιές. Από τη  γενική πληθυντικού των Λαγκοελιών > των Λαγκολιών  > Λαγολιών > Λαγολιό. Ο δάσκαλος Αντώνιος Φωτάκης, με καταγωγή από το Λαγωλειό, όταν στις 8 Απριλίου του 1953, ανταποκρινόμενος στο αίτημα της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών, συμπλήρωνε τον πίνακα των τοπωνυμίων, σημείωσε: «Λαγωλιό, Χωρίον. Παλαιόθεν ἡ περιοχή ἦτο δάσος εἰς τό ὁποῖον εὑρίσκετο ἄφθονον κυνήγιον λαγωῶν, ἐξ ὧν ἔλαβε τό ὄνομα Λαγωλιό».  Έτσι ερμηνεύεται η επιλογή της γραφής με ω, καθώς το τοπωνύμιο παραπέμπει στον λαγό. Προς αυτή την κατεύθυνση συνηγορεί η ύπαρξη του τοπωνυμίου στα Λαγουδοτζάμια, η οποία θεωρώ ότι παράγεται από το Λαγουδοτζαμιά > λαγός + τζαμί (= τζαμί στην περιοχή των λαγών). Πιθανότατα στην περιοχή υπήρχε τζαμί για τη συγκέντρωση των μουσουλμάνων κατοίκων των γειτονικών μικρών οικισμών. Παρόμοιο τοπωνύμιο στο Τζαμικό διατηρείται τόσο στις Καμάρες και στη Γληγοριά. Διασώζεται επίσης μια τοπική παραλλαγή ενός παιδικού παραδοσιακού τραγουδιού στην οποία ο λαϊκός ποιητής «παίζει» με την ίδια ρίζα: «Ο Γιάννης το κακογιανννιό, το πιπιρογιαννάκι / στο Λαγωλειό λαγώνευγε  κι ήπιασε ᾽να μ-πουλάκι…». Ο λαϊκός ποιητής, είτε για να δημιουργήσει παρήχηση του λαγω-,  είτε επειδή είχε επίγνωση του ετύμου του τοπωνυμίου, χρησιμοποίησε το ρήμα λαγωνεύω, που σημαίνει κυνηγώ λαγούς. Μια τελευταία ετυμολογική προσέγγιση, από το φιλόλογο Γεώργιο Πλεμένο, που με ευχαρίστηση ανέλαβε τη ανάγνωση των κειμένων αυτής της εργασίας, είναι η σύνδεση του Λαγωλειού με το λαγωβολείον, τον χώρο στον οποίο θηρεύονται λαγοί. Λαγωβολείον > με αποβολή της συλλαβής -βο- > Λαγωλείον > Λαγωλειό. Για τον υποβιβασμό του τόνου (πρβλ. σχολείο-σχολειό). Προς την κατεύθυνση αυτή συνηγορεί η απογραφή του 1672. Επειδή χρησιμοποιείται η παλαιοτουρκική γραφή, δεν αποτυπώνεται ξεκάθαρα η φωνητική εκφορά του ονόματος του οικισμού εκείνη την περίοδο. Το τοπωνύμιο θα μπορούσε να αποδοθεί ως Lağu alyo ή Lağu elyo (δυο λέξεις), αλλά και Lağovalyo ή Lağuvalyo.

Σε κάθε περίπτωση στο τοπωνύμιο Λαγωλειό επιβάλλεται να αναγνωρίσουμε στο πρώτο συνθετικό το ουσιαστικό λαγωός > λαγός και ότι ως προσδιοριστικό του τόπου με κατάληξη σε –είo, πρέπει να γραφεί με ει: Λαγωλείον > Λαγωλειό.

          Σήμερα έχει κυριαρχήσει ο ανορθόγραφος τύπος Λαγολιό (στο Λαγολιό), και οι κάτοικοι αποκαλούνται Λαγολιανοί. Στους χάρτες της Υδρογραφικής Υπηρεσίας αναγράφεται Λαγόλι!!!

Ο κεντρικός ναός του Λαγολιού είναι ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, ενώ οι άλλοι δύο ναοί του χωριού είναι αφιερωμένοι στον Άγιο Ιωάννη και στον Αρχάγγελο Μιχαήλ.

Απογραφές πληθυσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Απογραφή 1881 1900 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
Πληθυσμός 75[3] 105[4] 111[5] 136[6] ; 158[7] ; ; 91[8] 97[8] 54[1]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 «Λαγολί (το) Δήμου Φαιστού Τοπική Κοινότητα Λαγολίου. Ηράκλειο – Κρήτη». dhmos.gr. Δήμοι, πόλεις και χωριά Ελλάδας. Ανακτήθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2017. 
  2. Ελλάδα. Η άγραφη Ιστορία μας. Κρήτη, Νομός Ηρακλείου, Πρόγραμμα Οικουμενικός Ελληνισμός, Αθήνα 2006, σελ. 183.
  3. Κρήτης Ανθρωπογεωγραφία, Ένθετο εφημερίδας Πατρίς, Φεβρουάριος 2008, τόμος Β', σελ. 133.
  4. Κρήτης Ανθρωπογεωγραφία, Β΄, 2008, σελ. 170.
  5. Βασίλειον της Ελλάδος, Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας, Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφήν της 15 - 16 Μαΐου 1928, Εν Αθήναις, 1935, σελ. 130.
  6. Βασίλειον της Ελλάδος, Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας, Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφήν της 16 Οκτωβρίου 1940, Αθήναι 1946, σελ. 27.
  7. Σύγχρονος Εγκυκλοπαιδεία Ελευθερουδάκη, έκδοσις πέμπτη, εκσυγχρονισμένη δια συμπληρώματος κατά τόμον, Εγκυκλοπαιδικαί Εκδόσεις Ν. Νίκας και ΣΙΑ Ε.Ε., Αθήναι, τόμος 15ος, συμπλήρωμα, σελ. 884.
  8. 8,0 8,1 «Απογραφές πληθυσμού 2001 και 1991». statistics.gr. Ανακτήθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2017. 

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Το Ηράκλειον και ο Νομός του, έκδοση Νομαρχία Ηρακλείου.
  • Ανδρέας Λενακάκης, Πυργιώτισσα. Ονομάτων Επίσκεψις, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, Ηράκλειο 2013