Μεσογειακός κυκλώνας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Δορυφορική εικόνα ενός καλοτεκμηριωμένου Μεσογειακού κυκλώνα στις 16 Ιανουαρίου 1995.

Οι μεσογειακοί κυκλώνες, επίσης γνωστοί ως Μεσογειακοί τυφώνες (διεθνής ονομασία: Medicane, από τις λέξεις Mediterranean και hurricane), είναι σπάνια μετεωρολογικά φαινόμενα που παρατηρούνται στη Μεσόγειο Θάλασσα. Λόγω της ξηράς φύσης της περιοχής της Μεσογείου, ο σχηματισμός τροπικών και υποτροπικών κυκλώνων είναι σπάνιος, με μόνο 100 καταγεγραμμένες τροπικές καταιγίδες από το 1947 ως και το 2011. Τα περισσότερα συστήματα παραμένουν στην ένταση τροπικής καταιγίδας ή κάτω από αυτήν, αλλά σε μερικές σπάνιες περιπτώσεις ορισμένες καταιγίδες έχουν φτάσει επίπεδο τυφώνα Κατηγορίας 1.[1] Δεν υπάρχει επίσημος οργανισμός για την παρακολούθηση του σχηματισμού και πορείας τους. Η τροπική γένεση κυκλώνων παρουσιάζεται συνήθως μέσα σε δύο ξεχωριστές θάλασσας. Η πρώτη περιοχή περιλαμβάνει περιοχές της δυτικής Μεσογείου που ευνοούν περισσότερο την ανάπτυξη τους, ενώ στα ανατολικά περιοχή που ευνοεί την ανάπτυξη τους είναι το Ιόνιο Πέλαγος. Ωστόσο σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις παρόμοιες τροπικές καταιγίδες μπορούν επίσης να αναπτυχθούν στη Μαύρη Θάλασσα.[2] Η τραχιά ορεινή γεωγραφία της περιοχής δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες παρά ευνοϊκές για την ανάπτυξη ακραίων καιρικών φαινομένων και κατακόρυφης δραστηριότητας σε γενικές γραμμές. Οι εν λόγω κυκλώνες μπορούν να σχηματιστούν μόνο σε ανώμαλες μετεωρολογικές συνθήκες. Έχουν διεξαχθεί πολυάριθμες μελέτες για τις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη στο σχηματισμό μεσογειακών κυκλώνων, οι οποίες γενικά συμφωνούν ότι θα σχηματίζονται λιγότερες αλλά πιο έντονες καταιγίδες.

Σχηματισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ανάπτυξη τροπικών ή υποτροπικών κυκλώνων στη Μεσόγειο Θάλασσα συνήθως μπορεί να συμβεί μόνο υπό κάπως ασυνήθιστες περιστάσεις. Η χαμηλή διάτμηση ανέμου και η ατμοσφαιρική αστάθεια που προκαλείται από τις επιδρομές κρύου αέρα είναι συχνά απαραίτητη. Η πλειοψηφία τους συνοδεύεται από γούρνες ανώτερου επιπέδου, που τους παρέχει την απαιτούμενη ενέργεια για την εντατικοποίηση της ατμοσφαιρικής μεταφοράς—καταιγίδες και έντονες βροχοπτώσεις. Οι βαροκλινικές ιδιότητες της περιοχής της Μεσογείου, με τις κλίσεις υψηλής θερμοκρασίας, παρέχουν επίσης την αναγκαία αστάθεια για το σχηματισμό τροπικών κυκλώνων. Ένας άλλος παράγοντας, η αύξηση του δροσερού αέρα, παρέχει την απαραίτητη υγρασία. Οι υψηλές θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας είναι ως επί το πλείστον περιττές ως παράγοντας, καθώς οι περισσότεροι μεσογειακοί κυκλώνες τροφοδοτούνται με ενέργεια προερχόμενη από υψηλότερες θερμοκρασίες αέρα. Η ανάπτυξη των κυκλώνων στη Μεσόγειο μπορεί να συμβεί όλο το χρόνο, αλλά παρατηρείται κυρίως μεταξύ Σεπτεμβρίου και Ιανουαρίου.[3][4]

Αξιοσημείωτοι κυκλώνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στα τελευταία 50 χρόνια έχουν λάβει χώρα διάφοροι αξιοσημείωτοι μεσογειακοί κυκλώνες. Τον Σεπτέμβριο του 1969 ένας μεσογειακός τροπικός κυκλώνας στη Βόρεια Αφρική δημιούργησε πλημμύρες, σκοτώνοντας σχεδόν 600 άτομα, αφήνοντας 250.000 άστεγους και καταστρέφοντας τις τοπικές οικονομίες. Ένας μεσογειακός κυκλώνας τον Σεπτέμβριο του 1996 που αναπτύχθηκε στη περιοχή των Βαλεαρίδων Νήσων, γέννησε έξι σίφωνες και πλημμύρισε μέρη των νησιών. Αρκετοί μεσογειακοί κυκλώνες έχουν επίσης αποτελέσει αντικείμενο εκτεταμένης μελέτης, όπως αυτοί του Ιανουαρίου του 1982, του Ιανουαρίου του 1995, του Σεπτεμβρίου του 2006, του Νοεμβρίου του 2011 και του Νοεμβρίου του 2014. Η καταιγίδα του Ιανουαρίου 1995 είναι ένα από τα καλύτερα μελετημένα συστήματα μεσογειακών κυκλώνων, έχοντας στενή ομοιότητα με τους τροπικούς κυκλώνες σε άλλες περιοχές. Επίσης υπήρχε διαθεσιμότητα παρατηρήσεων. Ο μεσογειακός κυκλώνας του Σεπτεμβρίου 2006 είναι καλά μελετημένος λόγω της διαθεσιμότητας υφιστάμενων παρατηρήσεων και δεδομένων. Τον Νοέμβριο του 2011 το τμήμα Δορυφορικής Ανάλυση της NOAA παρακολούθησε έναν μεσογειακό κυκλώνα, ο οποίος ονομάστηκε Ρολφ από το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, αν και σταμάτησε τις παρατηρήσεις τον επόμενο μήνα. Το 2015, η NOAA συνέχισε να εκδίδει προειδοποιήσεις για τροπικά συστήματα στην περιοχή της Μεσογείου.

Καταιγίδα του Σεπτεμβρίου 2018[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δορυφορική άποψη του κυκλώνα Ζορμπά στις 29 Σεπτεμβρίου 2018.

Στις 27 Σεπτεμβρίου 2018 μια εξωτροπική καταιγίδα αναπτύχθηκε στην ανατολική Μεσόγειο. Οι θερμοκρασίες νερού γύρω στους 27 °C ευνόησαν τη μετάβαση της καταιγίδας σε υβριδικό κυκλώνα, με θερμό θερμικό πυρήνα στο κέντρο (κοινώς, μάτι του κυκλώνα). Η θύελλα κινήθηκε προς τα βορειοανατολικά προς την Ελλάδα, ενώ γινόταν βαθμιαία εντονότερη και αναπτύσσοντας χαρακτηριστικά τροπικού κυκλώνα. Στις 29 Σεπτεμβρίου, η καταιγίδα μπήκε στη ξηρά στην Πελοπόννησο δυτικά της Καλαμάτας, όπου αναφέρθηκε ελάχιστη κεντρική πίεση 989.3 mbar.[5] Τα ανεπίσημα ονόματα περιλαμβάνουν τα Ξενοφών και Ζορμπάς.[6][7][8][9]

Κατά τη διάρκεια της φάσης σχηματισμού, η καταιγίδα προκάλεσε πλημμύρες στην Τυνησία και τη Λιβύη, καθώς πυροδότησε ακραίες βροχοπτώσεις της τάξης των 200 χιλιοστών την ώρα. Οι πλημμύρες σκότωσαν τέσσερις ανθρώπους στην Τυνησία, ενώ παράλληλα προκάλεσαν σοβαρές ζημιές σε σπίτια, δρόμους και χωράφια. Η κυβέρνηση της Τυνησίας δεσμεύτηκε οικονομική βοήθεια σε κατοίκους των οποίων τα σπίτια υπέστησαν ζημιές.[10][11]

Πριν την άφιξη της καταιγίδας στην Ελλάδα, η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία εξέδωσε επείγον δελτίο επιδείνωσης καιρού. Πολλές πτήσεις ακυρώθηκαν και τα σχολεία έκλεισαν.[12] Τα παράκτια νησιά Στροφάδες και Ρόδος ανέφεραν δυνατούς ανέμους κατά τη διάρκεια της διαδρομής της καταιγίδας. Ένας ιδιωτικός μετεωρολογικός σταθμός στον Βουτσάρα μέτρησε ριπές ανέμου 105 χιλιομέτρων την ώρα, δηλαδή 11 Μποφόρ. Η καταιγίδα προκάλεσε ένα υδάτινο ρεύμα πλημμύρας που εισχώρησε στην ξηρά.[5] Οι άνεμοι στην Αθήνα χτύπησαν δέντρα και καλώδια μεταφοράς ενέργειας. Ένα πεσμένο δέντρο κατέστρεψε τη στέγη ενός σχολείου στη δυτική Αθήνα.[12] Αρκετοί δρόμοι έκλεισαν λόγω πλημμυρών.[9] Στα Ιωάννινα, η καταιγίδα προκάλεσε ζημιές στο μιναρέ στη κορυφή του Τζαμιού Ασλάν Πασά, το οποίο χρονολογείται από το 1614.[7]

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Angela Fritz (16 November 2017). «This is what’s behind the dramatic, deadly flooding in Greece». Washington Post. https://www.washingtonpost.com/news/capital-weather-gang/wp/2017/11/16/this-is-whats-behind-the-dramatic-deadly-flooding-in-greece/. Ανακτήθηκε στις 17 November 2017. 
  2. «Miscellaneous Images». Met Office. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις September 29, 2007. Ανακτήθηκε στις 21 November 2015. 
  3. Nastos P.T.; Karavana-Papadimou K.; Matsangouras I.T. (5 September 2015). «Tropical-like Cyclones in the Mediterranean: Impacts and Composite Daily Means and Anomalies of Synoptic Conditions» (PDF). University of Athens. Ανακτήθηκε στις 22 November 2017. 
  4. Sarah Fecht (22 November 2017). «What we know about medicanes—hurricane-like storms in the Mediterranean». Phys.org. Ανακτήθηκε στις 23 November 2017. 
  5. 5,0 5,1 Jeff Masters (September 29, 2018). «Tropical Storm-Like Medicane Hits Greece». Weather Underground. Ανακτήθηκε στις September 29, 2018. 
  6. «Αυτός είναι ο "Ξενοφών"! Εντυπωσιακή δορυφορική εικόνα της NASA!». AlfaVita. 29 Σεπτεμβρίου 2018. http://www.alfavita.gr/arthron/kosmos/koinonia/aytos-einai-o-xenofon-entyposiaki-doryforiki-eikona-tis-nasa. 
  7. 7,0 7,1 «Xenophon Storm Could Turn into Mediterranean Hurricane, Meteo Warns». The National Herald. September 27, 2018. https://www.thenationalherald.com/214669/xenophon-storm-could-turn-into-mediterranean-hurricane-meteo-warns/. Ανακτήθηκε στις September 29, 2018. 
  8. «Storm Zorba bears down on Greece, Athens area also alerted». The Washington Post. Associated Press. September 28, 2018. https://www.washingtonpost.com/world/europe/powerful-storm-rolls-across-south-greece-outages-reported/2018/09/28/f312b35e-c2f4-11e8-9451-e878f96be19b_story.html?utm_term=.66ed3d5a4581. Ανακτήθηκε στις September 29, 2018. 
  9. 9,0 9,1 «Storm hits Greek capital with downpours, gale-force winds as it continues east». Kathimerini English Edition. September 29, 2018. http://www.ekathimerini.com/233110/article/ekathimerini/news/storm-hits-greek-capital-with-downpours-gale-force-winds-as-it-continues-east-live. Ανακτήθηκε στις September 29, 2018. 
  10. Jonathan Belles (September 29, 2018). «A Medicane Is Swirling in the Mediterranean Sea Into Greece: Here's What That Means». The Weather Channel. Ανακτήθηκε στις September 29, 2018. 
  11. «Tunisia floods kill at least 4, cause major damage». Associated Press. September 23, 2018. https://apnews.com/dfddd2fd48384414a4f66eba6fd94609. Ανακτήθηκε στις September 29, 2018. 
  12. 12,0 12,1 Elinda Labropoulou; Brandon Miller. «'Medicane', a rare, hurricane-like storm, is on track to hit Europe». CNN. https://www.cnn.com/2018/09/27/world/medicane-mediterranean-hurricane-europe-wxc/index.html. Ανακτήθηκε στις September 29, 2018. 

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]