Λευκός Πύργος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Λευκός Πύργος
White Tower of Thessaloniki (2007-06-15).jpg
Ο Λευκός Πύργος, σύμβολο της Θεσσαλονίκης
Λευκός Πύργος στον χάρτη: Ελλάδα
Λευκός Πύργος (Ελλάδα)
Γενικές πληροφορίες
Παλαιότερες ονομασίες Πύργος του Λέοντος,
Φρούριο της Καλαμαριάς,
Πύργος των Γενιτσάρων,
Πύργος του Αίματος
Διεύθυνση Λεωφόρος Νίκης
Τοποθεσία Λιμένας της Θεσσαλονίκης
40°37′35″N 22°56′55″E / 40.626335°N 22.948628°E / 40.626335; 22.948628Συντεταγμένες: 40°37′35″N 22°56′55″E / 40.626335°N 22.948628°E / 40.626335; 22.948628
Πόλη Θεσσαλονίκη
Χώρα Ελλάδα
Ημερομηνία λειτουργίας περ. 1450-1470
Είδος κτιρίου φρούριο
Χρήση μουσείο
Ιδιοκτήτης Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού
Διαστάσεις
Ύψος 33,9 m
Τεχνικές λεπτομέρειες
Διάμετρος 22,7 m
Περίμετρος 71,3 m
Όροφοι 6
Σχεδιασμός και κατασκευή
Αρχιτεκτονική Οθωμανική οχυρωματική
Αρχιτέκτονας Μιμάρ Σινάν
Ιστότοπος
http://www.lpth.gr/gr/

Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι οχυρωματικό έργο οθωμανικής[1][2][3][4] κατασκευής του 15ου αιώνα (χτίστηκε πιθανόν μεταξύ 1450-70). Σήμερα θεωρείται χαρακτηριστικό μνημείο της Θεσσαλονίκης και είναι ό,τι έχει σωθεί από την κατεδαφισμένη οθωμανική οχύρωση της πόλης[5]. Η σημερινή μορφή του πύργου αντικατέστησε βυζαντινή οχύρωση[6] του 12ου αιώνα, για να χρησιμοποιηθεί στη συνέχεια ως κατάλυμα φρουράς Γενίτσαρων και ως φυλακή θανατοποινιτών. Σήμερα λειτουργεί ως μουσείο[7] και είναι ένα από τα πιο γνωστά κτίσματα-σύμβολα πόλεων στην Ελλάδα. Έχει 6 ορόφους, 34 μέτρα ύψος και 70 μέτρα περίμετρο.

Ονομασίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην αρχή ονομαζόταν Πύργος του Λέοντος, όπως αναφέρει τουρκική επιγραφή του 1535-1536, η οποία υπήρχε στην είσοδό του εξωτερικού περιβόλου (τώρα κατεδαφισμένος) και η οποία μάλλον αναφερόταν στη χρονολογία κατασκευής του περιβόλου.[8] Από τον 17ο αιώνα και μετά ονομαζόταν ανεπίσημα Φρούριο της Καλαμαριάς/Kelemeriye Kal’asi και Πύργος των Γενιτσάρων. Μετά την διάλυση του τάγματος των Γενιτσάρων το 1826 αποκτά το όνομα Kanli-Kule, δηλαδή Πύργος του Αίματος λόγω των σφαγών των Γενιτσάρων. Το όνομα διατηρείται και μετά το 1826 λόγω της λειτουργίας του ως φυλακή μελλοθανάτων βαρυποινιτών και τόπο βασανιστηρίων, οι οποίοι συχνά εκτελούνταν από τους Γενιτσάρους γεμίζοντας με αίμα τους τοίχους.[8] Το σύγχρονο όνομά του φαίνεται να το πήρε όταν ένας Εβραίος κατάδικος, ο Nathan Guidili[9], τον ασβέστωσε με αντάλλαγμα την ελευθερία του, το 1891.[8] Μέχρι το 1912 ο χριστιανικός πληθυσμός συνεχίζει να τον αναφέρει Kanli-Kule[10], ενώ ο εβραϊκός υιοθετεί το Torre Blanca[11], που υιοθετούν και οι Τούρκοι ως Beyaz-Kule, δηλαδή Λευκός Πύργος. Άλλη εκδοχή, στηριγμένη στις έρευνες του Βασίλη Κ. Γούναρη πάνω σε βρετανικά αρχεία αναφέρει πως η σημερινή ονομασία του κτίσματος δόθηκε μεταξύ των ετών 1883 και 1884 μετά από απαίτηση του σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ Β΄ ή από πρωτοβουλία του βαλή της πόλης Γκαλίπ, ο οποίος για να πετύχει την αλλαγή του ονόματος επικαλέστηκε το όνομα του σουλτάνου. Σύμφωνα με τον γενικό πρόξενο της Σερβίας στο Λονδίνο, James George Cotton Minchin που επισκέφτηκε τη Θεσσαλονίκη το 1884 "όλοι οι ασπριστάδες της Θεσσαλονίκης δεν θα ξεπλύνουν το αθώο αίμα που χύθηκε εκεί".[12]

Μέσω του αρχείου της τοπικής εφημερίδας της Θεσσαλονίκης ο Φάρος της Μακεδονίας, ο Γούναρης προσδιορίζει το άσπρισμα αλλά και τη μετονομασία του κτιρίου από Kanli-Kule σε Beyaz-Kule κατά το καλοκαίρι του 1883. [12]

Ιστορία του Πύργου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την Τουρκοκρατία έγιναν προσθήκες και τροποποιήσεις στα τείχη της πόλης, στις οποίες εντάσσεται και ο Λευκός Πύργος, μαζί με το Επταπύργιο και τον Πύργο Τριγωνίου ( ο τελευταίος χρονολογείται κατά τον 16ο αιώνα ). Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς χτίστηκε, στη θέση προϋπάρχοντος βυζαντινού πύργου[6], ο οποίος συνέδεε το ανατολικό τμήμα της οχύρωσης της Θεσσαλονίκης (που σώζεται και σήμερα), με το θαλάσσιο (το οποίο κατεδαφίστηκε το 1867). Παλιότερα επικρατούσε η άποψη πως ήταν έργο των Βενετών αλλά πλέον η σύγχρονη ιστοριογραφία δέχεται το κτίσμα ως οθωμανικό.[1][2][3] Κατά μία εκδοχή, η χρονολογία κατασκευής του μνημείου τοποθετείται περί το 1450 με 1470, λίγα χρόνια μετά την άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Τούρκους (1430) και πρόκειται για ένα από τα πρωιμότερα δείγματα οθωμανικής οχυρωματικής που λαμβάνει υπόψη της το πυροβολικό.[13]

Αναμνηστική φωτογραφία του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα, επί οθωμανικής περιόδου
Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης το 1912.
Το τείχος (περίβολος) που τον περιέβαλλε κατεδαφίστηκε το 1917.
Διάδρομος στο εσωτερικό του Λευκού Πύργου

Έχει διατυπωθεί η υπόθεση πως αρχιτέκτονας του Πύργου ήταν ο φημισμένος Μιμάρ Σινάν, βάσει της ομοιότητας με ανάλογο πύργο στην Αυλώνα της Αλβανίας ο οποίος κτίστηκε τη δεκαετία του 1530. Χρονολόγηση κορμών ξύλου που χρησιμοποιήθηκαν στο Λευκό Πύργο έδειξε ότι κόπηκαν το έτος 1535 αλλά υπάρχει η πιθανότητα οι κορμοί να χρησιμοποιήθηκαν σε εκτεταμένη επισκευή του μνημείου. Όλα αυτά δείχνουν τις δυσκολίες στη χρονολόγηση μνημείων της οθωμανικής στρατιωτικής αρχιτεκτονικής της εποχής της Αναγέννησης.[14]

Γύρω από τον πύργο υπήρχε χαμηλός οκταγωνικός περίβολος (προτείχισμα) με τρεις επίσης οκταγωνικούς πύργους, το οποίο κατεδαφίστηκε στις αρχές του 20ου αι.[8] Ο περίβολος αυτός χρησίμευε κυρίως για να προστατεύει τον Πύργο από τη θάλασσα αλλά θεωρείται πιθανή η χρήση του και για την τοποθέτηση βαρέων πυροβόλων τα οποία θα έλεγχαν την ακτογραμμή και το λιμάνι.[15]

Νεότερη χρήση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1912 μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το μνημείο περιήλθε στην κυριότητα του ελληνικού δημοσίου και στην κορυφή του υψώθηκε η ελληνική σημαία με ιστό το κεντρικό κατάρτι, λάφυρο-τρόπαιο, από το βυθισμένο στον Θερμαϊκό, από το τορπιλλοβόλο Τ-11 του Νικολάου Βότση, τουρκικό θωρηκτό "Φετίχ-Μπουλέν"[16]. Το Ναυτικό, λόγω της καίριας θέσης της Θεσσαλονίκης και του Λευκού Πύργου, εγκατέστησε σταθμό ασυρμάτου τύπου σπινθήρα (spark transmitter) με κεραία τον ιστό της σημαίας του Λευκού Πύργου. Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Λευκός Πύργος στέγαζε το κέντρο διαβιβάσεων των Συμμάχων, ενώ το 1916 χρησιμοποίησαν έναν όροφό του για τη φύλαξη αρχαιοτήτων από αρχαιολογικές εργασίες στη ζώνη ευθύνης του βρετανικού εκστρατευτικού σώματος. Τα επόμενα χρόνια, μέχρι και το 1983, ο Λευκός Πύργος χρησιμοποιήθηκε ως χώρος εγκατάστασης της αεράμυνας της πόλης, ως εργαστήριο Μετεωρολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και και ως έδρα των συστημάτων Ναυτοπροσκόπων της πόλης.[8] Στις 25 Μαρτίου του 1927 ο πρωτοπόρος ραδιοφωνικός παραγωγός Χρίστος Τσιγγιρίδης (1877-1947) πραγματοποίησε την πρώτη του ραδιοφωνική εκπομπή με την κεραία του Ναυτικού που ήταν εγκατεστημένη στο κτίριο.[17][18]

Από το 1983 έως το 1985 η η εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων συντήρησε και αναστήλωσε το, εσωτερικά αλλοιωμένο από τις επεμβάσεις που προκλήθηκαν από τις διάφορες χρήσεις των νεώτερων χρόνων, μνημείο και το διαμόρφωσε ενόψει των εορτασμών για τα 2500 από την ίδρυση της Θεσσαλονίκης σε εκθεσιακό χώρο με σκοπό να στεγάσει μια μόνιμη έκθεση αφιερωμένη στη βυζαντινή ιστορική περίοδο της πόλης.[6]

Από το 1985 έως το 1994 λειτούργησε η μόνιμη έκθεση «Θεσσαλονίκη: Ιστορία και Τέχνη». Το 1994 άνοιξε το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού και τα εκθέματα άρχισαν να μεταφέρονται σταδιακά σε αυτό. Το 2001 παρουσιάστηκε στο Λευκό Πύργο η έκθεση «Καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο» στο πλαίσιο του δικτύου τριών εκθέσεων με το γενικό τίτλο «Ώρες Βυζαντίου, Έργα και Ημέρες στο Βυζάντιο».[8]

Το 2002 παρουσιάστηκε έκθεση έργων του ζωγράφου και συντηρητή αρχαιοτήτων Φώτη Ζαχαρίου με τον τίτλο «Άθως: Αποτυπώσεις και Μνήμες». Ανήκει διοικητικά στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού και από το 2006 λειτουργεί μόνιμα ως Μουσείο Πόλης της Θεσσαλονίκης. Από το 2008 στεγάζει μόνιμη έκθεση αφιερωμένη στην ιστορική διαδρομή της πόλης από την ίδρυση της μέχρι τη σύγχρονη εποχή.[19]

Δομικά χαρακτηριστικά του Λευκού Πύργου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Λευκός Πύργος είναι κυλινδρική κατασκευή με ύψος 33,9 μέτρα και διάμετρο 22,7 μέτρα. Έχει έξι ορόφους, οι οποίοι επικοινωνούν με εσωτερικό κλιμακοστάσιο, το οποίο ελίσσεται κοχλιωτά και σε επαφή με τον εξωτερικό τοίχο. Με αυτό τον τρόπο, σε κάθε όροφο υπάρχει μια κεντρική κυκλική αίθουσα διαμέτρου 8,5 μέτρων, με την οποία επικοινωνούν μικρότερα τετράπλευρα δωμάτια, ανοιγμένα στο πάχος του εξωτερικού τοίχου. Ο έκτος όροφος έχει μόνο κεντρική αίθουσα και έξω από αυτήν ένα δώμα με θέα του τοπίου γύρω από τον πύργο. Η ύπαρξη τουαλετών, τζακιών και αγωγών καπνού υποδηλώνει πως ο πύργος προοριζόταν όχι μόνο ως αμυντικό έργο αλλά και για στρατιωτικό κατάλυμα.[8]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 James D. Tracy - University of Minnesota. Center for Early Modern History (December 2009). City Walls: The Urban Enceinte in Global Perspective. Cambridge University Press, σελ. 305. ISBN 9780521124157. 
  2. 2,0 2,1 David Nicolle (Author), Adam Hook (Illustrator) (May 25, 2010). Ottoman Fortifications 1300-1710. Osprey Publishing, σελ. 19. ISBN 978-1846035036. 
  3. 3,0 3,1 Amy Eckert, Beth Reiber, George McDonald, Hana Mastrini, Olivia Edward, Jocelyn Auerbach, Tania Kollias, Ryan James, Darwin Porter, Naomi P. Kraus, Danforth Prince (10 Μαρ 2008). Frommer's Europe by Rail. John Wiley & Sons, σελ. 497. 
  4. Σελάνα Βροντή. «Το οθωμανικό παρελθόν της Θεσσαλονίκης». Εφημερίδα Καθημερινή. http://trans.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_taxgreece_1_11/06/2012_446342. Ανακτήθηκε στις 2012-07-19. 
  5. Manos Biris, Maro Kardamitsi-Adami (14 March 2005). Neoclassical Architecture In Greece. J. Paul Getty Museum, σελ. 188. ISBN 978-0892367757. 
  6. 6,0 6,1 6,2 Θεσσαλονίκη: Σταυροδρόμι ιδεών και ανθρώπων, Η πόλη στο μουσείο και στο χώρο: Πρακτικά. Αθήνα: ICOM - ICMAH. 1997, σελ. 88. ISBN 960-85867-4-7. 
  7. Μουσείο Λευκού Πύργου
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 Δ. Ναλμπάντης (2007).
  9. H ιστορία των Ισραηλιτών της Σαλονίκης, Γιοζέφ Νεχαμά - University Studio Press, 2000
  10. Ο Vitaliano Poselli της Θεσσαλονίκης, Ζωρζέττα Ποζέλλι - University Studio Press, 2002
  11. Ονοματοθεσία Οδών και Πλατειών, Ηλίας Πετρόπουλος
  12. 12,0 12,1 Βασίλης Κ. Γούναρης, «1884 εντός του Λευκού Πύργου: Το ζήτημα της μετονομασίας του Πύργου του Αίματος», Θεσσαλονικέων Πόλις, τομ. 1 (1997),σελ. 100-105
  13. Tracy (2000), σ. 305 και σημ. 55.
  14. Tracy (2000), σ. 306, σημ. 56.
  15. Tracy (2000), σ. 307.
  16. Εφημερίδα Μακεδονία, Επέτειος Απελευθέρωσης Θεσσαλονίκης, Κυριακή 24-10-2010, σελ.36-04.
  17. Αναστασιάδης, Γιώργος (1966). Ανεξάντλητη Πόλη : Θεσσαλονίκη 1917-1974. Θεσσαλονίκη: UNIVERCITY PRESS, σελ. 85. ISBN 960-12-0569-1. 
  18. «Ραδιοτηλεόραση». Τεύχος 891 σελίδα 38. 14-20 Μαρτίου 1987. 
  19. «Μουσείο Λευκού Πύργου». Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού. http://odysseus.culture.gr/h/1/gh151.jsp?obj_id=18701&theme_id=41. Ανακτήθηκε στις 3/8/2015. 

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Δ. Ναλμπάντης, Πληροφορίες για τον Λευκό Πύργο στην ιστοσελίδα του Υπουργείο Πολιτισμού), 2007. Ανακτήθηκε 15/10/2009.
  • Tracy, James D (2000). City Walls: The Urban Enceinte in Global Perspective, Cambridge University Press. ISBN 0521652219.
  • Γιοζέφ Νεχαμά (2000). "H ιστορία των Ισραηλιτών της Σαλονίκης", University Studio Press
  • Ζωρζέττα Ποζέλλι (2002). "Ο Vitaliano Poselli της Θεσσαλονίκης", University Studio Press
  • Ηλίας Πετρόπουλος (1995). "Η ονοματοθεσία οδών και πλατειών", Εκδόσεις Πατάκη

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Βασίλης Κ. Γούναρης, «1884 εντός του Λευκού Πύργου: Το ζήτημα της μετονομασίας του Πύργου του Αίματος», Θεσσαλονικέων Πόλις, τομ. 1 (1997),σελ. 100-105

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]