Καλαθοσφαίριση στους Ολυμπιακούς Αγώνες

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Καλαθοσφαίριση στους Ολυμπιακούς Αγώνες
Basketball pictogram.svg
Διοικητική αρχήFIBA
Αγωνίσματα4 (άνδρες: 2, γυναίκες: 2)
Αγώνες
  • 1896
  • 1900
  • 1904
  • 1908
  • 1912
  • 1920
Σημείωση: έτη αθλήματος επίδειξης με πλάγια

Ολυμπιονίκες

Η καλαθοσφαίριση εντάχθηκε στα ολυμπιακά αθλήματα της ανδρικής κατηγορίας κατά τους Αγώνες του Βερολίνου (1936) και από τότε βρίσκεται μόνιμα στο πρόγραμμα των Θερινών Ολυμπιακών Αγώνων. Νωρίτερα είχε παρουσιαστεί δύο φορές ως άθλημα επίδειξης, το 1904 και το 1924. Το γυναικείο τουρνουά προστέθηκε στους Αγώνες του Μόντρεαλ (1976). Διοργανώτρια αρχή είναι η Διεθνής Ομοσπονδία Καλαθοσφαίρισης (FIBA) σε συνεργασία με τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή.

Ιστορικές πληροφορίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η νίκη στους Ολυμπιακούς Αγώνες αποτελεί την υψηλότερη διάκριση για την καλαθοσφαίριση, ανώτερη ακόμα και από το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα, σε αντίθεση π.χ. με το ποδόσφαιρο, όπου το ολυμπιακό τουρνουά είναι υποβαθμισμένο συγκριτικά με το Μουντιάλ. Και τούτο διότι εξαρχής δεν υπήρχαν στο ολυμπιακό τουρνουά διαχωρισμοί βάσει ηλικίας ή είδους ενασχόλησης με το άθλημα, με εξαίρεση τους αθλητές του NBA, οι οποίοι ούτως ή άλλως δεν είχαν δικαίωμα συμμετοχής σε καμία διοργάνωση εθνικών ομάδων έως το 1991.

Κυρίαρχος του θεσμού στους άνδρες είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες με 14 χρυσά μετάλλια σε 18 διοργανώσεις - η ομάδα ολοκλήρωσε τα επτά πρώτα τουρνουά αήττητη, μολονότι απαρτιζόταν αποκλειστικά από παίκτες του κολλεγιακού και του ερασιτεχνικού πρωταθλήματος. Η μόνη δύναμη που απείλησε επί μακρόν τη μονοκρατορία των ΗΠΑ, ήταν η Σοβιετική Ένωση, δεν το κατάφερε όμως παρά σε δύο διοργανώσεις. Χρυσά μετάλλια έχουν κατακτήσει επίσης η Γιουγκοσλαβία και η Αργεντινή (από ένα).

Στις γυναίκες τα πράγματα ήταν αρχικά μοιρασμένα, με ΗΠΑ και ΕΣΣΔ να είναι ισοδύναμες στις πρώτες διοργανώσεις. Μετά όμως τη διάλυση της δεύτερης, οι ΗΠΑ κυριαρχούν στο θεσμό με πέντε συνεχόμενα χρυσά μετάλλια.

Διαδικασία πρόκρισης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στα πρώτα ολυμπιακά τουρνουά, τα κριτήρια συμμετοχής ήταν πολύ ελαστικά και ο αριθμός των συμμετεχόντων μεγάλος, σε σύγκριση με τα σημερινά δεδομένα. Λόγω και του χαμηλού - τότε - βαθμού διάδοσης του αθλήματος (μπάσκετ ανταγωνιστικού επιπέδου έπαιζαν μόνο οι αμερικανικές χώρες, το ανατολικό μπλοκ και η Μεσόγειος), ουσιαστικά αρκούσε η αίτηση συμμετοχής για να βρεθεί μια χώρα στους Ολυμπιακούς.

Το 1956 η FΙΒA όρισε για πρώτη φορά κλειστό αριθμό συμμετεχόντων (16 - μειώθηκε σε 12 το 1976). Παράλληλα ξεκίνησε να εφαρμόζει ένα μοντέλο πρόκρισης που ισχύει έως σήμερα με μικρές τροποποιήσεις:

  • Κάποιες χώρες συμμετέχουν αυτοδίκαια. Αρχικά ο αριθμός τους ήταν μεγάλος και περιελάμβανε - κατά περίσταση - τη διοργανώτρια χώρα, τις πρώτες θέσεις του προηγούμενου ολυμπιακού τουρνουά κ.ά. Στις πιο πρόσφατες διοργανώσεις, κατ' αυτόν τον τρόπο προκρίνονται μόνο δύο χώρες: η διοργανώτρια και η εν ενεργεία παγκόσμια πρωταθλήτρια (ή μόνο μία, εάν αυτές οι ιδιότητες ταυτίζονται, όπως π.χ. στους Αγώνες της Ατλάντας).
  • Οι περισσότερες θέσεις δίνονται στις ηπειρωτικές ζώνες και αυτές με τη σειρά τους τις μοιράζουν βάσει αποκλειστικά αγωνιστικών κριτηρίων. Αυτός ήταν ο κύριος λόγος που ξεκίνησε το Αφρικανικό, το Ασιατικό και το Ωκεανικό Πρωτάθλημα. Η Ευρώπη, αν και διέθετε ήδη πρωτάθλημα (Ευρωμπάσκετ), επέλεξε να διοργανώνει ειδικό προκριματικό τουρνουά έως το 1992 (έκτοτε τα εισιτήρια δίνονται μέσω του Ευρωμπάσκετ). Η Αμερική χρησιμοποιούσε ως κριτήριο το σχετικό τουρνουά των Παναμερικανικών Αγώνων, μέχρι να ξεκινήσει το αμιγώς μπασκετικό Αμερικανικό Πρωτάθλημα το 1980.
  • Αρκετές φορές (όχι όλες), αρχής γενομένης απ' το 1956, η FIBA έχει κρατήσει κάποια εισιτήρια «της τελευταίας στιγμής», τα οποία παραχωρεί στους νικητές του Προ-ολυμπιακού Τουρνουά. Αυτό διεξάγεται λίγες μέρες πριν από την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων, με τη συμμετοχή των επιλαχόντων των παραπάνω ηπειρωτικών διοργανώσεων.

Παρόμοιος είναι ο εκάστοτε τρόπος πρόκρισης στο γυναικείο τουρνουά, με τη διαφορά ότι σε αυτό συμμετείχαν αρχικά λιγότερες ομάδες. Ξεκίνησε με έξι, το 1988 ο αριθμός ανέβηκε στις οκτώ, ενώ από το 1996 καθιερώθηκε η συμμετοχή ίσου αριθμού με τους άνδρες (δώδεκα).

Διοργανώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στιγμιότυπο από τον ημιτελικό ΕΣΣΔ-ΗΠΑ των Ολυμπιακών της Σεούλ (1988): Οι Σοβιετικοί Σαμπόνις και Βολκόφ διεκδικούν το ριμπάουντ με τους Αμερικανούς Μάνινγκ και Ρόμπινσον.
Τουρνουά ανδρών Τουρνουά γυναικών
Gold medal icon.svg Silver medal icon.svg Bronze medal icon.svg Gold medal icon.svg Silver medal icon.svg Bronze medal icon.svg
 1936  Flag of the United States.svg ΗΠΑ Flag of Canada 1921.svg Καναδάς Flag of Mexico.svg Μεξικό Δεν ανήκε στα γυναικεία ολυμπιακά αθλήματα
1948 Flag of the United States.svg ΗΠΑ Flag of France.svg Γαλλία Flag of Brazil.svg Βραζιλία
1952 Flag of the United States.svg ΗΠΑ Flag of the Soviet Union.svg Σοβ. Ένωση Flag of Uruguay.svg Ουρουγουάη
1956 Flag of the United States.svg ΗΠΑ Flag of the Soviet Union.svg Σοβ. Ένωση Flag of Uruguay.svg Ουρουγουάη
1960 Flag of the United States.svg ΗΠΑ Flag of the Soviet Union.svg Σοβ. Ένωση Flag of Brazil.svg Βραζιλία
1964 Flag of the United States.svg ΗΠΑ Flag of the Soviet Union.svg Σοβ. Ένωση Flag of Brazil.svg Βραζιλία
1968 Flag of the United States.svg ΗΠΑ Civil ensign of SFR Yugoslavia.svg Γιουγκοσλαβία Flag of the Soviet Union.svg Σοβ. Ένωση
1972 Flag of the Soviet Union.svg Σοβ. Ένωση Flag of the United States.svg ΗΠΑ Flag of Cuba.svg Κούβα
1976 Flag of the United States.svg ΗΠΑ Civil ensign of SFR Yugoslavia.svg Γιουγκοσλαβία Flag of the Soviet Union.svg Σοβ. Ένωση the Soviet Union Σοβ. Ένωση Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ΗΠΑ Βουλγαρία Βουλγαρία
1980 Civil ensign of SFR Yugoslavia.svg Γιουγκοσλαβία Flag of Italy.svg Ιταλία Flag of the Soviet Union.svg Σοβ. Ένωση the Soviet Union Σοβ. Ένωση Βουλγαρία Βουλγαρία Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας Γιουγκοσλαβία
1984 Flag of the United States.svg ΗΠΑ Flag of Spain.svg Ισπανία Civil ensign of SFR Yugoslavia.svg Γιουγκοσλαβία Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ΗΠΑ Νότια Κορέα Νότια Κορέα Κίνα Κίνα
1988 Flag of the Soviet Union.svg Σοβ. Ένωση Civil ensign of SFR Yugoslavia.svg Γιουγκοσλαβία Flag of the United States.svg ΗΠΑ Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ΗΠΑ Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας Γιουγκοσλαβία the Soviet Union Σοβ. Ένωση
1992 Flag of the United States.svg ΗΠΑ Flag of Croatia.svg Κροατία Flag of Lithuania.svg Λιθουανία Olympic flag.svg Ενοπ. Ομάδα Κίνα Κίνα Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ΗΠΑ
1996 Flag of the United States.svg ΗΠΑ Flag of Serbia and Montenegro.svg Γιουγκοσλαβία Flag of Lithuania.svg Λιθουανία Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ΗΠΑ Βραζιλία Βραζιλία Αυστραλία Αυστραλία
2000 Flag of the United States.svg ΗΠΑ Flag of France.svg Γαλλία Flag of Lithuania.svg Λιθουανία Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ΗΠΑ Αυστραλία Αυστραλία Βραζιλία Βραζιλία
2004 Flag of Argentina.svg Αργεντινή Flag of Italy.svg Ιταλία Flag of the United States.svg ΗΠΑ Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ΗΠΑ Αυστραλία Αυστραλία Ρωσία Ρωσία
2008 Flag of the United States.svg ΗΠΑ Flag of Spain.svg Ισπανία Flag of Argentina.svg Αργεντινή Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ΗΠΑ Αυστραλία Αυστραλία Ρωσία Ρωσία
2012 Flag of the United States.svg ΗΠΑ Flag of Spain.svg Ισπανία Flag of Russian Federation.svg Ρωσία Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ΗΠΑ Γαλλία Γαλλία Αυστραλία Αυστραλία
2016 Flag of the United States.svg ΗΠΑ Flag of Serbia.svg Σερβία Flag of Spain.svg Ισπανία Flag of the United States.svg ΗΠΑ Flag of Spain.svg Ισπανία Flag of Serbia.svg Σερβία

Πίνακες μεταλλίων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

(τελευταία ενημέρωση: Λονδίνο 2012)

Συγκεντρωτικός
Χώρα Gold medal olympic.svg Silver medal olympic.svg Bronze medal olympic.svg ΣΥΝ
1. Flag of the United States.svg ΗΠΑ 21 2 3 26
2. Σοβιετική Ένωση α 4 4 4 12
3. Flag of Serbia and Montenegro.svg Γιουγκοσλαβία β 1 5 2 8
4. Αργεντινή 1 0 1 2
5. Olympic flag.svg Ενοπ. Ομάδα α 1 0 0 1
6. Αυστραλία 0 3 2 5
7. Ισπανία 0 3 0 3
Γαλλία 0 3 0 3
9. Ιταλία 0 2 0 2
10. Βραζιλία 0 1 4 5
11. Βουλγαρία 0 1 1 2
Κίνα 0 1 1 2
13. Καναδάς 0 1 0 1
Κροατία 0 1 0 1
Νότια Κορέα 0 1 0 1
16. Λιθουανία 0 0 3 3
17. Ρωσία 0 0 3 3
18. Ουρουγουάη 0 0 2 2
19. Κούβα 0 0 1 1
Μεξικό 0 0 1 1
Άνδρες
Ομάδα Gold medal olympic.svg Silver medal olympic.svg Bronze medal olympic.svg ΣΥΝ
Flag of the United States.svg ΗΠΑ 14 1 2 17
Flag of the Soviet Union.svg Σοβ. Ένωση 2 4 3 9
Civil ensign of SFR Yugoslavia.svg Γιουγκοσλαβία  
Flag of Serbia and Montenegro.svg Γιουγκοσλαβία
1 4 1 6
Flag of Argentina.svg Αργεντινή 1 0 1 2
Flag of Spain.svg Ισπανία 0 3 0 3
Flag of France.svg Γαλλία 0 2 0 2
Flag of Italy.svg Ιταλία 0 2 0 2
Flag of Croatia.svg Κροατία 0 1 0 1
Flag of Canada.svg Καναδάς 0 1 0 1
Flag of Lithuania.svg Λιθουανία 0 0 3 3
Flag of Brazil.svg Βραζιλία 0 0 3 3
Flag of Uruguay.svg Ουρουγουάη 0 0 2 2
Flag of Cuba.svg Κούβα 0 0 1 1
Flag of Mexico.svg Μεξικό 0 0 1 1
Flag of Russian Federation.svg Ρωσία 0 0 1 1
Γυναίκες
Ομάδα Gold medal olympic.svg Silver medal olympic.svg Bronze medal olympic.svg ΣΥΝ
Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ΗΠΑ 7 1 1 9
the Soviet Union Σοβ. Ένωση 2 0 1 3
Olympic flag.svg Ενοπ. Ομάδα 1 0 0 1
Αυστραλία Αυστραλία 0 3 2 5
Βουλγαρία Βουλγαρία 0 1 1 2
Βραζιλία Βραζιλία 0 1 1 2
Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας Γιουγκοσλαβία   0 1 1 2
Κίνα Κίνα 0 1 1 2
Γαλλία Γαλλία 0 1 0 1
Νότια Κορέα Νότια Κορέα 0 1 0 1
Ρωσία Ρωσία 0 0 2 2


α Η ΔΟΕ θεωρεί τη Σοβιετική Ένωση και την Ενοποιημένη Ομάδα ως διαφορετικές ομάδες.
β Η ΔΟΕ θεωρεί την Ο.Δ. Γιουγκοσλαβίας ως συνέχεια της Σ.Ο.Δ. Γιουγκοσλαβίας.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • «Οι Ολυμπιονίκες 1896-1980», εκδ. Χρυσός Τύπος ΑΕ, 1980, σελ. 40-41.