Χριστιανική ανακατάκτηση της Ιβηρικής χερσονήσου

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Σκηνή από μάχη της Ανακατάκτησης από την ποιητική συλογή «Ύμνοι της Παναγίας» της εποχής του Αλφόνσου του Σοφού.
Ισπανία

Έμβλημα της Ισπανίας

Προϊστορική Ιβηρία
Αρχαία Ιβηρία

Μεσαιωνική Ισπανία

Νεότερη εποχή

Σύγχρονη εποχή

Θέματα
Οικονομική Ιστορία
Στρατιωτική Ιστορία

Η Χριστιανική Ανακατάκτηση της Ιβηρικής χερσονήσου[1] ή Reconquista ονομάζεται η διαδικασία κατάκτησης των μουσουλμανικών εδαφών της χερσονήσου από τα χριστιανικά βασίλεια του βορρά. Η έναρξή της ορίζεται παραδοσιακά στην επιτυχημένη εξέγερση του γότθου ευγενή Πελάγιου το 718 εναντίον της μουσουλμανικής φρουράς των Αστουριών και το τέλος της το 1492 με την κατάλυση του ναζαρινού εμιράτου της Γρανάδας από τα στρατεύματα της Καστίλης.[2]

Η Ανακατάκτηση χαρακτήρισε σε μεγάλο βαθμό την ιστορία της Ισπανίας και της Πορτογαλίας μα και όλων των πληθυσμών που έζησαν στην Ιβηρική μέχρι το τέλος του 17ου αιώνα. Η πολλάκις ανταγωνιστική επέκταση των χριστιανικών βασιλείων καθόρισε την ανάπτυξη ξεχωριστών μορφών διοίκησης, γλωσσών, εθνικών ταυτοτήτων και νόμων που εν πολλοίς χαρακτηρίζουν την Ισπανία μέχρι σήμερα. Παράλληλα στην Ανακατάκτηση εντάσσεται ένα ευρύ φάσμα πολιτισμικών στοιχείων και πρακτικών όπως τον εποικισμό των σταδιακά κατακτούμενων εδαφών από την πλευρά των χριστιανών ή την επικοινωνία και την αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων κοινοτήτων (π.χ. μοζάραβες).

Πολεμική γύρω από τον όρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γενικότερα υφίστανται διάφορες πολεμικές γύρω από τον όρο. Η ίδια η ιδέα της Ανακατάκτησης προέκυψε αρκετά αργότερα από τη στιγμή που αυτή είχε εκ των πραγμάτων ξεκινήσει. Τα βασίλεια που προέκυψαν στην κανταβρική οροσειρά βρήκαν στον όρο αυτό μια εύκολη σύνδεσή τους με το βησιγοτθικό παρελθόν της Ιβηρικής[2] και ένα επιχείρημα υπέρ της συνέχειας του Βησιγοτθικού βασιλείου που φέρονταν να ενσαρκώνουν αρχικά η Λεόν και μετέπειτα η Καστίλη μέσω μιας μυθοποιημένης Αστούριας. Ωστόσο, παρά την όποια ιστορική του ανακρίβεια, ο όρος έχει διατηρηθεί σε πολλά ακαδημαϊκά περιβάλλοντα, ως το όνομα που λαμβάνουν οι επτάμισι αυτοί αιώνες της ιστορίας της Ιβηρικής χερσονήσου, που σε καμιά περίπτωση δεν περιγράφουν μονάχα μια διαρκή επέκταση των χριστιανών του βορρά εις βάρος της Αλ-Άνταλους. Αντίθετα, τόσο στα πλαίσια των χριστιανικών βασιλείων, όσο και στα πλαίσια των μουσουλμανικών κρατών, οι εσωτερικές έριδες και ανταγωνισμοί εναλλάσσονταν τακτικά με συμφωνίες και στρατιωτικές συμμαχίες με τους αλλόπιστους και ευρείς περιόδους ειρηνικής συνύπαρξης.[3]

Περιοδικοποίηση της Ανακατάκτησης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χρονολογικά η Ανακατάκτηση χωρίζεται σε τρεις μεγάλες περιόδους:[3]

Η πρώτη περιλαμβάνει τους τρεις πρώτους αιώνες (8ο, 9ο και 10ο) κατά τη διάρκεια των οποίων οι χριστιανικοί πυρήνες στον βορρά προσπαθούν να επιβιώσουν κάτω από την πίεση αρχικά του Εμιράτου κι έπειτα του Χαλιφάτου της Κόρδοβας. Στα Κανταβρικά όρη σχηματίζεται το Βασίλειο των Αστουριών, που το 910 μετονομάζεται σε βασίλειο της Λεόν, και επεκτείνεται στην Γαλικία και τη Χώρα των Βάσκων, όπου συνορεύει με το αναδυόμενο Βασίλειο της Παμπλόνα. Στα δυτικά, στα πλαίσια της Ισπανικής Μαρκίας στα Πυρηναία, ο Καρλομάγνος ιδρύει διάφορες κομητείες μεταξύ των οποίων και αυτές της Βαρκελώνης και της Αραγώνας.

Η δεύτερη περίοδος εμφανίζει μια μεγαλύτερη ισορροπία μεταξύ των χριστιανών και των μουσουλμάνων. Κατά τον 11ο, 12ο και 13ο αιώνα, λόγω της αποδιάρθρωσης του Χαλιφάτου σε βασίλεια τάιφα, δίνεται η δυνατότητα επέκτασης στους χριστιανούς. Το Βασίλειο της Παμπλόνα αναδεικνύεται ως το ισχυρότερο κράτος για μερικά χρόνια αλλά υποτάσσεται στα επεκτεινόμενα βασίλεια της Καστίλης στα δυτικά και της Αραγώνας στα ανατολικά. Η Λεόν συνεχίζει να είναι η κυρίαρχη δύναμη στη δύση· το 1139 γεννιέται στις ατλαντικές της επαρχίες το Βασίλειο της Πορτογαλίας. Στη μεσογειακή ακτή, η Κομητεία της Βαρκελώνης ανεξαρτητοποιείται από την όποια φραγκική εξουσία και ενσωματώνει σταδιακά τις υπόλοιπες καταλανικές κομητείες. Το 1164 δημιουργείται από την ένωσή της με το Βασίλειο της Αραγώνας το ομώνυμο Στέμμα. Οι εισβολές των Αλμοαδών και των Αλμοραβιδών από την Βόρειο Αφρική σταματούν για λίγο την ολική κατάρρευση της Αλ-Άνταλους.

Η τρίτη και τελευταία περίοδος ξεκινάει με την μάχη στις Νάβας δε Τολόσα το 1212. Τελευταίο μουσουλμανικό κράτος της Ιβηρικής απομένει το Εμιράτο της Γρανάδας στο νότο. Είναι η εποχή των δύο μεγάλων κατακτητών, του Φερδινάνδου Γ΄ της Καστίλης και του Ιακώβου Α΄ της Αραγώνας. Η Πορτογαλία έχει ήδη φτάσει στη νότια σημερινή της ακτή· η Καστίλη μάχεται για να ελέγξει τα στενά του Γιβραλτάρ και η Αραγώνα κατακτά τη Βαλένθια και τις Βαλεαρίδες και στρέφει την προσοχή της προς τη Μεσόγειο. Η Καστίλη, μόνη παίκτρια στη σκακιέρα της Ανακατάκτησης, ενσωματώνει το Εμιράτο της Γρανάδας το 1492.

Παραπομπές και σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Με αυτόν τον τρόπο αποδίδεται ο όρος Reconquista των ισπανικών και των πορτογαλικών. Πολλάκις στην βιβλιογραφία εμφανίζεται είτε ως Ρεκονκίστα είτε δίχως καν μετάφραση.
  2. 2,0 2,1 López και Davalillo 2000: 89.
  3. 3,0 3,1 López και Davalillo 2000: 90.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Francisco García Fitz, «La Reconquista: un estado de la cuestión», Clio & Crimen. Revista del Centro de Historia del Crimen de Durango, n.º 6, 2009, págs. 142-215.
  • López, Julio και Larrea, Davalillo (2000), Atlas histórico de España y Portugal, Sintesis, Μαδρίτη.