Κομητεία της Βαρκελώνης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Κομητεία της Βαρκελώνης
Comtat de Barcelona
897 — 1162

Χάρτης
Οι μεσαιωνικές καταλανικές κομητείες και η εξάπλωσή τους.

Πρωτεύουσα Βαρκελώνη
Γλώσσες Λατινικά, ρομανική διάλεκτος της Καταλονίας, Καταλανικά
Πολίτευμα
Κομητεία

Σημερινά κράτη Ισπανία, Γαλλία

Η Κομητεία της Βαρκελώνης (στα λατινικά Barcinonensis Comitatus[1], στα καταλανικά Comtat de Barcelona) ήταν μία από τις κομητείες που δημιουργήθηκαν από τους Φράγκους στα πλαίσια της λεγόμενης Ισπανικής Μαρκιωνίας μεταξύ 752 και 801. Αρχικά περιελάμβανε την σημερινή μητροπολιτική περιοχή της Βαρκελώνης, και τις σύγχρονες κομητείες του Μαρέζμε, του Μπαλιές και του Πενεδές αλλά σταδιακά έφτασε να κατέχει το μεγαλύτερο μέρος των εδαφών της σημερινής Καταλονίας. Μετά την αυτονόμησή της από την κεντρική φραγκική εξουσία στα τέλη του 9ου αιώνα, ανελίχθηκε σε κυρίαρχη δύναμη της μεσαιωνικής Ιβηρικής χερσονήσου, απέκτησε δυναστικά ερείσματα στην Οξιτανία και ανέδειξε μια πολύ ισχυρή δυναστεία που μετά την ένωσή της με το Βασίλειο της Αραγώνας, θα έφερε το Στέμμα της Αραγώνας μέχρι τις αρχές του 15ου αιώνα.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Απαρχές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η μεσαιωνική κομητεία της Βαρκελώνης γεννήθηκε εκ των πραγμάτων το 801, στο νοτιότερο σύνορο της λεγόμενης μαρκησίας της Γοτθίας, ονομασία που λάμβανε η πρώην βησιγοτθική επαρχία της Σεπτιμανίας που εντάχθηκε στο Φραγκικό βασίλειο μεταξύ 752 και 801. Η διαίρεση της Γοτθίας σε δύο μέρη από τον Κάρολο τον Φαλακρό το 865, ένα με πρωτεύουσα της Ναρμπόν και το άλλο με πρωτεύουσα τη Βαρκελώνη, είδε την πόλη να γίνεται έδρα μαρκησίων με πρώτο τον Μπερνάτ. Η κατάσταση αυτή δεν διατηρήθηκε για πολύ, καθώς με τον θάνατο του Λουδοβίκου του Τραυλού το 878, ο κόμης της Βαρκελώνης (ονομασία που αποδίδονταν στον ελεγχόμενο από τον φράγκο μονάρχη κύριο της Βαρκελώνης) Βιλφρέδος ο Τριχωτός κληροδότησε την κομητεία στους γιους του Βιλφρέδο Μπορέλ και Σουνιφρέδο δίχως επέμβαση εκ μέρους των Φράγκων. Η κομητεία της Βαρκελώνης εκείνη την στιγμή αυτονομήθηκε και έγινε κληρονομική, έδρα του νεοδημιουργηθέντος ομώνυμου Οίκου.

Ο βασικός γεωγραφικός πυρήνας της κομητείας της Βαρκελώνης άρχισε να διαμορφώνεται όταν ο Βιλφρέδος ο Τριχωτός ανακηρύχθηκε κόμης τόσο των κομητειών του Ουρζέλ και της Σερδάνια, όσο και της κομητείας της Ζιρόνα. Από αυτές τις τρεις, μόνο η τελευταία θα απορροφείτο από την κομητεία της Βαρκελώνης ενώ στα δυτικά της ο Βιλφρέδος θα δημιουργούσε την κομητεία της Οζόνα (περιοχή του Μπικ), επίσης ενταγμένη στην κομητεία της Βαρκελώνης.

Εδραίωση της Κομητείας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο 10ος κι ο 11ος αιώνας υπήρξαν η εποχή εδραίωσης της κομητείας. Επετεύχθη ο επικοισμός των έρημων εδαφών στα νότια σύνορά της (σύγχρονες κομητείες της Σεγάρα και του Πενεδές) και συνήφθησαν διπλωματικές σχέσεις με το Χαλιφάτο της Κόρδοβας. Οι εποχιακές επιδρομές ωστόσο των μουσουλμάνων στις χριστιανικές κτήσεις του βορρά της Ιβηρικής είχαν ως αποτέλεσμα την λεηλασία της Βαρκελώνης από τον Αλ Μανσούρ το 985. Αντίστοιχα, ο κόμης Ραϋμόνδος Μπορέλ έφερε εις πέρας το 1010 μια επιδρομή εναντίον της ίδιας της πρωτεύουσας του Χαλιφάτου.

Τον 11ο και 12ο αιώνα η κομητεία της Βαρκελώνης αρχίζει πλέον να πρωταγωνιστεί στην διαδικασία διαμόρφωσης μια φεουδαρχικής μοναρχίας. Οι κόμητες της Βαρκελώνης, παρότι μέχρι το 1162 δεν έφεραν τον τίτλο του βασιλιά, λειτουργούσαν ως εκ των πραγμάτων μονάρχες των φεουδαρχικών κομητειών τους. Αυτή η διαδικασία ξεκίνησε από την εποχή του Ραϋμόνδου Βερεγγάριου Α' (1035 - 1076). Υπό την αρχικά κοινή συμβασιλεία του Ραϋμόνδου Βερεγγάριου Β' (1076 - 1082) και Βερεγγάριου Ραϋμόνδου Β' (1076 - 1097), που κατέληξε σε δολοφονία του πρώτου κι εσωτερική αναρχία, η δύναμη της κομητείας υποχώρησε, για να επανέλθει με την βασιλεία του Ραϋμόνδου Βερεγγάριου Γ' (1097 - 1131). Αυτός βασίλεψε από το 1097 μέχρι το 1131 και πέτυχε την ενσωμάτωση των κομητειών της Μπεζαλού (1111) και της Σερδάνια (1117). Ο γάμος του με την Ντόλσα της Προβηγκίας το 1112 θα επεκτείνει την επιρροή της κομητείας της Βαρκελώνης και στην κομητεία της Προβηγκίας, κάνοντας πλέον ξεκάθαρα τις βλέψεις του Οίκου της Βαρκελώνης για δυναστική και πολιτική επέκταση στις Οξιτανικές περιοχές και βάζοντας τα θεμέλια των μελλοντικών τριβών με την Κομητεία της Τουλούζης.

Στα λοιπά μέτωπα κυριάρχησε ο ανταγωνισμός με το βασίλειο της Αραγώνας για την κατάκτηση των γειτονικών τους εδαφών που βρίσκονταν υπό μουσουλμανικό έλεγχο. Στο δυτικό μέτωπο, που είχε ως στόχο την κατάκτηση της Λιέιδα και της περιοχής της, ο Ραϋμόνδος Βερεγγάριος βοήθησε τον Ερμενγκόλ Στ’ του Ουρζέλ να κατακτήσει το 1105 την μελλοντική πρωτεύουσα της κομητείας του, Μπαλαγέ, αλλά απέτυχε το 1116 να κατακτήσει την Λιέιδα ενώ και το 1126 υπέστη μια σοβαρή ήττα από τους Αλμοραβίδες στη μάχη του Κορβίνς (Corbins).

Σημαντική λεπτομέρεια κι απόδειξη της σταθερά πλεόν ενωτικής συνείδησης του Οίκου της Βαρκελώνης είναι ότι στην εποχή του μαρτυρείται για πρώτη φορά ο όρος "Καταλανός", στο έργο του αρχιεπισκόπου της Νίκαιας Πέτρου Β' Liber Maiolichinus, που περιγράφει την μεικτή σταυροφορία Καταλανών και Πιζανών στις μουσουλμανικές κτήσεις της Μαγιόρκα και της Εϊβίσα, μεταξύ 1113 και 1115. Ο Ραϊμόνδος Βερεγγάριος Γ' αναφέρεται ως "Καταλανός κύριος" (dux Catalanensis) και "αρχηγός των καταλανικών στρατευμάτων" (rector Catalanicus hostes) ενώ οι άντρες του είναι "Καταλανοί και Χριστιανοί" (Christicolas Catalanensesque).

Η ένωση με το βασίλειο της Αραγωνίας κι η μετέπειτα εξέλιξη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το προσωπικό έμβλημα του Ραϋμόνδου Βερεγγάριου Δ' που κληρονομήθηκε από το σύνολο των εδαφών όπου βασίλευσαν μέλη του Οίκου της Βαρκελώνης.

Με τον γάμο του διαδόχου του Ραϊμόνδου Βερεγγάριου Γ', Ραϋμόνδου Βερεγγάριου Δ' με την κόρη του βασιλιά της Αραγωνίας Ραμίρο του Μοναχού, Πετρονίλα, διαμορφώθηκε το Στέμμα της Αραγώνας. Στα πλαίσιά της και ακολουθώντας ένα αποκεντρωμένο κι ομοσπονδιακό και όχι ενωτικό μοντέλο, ο τίτλος του Κόμη της Βαρκελώνης διατηρήθηκε από τους μονάρχες που έφεραν το στέμμα, σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα εδάφη που το αποτελούσαν. Μέχρι την Συμφωνία του Κάσπε το 1412 ο οίκος της Βαρκελώνης και το ίδιο το πριγκιπάτο της Καταλονίας (εννοώντας με αυτόν τον όρο όλες τις κτήσεις που ήταν συνδεδεμένες με την Κομητεία της Βαρκελώνης) διατήρησε τα σκήπτρα και την κυριαρχία του Στέμματος. Από εκείνη τη στιγμή όμως, ο τίτλος του Κόμη της Βαρκελώνης, όπως και όλοι οι λοιποί τίτλοι του Στέμματος, πέρασαν στα χέρια της καστιλιανικής δυναστείας των Τραστάμαρα, με πρώτον τον Φερδινάνδο Α´ της Αραγωνίας. Ο τίτλος απαλείφθηκε μετά τον πόλεμο της Ισπανικής Διαδοχής, οπότε και η Κομητεία παύει να αποτελεί μία ανεξάρτητη πολιτική οντότητα. Η ίδια η Καταλονία θα ξανααποτελούσε διακριτή πολιτική οντότητα με την Ένωση των Επαρχιών της Καταλονίας (1914-1925) και τους Καταστατικούς Χάρτες της καταλανικής αυτοδιοίκησης του 1932, 1979 και του 2006.

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα ... της Καταλανικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).