Μεγάλη Βρύση Ηρακλείου

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 35°8′0″N 25°1′13″E / 35.13333°N 25.02028°E / 35.13333; 25.02028

Μεγάλη Βρύση
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Μεγάλη Βρύση
Διοίκηση
Χώρα Ελλάδα
Δήμος Γόρτυνας
Γεωγραφία και στατιστική
Περιφερειακή ενότητα Ηρακλείου
Υψόμετρο 690
Πληθυσμός 624 (2011)

Η Μεγάλη Βρύση είναι χωριό του δήμου Γόρτυνας της Περιφερειακής Ενότητας Ηρακλείου στην Κρήτη, με 624 κατοίκους σύμφωνα με την απογραφή του 2011. Είναι κτισμένο σε υψόμετρο 620 μέτρων, με αμφιθεατρική θέα, 3 χιλιόμετρα ανατολικά της Αγίας Βαρβάρας. Στο παρελθόν ανήκε στην επαρχία Μονοφατσίου. Απέχει από το Ηράκλειο 31,2 χιλιόμετρα. Οι κάτοικοι ασχολούνται με την ελαιοκομία και με την αμπελοκαλλιέργεια, όπως επίσης με την κτηνοτροφία και με την ορνιθοτροφία. Από τη Μεγάλη Βρύση κατάγεται ο Π. Θεοδουλάκης, που ίδρυσε το Πανάνειο Νοσοκομείο στο Ηράκλειο το 1895. Στη Μάχη της Κρήτης πήραν μέρος πολλοί κάτοικοι του χωρίου με επικεφαλής τον Ιωάννη Μπαντουβά και τον καπεταν Ζαχαρια Δεσδενακη.

Στο χωριό βρίσκεται αιολικό πάρκο, το οποίο παράγει ρεύμα ισχύος 5 ΜW. Λειτουργούν νηπιαγωγείο και Δημοτικό Σχολείο. Στην κοινότητα της Μεγάλης Βρύσης ανήκει ο οικισμός Πρεβελιανά και Βωρού που σήμερα είναι ακατοίκητος. Στην περιοχή αυτή έγινε η εκπαίδευση των ανδρών της Ά ΕΟΚΑ το 1950. Παλαιότερες οικογένειες είναι οι Αρβανιτάκηδες, οι Δεσδενάκηδες, οι Αντωνακάκηδες, οι Αθανασάκηδες, οι Δασκαλάκηδες και οι Παπαδάκηδες.

Δ.δ. Μεγάλης Βρύσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο Δημοτικό διαμέρισμα του χωριού, που συστάθηκε με το Σχέδιο Καποδίστριας, υπήχθησαν και τα Πρεβελιανά, κτισμένα σε υψόμετρο 580 μ. και με 191 κατοίκους το 2001. Είναι παραδοσιακός οικισμός και αυτό διατηρείται στα σπίτια, που φαίνονται από τον κεντρικό δρόμο.

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το χωριό οφείλει την ονομασία του στη βρύση που βρίσκεται στο κέντρο του, η οποία άλλοτε ήταν πράγματι μεγάλη και παρείχε άφθονο νερό. Αναφέρεται στην επαρχία Μονοφατσίου κατά τις ενετικές απογραφές του 1577 (αναφέρεται ως Megalivrissi metochio), από τον Καστροφύλακα το 1583 με 71 κατοίκους, όπου αναφέρεται ως Megali Vrissi, και από τον Φραντσέσκο Μπαζιλικάτα το 1630. Επίσης, αναφέρεται και στην τούρκικη απογραφή του 1671 με 47 χαράτσα, ενώ με βάση την αιγυπτιακή απογραφή του 1834 αριθμούσε 27 οικογένειες (25 χριστιανικές και 2 τουρκικές). Το 1881 και το 1900 αποτελεί έδρα ομώνυμου Δήμου με 239 κατοίκους (227 Χριστιανούς και 12 Τούρκους) και με 307 άτομα αντίστοιχα. Από το 1928 ως το 1998, οπότε εντάχθηκε στο Δήμο Αγίας Βαρβάρας, αποτέλεσε κοινότητα. Στις προαναφερθείσες απογραφές από το 1834 και μετά αναφέρονται και τα Πρεβελιανά. Στην απογραφή του 1834 τα βρίσκουμε Περβελιανά, κάτι που διορθώνει ο Χουρμούζης Βυζάντιος, το 1842 , οπότε τα αναφέρει με το σημερινό όνομα. Το όνομα του μικρού οικισμού προέρχεται από το επίθετο των πρώτων οικιστών του, που ήταν Πρέβελης.

Πορεία πληθυσμού σύμφωνα με τις απογραφές:[1]

Απογραφή 1900 1920 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
Πληθυσμός 307 374 511 619 666 750 655 689 771 624

Εκκλησίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον οικισμό βρίσκονται οι εκκλησίες του Τιμίου Σταυρού,της Παναγίας Αλμυρής (Ανάληψη του Σωτήρα και της Γέννησής Παναγίας), των ισαποστόλων Κωνσταντίνου και Ελένης, της Αγίας Άννας, της Ζωοδόχου Πηγής, του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Νεκταρίου,της Αγίας Αναστασίας και του Αγίου Χαραλάμπου.

Η εκκλησία της Παναγίας της Αλμυρής κτίστηκε τους πρώτους Χριστιανικούς χρόνους κατά τον ερχομό στην Κρήτη του Αποστόλου Παύλου.[εκκρεμεί παραπομπή] Όταν βρέθηκε ναυαγός στα νότια παράλια της Κρήτης, άρχισε να διδάσκει τον Χριστιανισμό και είχε ως τόπο διαμονής και κεντρικό σημείο διδασκαλίας του τον χώρο που είναι χτισμένη η εκκλησία. Η διαμονή του και όλη η παρουσία του προκάλεσε την οργή του άρχοντα της Φαιστού, ο οποίος στέλνοντας τον γιο του κι επειδή ήθελε να απαλλαγεί από αυτόν του έθεσε όρο να χτυπήσει το ραβδί του και να βγει αλμυρό νερό. Έτσι κι έγινε, ο απόστολο Παύλος χτύπησε με το ραβδί του και βγήκε αλμυρό νερό . Τότε ο γιος του άρχοντα συγκλονισμένος από το συμβάν όπως και οι περίοικοι έζησε το υπόλοιπο της ζωής του σε μια σπηλιά ως ασκητής στο σημερινό εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής. Γύρω από την αλμυρή πηγή ο άρχοντας έκτισε την εκκλησία. Στην πηγή σήμερα βρίσκεται ένα πηγάδι, όπου κατά την διάρκεια της θείας λειτουργίας την ημέρα την Αναλήψεως, ημέρα που γιορτάζει η ιερά αυτή μονή, εμφανίζεται αγίασμα.

Μια άλλη εκκλησία, βυζαντινή, είναι της Αγίας Αναστασίας. Λέγεται ότι σε κάποιο σημείο της εκκλησίας έτρεχε αγιασμένο νερό, που όπως λέγεται όταν περνούσαν οι Τούρκοι σταματούσε να τρέχει. Επίσης υπάρχει η εκκλησία των Αγίων Δέκα Λέγεται ότι μια γυναίκα, είδε στο όνειρο της την ακριβή θέση που κτίστηκε η εκκλησία. Όταν άρχισαν να σκάβουν βρήκαν δυο τάφους Αγίων. Ο καθεδρικός ναός της Μεγάλης Βρύσης είναι η πιο παλιά εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου, που λέγεται ότι όποιος κλέφτης περνούσε από εκεί ακινητοποιούνταν μέχρι το πρωί, που τον έβλεπε ο κόσμος.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Σπανάκης, Στέργιος (1993). Πόλεις και χωριά της Κρήτης στο πέρασμα των αιώνων, τόμος Β. Ηράκλειο: Γραφικές Τέχνες Γ. Δετοράκης, σελ. 520-1. 

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Το Ηράκλειον και ο Νομός του, έκδοση Νομαρχίας Ηρακλείου.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]