Κυριάκι Βοιωτίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Κυριάκι)
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 38°21′14″N 22°47′16″E / 38.35389°N 22.78778°E / 38.35389; 22.78778

Κυριάκι
Άποψη του Κυριακίου
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Κυριάκι
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΔήμοςΛεβαδέων
Γεωγραφία και στατιστική
Περιφερειακή ενότηταΒοιωτίας
Υψόμετρο760
Πληθυσμός2.185 (2011)
Ταχ. κωδ.320 06
Τηλ. κωδ.22670
Ιστότοπος Κοινοτικού Διαμερίσματος Κυριακίου

Το Κυριάκι είναι ορεινό χωριό του Νομού Βοιωτίας. Είναι χτισμένο σε υψόμετρο 760 μέτρων στις βορειοδυτικές πλαγιές του Ελικώνα. Το Κυριάκι αποτελεί δημοτική ενότητα του Δήμου Λεβαδέων με πέντε οικισμούς και ο πληθυσμός του είναι 2.185 κάτοικοι (απογραφή του 2011).

Διοικητικές μεταβολές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Κυριάκι μέχρι και την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους υπαγόταν στην Φωκίδα. Η Λιβαδειά ήταν ακριβώς το σύνορο Φωκίδος και Βοιωτίας. Οι ανάγκες της δημιουργίας της επαρχίας Λιβαδειάς δια την μικρή κώμη Λιβαδειά πρωτεύουσα της επαρχίας οδήγησαν στην προσάρτησή του στο Νομό Βοιωτίας. Το ίδιο έγινε και με την Ι. Μ. Οσίου Λουκά την Αντίκυρα την Αράχοβα και άλλους οικισμούς.

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

H κοινότητα Κυριακίου

Το Κυριάκι απέχει 18 χιλ. περίπου από την Λειβαδιά, έδρα του ομώνυμου δήμου και πρωτεύουσα του νομού Βοιωτίας. Συνδέεται επίσης οδικώς με τα χωριά Στείρι και Αγία Άννα. Είναι περιτριγυρισμένο από δάσος κεφαλλονίτικης ελάτης. Παρά το μεγάλο του υψόμετρο βρίσκεται και πολύ κοντά στην θάλασσα καθώς απέχει λίγα χιλιόμετρα από τις βόρειες ακτές του Κορινθιακού κόλπου. Πολλά σημαδεμένα ορειβατικά μονοπάτια, Βυζαντινά και μεταβυζαντινά ξωκλήσια βρίσκονται διάσπαρτα στα γεωγραφικά του όρια. Το χειμώνα χιονίζει πολύ συχνά και σχεδόν 2 - 3 μήνες το χρόνο το χωριό είναι καλυμμένο από πολλά χιόνια.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρτης αρχαίας Φωκίδας

Αρχαία ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Κυριάκι βρίσκεται στο ίδιο χώρο που την αρχαιότητα βρισκόταν η Φωκική πόλη Φλυγόνιο με την ακρόπολη της το σημερινό Παλιόκαστρο. «Φλυγόνιον. Πόλις της Φωκίδος λέγεται και Φλυγονία. Ο πολίτης Φλυγόνιος και Φλυγονιεύς»[1].

Το Φλυγόνιο ήταν μία από τις πόλεις που κατέστρεψε ο Περσικός στρατός του Ξέρξη στο πέρασμά του από την Φωκίδα.[2] Καταστράφηκε επίσης και το 346 π.Χ.στον τρίτο ιερό πόλεμο από τον Φίλιππο Β΄ τον Μακεδόνα, μαζί με άλλες φωκικές πόλεις, εφαρμόζοντας την ποινή που επέβαλαν οι Αμφικτύονες των Δελφών στους Φωκείς, επειδή καλλιεργούσαν μέρος της κοιλάδας της Άμφισσας που θεωρείτο ότι ανήκε στο ιερό μαντείο, όπως αναφέρει ο αρχαίος περιηγητής Παυσανίας.

Νεότερη και πρόσφατη ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μνημείο πεσόντων
  • Την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, οι Κυριακιώτες [3] πολέμησαν στο πλευρό των οπλαρχηγών της Ρούμελης Διάκου, Μπούσγου και Οδυσσέα Ανδρούτσου.
  • Οι Κυριακιώτες συμμετέχουν στους Βαλκανικούς Πολέμους 1912-1913 και την Μικρασιατική καταστροφή 1921-1922.
  • Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο πολλοί Κυριακιώτες έδωσαν την ζωή τους στο έπος του 1940. Στην Κατοχή το Κυριάκι κάηκε τρεις φορές: Στις 25-5-1943 από τους Ιταλούς και στις 3-10-1943 και 26-4-1944 από τους Γερμανούς.

Κατά τον Εμφύλιο πόλεμο (1946 - 1949) η περιοχή ήταν θέατρο πολλών συγκρούσεων με μεγάλες καταστροφές.

Μνημείο πεσόντων

Ιστορία και τρόπος εγκατάστασης Αρβανιτών.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Oι Aρβανίτες/Αλβανοί εγκαταστάθηκαν στη Βοιωτία προς το τέλος της Βυζαντινής περιόδου, προερχόμενοι από τη Βόρεια Ήπειρο και την κεντρική Αλβανία πιο συγκεκριμένα, από τη φυλετική περιοχή των Τόσκηδων. Ειδικότερα, το μεγαλύτερο κύμα των Αρβανιτών/Αλβανών της Βοιωτίας βρέθηκαν στην περιοχή μέσω Θεσσαλομαγνησίας, όπου στο μεταξύ είχαν εξαπλωθεί οι Σέρβοι, ενώ άλλοι ήλθαν από την Άρτα και την Ακαρνανία μέσω Φωκίδας. Ουσιαστικά εγκαταστάθηκαν ως καλλιεργητές και πολεμιστές/στρατιώτες (stradioti) με την παραχώρηση τιμαρίων ή προνοιών (προνοιασμένοι) λόγω των υπηρεσιών που παρείχαν στους Δυτικούς κατακτητές. Συγκεκριμένα, έφτασαν στην περιοχή το 1383, έπειτα από πρόσκληση του Καταλανού δούκα των Αθηνών και της Υπάτης Ραμόν ντε Βιλανόβα.

Πάντως, φαίνεται ότι υπήρχαν και παλαιότερες εγκαταστάσεις Αρβανιτών/Αλβανών στη Βοιωτία, όπως δηλώνουν τα αρβανίτικα τοπωνύμια Κάπραινα (=Ζαρκαδού) για τη Χαιρώνεια και Σκριπού (=Αλμυρός) για τον Ορχομενό, που αναφέρονται ήδη από το 13o αιώνα στο Χρονικό του Μορέως και σε άλλες πηγές. Οι κυρίαρχοι πρόσφεραν στους Αρβανίτες, έναντι των στρατιωτικών υπηρεσιών τους, γεωργική και κτηνοτροφική γη και απαλλαγή από τη φορολογία επί ένα χρονικό διάστημα.

Η διαδικασία και ο τρόπος εγκατάστασής τους έχουν μελετηθεί από σημαντικoύς ιστορικούς και αρχαιoλόγους, όπως ο Ολλανδός Kiel και ο Άγγλος Bintliff. Οι Αρβανίτες εγκαταστάθηκαν αρχικά σε αμιγείς μικροοικισμούς, τις κατούνες (στη γλώσσα τους κατούντ σημαίνει χωριό), σε πεδινές και αργότερα σε ορεινές περιοχές (π.χ. Ελικώνας) στις παρυφές των χωριών. Κατόπιν, βαθμηδόν εισήλθαν και στους μεγαλύτερους οικισμούς-χωριά, που προϋπήρχαν στην πεδινή και ορεινή ζώνη.

Η αλβανική/αρβανίτικη εγκατάσταση στη Βοιωτία παρουσιάζει μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον και πρέπει να μελετηθεί εκτενέστερα, για να γίνει πλήρως κατανοητή η νεότερη ιστορία της Βοιωτίας.

Προσωπικότητες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προσωπικότητες που γεννήθηκαν στο Κυριάκι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προσωπικότητες που κατάγονται από το Κυριάκι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δημογραφικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το παλαιότερο στοιχείο για το Κυριάκι προέρχεται από το αναλυτικό απογραφικό οθωμανικό κατάστιχο (mufassal) TTD, nu. 35, Heg. 912 (1506) Başbakanlik Arsivi του 1506 με Αλβανικής εθνικότητας πληθυσμό, ενώ για το 2011 αναφέρεται ο πραγματικός πληθυσμός της απογραφής.

Χρονολογία Πληθ. Κυριακίου Πληθ. Άγ. Αθανασίου Πληθ. Καρυώτι Πληθ.Παναγίας Καλαμιώτισσας Πληθ.Ταρσoύ Σπίτια
1466 28
1506 24
1521 59
1835 539 [4]
1861 875 [5]
1879 1077
1889 619
1896 1109
1907 1315
1920 1559
1928 1441
1940 1437
1951 2015
1961 2123
1971 1823 184 151 238
1981 2046 59 164 51
1991 2148 57 80 140 57
2001 2194 [6], (α/α 03620000) 15 72 91 48
2011 2.185 [7], (α/α 8266) 11 12 73 17

Αρβανίτικη γλώσσα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Κυριάκι είναι δίγλωσσο χωριό του οποίου οι κάτοικοι μιλούν τα Αρβανίτικα, παράλληλα με την ελληνική γλώσσα. Μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1960 τα αρβανίτικα ήταν η κύρια γλώσσα τους. Σήμερα η γλώσσα μιλιέται μόνο από τους μεγαλύτερους σε ηλικία κατοίκους. Οι γεννηθέντες στις δεκαετίες του 1970 την καταλαβαίνουν όταν την ομιλούν οι μεγαλύτεροι, αλλά δεν έχουν καλή ευχέρεια λόγου όταν την ομιλούν οι ίδιοι, ενώ οι νεότεροι δεν την ομιλούν και την καταλαβαίνουν ελάχιστοι. Η αρβανίτικη γλώσσα σήμερα συγκαταλέγεται στις απειλούμενες προς εξαφάνιση γλώσσες της Ευρώπης.

Αθλητισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Stephanus (Byzantinus), Wilhelm Xylander "De Urbibus". Εκδότης ex officina Oporiniana, 1568. σελ 305.
  2. Βικιθήκη, Παυσανία Ελλάδος περιήγησις/Φωκικά, Λοκρών Οζόλων τὰς δὲ αὐτῶν ἡ στρατιὰ καταπρήσασα ἡ μετὰ Ξέρξου γνωριμωτέρας ἐς τὸ Ἑλληνικὸν ἐποίησεν, Ἐρωχὸν καὶ Χαράδραν καὶ Ἀμφίκλειαν καὶ Νεῶνας καὶ Τεθρώνιον καὶ Δρυμαίαν. αἱ δὲ ἄλλαι πλήν γε δὴ Ἐλατείας τὰ πρότερα οὐκ ἐπιφανεῖς ἦσαν, Τραχίς τε ἡ Φωκικὴ καὶ Μεδεὼν ὁ Φωκικὸς καὶ Ἐχεδάμεια καὶ Ἄμβροσσος καὶ Λέδων καὶ Φλυγόνιον ἔτι καὶ Στῖρις.
  3. Οι Κυριακιώτες αγωνιστές του ΄21 ήταν οι στρατιώτες: Δαλιάννης Λουκάς, Κινέσας ή Κωνσταντίνου Αποστόλης, Κόλλιας Δημητράκης, Κουτός Λέοντος (μοναχός) Κώτσου Γιώργης, Λαζάρου Δήμος, Λαζάρου Λουκάς, Λαζάρου Νίκος, Οικονόμου Αλέξαντρος, Παπαδήμος Γιώργης (ιερέας), Πλατής Δημήτρης, Πούλος Κώστας, Πούλος Σπύρος, Τζαμάλας Αναστ. Παύλος.
  4. [1][νεκρός σύνδεσμος]
  5. Εθνικό ίδρυμα ερευνών, Εξέλιξη πληθυσμού επαρχίας Λιβαδειάς
  6. [2][νεκρός σύνδεσμος]
  7. [3]

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]