Εξέγερση της Βαρσοβίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Εξέγερση της Βαρσοβίας
Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος
Warszawa Powstanie 1944-08-04.jpg
Οι Θέσεις της Πολωνικής Εθνοφυλακής, με κόκκινο περίγραμμα, την 4η ημέρα (4 Αυγ 1944)
Χρονολογία 1 Αυγούστου – 2 Οκτωβρίου 1944 (2 μήνες και 1 ημέρα)
Τόπος Βαρσοβία
52°13′48″N 21°00′39″E / 52.23000°N 21.01083°E / 52.23000; 21.01083Συντεταγμένες: 52°13′48″N 21°00′39″E / 52.23000°N 21.01083°E / 52.23000; 21.01083
Αίτια Προέλαση Κόκκινου Στρατού και επικείμενη αποχώρηση γερμανικών στρατευμάτων Κατοχής
Στόχοι Απελευθέρωση Βαρσοβίας
Έκβαση

Νίκη Γερμανών

  • Καταστροφή της πόλης
Αντιμαχόμενοι

Flaga PPP.svg Armia Krajowa

  • Υποβοηθούμενη από
Flag of the United Kingdom.svg Βρετανική Βασιλική Αεροπορία και πολωνικές μοίρες (4 Αυγούστου – 21 Σεπτεμβρίου)
Flag of Poland.svg Πρώτος Πολωνικός Στρατός (από 14 Σεπτεμβρίου)
Flag of South Africa (1928-1994).svg Πολεμική Αεροπορία Ν. Αφρικής
Flag of the United States (1912-1959).svg Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ
(18 Σεπτεμβρίου μόνο)
Flag of the Soviet Union.svg Σοβιετική Πολεμική Αεροπορία (από 13 Σεπτεμβρίου)
Ηγετικά πρόσωπα
Ταντέους Κομορόφσκι
Ταντέους Πεουλζτίνσκυ
Αντόνι Κρούζιελ
Κάρολ Ζιέμσκι
Εντουαρντ Φάϊφερ
Λέοπολντ Οκουλίτσυ
Ζαν Μαζουρκίεβιτς
(Αιχμάλωτοι)
Ζίγκμουντ Μπέρλινγκ
Κονσταντίν Ροκοσόφσκυ
Βάλτερ Μόντελ
Νικολάους Φον Βόρμαν
Ράϊνερ Στάχελ
Έριχ φον ντεμ Μπαχ
Χάϊντς Ράϊνεφαρτ
Μπρόνισλαβ Καμίνσκι
Πέτρο Ντιατσένκο
Δυνάμεις
20.000 έως 49.000
13.000 έως 25.000
Απολογισμός

Πολωνική Αντίσταση: 16.000 νεκροί και αγνοούμενοι 5.000-6.000 τραυματίες
15.000 αιχμάλωτοι

1η Στρατιά Μπέρλινγκ:
5.660 συνολικές απώλειες
150.000-200.000 άμαχοι σκοτώθηκαν,
700.000 εκδιώχθηκαν από την πόλη.
Γερμανικές δυνάμεις:
2.000-9.000 νεκροί
0-7.000 αγνοούμενοι
9.000 τραυματίες
2.000 αιχμάλωτοι (οι μισοί απελευθερώθηκαν μετά το τέλος της εξέγερσης)
310 άρματα μάχης και τεθωρακισμένα οχήματα, 340 φορτηγά και αυτοκίνητα, 22 κανόνια πυροβολικού και ένα αεροσκάφος.
Τμήμα Πολωνών ανταρτών

Η εξέγερση της Βαρσοβίας (πολωνικά: powstanie warszawskie) ήταν ένοπλη σύγκρουση ανάμεσα στους αντάρτες της πολωνικής αντίστασης και τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η εξέγερση άρχισε την 1η Αυγούστου 1944, ως τμήμα γενικευμένων πολεμικών επιχειρήσεων στις πολωνικές περιοχές. Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε συγκρούσεις διάρκειας λίγων μόνο ημερών ως την απελευθέρωση από τις σοβιετικές δυνάμεις. Παρόλα αυτά η σοβιετική προέλαση σταμάτησε εκείνο το διάστημα, ενώ η πολωνική αντίσταση συνεχίστηκε για 63 ολόκληρες ημέρες ως την τελική παράδοση στους Γερμανούς στις 2 Οκτωβρίου[1].

Η εξέγερση της Βαρσοβίας θεωρείται ως η μεγαλύτερη επιχείρηση που διεξήγαγε αντιστασιακή οργάνωση κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου[2].

Ιστορικό[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η εξέγερση ξέσπασε δύο μέρες μετά την προσέγγιση των ανατολικών συνοικιών της Βαρσοβίας από την εμπροσθοφυλακή των σοβιετικών δυνάμεων και ενώ το ραδιόφωνο της Μόσχας καλούσε από μέρες τους κατοίκους της πόλης να πάρουν τα όπλα ώστε να διώξουν τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής[3][4].

Η εξέγερση οργανώθηκε από την αντιστασιακή οργάνωση του Στρατού της Πατρίδας (πολ: Armia Krajowa ή AK), ο οποίος διέθεσε για τον σκοπό αυτό στη Βαρσοβία περισσότερες από 600 ένοπλες ομάδες[5], που όμως είχαν κατά κανόνα ελλιπή οπλισμό[6]. Μετά τη γενίκευση της εξέγερσης, στις συγκρούσεις συμμετείχαν και ένοπλοι μικρότερων οργανώσεων, όπως της κομμουνιστικής Armia Ludowa (AL) και της υπερεθνικιστικής/ακροδεξιάς Narodowe Siły Zbrojne (NSZ)[7].

Οι κύριοι στόχοι των ανταρτών ήταν να τρέψουν τις γερμανικές δυνάμεις σε φυγή και εν συνεχεία να προσφέρουν υποστήριξη στο ανατολικό μέτωπο στον αγώνα κατά του Άξονα, καθώς και να απελευθερώσουν τη Βαρσοβία πριν από την άφιξη του σοβιετικού στρατού ώστε να αποφευχθεί το μεταπολεμικό πέρασμα της Πολωνίας υπό άμεση σοβιετική επιρροή[8].

Αρχικά, οι Πολωνοί κατέλαβαν θέσεις-κλειδιά της πόλης, αλλά η σοβιετική προέλαση σταμάτησε αμέσως στα προάστια της πόλης ως τα μέσα Σεπτεμβρίου. Εν τω μεταξύ, εντός της πόλης διαδραματίζονταν φονικές μάχες μεταξύ Γερμανών και Πολωνών.

Στις 16 Σεπτεμβρίου, οι σοβιετικές δυνάμεις κατέλαβαν τη συνοικία Πράγκα στην ανατολική όχθη του ποταμού Βιστούλα[9][10] και έφτασαν μόλις λίγα μέτρα από τις πολωνικές θέσεις, αλλά χαρακτηριστικά δεν προέλασαν περαιτέρω, αφήνοντας αστήρικτους τους αντάρτες που μάχονταν εντός της πόλης. Αντιθέτως, τμήματα της πολωνικής Στρατιάς Μπέρλινγκ (είχε δημιουργηθεί από την αναδοργάνωση των πολωνικών ενόπλων δυνάμεων που δρούσαν στη Σοβιετική Ένωση και προήλαυνε μαζί με τον Κόκκινο Στρατό) διέσχισαν τον Βιστούλα και ενίσχυσαν τους ομοεθνείς τους, μετρώντας όμως βαριές απώλειες[5][11][12].

Η αδράνεια των Σοβιετικών θεωρήθηκε πως ήταν αποτέλεσμα εντολής του Ιωσήφ Στάλιν[2][13], ο οποίος επιθυμούσε να αποτύχει η εξέγερση ώστε ο έλεγχος της Πολωνίας από την Σοβιετική Ένωση, μετά την επικείμενη υποχώρηση των Γερμανών, να είναι απόλυτος[14].

Μπροστά στο αδιέξοδο στο οποίο βρέθηκαν, οι Πολωνοί αντιστασιακοί συνθηκολόγησαν τελικά στις 2 Οκτωβρίου[5], μετά από 63 μέρες συγκρούσεων.

Απολογισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Απώλειες αντιμαχόμενων δυνάμεων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κατεστραμμένη Βαρσοβία, μετά την εξέγερση

Παρόλο που οι απώλειες δεν μπορούν να υπολογιστούν με ακρίβεια, έχει εκτιμηθεί ότι περίπου 16.000 Πολωνοί αντιστασιακοί έχασαν τη ζωή τους, 6.000 τραυματίστηκαν και 15.000 αιχμαλωτίστηκαν. Επιπλέον, οι συνολικές απώλειες της Στρατιάς Μπέρλινγκ ανήλθαν σε 5.660 άνδρες[11]. Παράλληλα, οι μαζικές σφαγές που πραγματοποίησαν οι γερμανικές δυνάμεις από κοινού με τους Ρώσους και Λευκορώσους συνεργάτες τους σε διάφορες συνοικίες της πόλης (κυρίως στην Οχότα και τη Βόλα[6][15]), αλλά και οι τυφλοί βομβαρδισμοί του γερμανικού πυροβολικού και της αεροπορίας[16] είχαν ως αποτέλεσμα να σκοτωθούν 150.000[1] με 200.000[2][13][17] άμαχοι.

Οι συνολικές απώλειες των γερμανικών δυνάμεων υπολογίζονται σε 20.000[5] με 26.000[13] νεκρούς, τραυματίες και αγνοούμενους.

Καταστροφή της Βαρσοβίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά τις οδομαχίες το 25% των κτιρίων της πόλης καταστράφηκε ολοσχερώς[11]. Μετά την κατάπνιξη της εξέγερσης, οι Γερμανοί - ακολουθώντας τους σχεδιασμούς του Αδόλφου Χίτλερ, όπως αυτοί είχαν εκφραστεί ήδη από το 1939, σύμφωνα με τους οποίους η Βαρσοβία είτε θα γινόταν κέντρο του «γερμανικού πολιτισμού» είτε θα ισοπεδωνόταν[18]- εκτόπισαν[1] τους εναπομείναντες κατοίκους και κατέστρεψαν[19] ένα επιπλέον 35% της πόλης[11], τετράγωνο προς τετράγωνο, αφού πρώτα λεηλάτησαν συστηματικά[20] τα δημόσια και ιδιωτικά κτίρια. Η συγεκριμένη ενέργεια δεν εξυπηρετούσε κάποιον στρατιωτικό σκοπό[21].

Υπολογίζοντας και τις καταστροφές που είχαν προηγηθεί της εξέγερσης και ιδιαίτερα κατά την εξέγερση του Γκέτο της Βαρσοβίας του 1943, συνολικά πάνω από το 85% της πόλης είχε καταστραφεί τον Ιανουάριο του 1945, όταν οι Σοβιετικοί εισήλθαν σε αυτή.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 1,2 Καλογρηάς, Βάιος (20 Φεβρουαρίου 2011). «Ο διπλός στόχος του πολωνικού «Στρατού της Πατρίδας»». kathimerini.gr. Η Καθημερινή. http://www.kathimerini.gr/419438/article/epikairothta/kosmos/o-diplos-stoxos-toy-polwnikoy-stratoy-ths-patridas. Ανακτήθηκε στις 22 Οκτωβρίου 2017. 
  2. 2,0 2,1 2,2 Davies, Norman (2007). Η Ευρώπη σε Πόλεμο. Η έναρξη, οι συγκρούσεις, οι ηγέτες και το τέλος του Φασισμού - 1939-1945. 2. Αθήνα: Ιωλκός, σελ. 511. 
  3. Kershaw, Ian (2016). Χίτλερ. Αθήνα: Μεταίχμιο, σελ. 883. 
  4. Davies, Norman (2001). Heart of Europe. The past in Poland's present. Oxford University Press, σελ. 67. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Davies, Norman (2005). God's playground. A History of Poland. 2. New York: Columbia University Press, σελ. 355. 
  6. 6,0 6,1 Davies (2005). σελ. 354.
  7. Forczyk, Robert (2009). Warsaw 1944. Poland's bid for freedom. Osprey Campaign Series. Osprey Publishing, σελ. 22, 47. 
  8. Forczyk (2009). σελ. 13.
  9. Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ (1965). Παγκόσμια Ιστορία. Χ (Ι1 - Ι2). Αθήνα: Μέλισσα, σελ. 478. 
  10. Mazower, Mark (2009). Η Αυτοκρατορία του Χίτλερ. Ναζιστική εξουσία στην κατοχική Ευρώπη. Αθήνα: Αλεξάνδρεια, σελ. 514. 
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 «FREQUENTLY ASKED QUESTIONS». Warsaw Uprising. warsawuprising.com. http://www.warsawuprising.com/faq.htm#Warsaw%20Uprising%20cost. Ανακτήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2017. 
  12. Forczyk (2009). σελ. 25.
  13. 13,0 13,1 13,2 Kershaw (2016). σελ. 883 - 884.
  14. Ferguson, Niall (2006). The War of the World. Twentieth-century Conflict and the Descent of the West. New York: The Penguin Press, σελ. 586. 
  15. Mazower (2009). σελ. 465.
  16. Davies (2007). σελ. 387 - 388.
  17. Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ (1965). Χ (Ι1 - Ι2), σελ. 543.
  18. Irving, David (2002). Hitler's War and the War Path. London: Focal Point Publications, σελ. 226. 
  19. Davies (2001). σελ. 68.
  20. Davies (2007). σελ. 553.
  21. Mazower (2009). σελ. 515.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Παγκόσμια Ιστορία. Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα, 1990. Τόμος Β'.

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]