Πέτρος Ρούσος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Πέτρος Ρούσος
Γέννηση 1908
Θάνατος 30  Ιουλίου 1992
Υπηκοότητα Ελλάδα
Ιδιότητα πολιτικός, δημοσιογράφος και συγγραφέας

Ο Πέτρος Ρούσος (πραγματικό όνομα Πέτρος Πολυχρονίδης, 1908 — 30 Ιουλίου 1992)[1] ήταν Έλληνας δημοσιογράφος και πολιτικός, ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ και διευθυντής του «Ριζοσπάστη». Κατά την διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, ανέλαβε το Υπουργείο Εξωτερικών στην Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση (ΠΔΚ).

Βιογραφικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πέτρος Ρούσος γεννήθηκε το 1908 (ως Πέτρος Πολυχρονίδης) στο παραθαλάσσιο χωριό Γάνος της Ανατολικής Θράκης, σήμερα στην Τουρκία. Όταν το χωριό του επλήγη από ισχυρό σεισμό, εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Οδησσό της Ρωσίας. Φοίτησε στην Ελληνική Εμπορική Σχολή της Οδησσού,[2] και ήρθε σε επαφή με τις ιδέες της Οκτωβριανής Επανάστασης, ασπαζόμενος την κομμουνιστική ιδεολογία.

Το 1923 εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα, στον Πειραιά, και προσχώρησε στην Ομοσπονδία Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας (ΟΚΝΕ). Το 1930 ανέλαβε γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής της ΟΚΝΕ. Το κομματικό του ψευδώνυμο ήταν «Υδραίος».

Ένταξη στο ΚΚΕ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την ΟΚΝΕ, έγινε μέλος και του ΚΚΕ. Αρχικά ήταν χαμηλόβαθμο στέλεχος του κόμματος, όμως με την άνοδο στην ηγεσία του Νίκου Ζαχαριάδη, το 1931, ανέβηκε ταχύτατα στην κομματική ιεραρχία. Χρημάτισε δημοσιογράφος, πολιτικός συντάκτης, αρχισυντάκτης και τελικά διευθυντής του «Ριζοσπάστη». Φοίτησε στις κομματικές σχολές KUTV (Κομμουνιστικό Πανεπιστήμιο Εργατών Ανατολής) στην Μόσχα και έγινε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης (ΚΚΣΕ).

Η άπταιστη γνώση της ρωσικής γλώσσας και η προσήλωσή του στις ιδέες του Μαρξισμού-Λενινισμού και της Κομμουνιστικής Διεθνούς αποτέλεσαν τα προσόντα για τον Ρούσο ώστε να χειρίζεται προνομιακά τις επαφές του ΚΚΕ με τη Σοβιετική πρεσβεία στην Αθήνα. Καθώς αρχικά ήταν σχετικά άγνωστο κομματικό στέλεχος χαμηλού προφίλ, δεν βρισκόταν στο στόχαστρο των διωκτικών αρχών, και αυτό του εξασφάλιζε μια σχετική ελευθερία κινήσεων. Αποτελούσε τον σύνδεσμο μεταξύ του ΚΚΕ και του ΚΚΣΕ και αρκετές φορές συμμετείχε σε αντιπροσωπείες του ΚΚΕ που ελάμβαναν μέρος στις εργασίες της Κομμουνιστικής Διεθνούς στη Μόσχα.

Εκλέχθηκε για πρώτη φορά μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ το 1935, στο 6ο Συνέδριο, με στήριξη και υπόδειξη του Ζαχαριάδη,[3] θέση που διατήρησε μέχρι το 1973, γινόμενος έτσι ένα από τα μακροβιότερα μέλη της ΚΕ στην ιστορία του κόμματος.

Μαζί με τον Γιάννη Ιωαννίδη αποτέλεσαν την έμπιστη κλειστή ομάδα του Νίκου Ζαχαριάδη στην ηγεσία του κόμματος προπολεμικά. Ήταν νυμφευμένος με την Χρύσα Χατζηβασιλείου, επίσης σημαντικό στέλεχος του ΚΚΕ, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής και αργότερα του Πολιτικού Γραφείου.

Δικτατορία Μεταξά - Κατοχή - Αντίσταση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την επιβολή της δικτατορίας του Μεταξά το 1936, ο Ρούσος πέρασε στην παρανομία και κατάφερε να αποφύγει την σύλληψη για δύο χρόνια. Τελικά συνελήφθη το 1938 στην Θεσσαλονίκη[4] μαζί με την σύζυγό του Χρύσα Χατζηβασιλείου και την Δόμνα Παπάζογλου και εκτοπίστηκε στην Κίμωλο. Στις 20 Απριλίου του 1941 απέδρασε μαζί με όλους τους κρατούμενους (36) της Κιμώλου[5] και κατέφυγε στην Αθήνα. Ήταν ένας από αυτούς που πέρασαν από τους κόλπους της Προσωρινής Διοίκησης του ΚΚΕ, η οποία αποτελούσε κατασκεύασμα του Μανιαδάκη, αλλά το αντιλήφθηκε έγκαιρα και κατήγγειλε τον ρόλο της.

Ο Πέτρος Ρούσος υπήρξε ένα από τα πρώτα στελέχη που τον Μάιο του 1941 ανέλαβαν την ανασύνταξη του ΚΚΕ συγκροτώντας την Νέα Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ που αρχικά είχε τρία μέλη, τον ίδιο, την Χρύσα Χατζηβασιλείου και τον Παντελή Καραγκίτση. Λίγο αργότερα η Νέα Κεντρική Επιτροπή στελεχώθηκε και με άλλα μέλη του ΚΚΕ που απέδρασαν από τους τόπους κράτησής τους. Επίσης βοήθησε και στην οργάνωση της Εθνικής Αντίστασης και του ΕΑΜ. Ήταν μέλος του Πολιτικού Γραφείου του κόμματος σε όλη τη διάρκεια της ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης και του εμφυλίου πολέμου.

Έλαβε μέρος, ως μέλος της αντιπροσωπείας του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, στις διαπραγματεύσεις των πολιτικών δυνάμεων στο Κάιρο τον Αύγουστο-Σεπτέμβριο του 1943, των ανταρτικών δυνάμεων στο Μυρόφυλλο-Πλάκα και στην ομώνυμη συμφωνία, καθώς και στην σύσκεψη και την συμφωνία του Λιβάνου, τον Μάιο του 1944, εκπροσωπώντας το ΚΚΕ. Για την υπογραφή του στην συμφωνία του Λιβάνου δέχθηκε αυστηρή κριτική από πολλά στελέχη του κόμματος (κατηγορήθηκε ότι τον ξεγέλασε και τον παγίδευσε ο Γεώργιος Παπανδρέου), φτάνοντας ακόμη και στους χαρακτηρισμούς της προδοσίας.

Ο ρόλος του Πέτρου Ρούσου στα Δεκεμβριανά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αμέσως μετά την Απελευθέρωση, ο Πέτρος Ρούσος ήταν υπεύθυνος για τις επαφές του ΚΚΕ με τους κομμουνιστές ηγέτες στην Ανατολική Ευρώπη. Τον Οκτώβριο του 1944, το ΚΚΕ μέσω του Ρούσου ζήτησε βοήθεια σε όπλα από το Κομμουνιστικό Κόμμα Βουλγαρίας. Στις 21 Οκτωβρίου 1944 ο Ρούσος ενημερώνεται σε απαντητική επιστολή από τον Βούλγαρο κομμουνιστή ηγέτη Δημητρώφ να μην περιμένουν βοήθεια με την αιτιολογία ότι δεν υπάρχουν όπλα, αλλά και λόγω διεθνών περιπλοκών.[6]

Λίγο πριν από το ξέσπασμα των Δεκεμβριανών, ο Πέτρος Ρούσος παίρνει εντολή από την ηγεσία του ΚΚΕ να πάει στην Βουλγαρία και εν συνεχεία στην Γιουγκοσλαβία για να διερευνήσει τις διαθέσεις του Γιουγκοσλάβου κομμουνιστή ηγέτη Τίτο, σε περίπτωση ένοπλης σύγκρουσης του ΕΑΜ με την κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου. Στο ταξίδι του προς τα βόρεια πέρασε από την Λαμία όπου βρισκόταν τότε το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ, και συναντήθηκε με τον Στέφανο Σαράφη. Σύμφωνα με μαρτυρία του Ρούσου,[7] ο Σαράφης ζήτησε την άδεια να χτυπήσει και να διαλύσει τις διάσπαρτες βρετανικές δυνάμεις εκτός Αθηνών. Ο Ρούσος του απάντησε ότι δεν είχε τέτοιες εντολές από την ηγεσία και η ενδεχόμενη σύγκρουση δεν συμπεριλάμβανε τους Βρετανούς, αλλά μόνον τις κυβερνητικές και «αντιδραστικές» δυνάμεις που υποστήριζαν την κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου.

Στις 7 Δεκεμβρίου κι ενώ οι μάχες στην Αθήνα είχαν ήδη αρχίσει, ο Ρούσος έφθασε στην Σόφια όπου έγινε θερμά δεκτός, και την ίδια μέρα απέστειλε τηλεγράφημα στον Δημητρώφ ο οποίος βρισκόταν στην Μόσχα για διαβουλεύσεις με τον Στάλιν, ζητώντας ηθική υποστήριξη, όπλα και τρόφιμα. Στις 9 Δεκεμβρίου ο Δημητρώφ απάντησε μεταφέροντας μήνυμα του Σοβιετικού υπουργού Εξωτερικών Μολότωφ που έλεγε ότι δεν μπορούν να βασίζονται σε δραστήρια ανάμειξη και βοήθεια από την Σοβιετική Ένωση.[8] Ο Ρούσος διαβίβασε το μήνυμα αυτό στην Αθήνα, στον Γιώργη Σιάντο. Τα Δεκεμβριανά έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του Ρούσου στην Σόφια και στο Βελιγράδι και αυτός γύρισε στην Αθήνα μετά την λήξη της στρατιωτικής σύγκρουσης.

Ο Πέτρος Ρούσος στον εμφύλιο και η στάση του μετά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην περίοδο του εμφυλίου πολέμου ο Ρούσος υπήρξε βασικός συνεργάτης του Ζαχαριάδη και συμμετείχε στην Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση (1947-49) ως υπουργός Εξωτερικών. Καταδικάστηκε δύο φορές ερήμην σε θάνατο από τα επίσημα ελληνικά δικαστήρια και, μετά την ήττα του ΔΣΕ το 1949, έζησε ως πολιτικός πρόσφυγας στις κομμουνιστικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης μέχρι και το 1974.

Ο Ρούσος μαζί με τον Γιάννη Ιωαννίδη ήταν επικεφαλής του κλιμακίου της ΚΕ του ΚΚΕ στο Βελιγράδι την περίοδο 1945-1948. Μετέβαινε τακτικά στο στρατόπεδο Μπούλκες στην Γιουγκοσλαβία για την κομματική καθοδήγηση της εκεί ελληνικής κοινότητας.

Όταν η Χρύσα Χατζηβασιλείου άσκησε κάποια κριτική στον Νίκο Ζαχαριάδη για την πολιτική γραμμή του κόμματος, στην 5η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ που συνήλθε στο Γράμμο στα τέλη Ιανουαρίου του 1949, ο Πέτρος Ρούσος διαχώρισε την θέση του από αυτή της γυναίκας του, και στήριξε τον Ζαχαριάδη.

Μετά την ήττα του ΔΣΕ ο Ρούσος ήταν ένας από αυτούς που στήριξαν τον Ζαχαριάδη στην κριτική που του άσκησαν μέλη του κόμματος για την στρατιωτική αποτυχία στον εμφύλιο.

Στην μετά τον Ζαχαριάδη εποχή συνέχισε να βρίσκεται στα ηγετικά κλιμάκια του κόμματος, χωρίς όμως να διαδραματίζει σημαίνοντα ρόλο. Στην διάσπαση του ΚΚΕ το 1968 τάχθηκε με την ορθόδοξη πτέρυγα του Κώστα Κολιγιάννη.

Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1974 και έζησε το υπόλοιπο της ζωής του στην Αθήνα. Πέθανε στις 30 Ιουλίου 1992, σε ηλικία 84 ετών.

Στοιχεία προσωπικότητας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ρούσος κατείχε άπταιστα την ρωσική και την τουρκική γλώσσα, ενώ μιλούσε επίσης αγγλικά και γαλλικά. Λόγω των στενών σχέσεών του με την Σοβιετική πρεσβεία, αναφέρεται συχνά ως πράκτορας (ή, έστω, συνεργάτης) των Σοβιετικών μυστικών υπηρεσιών, χωρίς πάντως να έχουν εμφανιστεί επίσημα τεκμήρια γι' αυτό.[9] Σε όλη του την πορεία διακρίθηκε για τον έντονο «κομματικό πατριωτισμό» του. Στις διπλωματικές διαπραγματεύσεις ήξερε να τηρεί την «γραμμή» που του είχαν δώσει, αλλά δυσκολευόταν και δίσταζε να λάβει πρωτοβουλίες, ενώ κατά την περίοδο του εμφυλίου υπήρξε απόλυτα πιστός στον Ζαχαριάδη.[9]

Συγγραφικό έργο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πέτρος Ρούσος άφησε αξιόλογο συγγραφικό έργο. Μερικές από τις εργασίες του είναι:

  • Μαρξισμός – Λενινισμός, η κοσμοθεωρία του προλεταριάτου, 1933.
  • Δημήτρης Γληνός (η πορεία του διανοητή-αγωνιστή της Νεοελληνικής Αναγέννησης) 1943.
  • Ζητήματα της Ιστορίας μας (διαμόρφωση του ελληνικού έθνους), 1955.
  • Βοήθημα νέας ιστορίας της Ελλάδας (Τουρκοκρατία-Βενετοκρατία), 1958.
  • Η Οχτωβριανή Επανάσταση και η Ελλάδα, 1967.
  • Της νιότης (αφηγήματα για τη νεολαία), 1972.
  • Η Μεγάλη Πενταετία, 1976.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1. Η Μεγάλη Πενταετία, Πέτρος Ρούσος, εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1976

2. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, Α' τόμος 1919-1949, εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2012

3. Ακτίνα Θ', Βασίλης Νεφελούδης, εκδόσεις Εστίας, Αθήνα 2007

4. Ο Εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα, Ιορντάν Μπάεφ, εκδ. Φιλίστωρ, Αθήνα, 1997

5. Ιστορία της Αντίστασης 1940-45, εκδόσεις Αυλός, Αθήνα 1979

6. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,τόμος ΙΣΤ, Εκδοτική ΑΘηνών, Αθήνα 2000

7. Επανάστασις και Ήττα, (Ιστορία του ΚΚΕ 1918-1949), Δημ. Γ. Κούσουλας, Εκδόσεις Ιω. Καμπανά, Αθήναι 1971

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Rulers
  2. Πέτρος Ρούσος, Η Μεγάλη Πενταετία (1976), προλογικό σημείωμα
  3. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, Α' Τόμος (2012), σελ.284-286
  4. Βασίλης Νεφελούδης, Ακτίνα Θ' (2007), σελ. 167
  5. Ιστορία της Αντίστασης 1940-45 (1979), σελ.201
  6. Ιορντάν Μπάεφ (1997), σελ.77-78 όπου έκθεση του Πέτρου Ρούσου προς τη βουλγαρική ηγεσία
  7. Πέτρος Ρούσος, Η Μεγάλη Πενταετία (1976)
  8. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ (2000), σελ.104
  9. 9,0 9,1 Διονύσης Χαριτόπουλος, Άρης ο Αρχηγός των Ατάκτων σελ. 196-198, Εκδόσεις Τόπος 2009