Πέτρος Ρούσος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Πέτρος Ρούσος
Γέννηση
Θάνατος
Υπηκοότητα / Χώρα πολιτογράφησης Ελλάδα
Ιδιότητα πολιτικός, δημοσιογράφος και συγγραφέας

Ο Πέτρος Ρούσος (Γάνος Ανατολικής Θράκης 1908 - Αθήνα, 30 Ιουλίου 1992[1]) ήταν ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ, δημοσιογράφος και διευθυντής του Ριζοσπάστη και αντιστασιακός. Επίσης ήταν μέλος της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης.

Βιογραφικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πέτρος Ρούσος (Πολυχρονίδης) γεννήθηκε το 1908 στο παραθαλάσσιο χωριό Γάνος της Ανατολικής Θράκης. Πρόσφυγας από σεισμό εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Οδησσό και μαθήτευσε στην Ελληνική Εμπορική Σχολή της Οδησσού[2]. Εκεί ήρθε σε επαφή με τις ιδέες της Οχτωβριανής Επανάστασης, υιοθέτησε την κομμουνιστική ιδεολογία και έμαθε τη ρωσική γλώσσα. Το 1923 ήρθε στην Ελλάδα, εγκαταστάθηκε στον Πειραιά και προσχώρησε στην Κομμουνιστική Νεολαία (ΟΚΝΕ). Αργότερα το 1930 έγινε Γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής της ΟΚΝΕ. Το κομματικό του ψευδώνυμο ήταν "Υδραίος".

Ένταξη στο ΚΚΕ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την ΟΚΝΕ έγινε μέλος του ΚΚΕ. Αρχικά ήταν χαμηλόβαθμο στέλεχος του κόμματος, όμως με την άνοδο στην ηγεσία του ΚΚΕ του Ζαχαριάδη, το 1931, ανέβηκε ταχύτατα στην κομματική ιεραρχία. Χρημάτισε δημοσιογράφος, ρεπόρτερ, αρχισυντάκτης και διευθυντής του Ριζοσπάστη. Φοίτησε στις κομματικές σχολές KUTV (Κομμουνιστικό Πανεπιστήμιο Εργατών Ανατολής) στη Μόσχα και έγινε μέλος του μπολσεβίκικου κόμματος, του ΚΚΣΕ.

Η άπταιστη γνώση της ρωσικής γλώσσας και η προσήλωσή του στις ιδέες του Μαρξισμού-Λενινισμού και της Κομμουνιστικής Διεθνούς ήταν τα προσόντα για τον Ρούσο ώστε να κάνει τις επαφές του ΚΚΕ με τη Σοβιετική πρεσβεία στην Αθήνα. Επίσης, επειδή δεν ήταν προβεβλημμένο κομματικό στέλεχος, δεν ήταν στο στόχαστρο της ασφάλειας και αυτό του εξασφάλιζε μια σχετική ελευθερία κινήσεων. Ήταν ο σύνδεσμος μεταξύ του ΚΚΕ και του ΚΚΣΕ και αρκετές φορές συμμετείχε στην αντιπροσωπεία του ΚΚΕ που πήρε μέρος στις εργασίες της Κομμουνιστκής Διεθνούς στη Μόσχα.

Έγινε μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ το 1935 στο 6ο Συνέδριο[3], θέση που διατήρησε μέχρι το 1973, ήταν ένα από τα μακροβιότερα μέλη της. Μαζί με τον Γιάννη Ιωαννίδη αποτέλεσε την έμπιστη ομάδα του Νίκου Ζαχαριάδη στην ηγεσία του κόμματος προπολεμικά. Ήταν παντρεμένος με την Χρύσα Χατζηβασιλείου, μέλος της ΚΕ και του ΠΓ του ΚΚΕ.

Δικτατορία Μεταξά - Κατοχή - Αντίσταση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1938 κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Μεταξά συνελήφθη στη Θεσσαλονίκη[4] μαζί με τη Χρύσα Χατζηβασιλείου και τη Δόμνα Παπάζογλου και εκτοπίστηκε στην Κίμωλο. Στις 20 Απρίλη του 1941 απέδρασε μαζί με όλους τους κρατούμενους (36) της Κιμώλου[5] και κατέφυγε στην Αθήνα. Ήταν ένας από αυτούς που πέρασαν από τους κόλπους της Προσωρινής Διοίκησης του ΚΚΕ, που ήταν κατασκεύασμα του Μανιαδάκη, και κατήγγειλε το ρόλο της.

Ο Πέτρος Ρούσος ήταν ένα από τα πρώτα στελέχη που το Μάη του 1941 ανέλαβαν την ανασύνταξη του ΚΚΕ συγκροτώντας τη Νέα Κεντρική Επιτροπή που αρχικά είχε τρία μέλη, τον ίδιο, τη Χρύσα Χατζηβασιλείου και τον Παντελή Καραγκίτση. Λίγο αργότερα η Νέα Κεντρική Επιτροπή στελεχώθηκε και με άλλα μέλη του ΚΚΕ που απέδρασαν από τους τόπους κράτησής τους. Επίσης βοήθησε και στην οργάνωση της Εθνικής Αντίστασης και του ΕΑΜ. Ήταν μέλος του Πολιτικού Γραφείου του κόμματος σε όλη τη διάρκεια της εαμικής Εθνικής Αντίστασης και του εμφυλίου πολέμου.

Πήρε μέρος, σαν μέλος της αντιπροσωπείας του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, στις διαπραγματεύσεις των πολιτικών δυνάμεων στο Κάιρο τον Αύγουστο-Σεπτέμβριο του 1943, των ανταρτικών δυνάμεων στο Μυρόφυλλο-Πλάκα και στην ομώνυμη συμφωνία, καθώς, και στη σύσκεψη και τη Συμφωνία του Λιβάνου, το Μάη του 1944, σαν εκπρόσωπος του ΚΚΕ. Για την υπογραφή του στη Συμφωνία του Λιβάνου δέχθηκε αυστηρή κριτική από πολλά στελέχη του κόμματος, φτάνοντας ακόμη και στους χαρακτηρισμούς της προδοσίας.

Ο ρόλος του Πέτρου Ρούσου στα Δεκεμβριανά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αμέσως μετά την απελεύθερωση ο Πέτρος Ρούσος ήταν υπεύθυνος για τις επαφές του ΚΚΕ με τους κομμουνιστές ηγέτες στην Ανατολική Ευρώπη. Τον Οκτώβρη του 1944 το ΚΚΕ μέσω του Ρούσου ζήτησε βοήθεια σε όπλα από το ΚΚ Βουλγαρίας. Στις 21 Οκτωβρίου 1944 ο Ρούσος ενημερώνεται σε απαντητική επιστολή από τον Βούλγαρο κομμουνιστή ηγέτη Δημητρώφ να μη περιμένουν βοήθεια με την αιτιολογία ότι δεν υπάρχουν όπλα, αλλά και λόγω διεθνών περιπλοκών[6].

Λίγο πριν το ξέσπασμα των Δεκεμβριανών ο Πέτρος Ρούσος παίρνει εντολή από την ηγεσία του ΚΚΕ να πάει στη Βουλγαρία και στη συνέχεια στη Γιουγκοσλαβία για να διερευνήσει τις διαθέσεις του Τίτο σε περίπτωση ένοπλης σύγκρουσης του ΕΑΜ με τους κυβερνητικούς. Στο ταξίδι του προς τα βόρεια πέρασε από τη Λαμία που βρισκόταν το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ και συναντήθηκε με τον Στέφανο Σαράφη. Σύμφωνα με μαρτυρία του Ρούσου[7] ο Σαράφης ζήτησε την άδεια να χτυπήσει και να διαλύσει τις διάσπαρτες αγγλικές δυνάμεις εκτός Αθηνών. Ο Ρούσος του απάντησε ότι δεν είχε τέτοιες εντολές από την ηγεσία και η ενδεχόμενη σύγκρουση δεν συμπεριλάμβανε τους Άγγλους, αλλά, μόνο τις κυβερνητικές και αντιδραστικές δυνάμεις που υποστήριζαν την κυβέρνηση Παπανδρέου.

Στις 7 Δεκεμβρίου κι ενώ οι μάχες στην Αθήνα είχαν αρχίσει, ο Ρούσος έφθασε στη Σόφια και την ίδια μέρα έστειλε τηλεγράφημα στον Δημητρώφ στη Μόσχα ζητώντας ηθική υποστήριξη, όπλα και τρόφιμα. Στις 9 Δεκεμβρίου ο Δημητρώφ μετέφερε στη Σόφια μήνυμα του Μολότωφ που έλεγε ότι δεν μπορούν να βασίζονται σε δραστήρια ανάμιξη και βοήθεια από την Σοβιετική Ένωση[8]. Ο Ρούσος διαβίβασε το μήνυμα αυτό στην Αθήνα στον Σιάντο. Τα Δεκεμβριανά έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του Ρούσου στη Σόφια και στο Βελιγράδι και αυτός γύρισε στην Αθήνα μετά τη λήξη της σύγκρουσης.

Ο Πέτρος Ρούσος στον εμφύλιο και η στάση του μετά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην περίοδο του εμφυλίου πολέμου συμμετείχε στην Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση (1947-49) σαν υπουργός Εξωτερικών. Αργότερα καταδικάστηκε δύο φορές ερήμην σε θάνατο και έζησε σαν πολιτικός πρόσφυγας στις ανατολικές χώρες μέχρι το 1974.

Ο Ρούσος μαζί με τον Γιάννη Ιωαννίδη ήταν επικεφαλής του κλιμακίου της ΚΕ του ΚΚΕ στο Βελιγράδι την περίοδο 1945-1948. Μετέβαινε τακτικά στο στρατόπεδο Μπούλκες στην Γιουγκοσλαβία για την κομματική καθοδήγηση της ελληνικής κοινότητας.

Όταν η Χρύσα Χατζηβασιλείου άσκησε κάποια κριτική στον Ζαχαριάδη για τη γραμμή του κόμματος, στην 5η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ που συνήλθε στο Γράμμο στα τέλη Γενάρη του 1949, ο Πέτρος Ρούσος διαχώρισε τη θέση του από αυτή της γυναίκας του και στήριξε τον Ζαχαριάδη.

Μετά την ήττα του ΔΣΕ στον εμφύλιο πόλεμο το 1949 ο Ρούσος εγκαταστάθηκε μαζί με την ηγεσία του κόμματος στις ανατολικές χώρες. Ήταν ένας από αυτούς που στήριξαν τον Ζαχαριάδη στην κριτική που του άσκησαν μέλη του κόμματος για την ήττα στον εμφύλιο. Στην μετά τον Ζαχαριάδη εποχή συνέχισε να βρίσκεται στην ηγεσία του κόμματος χωρίς όμως να παίζει κάποιο σημαίνοντα ρόλο. Στη διάσπαση του ΚΚΕ το 1968 τάχθηκε με την πλευρά της ορθόδοξης πτέρυγας και της ηγεσίας του Κώστα Κολιγιάννη. Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1974 και έζησε το υπόλοιπο της ζωής του στην Αθήνα.

Συγγραφικό έργο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Πέτρος Ρούσος άφησε αξιόλογο συγγραφικό έργο. Μερικές από τις εργασίες του είναι:

  • Μαρξισμός – Λενινισμός, η κοσμοθεωρία του προλεταριάτου, 1933.
  • Δημήτρης Γληνός (η πορεία του διανοητή-αγωνιστή της Νεοελληνικής Αναγέννησης) 1943.
  • Ζητήματα της Ιστορίας μας (διαμόρφωση του ελληνικού έθνους), 1955.
  • Βοήθημα νέας ιστορίας της Ελλάδας (Τουρκοκρατία-Βενετοκρατία), 1958.
  • Η Οχτωβριανή Επανάσταση και η Ελλάδα, 1967.
  • Της νιότης (αφηγήματα για τη νεολαία), 1972.
  • Η Μεγάλη Πενταετία, 1976.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1. Η Μεγάλη Πενταετία, Πέτρος Ρούσος, εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1976

2. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, Α' τόμος 1919-1949, εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2012

3. Ακτίνα Θ', Βασίλης Νεφελούδης, εκδόσεις Εστίας, Αθήνα 2007

4. Ο Εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα, Ιορντάν Μπάεφ, εκδ. Φιλίστωρ, Αθήνα, 1997

5. Ιστορία της Αντίστασης 1940-45, εκδόσεις Αυλός, Αθήνα 1979

6. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,τόμος ΙΣΤ, Εκδοτική ΑΘηνών, Αθήνα 2000

7. Επανάστασις και Ήττα, (Ιστορία του ΚΚΕ 1918-1949), Δημ. Γ. Κούσουλας, Εκδόσεις Ιω. Καμπανά, Αθήναι 1971

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Rulers
  2. Πέτρος Ρούσος, Η Μεγάλη Πενταετία (1976), προλογικό σημείωμα
  3. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, Α' Τόμος (2012), σελ.284-286
  4. Βασίλης Νεφελούδης, Ακτίνα Θ' (2007), σελ. 167
  5. Ιστορία της Αντίστασης 1940-45 (1979), σελ.201
  6. Ιορντάν Μπάεφ (1997), σελ.77-78 όπου έκθεση του Πέτρου Ρούσου προς τη βουλγαρική ηγεσία
  7. Πέτρος Ρούσος, Η Μεγάλη Πενταετία (1976)
  8. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ (2000), σελ.104