Άμφια

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ιερέας, Επίσκοπος αγιάζει τα νερά, χαλκογραφία από το βιβλίο του Pitton de Turnefort «Relation d'un voyage du Levant...», Παρίσι 1717 (σχέδιο: Audriet)

Τα ιερατικά άμφια είναι τα ενδύματα που χρησιμοποιούνται από τους κληρικούς κατά τη Θεία Λειτουργία και άλλες ακολουθίες και εκκλησιαστικές τελετές. Ταυτόχρονα αποτελούν διακριτικά της εκκλησιαστικής ιεραρχίας και εξουσίας. Για κάθε έναν από τους τρεις βαθμούς της ιεροσύνης υπάρχει ένα συγκεκριμένο ενδυματολογικό σύνολο που αντιστοιχεί στο βαθμό του διακόνου, του ιερέα και του επισκόπου. Αρχικά ο όρος άμφια συναντάται στους Βυζαντινούς (μη εκκλησιαστικούς) συγγραφείς και δηλώνει πολύτιμα και λαμπρά υφάσματα. Αργότερα χαρακτηρίζει μόνο τα ενδύματα των αυτοκρατόρων και των κληρικών και στη μεταβυζαντινή εποχή μόνο τα ενδύματα των τελευταίων.

Ιστορία των αμφίων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Για τη χρήση ειδικών αμφίων κατά την εποχή των Αποστόλων ή των σύγχρονών τους δεν υπάρχει καμία ένδειξη από την Καινή Διαθήκη. Ο φαιλόνης, για τον οποίο γίνεται λόγος στη Β΄ προς Τιμόθεο επιστολή, ήταν κοινό ένδυμα της εποχής, το οποίο φορούσαν αυτοί που περπατούσαν πολύ και, λόγω της κατασκευής του, τους προστάτευε από το κρύο και τη βροχή. Είναι σχεδόν σίγουρο ότι ο Κύριος παρέδωσε το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, χωρίς να χρησιμοποιήσει κανένα άμφιο στην πρώτη εκείνη μυσταγωγία, αφού έγινε κατά τη διάρκεια ενός κοινού δείπνου.

Από βιβλιογραφικές έρευνες συμπεραίνεται ότι στην Ανατολή η καθιέρωση λειτουργικών αμφίων άρχισε ίσως και νωρίτερα από τον 4ο αιώνα, χωρίς όμως την καθολική καθιέρωσή τους. Η καθιέρωση της ιερατικής στολής είναι πολύ πιθανό να οφείλεται όχι μόνο στην πρακτική ανάγκη να διαφοροποιηθούν τα στελέχη της Εκκλησίας από τις άλλες κοινωνικές ομάδες και να δηλώσουν την ύπαρξή τους στο πλαίσιο μιας αυτοκρατορίας, όπου το ένδυμα έπαιζε το ρόλο ταυτότητας, άλλα και στο ότι τα ενδύματα των λειτουργών κατά τη διάρκεια του μυστηρίου θα έπρεπε να είναι πεντακάθαρα και σαφώς πιο καινούρια από αυτά που χρησιμοποιούσαν στην προσωπική τους ζωή. Γεγονός είναι ότι η στολή αυτή δεν διέφερε καθόλου σε σχήμα και κοπή από τα καθημερινά τους ενδύματα.

Κατά τη μετά τον Μέγα Κωνσταντίνο εποχή, παρά το κύρος που απέκτησε ο κλήρος και την είσοδο των καλών τεχνών στη λατρεία αλλά και τις επιδράσεις από τον ρωμαϊκό τρόπο ένδυσης, δεν παρατηρήθηκε καμία μεταβολή ή αλλοίωση στα άμφια. Εξακολουθούσαν να είναι αντιγραφές των καθημερινών ενδυμάτων και μόνο σε μερικές περιστάσεις ράβονταν από βαρύτιμα υφάσματα τα οποία παρατηρούνται και αργότερα στις παραστάσεις των εικόνων. Ανομοιότητες των αμφίων με τα καθημερινά ενδύματα του λαού εμφανίζονται μετά τον 6ο αιώνα όχι για κανένα άλλο λόγο παρά του ότι η επιδρομή των λαών συντέλεσε στην επικράτηση νέων ηθών και στη μεταβολή και της ενδυμασίας που συνήθιζαν να φορούν. Το ίδιο όμως δεν συνέβη και με τον κλήρο, ο οποίος διατήρησε αμετάβλητα τα ενδύματά του.

Χρώματα των αμφίων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχικά τα άμφια και προπάντων ο μακρύς εσωτερικός χιτώνας ήταν πάντοτε λευκός (επιστολές Ιερώνυμου και Γρηγορίου του Τουρώνης). Αργότερα η ιερατική στολή άρχισε τόσο στη Δύση όσο και στην Ανατολή να ράβεται από χρωματιστά υφάσματα. Σε αυτό συντέλεσε φυσικά και η συνήθεια των αυτοκρατόρων να φορούν κατά τις εορτές χρωματιστά ενδύματα και κοσμήματα, αφού άλλωστε είναι γνωστό ότι τα άμφια δωρίζονταν στους αρχιερείς από τους αυτοκράτορες. Ήταν δηλαδή τα προσωπικά ενδύματα των αυτοκρατόρων. Επίσης, είναι γνωστό ότι οι αρχιερείς όριζαν ρούχα τους στους προκρίτους ορισμένα εκ των οποίων ήταν βασιλικά. Κατά τις Δεσποτικές εορτές και τις μνήμες προφητών και Αποστόλων, συνηθίζεται να φοριούνται τα χρυσά άμφια, ενώ λευκά στα μυστήρια,στις Κυριακές του έτους, εαν δεν υπάρχει κάποια εορτή που να το επηρεάζει, και στη μεταπασχάλια περίοδο. Επίσης, λευκά άμφια χρησιμοποιούνται και σε μνήμες αγίων, ενώ το στιχάριο πρέπει να είναι πάντοτε λευκό. Στις Θεομητορικές εορτές, τα Θεοφάνεια και σε μνήμες αγγέλων χρησιμοποιούνται τα μπλε άμφια.Όταν η εκκλησία μας γιορτάζει μνήμες μαρτύρων,φοριούνται τα κόκκινα,ενώ επίσης το ίδιο και την Μ. Πέμπτη το πρωί. Πράσινα άμφια φορούν οι ιερείς την Κυριακή των Βαΐων, σε μνήμες οσίων και σε εορτές του Τιμίου Σταυρού. Τέλος, τα μωβ άμφια φοριούνται τη Μ. Τεσσαρακοστή και τη Μ. Εβδομάδα, συμπεριλαμβανομένων των Ωρών (Μ. Παρασκευή πρωί).

Άμφια της Ορθόδοξης Εκκλησίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αργότερα η ενδυμασία εμπλουτίστηκε με τα

  • Επιμανίκια και το Επιτραχήλιο, τα οποία μέχρι το τέλος του 12ου αι. προσδιόριζαν τον επίσκοπο, αργότερα όμως τα επιμανίκια καθιερώθηκαν και στους τρεις βαθμούς της ιεροσύνης, ενώ το επιγονάτιο φοριόταν μόνο από τους βαθμοφόρους ιερείς.
  • Σάκκος, αυτοκρατορικό ένδυμα που προσδιόριζε τους επισκόπους.
  • Μίτρα και Μανδύας, μέρη της αρχιερατικής ενδυμασίας.


Άμφια της Καθολικής Εκκλησίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Amictus ή το αναβολάδιο, κάλυμμα της κεφαλής και των ώμων, το οποίο φοριέται πρώτο απ’όλα τα άμφια
  • Fanon, φοριέται από τον Πάπα και είναι παρόμοιο με το αναβολάδιο. Κατασκευάζεται από πολύτιμα χρυσοΰφαντα υφάσματα , φοριέται όμως πάνω απ’το στιχάριο
  • Στιχάριο
  • Cingulum, ζώνη αρκετά φαρδιά, πολυτελέστατη και χρυσοποίκιλτη. Από τον 16ο αιώνα μίκρυνε παίρνοντας την μορφή χορδής. Είδος ζώνης η οποία προσδιορίζει τον Πάπα είναι το Succinctorium.
  • Manipulum, οθόνιο που χρησίμευε για το σκούπισμα του ιδρώτα και φοριόταν στον βραχίονα. Από τον 6ο αιώνα φοριέται ως διακοσμητικό άμφιο το οποίο κρέμεται στα αριστερά
  • Stola, άμφιο αντίστοιχο με το οράριο και το επιτραχήλιο που προσομοιάζει με το μικρό ωμοφόριο αλλά στενότερο. Ανήκει σήμερα στην ενδυμασία του ιερέα
  • Φαιλόνιο

Τα άμφια που προσδιορίζουν τον Επίσκοπο στην Καθολική και Αποστολική Εκκλησία είναι :

  • Ποιμαντική Ράβδος
  • Μίτρα & Τιάρα
  • Σανδάλια
  • Περιπόδια, μεταξωτές και χρυσοΰφαντες κάλτσες
  • Περιχειρίδες
  • Επισκοπικός Δακτύλιος
  • Επιστήθιος Σταυρός

Ένα άλλο ένδυμα που φοράνε μόνο οι Αρχιεπίσκοποι των Καθολικών είναι το Πάλλιο (Pallium),άμφιο που φοριέται στο στήθος σαν περιδέραιο και καταλήγει σε δύο μικρές ταινίες όπου η μια πέφτει στο στήθος και η άλλη πίσω.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Εγκυκλοπαίδεια Δρανδάκη
  • "Άμφια: Το ένδυμα της Ορθόδοξης Εκκλησίας", Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα & Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα 1999, ISBN 960-86398-4-2, 55 σελ., δίγλωσση έκδοση: Ελληνικά/Αγγλικά.

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]