Άνω Μακεδονία

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Άνω Μακεδονία
Περιοχή της αρχαίας Ελλάδας
Ancientbitola.jpg
Η Ηράκλεια Λυγκηστίς ήταν μια από της μεγαλύτερες πόλεις της Άνω Μακεδονίας.
 
Τοποθεσία: Μακεδονία
Μεγαλύτερη πόλη: Ηράκλεια Λυγκηστίς , Αιάνη
Διάλεκτος: Μακεδονική γλώσσα
αργότερα Ελληνιστική Κοινή
Περίοδος ακμής: 4ος-2ος αιώνας π.Χ.
 
ExpansionOfMacedon.jpg
H σταδιακή επέκταση του Μακεδονικού βασιλείου
Χάρτης της Μακεδονίας

Η Άνω Μακεδονία ή άνω Αλιάκμων Μακεδονία[εκκρεμεί παραπομπή], αναφέρεται ιστορικά ως η ευρύτερη γεωγραφική περιοχή που καταλαμβάνουν οι δυτικές περιοχές της Αρχαίας Μακεδονίας.[1] O όρος άνω σημαίνει ορεινή, λόγω του φυσικού αναγλύφου της περιοχής, καθώς και άνω Αλιάκμων[εκκρεμεί παραπομπή], ώστε να διαχωρίζεται με το κατώτερο τμήμα του ποταμού Αλιάκμονα, ο οποίος διαρρέει την κεντρική και δυτική Μακεδονία. Η πρώτη αναφορά της περιοχής αποδίδεται στον Ηρόδοτο που αναφέρεται στην εισβολή του Ξέρξη στην Θεσσαλία και στην περιπλάνηση του ιδρυτή του βασιλείου οίκου των Τημενιδών Αργεαδών Πέρδικκα Α'.[2] Άργότερα αναφέρεται σε αυτή και ο Θουκυδίδης, ο οποίος αναφέρει πως στην περιοχή κατοικούν σύμμαχα και υπήκοα των Κάτω Μακεδόνων φύλα (Λυγκησταὶ καὶ ᾿Ελιμιῶται καὶ ἄλλα ἔθνη), με δικούς τους βασιλιάδες.[3]

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Άνω Μακεδονία κάλυπτε γεωγραφικά την σημερινή Δυτική Μακεδονία καθώς και περιοχές βόρεια αυτής, πέριξ των ελληνικών συνόρων, στο έδαφος της σημερινής π.Γ.Δ.Μ. και της Αλβανίας, καθώς και νότια, στα βόρεια ημιορεινά τμήματα της Θεσσαλίας. Το όνομα Άνω Μακεδονία δόθηκε πιθανότητα λόγω του ορεινού αναγλύφου της περιοχής ώστε να διαχωρίζεται με την πεδινή περιοχή της Κάτω Μακεδονίας, μεγάλο μέρος της οποίας καλύπτει γεωγραφικά η σημερινή Κεντρική Μακεδονία.[εκκρεμεί παραπομπή]

Στην Άνω Μακεδονία τοποθετούνταν οι επαρχίες του δυτικού μακεδονικού βασιλείου. Ο αριθμός των επαρχιών και τα όρια αυτών δεν μπορούν να προσδιοριστούν με σαφήνεια, λόγω διφορούμενων απόψεων ιστορικών και γεωγράφων της εποχής και της ύστερης αρχαιότητας.

Οι πιο γνωστές επαρχίες ήταν: η Εορδαία, η Ελιμία, η Λυγκηστίδα και η Ορεστίδα. Η Πελαγονία, βόρεια της περιοχής των τεσσάρων αυτών επαρχιών, άλλοτε ταυτίζεται με την Λυγκηστίδα και άλλοτε ως ξεχωριστή επαρχία κατά την Ρωμαϊκή Περίοδο. Σύμφωνα με άλλους ιστορικούς και γεωγράφους, προστίθενται η Τυμφαία (περιοχή Γρεβενών και Ζαγορίου) και η Δευρίοπος, μέρος της Παιονίας. Επίσης προστίθενται στο Μακεδονικό Βασίλειο από τον Λίβιο[4] και ορισμένους σύγχρονους ιστορικούς, περιοχές που ιστορικά θα λέγαμε ότι ανήκαν στην Αρχαία Ήπειρο: η Ατιντανία, με κατοίκους τους Ατίντανες και η Δασσαρήτιδα, με κατοίκους τους Δασσαρήτες ή Δέξαρες.

Τα γεωγραφικά όρια της Άνω Μακεδονίας, τουλάχιστον για τις τέσσερις επαρχίες που είναι ευρύτερα γνωστές, παραθέτει ο Στράβων.[5] Ορίζει την Κάτω Μακεδονία με φυσικό όριο νότια τον Πηνειό και ο Αλιάκμων ορίζει νότια, την Άνω Μακεδονία.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η εγκατάσταση της δωρικής φυλής των Μακεδόνων στην Άνω Μακεδονία τοποθετείται τη 2η χιλιετία π.Χ..[6]

Οι σημαντικότερες πόλεις της Άνω Μακεδονίας την περίοδο της ακμής της περιοχής τον 4ο-2ο αι.π.Χ., ήταν η Αιανή και η Ηράκλεια Λυγκηστίς.

Η Άνω Μακεδονία ήταν μία κατεξοχήν αγροτική περιοχή[7] και σε αντίθεση με την Κάτω δεν είχε μεγάλες πόλεις. Οι περιοχές που την απάρτιζαν εμφανίζονται σε ιστορικά έγγραφα ως αυτόνομα βασίλεια επί Αλέξανδρου Α' και ως επαρχίες του Μακεδονικού Βασιλείου επί Φιλίππου Β'.


Κύρια ημιαυτόνομα βασίλεια και αρχαίες πόλεις της Άνω Μακεδονίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρουσιάζονται οι αρχαίες πόλεις που αναφέρονται από αρχαίους συγγραφείς στα κύρια βασίλεια με πιθανή θέση εφόσον έχει ερευνηθεί καθώς και αταύτιστοι αρχαιολογικοί χώροι με ευρήματα από την Κλασική Εποχή σε παρένθεση.

Εορδαία

Ορεστίδα ή Όρέστεια, Ορεστίς

Ελιμεία ή Ελιμιώτις, Ελιμιώτιδα

Λυγκηστίδα ή Λυγκηστίς, ή Πελαγονία (Ρωμ.)

Μερικοί βασιλείς με καταγωγή από την Άνω Μακεδονία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δυναστεία των Αργεαδών ή Τημενιδών

Δυναστεία των Αντιγονιδών

Δυναστεία των Πτολεμαίων

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

i. Οι "Φήμες" του μητροπολίτη Καστοριάς και μερικών μητροπόλεων της Δυτικής Μακεδονίας, της Βορείου Ηπείρου και του μητροπολίτη Πελαγονίας παλαιότερα, στην εκκλησιαστική υμνογραφία περιέχουν τον όρο Άνω Μακεδονία: "Υπέρ τίμου και εξάρχου Άνω Μακεδονίας"[13][14]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. [1] Χατζηνικολάου, Κ. (2007). Οι λατρείες των θεών και των ηρώων στην Άνω Μακεδονία κατά την αρχαιότητα (Ελιμεία, Εορδαία, Ορεστίδα, Λυγκιστίδα).. Διδακτορική διατριβή. Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης-Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας
  2. Ηρόδοτος 7. 173.4: «ἐσβολήν ἐς Θεσσαλούς κατά τήν ἄνω μακεδονίην, διά Περραιβῶν κατά Γόννων πόλιν…ἡ στρατιή ἡ Ξέρξεω…»
  3. Θουκυδίδης 2.99 «...τῶν γὰρ Μακεδόνων εἰσὶ καὶ Λυγκησταὶ καὶ ᾿Ελιμιῶται καὶ ἄλλα ἔθνη ἐπάνωθεν, ἃ ξύμμαχα μέν ἐστι τούτοις καὶ ὑπήκοα, βασιλείας δ' ἔχει καθ' αὑτά...»
  4. Τίτος Λίβιος 45.29.9 και 45.30.6
  5. Στράβων 7. απόσπ.12) «ότι Πηνειός ορίζει την Κάτω και προς τη θαλάττη Μακεδονίαν από Θετταλίας και Μαγνησίας, Αλιάκμων δ' την Άνω Μακεδονίαν»
  6. [2] Καραμήτρου-Μεντεσίδη Γεωργία, Αιανή: Η έκθεση στο Αρχαιολογικό Μουσείο: α) Oι Μακεδόνες αυτοί, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, μετέβησαν από την Πίνδο στη Δρυοπίδα και την Πελοπόννησο, όπου ονομάστηκαν Δωριείς.(...)β) Το όριο του μυκηναϊκού κόσμου (1600- 1100 π.Χ.) μετατίθεται βορειότερα από τη Θεσσαλία προς τη Μακεδονία, αφού τα ευρήματα δηλώνουν κάποιας μορφής εγκαταστάσεις Mυκηναίων και πλούσιες επαφές. γ) Η ακμή στα αρχαϊκά και κλασικά χρόνια και οι οργανωμένες πόλεις με δημόσια κτήρια, εκατό και πλέον χρόνια πριν από τον Φίλιππο Β΄, στον οποίο οι ιστορικοί απέδιδαν την ίδρυση των πρώτων πόλεων-αστικών κέντρων στην Άνω Μακεδονία. Έτσι αναθεωρήθηκε η άποψη περί πολιτισμικής απομόνωσης της Άνω Μακεδονίας. δ) Το υψηλό βιοτικό και πολιτισμικό επίπεδο προβάλλει ανάγλυφο μέσα από τα αρχαιολογικά ευρήματα, τα οποία μετατρέπονται σε ιστορικό λόγο και εντάσσουν την περιοχή στην πολιτιστική «κοινή» του υπόλοιπου ελληνισμού, διαχρονικά από την Ύστερη Eποχή Χαλκού μέχρι τα ρωμαϊκά χρόνια, ενώ παράλληλα ο εντοπισμός υστεροαρχαϊκών και κλασικών επιγραφών (από τις πρωιμότερες όλης της Μακεδονίας) αποδεικνύει ότι η μέχρι τώρα έλλειψή τους οφειλόταν στην περιορισμένη και μη συστηματική ανασκαφική έρευνα.
  7. Χατζηνικολάου, Καλλιόπη Γ. (2009). «Συμβολή στη μελέτη της ιστορικής γεωγραφίας της Άνω Μακεδονίας». Μακεδονικά 38: 15. http://media.ems.gr/ekdoseis/makedonika/makedonika_38/ekd_pemk_38_Chatzinikolaou.pdf. 
  8. Στα ίχνη του αρχαίου Αργους της Μακεδονίας 06/03/2011
  9. Ιστοσελίδα δήμου Καστοριάς: Καστοριά - Προέλευση του ονόματος
  10. Ιστοσελίδα δήμου Καστοριάς: Άργος Ορεστικό και Αρχαία Βάτυννα.
  11. [3] , Volume 54, Part 2, Issue 2, Hypourgeio Politismou, 2006, σελ. 644
  12. Χ. Τσούγγαρης, Ανασκαφικές έρευνες στον νομό Καστοριάς κατά το 1999, ΑΕΜΘ 13 (1999), σ. 611
  13. Έτος 2011-Οικουμενικό Πατριαρχείο-Μητροπολίτες Νέων Χωρών
  14. "Πάντως η Άνω Μακεδονία ήταν η ΒΔ Μακεδονία (σημερινή Δυτική και μέρος της εκτός Ελληνικών συνόρων), όρος που χρησιμοποιείται από τον Ηρόδοτο ως και τον Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο και ως σήμερα στην εκκλησιαστική ορολογία."