Ηράκλεια Λυγκηστίς

Η αρχαία πόλη της Ηράκλειας, κοντά στην πόλη Μπίτολα.

Η Ηράκλεια Λυγκηστίς, ή και Ηράκλεια Λύγκου βρισκόταν στην περιοχή της Πελαγονίας, στα βόρεια των Βρυγηΐδων λιμνών (Πρέσπες). Την ίδρυσε ο Φίλιππος της Μακεδονίας μέσω της οποίας αργότερα διέρχονταν η Αρχαία Εγνατία Οδός.

Γενικά

Βρισκόταν νότια τής σύγχρονης πόλης Μπίτολα (Μοναστήρι), όπου σώζονται ερείπια και βρέθηκαν επιγραφές. Κατά τη ρωμαϊκή κυριαρχία ονομάστηκε Ηράκλεια Πελαγονίας.Η Λυγκηστίδα Ηράκλεια (Ηράκλεια Λυγκηστίς - Πόλη του Ηρακλή στη Γη του Λύγκα) ήταν σημαντική εγκατάσταση της ελληνιστικής περιόδου που διατήρησε την ύπαρξή της έως τον πρώιμο μεσαίωνα. Το 475 πυρπολήθηκε από τους Γότθους, ανοικοδομήθηκε όμως γρήγορα και ο Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος την αναφέρει μεταξύ των οκτώ πόλεων της επαρχίας της Μακεδονίας

Ιστορικές αναφορές

Η Ηράκλεια κοντά στο ναό - Διάζωμα θεάτρου

Η πόλη ιδρύθηκε στα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. από τον βασιλέα της Μακεδονίας Φίλιππο Β΄ σε ανάμνηση κάποιας νίκης του εναντίον των Ιλλυριών προφανώς. Το όνομα επελέγη διότι ο Φίλιππος θεωρούσε τον εαυτό του Ηρακλείδη και επομένως απόγονο του ημιθέου Ηρακλέους. Η Ηράκλεια απέκτησε εξέχουσα σημασία κατά την επακολουθήσασα ελληνιστική περίοδο. Το 148 π.Χ. όταν οι Ρωμαίοι κατέστησαν την Μακεδονία ρωμαϊκή επαρχία, αν και κατέστρεψαν την πολιτική δύναμη της πόλεως, εντούτοις η Ηράκλεια εξακολουθούσε να ευημερεί χάρη στην Εγνατία οδό που περνούσε δίπλα της. Κατά την περίοδο της ρωμαιοκρατίας η πόλη κοσμήθηκε με στοές, αμφιθέατρο και αρκετές βασιλικές. Το θέατρο ήταν ικανό να χωρέσει περίπου 3.000 άτομα. Κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο (4ος -6ος αιώνας) η Ηράκλεια προήχθη σε επισκοπικό κέντρο της Πελαγονίας, με πιο σημαντικό τον επίσκοπο Ευάγριο που αναφέρεται στα πρακτικά της Οικουμενικής Συνόδου της Σαρδικής (σημ. Σόφια της Βουλγαρίας) το 343 μ.Χ. Εξαιτίας της στρατηγικής της θέσης η Λυγκηστίδα αναπτύχθηκε ιδιαίτερα και ευημέρησε. Οι Ρωμαίοι κατάκτησαν αυτό το τμήμα της Μακεδονίας το 148 ΠΚΕ και εκμηδένισαν την πολιτική δύναμη της πόλης. Ωστόσο, η οικονομική της ευημερία συνεχίστηκε εξαιτίας της Εγνατίας που περνούσε κοντά στην πόλη. Αρκετά μνημεία της ρωμαϊκής εποχής υπάρχουν στη Ηράκλεια, ανάμεσα στα οποία προπύλαια, θέρμες, ένα αμφιθέατρο και αριθμός βασιλικών. Στην πλήρη δομή του το θέατρο υπολογίζεται ότι χωρούσε πλήθος 3.000 θεατών.

Κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο από τον 4^ο έως τον 6^ο αι. Η Ηράκλεια έγινε σημαντικό επισκοπικό κέντρο. Μια μικρή και μια μεγάλη βασιλική, η κατοικία του επισκόπου και μια βασιλική κοντά στην νεκρόπολη είναι ορισμένα από τα υπολείμματα της περιόδου. Ο κύριος ναός στη μεγάλη βασιλική είναι καλυμμένος με μωσαϊκό πλούσιας φυτικής εικονογραφίας και θεωρούνται εξαιρετικά δείγματα της πρώιμης περιόδου της χριστιανικής τέχνης. Τα ονόματα των επισκόπων της Ηράκλειας από τον 4^ο έως τον 6^ο αιώνα έχουν καταγραφεί. Η πόλη λεηλατήθηκε από τις δυνάμεις των Οστρογότθων υπό τον Θεοδώριχο το 472 παρά τα πλούσια δώρα που τού απέστειλε προσωπικά ο επίσκοπος της πόλης. Η πόλη λεηλατήθηκε και δεύτερη φορά από τους Οστρογότθους το 479.

Η πόλη αναστηλώθηκε τον ύστερο 5^ο και πρώιμο 6^ο αι. Στα τέλη του 6^ου αιώνα από σλαβικές φυλές άρχισαν επιδρομές στην περιοχή και υπέστη πολλές διαδοχικές επιθέσεις. Σύμφωνα με τον Florin Curta, η ομοιόμορφη παρουσία πολύ λεπτής λάσπης, σε βάθος αρκετών ποδιών σε όλη την περιοχή, δείχνει ότι κατά τη διάρκεια του 6^ου αιώνα στους Στόβους επικράτησαν ακραίες συνθήκες καιρικές συνθήκες ψύχους και ξηρασίας τις οποίες ακολούθησαν αμμοθύελλες και συνάμα επιδείνωσαν το υφιστάμενο πρόβλημα διάβρωσης του εδάφους. Στη Μπίτολα (Ηράκλεια Λυγκηστίδα), τον πέμπτο αιώνα εγκαταλείφθηκε και το θέατρο.