Χαιρώνεια

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 38°29′40″N 22°50′40″E / 38.49444°N 22.84444°E / 38.49444; 22.84444

Χαιρώνεια
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Χαιρώνεια
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΔήμοςΛεβαδέων
Γεωγραφία και στατιστική
ΝομόςΒοιωτίας
Υψόμετρο130
Πληθυσμός457 (2011)
Άλλα
Παλαιά ονομασίαΚάπραινα
www.heronia.gr/
Το λιοντάρι της Χαιρώνειας

Η Χαιρώνεια είναι χωριό της Περιφερειακής Ενότητας Βοιωτίας. Στο πρόσφατο παρελθόν υπήρξε έδρα του ομώνυμου δήμου, ενώ πλέον υπάγεται διοικητικά στον Δήμο Λεβαδέων. Βρίσκεται κτισμένη σε υψόμετρο 130 μέτρων, στην κοιλάδα του Βοιωτικού Κηφισού. Ο πληθυσμός της, σύμφωνα με την Απογραφή του 2011, ανέρχεται σε 457 κατοίκους. Μέχρι το 1928 ονομαζόταν Κάπραινα[1], ονομασία που οφειλόταν στους πολλούς κάπρους, δηλαδή αγριογούρουνα, που υπήρχαν στην περιοχή.

Ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ανδριάντας του Πλουτάρχου στη Χαιρώνεια

Το αρχαίο όνομα της πόλης είναι Άρνη, από την ομώνυμη θυγατέρα του Αιόλου, όπως μας αναφέρει ο αρχαίος περιηγητής Παυσανίας στα Βοιωτικά του και συνεχίζει σημειώνοντας ότι η νεώτερη ονομασία της πόλης οφείλεται στο επώνυμο του ήρωα της Χαιρώνειας «ΧΑΙΡΩΝΑ» (ιπποδαμαστής), γιος του Απόλλωνα και της Θηρώς, όπως μας τραγουδάει ο Βοιωτός ποιητής Ησίοδος.

Οικισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Χαιρώνεια βρίσκεται στην ίδια περιοχή όπου ήταν κτισμένη η αρχαία Βοιωτική πόλη Χαιρώνεια. Σώζονται αρκετά κτίσματα και το αρχαίο θέατρο της πόλης. Κυριότερο, όμως, αξιοθέατο της περιοχής αποτελεί ο διάσημος Λέων της Χαιρώνειας, μνημείο το οποίο στήθηκε μετά τη μάχη της Χαιρώνειας, το 338 π.Χ. Από τη Χαιρώνεια καταγόταν, επίσης, ο αρχαίος συγγραφέας Πλούταρχος.

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μυθολογία, αρχαία και ρωμαϊκή ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Χαιρώνεια αναφέρεται για πρώτη φορά από τον Όμηρο, με την ονομασία Άρνη και με βασιλιά της τον Αρηίθοο, στον κατάλογο των βοιωτικών πόλεων[2] που έλαβαν μέρος στον Τρωικό πόλεμο. Η Χαιρώνεια ήταν μέλος του «Κοινού των Βοιωτών», άλλοτε άσημη και εξαρτώμενη από τον Ορχομενό και άλλοτε ελεύθερη, πλούσια και ανθηρή (387-374 π.Χ.), κόβοντας και δικά της νομίσματα. Βρέθηκαν χάλκινα και ασημένια νομίσματα τα οποία από τη μία τους πλευρά έφεραν τη βοιωτική ασπίδα και ρόπαλο και από την άλλη τα γράμματα «ΧΑΙ» ή «ΧΑΙΡΩΝΕ». Στα ιστορικά χρόνια και πριν από τη μάχη του 338 π.Χ. η Χαιρώνεια ελάχιστα μνημονεύεται. Ο Ηρόδοτος μας πληροφορεί ότι ο Ξέρξης, ύστερα από τη μάχη των Θερμοπυλών, διέσχισε τη αρχαία Φωκίδα, πέρασε το στενό των παραποτάμιων (Βασιλικα, Πρ. Ηλίας και Ανθοχώρι) και έφτασε στον Πανοπέα (Άγιο Βλάση).Στην κάθοδό του αυτή ως τον Πανοπέα οι Πέρσες κατέστρεψαν τα πάντα, έκαψαν τις Φωκικές πόλεις και κοντά σ’ αυτές και τη Χαιρώνεια. Στην περιοχή της Χαιρώνειας έχουν γίνει οι εξής μάχες:

  • Το 447 π.χ. όπως μας πληροφορεί ο Θουκυδίδης τη Χαιρώνεια κατέλαβε ο Αθηναίος στρατηγός Τολμίδης με τη συνεργασία δημοκρατικών Βοιωτών, για ελάχιστο ωστόσο χρόνο.
  • Το 424 π.Χ. προσπάθησαν και πάλι οι Αθηναίοι να την καταλάβουν, με τη σύμπραξη των Δημοκρατικών του Ορχομενού, στον οποίον υπαγόταν η Χαιρώνεια, μα δεν τα κατάφεραν γιατί το σχέδιό τους προδόθηκε από τον Νικόμαχο από τον Πανοπέα. Από τότε η στρατηγική θέση της Χαιρώνειας περιήλθε σε ολιγαρχικές βοιωτικές δυνάμεις.
  • Το 353 π.Χ.κατά τον Τρίτο Ιερό Πόλεμο η Χαιρώνεια πολιορκήθηκε από τον αρχηγό της Φωκίδας Ονόμαρχο, αλλά αντιστάθηκε με επιτυχία. Ωστόσο, κατελήφθη αργότερα από τον γιο του Ονόμαρχου Φαληρέα.
  • Το 338 π.Χ. έγινε η μάχη της Χαιρώνειας μεταξύ Μακεδόνων και κυρίως Αθηναίων – Θηβαίων.

Πρόκειται για μια από τις πιο πολυσυζητημένες μάχες στην ιστορία, όσον αφορά τον τρόπο διεξαγωγής της και, κυρίως, για την πολιτική σημασία της.

  • Το 245 π.Χ. οι Θηβαίοι, σύμμαχοι της Αχαϊκής συμπολιτείας, συγκρούονται στη Χαιρώνεια με στράτευμα της Αιτωλικής και, προτού φθάσει η βοήθεια των συμμάχων τους, παθαίνουν φοβερή πανωλεθρία. Χάνουν πάνω από 1.000 άνδρες με το στρατηγό τους Αβαιόκριτο και αναγκάζονται να γίνουν μέλη της Αιτωλικής συμπολιτείας.
  • Το 146 π.Χ., οπότε όλη η Ελλάδα υποδουλώθηκε στους Ρωμαίους, ο Ρωμαίος στρατηγός Μέτελλος εξόντωσε στη Χαιρώνεια ένα στρατιωτικό τμήμα από 1.000 Αρκάδες, το οποίο, μετά την ήττα του στρατού της Αχαϊκής συμπολιτείας στη Σκάρφεια της Λοκρίδας, υποχωρούσε από την Ελάτεια προς την Πελοπόννησο.
  • Το 88 π.Χ. έγινε μάχη στη Χαιρώνεια μεταξύ του Ρωμαίου στρατηγού Βρεττίου Σούλα, του φιλόσοφου τυράννου της Αθήνας Αριστίωνα και του συμμάχου του Αρχελάου Καππαδόκη. Ο Αρχέλαος είχε σταλεί από το βασιλιά του Πόντου Μιθριδάτη, ο οποίος είχε κυριαρχήσει σ’ όλη τη Μικρά Ασία, ώστε να εκδιώξει τους Ρωμαίους από την Ελλάδα κι εν συνεχεία να την καταλάβει.
  • Το 86 π.Χ. στη Χαιρώνεια έγινε πάλι μάχη μεταξύ των Μιθριδατικών στρατευμάτων, με αρχηγούς τον Αρχέλαο και τον Ταξίλη, με 10 χιλιάδες πεζούς, 10 χιλιάδες ιππείς και 90 δρεπανοφόρα άρματα και του Λευκίου Κορνηλίου Σύλλα, αρχιστράτηγου των Ρωμαίων, με 15.000 πεζούς και 1.500 ιππείς. Οι Ρωμαϊκές δυνάμεις, με τη βοήθεια των Χαιρωνιτών, ανέβηκαν τη νύχτα από άγνωστο μονοπάτι στο βουνό Θούριο, κύκλωσαν τον Μιθριδατικό στρατό και τους επιτέθηκαν. Μόνο 10 χιλιάδες πρόλαβαν και έφυγαν με τον Αρχέλαο στη Χαλκίδα. Οι Ρωμαίοι έστησαν δύο τρόπαια, ένα κάτω στο κάμπο και ένα επάνω στο Θούριο, με ελληνική μάλιστα επιγραφή αφιερωμένη στους Χαιρωνίτες. Η επιγραφή αυτή έχει βρεθεί και εκτίθεται στο Μουσείο της Χαιρώνειας.

Βυζαντινή ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 15-3-1311 έλαβε χώρα, στους ανατολικούς πρόποδες του βουνού «Θουρίου», η μάχη μεταξύ του τελευταίου Φράγκου Δούκα των Αθηνών-Θηβών, Βάρθερου Βρυέννιου Γ΄ με 6.400 πεζούς, 8.000 ιππείς και 700 Φράγκους ιππότες και της Καταλανικής εταιρείας που κατείχαν το χώρο μπροστά από τα σημερινά χωριά Προσήλιο και Ρωμαϊκό και πίσω από βαλτωμένη έκταση με 4 χιλιάδες ιππείς, 4 χιλιάδες πεζούς και πολλούς αιχμαλώτους επιδέξιους τοξότες. Νίκησαν οι Καταλανοί. Με την ανέλπιστη αυτή πανωλεθρία και το θάνατο του Βρυένιου, το Δουκάτο των Αθηνών – Θηβών πέρασε στα χέρια των Καταλανών, μέχρι το 1380.

Νεότερη και πρόσφατη ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την Ελληνική επανάσταση του 1821, στην περιοχή της Χαιρώνειας έγιναν δύο μάχες: στις 7-7-1823 ο Οδυσσέας Ανδρούτσος επιτέθηκε στον στρατοπεδευμένο στρατό του Τούρκου Μπερκοφτσαλή, ο οποίος, μαζί με τον Σελήμ Πασά, στις 13 Ιουνίου πυρπόλησε το μοναστήρι της Δαύλειας και το 1825 ο Γκούρας διέλυσε στη Χαιρώνεια το ιππικό του Αμπάς Πασά.

Μνημεία και αξιοθέατα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Το μαρμάρινο «Λιοντάρι της Χαιρώνειας». Χτίστηκε κατά τον Παυσανία, από τους Θηβαίους στην μνήμη των πεσόντων ανδρών του Ιερού Λόχου που ετάφησαν στον χώρο αυτόν, μετά την νίκη του Φίλιππου το 338 π.Χ. Το λιοντάρι της Χαιρώνειας είναι το πιο αναγνωρίσιμο ιστορικό σύμβολο της Βοιωτίας και έχει χρησιμοποιηθεί ως σύμβολο σε διάφορες επιχειρήσεις της Βοιωτίας ποικίλλων δραστηριοτήτων, όπως για παράδειγμα στην εφημερίδα Βοιωτική Ώρα. Από το λιοντάρι της Χαιρώνειας φαίνεται πως κατά πάσα πιθανότητα πήρε το όνομα της η ξακουστή προπολεμική ομάδα της Αττικοβοιωτίας Λέων.
  • Το αρχαιολογικό μουσείο που περιλαμβάνει:

• Νεολιθική συλλογή με σημαντικότερα εκθέματα:

- Πήλινο ομοίωμα οικίσκου. Από τον οικισμό της νεολιθικής περιόδου στη Μαγούλα Μπαλωμένου.

- Πήλινο ειδώλιο γυναίκας με γραπτή διακόσμηση γεωμετρικών σχεδίων. Από τον οικισμό της νεολιθικής περιόδου στη Μαγούλα Μπαλωμένου Χαιρώνειας.

• Όπλα και αντικείμενα των Μακεδόνων από την μάχη της Χαιρώνειας.

• Κτερίσματα από τις νεκροπόλεις της Χαιρώνειας, του Αγίου Βλασίου και της Λιβαδειάς. Φυσικά το αρχαιολογικό μουσείο Χαιρωνείας είναι ανεπαρκές για να στεγάσει ευρήματα από την πλούσια ιστορία της περιοχής και όπως πάγια απαιτεί η τοπική κοινωνία έχει έρθει η ώρα να κατασκευαστεί ένα ευρύχωρο και σύγχρονο αρχαιολογικό μουσείο για τη δυτική Βοιωτία.

  • Το αρχαίο θέατρο που σώζεται ως σήμερα και βρίσκεται στο βάθος του χωριού στους πρόποδες του Πετραχού. Είναι αξιοπρόσεκτο, γιατί ολόκληρο το κοίλο μέρος του είναι σκαλισμένο σε μονοκόμματο βράχο του Πετραχού. Σήμερα το θέατρο είναι μάλλον εγκαταλελειμμένο.Είχε συντηρηθεί και δίνονταν μάλιστα και παραστάσεις σε αυτό. Επίσης είχε αναπλαστεί και ο περιβάλλων χώρος με κατασκευή κάποιων οδών και πλατειών.
  • Η ακρόπολη της Χαιρώνειας κτισμένη επάνω στις πέντε απανωτές προεξοχές της κορυφογραμμής του Πετραχού, που αρχίζουν από το βράχο του θεάτρου κι ανεβαίνουν στην πιο ψηλή κορυφή του βουνού. Από τους πύργους, τους περιβόλους και τους διαδρόμους σώζονται αλλού μόνο θεμέλια κι αλλού και το τείχος σε ύψος 2 και 3 μέτρων. Το τείχος σε άλλα σημεία είναι πλατύ ένα μέτρο και σ’ άλλα δύο και είναι κατασκευασμένο κατά την ισοδομική τεχνοτροπία με κυβικές καλοπελεκημένες γκριζόμαυρες πέτρες, που έχουν μήκος 1,30 μ., πλάτος 1,00 και ύψος 0,60 μ. περίπου. Μικρό σπήλαιο (περίπου 80 τ.μ.) βρίσκεται στην ακρόπολη της Χαιρώνειας. Θρυλείται ως τόπος συγγραφής του Πλούταρχου.
  • Τα ρωμαϊκά λουτρά στη δυτική πλευρά της Χαιρώνειας
  • Η ιερά μονή Λυκούρεση σε απόσταση 3 χλμ. Ν.Α. της Χαιρώνειας, μέσα στο φαράγγι του μικρού ποταμού Αίμονα. Η εκκλησία της χρονολογείται από το 15ο αιώνα.Από αυτή ξεκίνησε το 1821, ο Αθανάσιος Διάκος για να ελευθερώσει την Λιβαδειά. Η Μονή διαθέτει βιβλιοθήκη, συνεδριακό κέντρο και πρότυπο οικολογικό αγρόκτημα.
  • Ο πύργος Ραγκαβή. Ανήκε στη μεγάλη οικογένεια των Ποστέλνικων (Υπουργών Εξωτερικών της Βλαχίας, αρχαιολόγων, ποιητών, σοφών, συγγραφέων), των Ραγκαβή. Η περιοχή είχε παραχωρηθεί στους Ραγκαβή με την απελευθέρωση της πατρίδας μας από τους Τούρκους.
  • Ακριβώς έξω από την Χαιρώνεια, κατασκευάστηκε σύγχρονο γήπεδο με χλοοτάπητα και κερκίδες στο οποίο δίνουν αγώνες διάφορες ομάδες της Βοιωτίας.

Δημογραφικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την επανάσταση του 1821 και τη σύσταση του νεώτερου ελληνικού κράτους, η Χαιρώνεια αποτέλεσε έδρα του ομώνυμου δήμου που συστάθηκε το 1835 (Β.Δ. 1/10/1835, ΦΕΚ18) με πληθυσμό 768 κατοίκους και περιφέρεια που περιλάμβανε τα χωριά Χαιρώνεια (146), Άγιο Βλάση (131), Μέρα (56), Βράμαγα (104), Μετοπάρδι (89), Βελή (69), Ρωμαικόν (77), Αραποχώρι (84), Καράμουσα(12), Μονή Λυκούρεσι. Στη συνέχεια ακολούθησαν διαδοχικές προσαρτήσεις και αποσπάσεις γειτονικών οικισμών όπως η Δαύλεια και το Δίστομο. Ο Δήμος Χαιρώνειας διατηρήθηκε μέχρι το 1914. Ο οικισμός Χαιρώνεια έγινε τιμητικά πάλι Δήμος επί ΠΑΣΟΚ το 1994 ενώ το 1998 με το σχέδιο Καποδίστριας ενώθηκε με τα χωριά Προσήλιο, Ακόντιο, Θούριο, Άγιο Βλάση, Βασιλικά, Ανθοχώρι και Προφήτη Ηλία.

Χρονολογία Πληθυσμός
1835 146[3]
1861 200
1879 307
1889 266
1896 329
1907 339
1920 447
1928 411
1940 577
1951 526
1961 686
1971 765
1981 708
1991 947
2001 662[4], (α/α 03180101) σελ. 9242
2011 457[5], (α/α 8304) σελ. 10646


Διοικητική ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Χαιρώνεια ως δήμος στον νομό Αττικής και Βοιωτίας συστάθηκε για πρώτη φορά στις 18 Οκτωβρίου 1835.Υπήχθη στον νομό Βοιωτίας το 1899 και επανήλθε στον νομό Αττικής και Βοιωτίας το 1909 και λειτούργησε ως την κατάργησή του, το 1912. Η κοινότητα Χαιρώνειας συστάθηκε στις 31 Αυγούστου 1912 με την απόσπαση του οικισμού Κόπραινα από το δήμο Χαιρώνειας και τον ορισμό του ως έδρα της κοινότητας. Η κοινότητα αποσπάσθηκε στο νομό Βοιωτίας από το νομό Αττικής και Βοιωτίας το 1943 και αναγνωρίστηκε σε δήμο στις 20 Αυγούστου 1994. Λειτούργησε ως δήμος ως την κατάργησή του το 2010 και την προσάρτησή του στο δήμο Λεβαδέων.[6]

Κοινοτάρχες και δήμαρχοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Διάρκεια θητείας Κάτοχος (γέννηση-θάνατος) Σημειώσεις
Δήμος Χαιρωνείας (1835-1912)
1835-1912 Δήμαρχοι Χαιρωνείας
Κοινότητα Χαιρώνειας (Κόπραινας ως το 1916) (1912-1994)
1912-1949 Πρόεδροι της Κοινότητας Χαιρώνειας
1949-1951 Διορισμένοι από το υπουργείο Εσωτερικών
1951-1967 Εκλεγμένοι πρόεδροι
1967-1974 Διορισμένοι από την δικτατορία
1974-1975 Διορισμένος από την κυβέρνηση εθνικής ενότητας
1975 - 13 Ιουλίου 1981 Θωμάς Οικονόμου (19??-1981) Νικητής των εκλογών του 1975. Πρώτος αιρετός πρόεδρος μεταπολιτευτικά. Επανεκλεγείς το 1978 με ποσοστό 35,6%.[7] Επί προεδρίας του θεσμοθετήθηκαν οι γιορτές "Πλουτάρχεια", οικοδομήθηκε το σχολείο και ο ναός του Οσίου Λουκά. Πέθανε εν ενεργεία από εγκεφαλικό επεισόδιο στο νοσοκομείο "Ευαγγελισμός" της Αθήνας.[8]
1981-1982 Υπηρεσιακός πρόεδρος, για το υπόλοιπο της θητείας του Οικονόμου.
1983-1990 Κωνσταντίνος Μπουραζάνης
1991-1994 Γεώργιος Σάλτας Τελευταίος πρόεδρος της κοινότητας πριν την αναγνώρισή της σε δήμο.
Δήμος Χαιρώνειας (1994-2010)
1995-1998 Γεώργιος Σάλτας Πρώτος δήμαρχος.
1999-2010 Νικόλαος Παπαγγελής Τελευταίος δήμαρχος ως την κατάργηση του δήμου.
2011-σήμερα Οι δήμαρχοι του δήμου Λεβαδέων

Μεταφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Εθνική Οδός 3 διέρχεται πλησίον του χωριού συνδέοντάς το με τη Λιβαδειά, τη Λαμία και άλλες πόλεις της ηπειρωτικής Ελλάδας. Επίσης, η περιφερειακή σιδηροδρομική γραμμή Αθήνας - Λειανοκλαδίου εξυπηρετεί το χωριό με τον ομώνυμο σιδηροδρομικό σταθμό.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Πανδέκτης - Μετονομασίες
  2. Βικηθήκη, Ομήρου Ιλιάδα, Ραψωδία Β΄ 494-516 Βοιωτῶν μὲν Πηνέλεως καὶ Λήϊτος ἦρχον Ἀρκεσίλαός τε Προθοήνωρ τε Κλονίος τε, οἵ θ' Ὑρίην ἐνέμοντο καὶ Αὐλίδα πετρήεσσαν Σχοῖνόν τε Σκῶλόν τε πολύκνημόν τ' Ἐτεωνόν, Θέσπειαν Γραῖάν τε καὶ εὐρύχορον Μυκαλησσόν, οἵ τ' ἀμφ' Ἅρμ' ἐνέμοντο καὶ Εἰλέσιον καὶ Ἐρυθράς,...
  3. Εθνικό ίδρυμα ερευνών, Εξέλιξη πληθυσμού επαρχίας Λιβαδειάς
  4. [1][νεκρός σύνδεσμος]
  5. «Αρχειοθετημένο αντίγραφο» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 9 Μαρτίου 2016. Ανακτήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 2016. 
  6. «ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΔΗΜΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, ΕΕΤΑΑ». eetaa.gr. Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  7. «Δημοτικές εκλογές- ΕΕΤΑΑ, αποτελέσματα εκλογών». www.eetaa.gr. Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2020. 
  8. "Πέθανε ο Θωμάς Οικονόμου ο Χαιρωνεύς", εφ. Αττικοβοιωτικός Κόσμος, φύλλο 29ης Ιουλίου 1981, σελ. 1, 3.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Τότα-Τσάκου-Κουβερτίνο «Εγκυκλοπαίδεια της Αρχαίας Βοιωτίας»
  • Θύμιος Δ. Δάλκας «Χαιρώνεια»
  • Εγκυκλοπαίδεια Λαρούς Μπριτάνικα
  • Νεώτερο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ηλίου

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]