Μεταπολίτευση

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Με τον όρο μεταπολίτευση εννοείται η περίοδος της νεότερης ελληνικής ιστορίας μετά την πτώση της Χούντας των Συνταγματαρχών το 1974, και αλλαγή του πολιτεύματος σε προεδρευομένη κοινοβουλευτική δημοκρατία. Η περίοδος στην οποία εντάσσεται η μεταπολίτευση αναφέρεται στην ελληνική ιστοριογραφία ως Τρίτη Ελληνική Δημοκρατία.

Ενώ η αρχή της ιστορικής περιόδου της μεταπολίτευσης βρίσκεται ξεκάθαρα στο καλοκαίρι του 1974, υπάρχουν διαφωνίες για το εάν και πότε αυτή τελείωσε. Η λήξη του Ψυχρού Πολέμου (1989-91) και ο θάνατος του Ανδρέα Παπανδρέου (1996) θεωρούνται σημεία τομής για την οριοθέτηση του τέλους της «πρώτης μεταπολίτευσης»,[1] ενώ η οικονομική κρίση που εκδηλώθηκε το 2009 έχει οδηγήσει πολλούς παρατηρητές να κάνουν λόγο για το ξεκίνημα μιας νέας ιστορικής περιόδου.[2]

Μεταπολίτευση και ανασυγκρότηση της πολιτικής ζωής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κυριότερα χαρακτηριστικά των πρώτων χρόνων της περιόδου της μεταπολίτευσης, είναι η νομιμοποίηση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος (ΚΚΕ), όπως και των άλλων αριστερών και κομμουνιστικών κομμάτων (ΚΚΕ εσωτ., ΕΚΚΕ, ΕΔΕ, κλπ), το νέο Σύνταγμα, και η προσπάθεια απάλυνσης των πληγών που είχαν ανοίξει οι ιδεολογικές διαμάχες από την απελευθέρωση μέχρι το 1974.

Μετά την άφιξη του πρώην πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή που ανέλαβε αρχηγός κυβέρνησης ενότητας και των εξόριστων πολιτικών, άρχισε και η ανασυγκρότηση της πολιτικής ζωής, καταργήθηκαν οι ανελεύθεροι νόμοι και νομιμοποιήθηκε το ΚΚΕ. Παράλληλα, δημιουργήθηκαν δύο νέα μεγάλα πολιτικά κόμματα. Το πρώτο ήταν η Νέα Δημοκρατία με ηγέτη τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, ενώ στις 3 Σεπτεμβρίου 1974, ο Ανδρέας Παπανδρέου, διακηρύσσοντας την ανάγκη σοσιαλιστικού μετασχηματισμού της ελληνικής κοινωνίας, ίδρυσε το Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα (ΠΑΣΟΚ). Από τα άλλα σημαντικά πολιτικά κόμματα, επανεμφανίζεται η προδικτατορική Ένωση Κέντρου με αρχηγό τον Γεώργιο Μαύρο.

Καμπή υπήρξε ακόμη το δημοψήφισμα του 1974 για τη μορφή του πολιτεύματος μεταξύ βασιλευομένης και αβασίλευτης δημοκρατίας με την αβασίλευτη να επικρατεί με 69,18%. Έτσι θεσπίστηκε το πολίτευμα της Προεδρευόμενης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας που ισχύει μέχρι και σήμερα στην Ελλάδα.

Επόμενα χρόνια μετά την μεταπολίτευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κυβερνήσεις Νέας Δημοκρατίας 1974-1981[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι εκλογές του 1974 έδωσαν στη Νέα Δημοκρατία την απόλυτη πλειοψηφία με ποσοστό 54,37%. Τα κυριότερα μέτρα της κυβέρνησης του Κωνσταντίνου Καραμανλή ήταν η επανένταξη της Ελλάδας στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ και η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, ενώ υπήρξε και εκπαιδευτική μεταρρύθμιση με την αύξηση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης από τα έξι στα εννιά χρόνια. Τέλος, η δημοτική έγινε η επίσημη γλώσσα στα σχολεία και γενικότερα του ελληνικού κράτους. Στις βουλευτικές εκλογές του 1977, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αναδείχτηκε και πάλι πρωθυπουργός, αλλά το 1980 παραιτήθηκε από την πρωθυπουργία και στις 15 Μαΐου 1980 εξελέγη Προέδρος της Δημοκρατίας. Πρωθυπουργός και πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας έγινε ο Γεώργιος Ράλλης.

Κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ 1981-1989[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις εκλογές του 1981, το ΠΑΣΟΚ με ηγέτη τον Ανδρέα Παπανδρέου και με ποσοστό που άγγιζε το 48% αναδείχτηκε κυβέρνηση. Κατά την διάρκεια της Κυβέρνησης Παπανδρέου, καταργούνται σε όλους τους τομείς τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων, ιδρύθηκε το Εθνικό Σύστημα Υγείας που εξασφαλίζει δωρεάν περίθαλψη και αναμορφώθηκε το Οικογενειακό Δίκαιο με την καθιέρωση του πολιτικού γάμου, του συναινετικού διαζυγίου και την κατάργηση της προίκας. Ακόμη αναβαθμίστηκε η παιδεία και ελήφθησαν μέτρα που είχαν ως κύριο στόχο την βελτίωση του εισοδήματος, όπως ο διπλασιασμός των συντάξεων και των μισθών, χάρη κυρίως στην αύξηση των κονδυλίων που δίνονταν στην Ελλάδα από την ευρωπαϊκή κοινότητα, (Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα). Σημαντικά μέτρα που εφαρμόστηκαν, ήταν η αναβάθμιση της κοινωνικής θέσης της γυναίκας και η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης.

Μια σοβαρή κρίση στις σχέσεις Προέδρου και Πρωθυπουργού έφερε την παραίτηση του Καραμανλή από την Προεδρία της Δημοκρατίας και την έναρξη της διαδικασίας αναθεώρησης του Συντάγματος, η οποία ολοκληρώθηκε το 1986 με την αφαίρεση ορισμένων εξουσιών του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Στις εκλογές του 1985, το ΠΑΣΟΚ αναδείχτηκε και πάλι κυβερνών κόμμα, συγκεντρώνοντας το ποσοστό του 45,82%. Η κυβέρνηση Παπανδρέου στην δεύτερη θητεία της αντιμετώπισε τις εντάσεις με την Τουρκία που απαιτούσε την συνδιαχείριση και συνεκμετάλλευση του Αιγαίου. Το 1988, ο Έλληνας πρωθυπουργός και ο Τούρκος πρωθυπουργός Τουργκούτ Οζάλ, συμφώνησαν για την εκκίνηση εκτενούς διαλόγου με στόχο μια πολιτική ύφεσης (χωρίς όμως τελικά να γίνουν παραχωρήσεις ή συμβιβασμοί εκατέρωθεν), αφού προηγουμένως, το 1987, οι δύο χώρες βρέθηκαν στα πρόθυρα του πολέμου.

Πολιτική αστάθεια και Σκάνδαλο Κοσκωτά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις εκλογές του 1989, κανένα κόμμα δεν μπόρεσε να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση. Έτσι δημιουργήθηκε κυβέρνηση κοινής αποδοχής Νέας Δημοκρατίας και Συνασπισμού της Αριστεράς με πρωθυπουργό τον Τζαννή Τζαννετάκη. Κατά την διάρκεια της συγκυβέρνησης, οι καταγγελίες σε βάρος στελεχών της κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ για οικονομικά σκάνδαλα οδήγησαν στην παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, το οποίο στο τέλος θα τον αθωώσει. Εν τω μεταξύ, είχε μεσολαβήσει η οικουμενική Κυβέρνηση του Ξενοφώντα Ζολωτά και η εκλογική νίκη της Νέας Δημοκρατίας στις εκλογές του 1990 με αρχηγό τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη προχώρησε σε αποκρατικοποιήσεις μη βιώσιμων δημόσιων επιχειρήσεων και στην υπογραφή της Συνθήκης του Μάαστριχτ. Στη διπλωματική σκηνή, δημιουργείται κρίση στις σχέσεις της Ελλάδας με την πρώην Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας, που ανεξαρτητοποιήθηκε το 1991, για το ζήτημα της ονομασίας της χώρας. Ωστόσο, εξαιτίας έντονων διαφωνιών στο εσωτερικό της κυβέρνησης που έφεραν την αποχώρηση βουλευτών, η κυβέρνηση έχασε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία και προκηρύχθηκαν νέες εκλογές.

Κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ 1993-2004[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις εκλογές του 1993, το ΠΑΣΟΚ ανέλαβε την εξουσία με το ποσοστό του 46,88%. Ωστόσο, η κλονισμένη υγεία και η πολύμηνη νοσηλεία του Ανδρέα Παπανδρέου τον οδήγησαν σε παραίτηση τον Ιανουάριο του 1996. Νέος πρωθυπουργός αναδείχτηκε ο Κώστας Σημίτης. Τον Ιούνιο του 1996, ο Ανδρέας Παπανδρέου πέθανε και πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ έγινε ο Σημίτης, ο οποίος κατάφερε και νίκησε και στις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις του 1996 και του 2000. Κατά την διάρκεια αυτών των ετών επετεύχθη η ένταξη στην Οικονομική Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ) και η εξομάλυνση των διπλωματικών σχέσεων με την Τουρκία έπειτα από την Κρίση των Ιμίων το 1996 και την Υπόθεση Οτσαλάν το 1999. Απόρροια της οικονομικής ανάπτυξης που γνώρισε η Ελλάδα είναι θετικές και αρνητικές μεταβολές στην Ελληνική Οικονομία, όπως η κατασκευή δημοσίων έργων, η ανάληψη της διοργάνωσης των Ολυμπιακών αγώνων του 2004 στην Αθήνα, η αύξηση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος και το Σκάνδαλο του Χρηματιστηρίου.

Κυβερνήσεις Νέας Δημοκρατίας 2004-2009[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πολιτική αστάθεια και κρίση δημοσίου χρέους[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Θανάσης Διαμαντόπουλος, Η Ελληνική Πολιτική Ζωή : Εικοστός Αιώνας. Από την Προβενιζελική στη Μεταπαπανδρεϊκή Εποχή, 1997, Εκδόσεις Παπαζήση
  2. http://www.efsyn.gr/arthro/telos-tis-metapoliteysis

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

(ενδεικτική)

Βιβλία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Σπύρος Σακελλαρόπουλος, Η Ελλάδα στη μεταπολίτευση. Πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις 1974-1988, Εκδοτικός Οίκος Α. Α. Λιβάνη, Αθήνα 2001 ISBN 978-960-14-0376-2
  • Γιάννης Βούλγαρης, Η Ελλάδα της μεταπολίτευσης 1974-1990, εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα 2001
  • Βασίλης Βαμβακάς, Εκλογές και επικοινωνία στη μεταπολίτευση, εκδόσεις Σαββάλας, Αθήνα 2006
  • Γιάννης Βούλγαρης, Η Ελλάδα από τη μεταπολίτευση στην παγκοσμιοποίηση, εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2008
  • Γιάννης Βούλγαρης, Η μεταπολιτευτική Ελλάδα 1974-2009, εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2013
  • Συλλογικό, Μεταπολίτευση. Η Ελλάδα στο μεταίχμιο δύο αιώνων, εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα 2015

Περιοδικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • «Μεταπολίτευση 1974-1981», περιοδικό Αρχειοτάξιο, τεύχος 15, Σεπτέμβριος 2013
  • «Φάκελος: Από το Πολυτεχνείο στη Μεταπολίτευση και την απόπειρα διαγραφής της», περιοδικό Εκτός Γραμμής, τεύχος 34, Νοέμβριος 2013