Κρίση του Σουέζ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Κρίση του Σουέζ
Ψυχρός Πόλεμος και Αραβοϊσραηλινή σύγκρουση
Tanks Destroyed Sinai.jpg
Κατεστραμμένα αιγυπτιακά άρματα
Χρονολογία29 Οκτωβρίου 19567 Νοεμβρίου 1956 (1 εβδομάδα και 2 ημέρες)
(Το Σινά υπό ισραηλινή κατοχή έως τον Μάρτιο του 1957)
ΤόποςΛωρίδα της Γάζας και Αίγυπτος (Χερσόνησος του Σινά και διώρυγα του Σουέζ)
ΑίτιαΕθνικοποίηση της διώρυγας του Σουέζ
ΈκβασηΣτρατιωτική νίκη του Συνασπισμού;[1][2][3]
Αιγυπτιακή πολιτική νίκη[1]
  • Αγγλογαλλική αποχώρηση μετά από διεθνή πίεση (Δεκέμβριος 1956)
  • Ισραηλινή κατοχή του Σινά (μέχρι τον Μάρτιο του 1957)
  • Ανάπτυξη της UNEF στο Σινά[4]
  • Τα στενά του Τιράν άνοιξαν ξανά για την ισραηλινή ναυτιλία
  • Παραίτηση του Άντονι Ίντεν από τη θέση του Βρετανού πρωθυπουργού, τέλος του ρόλου της Βρετανίας ως υπερδύναμης[5][6][7]
  • Η θέση του Γκυ Μολέ ως Γάλλου Πρωθυπουργού έπαθε σοβαρή ζημιά
Αντιμαχόμενοι
Flag of Egypt.svg Αίγυπτος
Ηγετικά πρόσωπα
  • Flag of Egypt.svg Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ
  • Flag of Egypt.svg Αμπντέλ Χακίμ Αμέρ
  • Flag of Egypt.svg Σανταντίν Ματουαλί
  • Flag of Egypt.svg Σάμι Γιάσα
  • Flag of Egypt.svg Τζαφάρ αλ-Αμπντ
  • Flag of Egypt.svg Σαλαντίν Μογκί
  • Flag of Egypt.svg Ραούφ Μαχφούζ Ζάκι
Δυνάμεις
  • Flag of Israel.svg 175,000
  • Flag of United Kingdom.svg 45,000
  • Flag of France.svg 34,000
Flag of Egypt.svg 300,000[8]
Απολογισμός
  • Ισραήλ:
    • 172 νεκροί[9]
    • 817 τραυματίες
    • 1 σύλληψη
  • Ηνωμένο Βασίλειο:
    • 16 νεκροί
    • 96 τραυματίες
  • Γαλλία:
    • 10 νεκροί
    • 33 τραυματίες
  • 1,650[10][11]–3,000 νεκροί [12]
  • 1,000 άμαχοι νεκροί [10]
  • 4,900 τραυματίες
  • 5,000[13]–30,000+ αιχμαλώτοι
    125 άρματα μάχης (κυρίως T-34 σοβιετικής κατασκευής) κατεστράμμενα
    215+ αεροσκάφη κατεστράμμενα

Ως Κρίση του Σουέζ φέρεται στη σύγχρονη ιστορία, (πολιτική, στρατιωτική και διπλωματίας), η κρίση που ξέσπασε το καλοκαίρι του 1956 στην Αίγυπτο αμέσως μετά την εθνικοποίηση της διώρυγας του Σουέζ και που συνεχίστηκε το φθινόπωρο του ίδιου έτους με κίνδυνο γενίκευσης πολεμικής σύγκρουσης συνασπισμένων δυνάμεων Ισραήλ, Γαλλίας και Αγγλίας κατά της Αιγύπτου. Τελικά ο κίνδυνος γενίκευσης αποτράπηκε από τις Η.Π.Α. καθώς πλέον ήταν ανοιχτό το ενδεχόμενο ενός πυρηνικού πολέμου λογώ των απειλών της Σοβιετικής Ένωσης και με παρέμβαση του ΟΗΕ διατάχθηκε η κατάπαυση του πυρός. Παρά ταύτα η κρίση παρατάθηκε μονομερώς από το Ισραήλ μέχρι την άνοιξη του 1957.

Της κρίσης του Σουέζ επακολούθησε η μεγαλύτερη πολιτική ταπείνωση της Μεγάλης Βρετανίας στον 20ό αιώνα, οπότε και παραιτήθηκε ο τότε πρωθυπουργός Άντονυ Ήντεν, ενώ αντίθετα ο πρόεδρος Νάσερ κατέστη μέγα πολιτικό ίνδαλμα όλου του αραβικού κόσμου.

Υπόβαθρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ιστορία του Σουέζ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η τοποθεσία της Διώρυγας του Σουέζ, που συνδέει τη Μεσόγειο και τον Ινδικό Ωκεανό μέσω της Ερυθράς Θάλασσας.

Η διώρυγα του Σουέζ άνοιξε το 1869, μετά από δέκα χρόνια εργασίας που χρηματοδοτήθηκαν από τη γαλλική και την αιγυπτιακή κυβέρνηση.[14] Το κανάλι λειτουργούσε από την "Universal Company of the Suez Maritime Canal" και η περιοχή γύρω από το κανάλι παρέμεινε κυρίαρχο αιγυπτιακό έδαφος και η μόνη χερσαία γέφυρα μεταξύ Αφρικής και Ασίας.

Το κανάλι έγινε αμέσως στρατηγικής σημασίας, καθώς παρείχε τη συντομότερη θαλάσσια σύνδεση μεταξύ της Μεσογείου και του Ινδικού Ωκεανού. Το κανάλι διευκόλυνε το εμπόριο για τα εμπορικά έθνη και βοήθησε ιδιαίτερα τις ευρωπαϊκές αποικιακές δυνάμεις να κυβερνήσουν τις αποικίες τους.

Το 1875, ως αποτέλεσμα του χρέους και της οικονομικής κρίσης, η Αίγυπτος αναγκάστηκε να πουλήσει τις μετοχές της στην εταιρεία εκμετάλλευσης του καναλιού στη βρετανική κυβέρνηση του Μπέντζαμιν Ντισραέλι. Ήταν πρόθυμοι αγοραστές και απέκτησαν μερίδιο 44% στην εταιρεία Suez Canal Company για 4 εκατομμύρια λίρες. Αυτό διατήρησε την πλειοψηφία των μετοχών των κυρίως Γάλλων ιδιωτών επενδυτών. Με την εισβολή και την κατοχή της Αιγύπτου το 1882, το Ηνωμένο Βασίλειο ανελάβε ντε φάκτο τον έλεγχο της χώρας καθώς και του καναλιού, των οικονομικών και των λειτουργιών του. Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης του 1888 κήρυξε τη διώρυγα ουδέτερη ζώνη υπό βρετανική προστασία.[15] Με την επικύρωσή της, η Οθωμανική Αυτοκρατορία συμφώνησε να επιτρέψει στη διεθνή ναυτιλία να διέρχεται ελεύθερα από το κανάλι, σε καιρό πολέμου και ειρήνης.[16] Η Σύμβαση τέθηκε σε ισχύ το 1904, την ίδια χρονιά με την Entente Cordiale μεταξύ Βρετανίας και Γαλλίας.

Παρά τη σύμβαση αυτή, η στρατηγική σημασία της διώρυγας του Σουέζ και ο έλεγχός της αποδείχθηκαν κατά τον Ρωσο-ιαπωνικό πόλεμο του 1904–1905, αφού η Ιαπωνία και η Βρετανία συνήψαν χωριστή διμερή συμφωνία. Μετά την αιφνιδιαστική επίθεση της Ιαπωνίας στον ρωσικό στόλο του Ειρηνικού με έδρα το Πορτ Άρθουρ, οι Ρώσοι έστειλαν ενισχύσεις από τον στόλο τους στη Βαλτική Θάλασσα. Οι Βρετανοί αρνήθηκαν τη χρήση του καναλιού από τον ρωσικό στόλο και τον ανάγκασαν να κάνει τον γύρο της Αφρικής, δίνοντας στις ιαπωνικές δυνάμεις τον χρόνο να εδραιώσουν τη θέση τους στην Ανατολική Ασία.

Η σημασία του καναλιού ως στρατηγικής σημασίας φάνηκε και πάλι κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν η Βρετανία και η Γαλλία έκλεισαν τη διώρυγα στα μη συμμαχικά πλοία. Η προσπάθεια των οθωμανικών δυνάμεων υπό την ηγεσία της Γερμανίας να εισβάλουν στο κανάλι τον Φεβρουάριο του 1915 οδήγησε τους Βρετανούς να δεσμεύσουν 100.000 στρατιώτες στην υπεράσπιση της Αιγύπτου για το υπόλοιπο του πολέμου.[17]

Πετρέλαιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η διώρυγα συνέχισε να είναι στρατηγικής σημασίας μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ως αγωγός για την αποστολή πετρελαίου.[18] Ο ιστορικός των επιχειρήσεων πετρελαίου Ντάνιελ Γέρτζιν έγραψε για την περίοδο: "Το 1948, το κανάλι έχασε απότομα την παραδοσιακή του λογική...Ο [βρετανικός] έλεγχος του καναλιού δεν μπορούσε πλέον να διατηρηθεί με την αιτιολογία ότι ήταν κρίσιμο για την άμυνα είτε της Ινδίας είτε μιας αυτοκρατορίας που διαλυόταν. Και όμως, ακριβώς την ίδια στιγμή, το κανάλι αποκτούσε νέο ρόλο—ως ο αυτοκινητόδρομος όχι της αυτοκρατορίας, αλλά του πετρελαίου... Μέχρι το 1955, το πετρέλαιο αντιπροσώπευε το ήμισυ της κυκλοφορίας του καναλιού, και, με τη σειρά του, τα δύο τρίτα του πετρελαίου της Ευρώπης πέρασαν από αυτό".[19]

Εκείνη την εποχή, η Δυτική Ευρώπη εισήγαγε δύο εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα από τη Μέση Ανατολή, 1.200.000 με τάνκερ μέσω του καναλιού και άλλα 800.000 μέσω αγωγού από τον Περσικό Κόλπο στη Μεσόγειο, όπου τα παραλάμβαναν τα τάνκερ. Οι ΗΠΑ εισήγαγαν άλλα 300.000 βαρέλια ημερησίως από τη Μέση Ανατολή.[20] Αν και οι αγωγοί συνέδεαν τα κοιτάσματα πετρελαίου του Ιράκ και των κρατών του Περσικού Κόλπου με τη Μεσόγειο, αυτές οι διαδρομές ήταν επιρρεπείς σε αστάθεια, η οποία οδήγησε τους Βρετανούς ηγέτες να προτιμήσουν να χρησιμοποιούν τη θαλάσσια οδό μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.[18] Όπως και να έχει, η άνοδος των υπερ-δεξαμενόπλοιων για τη μεταφορά πετρελαίου της Μέσης Ανατολής στην Ευρώπη, τα οποία ήταν πολύ μεγάλα για να χρησιμοποιήσουν τη Διώρυγα του Σουέζ σήμαινε ότι οι Βρετανοί ιθύνοντες της πολιτικής υπερεκτίμησαν πολύ τη σημασία του καναλιού.[18] Μέχρι το 2000, μόνο το 8% του εισαγόμενου πετρελαίου στη Βρετανία έφτασε μέσω της διώρυγας του Σουέζ, ενώ το υπόλοιπο προερχόταν μέσω της διαδρομής του Ακρωτηρίου.[18]

Τον Αύγουστο του 1956 το Βασιλικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων δημοσίευσε μια έκθεση με τίτλο: "Η Βρετανία και η Διώρυγα του Σουέζ" αποκαλύπτοντας την κυβερνητική αντίληψη για την περιοχή του Σουέζ. Στην έκθεση επαναλαμβάνεται πολλές φορές η στρατηγική αναγκαιότητα της διώρυγας του Σουέζ στο Ηνωμένο Βασίλειο, συμπεριλαμβανομένης της ανάγκης εκπλήρωσης των στρατιωτικών υποχρεώσεων βάσει του Συμφώνου της Μανίλα στην Άπω Ανατολή και του Συμφώνου της Βαγδάτης στο Ιράκ, το Ιράν ή το Πακιστάν.

Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι το κανάλι είχε χρησιμοποιηθεί σε καιρό πολέμου για τη μεταφορά υλικού και προσωπικού από και προς τους στενούς συμμάχους του Ηνωμένου Βασιλείου στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία και μπορεί να είναι ζωτικής σημασίας για τέτοιους σκοπούς στο μέλλον. Η έκθεση αναφέρει επίσης την ποσότητα υλικού και πετρελαίου που διέρχεται από το κανάλι προς το Ηνωμένο Βασίλειο και τις οικονομικές συνέπειες του να τεθεί εκτός λειτουργίας το κανάλι, καταλήγοντας:

"Η πιθανότητα να κλείσει η Διώρυγα στα στρατεύματα καθιστά το ζήτημα του ελέγχου και του καθεστώτος της Διώρυγας τόσο σημαντικό για τη Βρετανία σήμερα όσο ποτέ".[21]

Μετά το 1945[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον απόηχο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η Βρετανία επανεκτιμούσε τον ρόλο της στην περιοχή υπό το φως των σοβαρών οικονομικών περιορισμών και της αποικιακής ιστορίας της. Το οικονομικό δυναμικό της Μέσης Ανατολής, με τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου της, καθώς και η γεωστρατηγική σημασία της Διώρυγας του Σουέζ στο φόντο του Ψυχρού Πολέμου, ώθησαν τη Βρετανία να εδραιωθεί και να ενισχύσει τη θέση της εκεί. Τα βασίλεια της Αιγύπτου και του Ιράκ θεωρήθηκαν ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της ισχυρής βρετανικής επιρροής στην περιοχή.

Η στρατιωτική δύναμη της Βρετανίας εξαπλώθηκε σε όλη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένου του τεράστιου στρατιωτικού συγκροτήματος στο Σουέζ με μια φρουρά περίπου 80.000, καθιστώντας την μια από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές εγκαταστάσεις στον κόσμο. Η βάση του Σουέζ θεωρήθηκε σημαντικό μέρος της στρατηγικής θέσης της Βρετανίας στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, έγινε πηγή αυξανόμενης έντασης στις αγγλοαιγυπτιακές σχέσεις.[22] Η μεταπολεμική εσωτερική πολιτική της Αιγύπτου βίωνε μια ριζική αλλαγή, που υποκινήθηκε σε μεγάλο βαθμό από την οικονομική αστάθεια, τον πληθωρισμό και την ανεργία. Η αναταραχή άρχισε να εκδηλώνεται με την ανάπτυξη ριζοσπαστικών πολιτικών ομάδων, όπως η Μουσουλμανική Αδελφότητα στην Αίγυπτο, και μια ολοένα και πιο εχθρική στάση απέναντι στη Βρετανία και την παρουσία της στη χώρα. Σε αυτήν την αντιβρετανική απέχθεια προστέθηκε ο ρόλος που είχε παίξει η Βρετανία στη δημιουργία του Ισραήλ.[22] Ως αποτέλεσμα, οι ενέργειες της αιγυπτιακής κυβέρνησης άρχισαν να αντικατοπτρίζουν αυτές του λαού της και μια αντιβρετανική πολιτική άρχισε να διαπερνά τις σχέσεις της Αιγύπτου με τη Βρετανία.

Τον Οκτώβριο του 1951, η αιγυπτιακή κυβέρνηση ακύρωσε μονομερώς την Αγγλοαιγυπτιακή Συνθήκη του 1936, οι όροι της οποίας παραχωρούσαν στη Βρετανία μίσθωση της βάσης του Σουέζ για 20 ακόμη χρόνια.[23] Η Βρετανία αρνήθηκε να αποχωρήσει από το Σουέζ, βασιζόμενη στα δικαιώματά της στη συνθήκη, καθώς και στην παρουσία της φρουράς του Σουέζ. Το τίμημα μιας τέτοιας ενέργειας ήταν μια σταθερή κλιμάκωση της βίαιης εχθρότητας προς τη Βρετανία και τα βρετανικά στρατεύματα στην Αίγυπτο, την οποία οι αιγυπτιακές αρχές έκαναν ελάχιστα για να περιορίσουν. Στις 25 Ιανουαρίου 1952, οι βρετανικές δυνάμεις προσπάθησαν να αφοπλίσουν μια ενοχλητική μονάδα βοηθητικών αστυνομικών δυνάμεων στην Ισμαηλία, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 41 Αιγύπτιοι.[24] Αυτό με τη σειρά του οδήγησε σε αντιδυτικές ταραχές στο Κάιρο με αποτέλεσμα να υπάρξουν μεγάλες ζημιές σε περιουσίες και το θάνατο αρκετών αλλοδαπών, συμπεριλαμβανομένων 11 Βρετανών πολιτών.[24] Αυτό αποδείχθηκε καταλύτης για την απομάκρυνση της αιγυπτιακής μοναρχίας. Στις 23 Ιουλίου 1952 ένα στρατιωτικό πραξικόπημα από το αιγυπτιακό εθνικιστικό « Κίνημα των Ελεύθερων Αξιωματικών» — με επικεφαλής τον Μοχάμεντ Νεγκίμπ και τον μελλοντικό Αιγύπτιο Πρόεδρο Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ — ανέτρεψε τον βασιλιά Φαρούκ και ίδρυσε μια αιγυπτιακή δημοκρατία.

Περίοδος μετά την αιγυπτιακή επανάσταση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αίγυπτος και Βρετανία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η επιθυμία της Βρετανίας να επιδιορθώσει τις αγγλοαιγυπτιακές σχέσεις στον απόηχο του πραξικοπήματος οδήγησε τη χώρα να προσπαθεί μια επαναπροσέγγιση καθ' όλη τη διάρκεια του 1953 και του 1954. Μέρος αυτής της διαδικασίας ήταν η συμφωνία, το 1953, για τερματισμό της βρετανικής κυριαρχίας στο Σουδάν έως το 1956 σε αντάλλαγμα για την εγκατάλειψη του Κάιρου την αξίωση για επικυριαρχία στην περιοχή της κοιλάδας του Νείλου. Τον Οκτώβριο του 1954, η Βρετανία και η Αίγυπτος συνήψαν την Αγγλοαιγυπτιακή Συμφωνία του 1954 για τη σταδιακή αποχώρηση των βρετανικών στρατευμάτων από τη βάση του Σουέζ, οι όροι της οποίας συμφωνούσαν να αποσυρθούν όλα τα στρατεύματα εντός 20 μηνών, να συνεχιστεί η συντήρηση της βάσης και ώστε η Βρετανία να έχει το δικαίωμα επιστροφής για επτά χρόνια.[25] Η Εταιρεία της Διώρυγας του Σουέζ δεν επρόκειτο να επανέλθει στην αιγυπτιακή κυβέρνηση μέχρι τις 16 Νοεμβρίου 1968 σύμφωνα με τους όρους της συνθήκης.[26]

Η στενή σχέση της Βρετανίας με τα δύο Χασεμιτικά βασίλεια του Ιράκ και της Ιορδανίας απασχολούσε ιδιαίτερα τον Νάσερ. Συγκεκριμένα, οι ολοένα και πιο φιλικές σχέσεις του Ιράκ με τη Βρετανία αποτελούσαν απειλή για την επιθυμία του Νάσερ να δει την Αίγυπτο ως ηγέτιδα του αραβικού κόσμου. Η δημιουργία του Συμφώνου της Βαγδάτης το 1955 φαινόταν να επιβεβαιώνει τους φόβους του Νάσερ ότι η Βρετανία προσπαθούσε να συμπαρασύρει τον Ανατολικό Αραβικό Κόσμο σε ένα μπλοκ με επίκεντρο το Ιράκ και με συμπάθεια προς τη Βρετανία.[27] Η απάντηση του Νάσερ ήταν μια σειρά προκλήσεων για τη βρετανική επιρροή στην περιοχή που θα κορυφωθεί στην κρίση του Σουέζ.

Αίγυπτος και η αραβική ηγεσία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όσον αφορά την αραβική ηγεσία, ιδιαίτερα δηλητηριώδης ήταν η κόντρα μεταξύ του Νάσερ και του πρωθυπουργού του Ιράκ, Νούρι ελ-Σαΐντ, για την αραβική ηγεσία, με τον ραδιοφωνικό σταθμό Voice of the Arabs με έδρα το Κάιρο να ζητά τακτικά την ανατροπή της κυβέρνησης στο Βαγδάτη.[28] Οι πιο σημαντικοί παράγοντες που οδήγησαν την αιγυπτιακή εξωτερική πολιτική σε αυτή την περίοδο ήταν αφενός, η αποφασιστικότητα να δει ολόκληρη την Μέση Ανατολή ως την νόμιμη σφαίρα επιρροής της Αιγύπτου και, αφετέρου, η τάση του Νάσερ να οχυρώσει την παναραβική και εθνικιστική του αξιοπιστία επιδιώκοντας να αντιταχθεί σε όλες τις δυτικές πρωτοβουλίες ασφάλειας στην Εγγύς Ανατολή.[28] Παρά τη σύναψη μιας τέτοιας συμφωνίας με τους Βρετανούς, η θέση του Νάσερ παρέμεινε ισχνή. Η απώλεια της διεκδίκησης της Αιγύπτου στο Σουδάν, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη παρουσία της Βρετανίας στο Σουέζ για άλλα δύο χρόνια, οδήγησαν σε εγχώριες αναταραχές, συμπεριλαμβανομένης μιας απόπειρας δολοφονίας εναντίον του τον Οκτώβριο του 1954. Η λεπτή φύση της διακυβέρνησης του Νάσερ τον έκανε να πιστέψει ότι ούτε το καθεστώς, ούτε η ανεξαρτησία της Αιγύπτου θα ήταν ασφαλής έως ότου η Αίγυπτος είχε καθιερωθεί ως ηγέτιδα του αραβικού κόσμου.[29] Αυτό θα εκδηλωνόταν στην αμφισβήτηση των βρετανικών συμφερόντων της Μέσης Ανατολής καθ' όλη τη διάρκεια του 1955.

ΗΠΑ και αμυντική συνθήκη ενάντια στη σοβιετική απειλή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ προσπαθούσαν να δημιουργήσουν μια συμμαχία με τη μορφή ενός Οργανισμού Άμυνας στη Μέση Ανατολή για να κρατήσουν τη Σοβιετική Ένωση έξω από την Εγγύς Ανατολή, προσπάθησαν να προσελκύσουν τον Νάσερ σε αυτή τη συμμαχία.[30] ​​Το κεντρικό πρόβλημα για την αμερικανική πολιτική στη Μέση Ανατολή ήταν ότι αυτή η περιοχή θεωρούνταν στρατηγικής σημασίας λόγω του πετρελαίου της, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες, επιβαρυμένες από τις αμυντικές δεσμεύσεις στην Ευρώπη και την Άπω Ανατολή, δεν είχαν επαρκή στρατεύματα για να αντισταθούν σε μια Σοβιετική εισβολή στη Μέση Ανατολή.[31] Το 1952, ο στρατηγός Ομάρ Μπράντλεϊ του Μικτού Επιτελείου δήλωσε σε μια σύνοδο σχεδιασμού σχετικά με το τι πρέπει να γίνει σε περίπτωση σοβιετικής εισβολής στην Εγγύς Ανατολή: "Από πού θα έρθει το επιτελείο; Θα χρειαστούν πολλά πράγματα για να κάνω μια δουλειά εκεί". [31] Κατά συνέπεια, Αμερικανοί διπλωμάτες ευνόησαν τη δημιουργία μιας οργάνωσης τύπου ΝΑΤΟ στην Εγγύς Ανατολή για να παρέχει την απαραίτητη στρατιωτική δύναμη για να αποτρέψει τους Σοβιετικούς από την εισβολή στην περιοχή.[31] Η κυβέρνηση Αϊζενχάουερ, ακόμη περισσότερο από την κυβέρνηση Τρούμαν, έβλεπε την Εγγύς Ανατολή ως ένα τεράστιο κενό στο οποίο θα μπορούσε να προβληθεί η σοβιετική επιρροή, και κατά συνέπεια απαιτούσε ένα σύστημα ασφαλείας υποστηριζόμενο από την Αμερική.[32] Ο Αμερικανός διπλωμάτης Ρέιμοντ Χέιρ υπενθύμισε αργότερα:

"Είναι δύσκολο να βάλουμε τον εαυτό μας πίσω σε αυτή την περίοδο. Υπήρχε πραγματικά ένας σίγουρος φόβος για εχθροπραξίες, για μια ενεργή ρωσική κατοχή της Μέσης Ανατολής, και πρακτικά ακούς τις ρωσικές μπότες να μαζεύονται πάνω από την καυτή άμμο της ερήμου".[33]

Ο προβλεπόμενος Οργανισμός Άμυνας Μέσης Ανατολής (ΟΑΜΑ) επρόκειτο να επικεντρωθεί στην Αίγυπτο.[33] Μια οδηγία του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Μαρτίου 1953 αποκάλεσε την Αίγυπτο «κλειδί» για την Εγγύς Ανατολή και συμβούλευε την Ουάσινγκτον ότι "πρέπει να αναπτύξει την Αίγυπτο ως σημείο ισχύος".[32] Ένα σημαντικό δίλημμα για την αμερικανική πολιτική ήταν ότι οι δύο ισχυρότερες δυνάμεις στην Εγγύς Ανατολή, η Βρετανία και η Γαλλία, ήταν επίσης τα έθνη των οποίων η επιρροή πολλών τοπικών εθνικιστών δυσανασχετούσαν περισσότερο. [31] Από το 1953 και μετά, η αμερικανική διπλωματία είχε προσπαθήσει ανεπιτυχώς να πείσει τις δυνάμεις που εμπλέκονται στην Εγγύς Ανατολή, τόσο τοπικές όσο και αυτοκρατορικές, να παραμερίσουν τις διαφορές τους και να ενωθούν ενάντια στη Σοβιετική Ένωση.[34]Οι Αμερικανοί θεώρησαν ότι, όπως ο φόβος για τη Σοβιετική Ένωση είχε βοηθήσει να τερματιστεί η ιστορική γαλλογερμανική εχθρότητα, έτσι και ο αντικομμουνισμός θα μπορούσε να δώσει τέλος στην πιο πρόσφατη αραβο-ισραηλινή διαμάχη. Ήταν μια πηγή συνεχούς αμηχανίας για τους Αμερικανούς αξιωματούχους τη δεκαετία του 1950 καθώς τα αραβικά κράτη και οι Ισραηλινοί έδειχναν να ενδιαφέρονται περισσότερο να πολεμήσουν μεταξύ τους παρά να ενωθούν ενάντια στη Σοβιετική Ένωση. Μετά την επίσκεψή του στη Μέση Ανατολή τον Μάιο του 1953 για να συγκεντρώσει την υποστήριξη του ΟΑΜΑ, ο Υπουργός Εξωτερικών, Τζον Φόστερ Ντάλες εξεπλάγην πολύ από το γεγονός ότι τα αραβικά κράτη "φοβόντουσαν περισσότερο τον Σιωνισμό παρά τους κομμουνιστές".[35]

Η αμερικανική πολιτική ήταν διχασμένη μεταξύ της επιθυμίας να διατηρήσει καλές σχέσεις με τους συμμάχους του ΝΑΤΟ όπως η Βρετανία και η Γαλλία που ήταν επίσης μεγάλες αποικιακές δυνάμεις, και της επιθυμίας να ευθυγραμμιστούν οι εθνικιστές του Τρίτου Κόσμου με το στρατόπεδο του Ελεύθερου Κόσμου.[36] Αν και θα ήταν εντελώς λάθος να περιγραφεί το πραξικόπημα με την καθαίρεση του Βασιλιά Φαρούκ τον Ιούλιο του 1952 ως πραξικόπημα της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (CIA), ο Νάσερ και η Ένωση Ελεύθερων Αξιωματικών του ήταν παρόλα αυτά σε στενή επαφή με στελέχη της CIA με επικεφαλής τον Μάιλς Κόουλαντ εκ των προτέρων (Ο Νάσερ διατηρούσε δεσμούς με οποιονδήποτε και όλους τους πιθανούς συμμάχους από το Αιγυπτιακό Κομμουνιστικό Κόμμα από τα αριστερά μέχρι την Μουσουλμανική Αδελφότητα στα δεξιά).[37]

Η φιλία του Νάσερ με ορισμένους αξιωματικούς της CIA στο Κάιρο οδήγησε την Ουάσινγκτον να υπερεκτιμήσει πολύ την επιρροή της στην Αίγυπτο.[33] Το γεγονός ότι ο Νάσερ ήταν κοντά σε αξιωματικούς της CIA οδήγησε τους Αμερικανούς για ένα διάστημα να θεωρήσουν τον Νάσερ ως "περιουσιακό στοιχείο της CIA". [38]Με τη σειρά τους, οι Βρετανοί που γνώριζαν τους δεσμούς της CIA με τον Νάσερ αγανακτούσαν από αυτή τη σχέση, την οποία θεώρησαν ως μια αμερικανική προσπάθεια να τους απωθήσουν από την Αίγυπτο.[38] Ο κύριος λόγος για τον οποίο ο Νάσερ φλέρταρε τη CIA πριν από την Επανάσταση του Ιουλίου του 1952 ήταν η ελπίδα του ότι οι Αμερικανοί θα δρούσαν ως περιοριστική επιρροή στους Βρετανούς εάν η Βρετανία αποφασίσει να παρέμβει για να βάλει τέλος στην επανάσταση (μέχρι η Αίγυπτος την αποκήρυξε το 1951, η αγγλοαιγυπτιακή συνθήκη του 1936 επέτρεψε στη Βρετανία το δικαίωμα επέμβασης έναντι όλων των εξωτερικών και εσωτερικών απειλών).[39] Με τη σειρά τους, πολλοί Αμερικανοί αξιωματούχοι, όπως ο πρεσβευτής Τζέφερσον Κάφερι, είδαν τη συνεχιζόμενη βρετανική στρατιωτική παρουσία στην Αίγυπτο ως αναχρονιστική και είδαν το Επαναστατικό Συμβούλιο Διοίκησης (όπως ονόμασε ο Νάσερ την κυβέρνησή του μετά το πραξικόπημα) με πολύ ευνοϊκό πρίσμα.[40]

Ο Κάφερι ήταν σταθερά πολύ θετικός για τον Νάσερ στις αναφορές του στην Ουάσιγκτον μέχρι την αναχώρησή του από το Κάιρο το 1955. Το καθεστώς του βασιλιά Φαρούκ εθεωρείτο στην Ουάσιγκτον ως αδύναμο, διεφθαρμένο, ασταθές και αντιαμερικανικό, έτσι το πραξικόπημα του Ιουλίου των Ελεύθερων Αξιωματικών χαιρετίστηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες.[33] Όπως ήταν, οι επαφές του Νάσερ με τη CIA δεν ήταν απαραίτητες για να αποτραπεί η βρετανική επέμβαση κατά του πραξικοπήματος του Ιουλίου, καθώς οι αγγλοαιγυπτιακές σχέσεις είχαν επιδεινωθεί τόσο άσχημα το 1951–52 που οι Βρετανοί θεωρούσαν οποιαδήποτε αιγυπτιακή κυβέρνηση χωρίς επικεφαλής τον βασιλιά Φαρούκ τεράστια βελτίωση.[41] Τον Μάιο του 1953, κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης με τον Ντάλες, ο οποίος ζήτησε από την Αίγυπτο να ενταχθεί σε μια αντισοβιετική συμμαχία, ο Νάσερ απάντησε λέγοντας:

"Δεν κατέλαβαν ποτέ το έδαφός μας... αλλά οι Βρετανοί είναι εδώ εβδομήντα χρόνια. Πώς μπορώ να πάω στους δικούς μου και να τους πω ότι αγνοώ έναν δολοφόνο με πιστόλι εξήντα μίλια μακριά μου στο κανάλι του Σουέζ για να ανησυχώ για κάποιον που κρατά ένα μαχαίρι χίλια μίλια μακριά;"[30]

Ο Ντάλες ενημέρωσε τον Νάσερ για την πεποίθησή του ότι η Σοβιετική Ένωση επιζητούσε την κατάκτηση του κόσμου, ότι ο κύριος κίνδυνος για την Εγγύς Ανατολή προερχόταν από το Κρεμλίνο και προέτρεψε τον Νάσερ να αφήσει κατά μέρος τις διαφορές του με τη Βρετανία για να επικεντρωθεί στην αντιμετώπιση της Σοβιετικής Ένωσης. [30] ​​Με αυτό το πνεύμα, ο Ντάλες πρότεινε στον Νάσερ να διαπραγματευτεί μια συμφωνία που θα έδινε την Αίγυπτο να αναλάβει την κυριαρχία στη βάση της ζώνης του καναλιού, αλλά στη συνέχεια θα επέτρεπε στους Βρετανούς να έχουν «τεχνικό έλεγχο» με τον ίδιο τρόπο που η εταιρεία αυτοκινήτων Ford παρείχε ανταλλακτικά και εκπαίδευση σε τους Αιγύπτιους αντιπροσώπους της.[30]

Ο Νάσερ δεν συμμεριζόταν τον φόβο του Ντάλες για την κατάληψη της Μέσης Ανατολής από τη Σοβιετική Ένωση και επέμεινε πολύ έντονα ότι ήθελε να δει το ολοκληρωτικό τέλος όλης της βρετανικής επιρροής όχι μόνο στην Αίγυπτο, αλλά σε όλη τη Μέση Ανατολή.[30] ​​Η CIA πρόσφερε στον Νάσερ δωροδοκία 3 εκατομμυρίων δολαρίων εάν ενταχθεί στον προτεινόμενο Οργανισμό Άμυνας της Μέσης Ανατολής. Ο Νάσερ πήρε τα χρήματα, αλλά στη συνέχεια αρνήθηκε να συμμετάσχει [42] καθώς κατέστησε σαφές στους Αμερικανούς ότι ήθελε έναν Αραβικό Σύνδεσμο υπό την κυριαρχία της Αιγύπτου να είναι ο κύριος αμυντικός οργανισμός στην Εγγύς Ανατολή, ο οποίος θα μπορούσε να συνδεθεί ανεπίσημα με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Όταν επέστρεψε στην Ουάσινγκτον, ο Ντάλες συμβούλεψε τον Αϊζενχάουερ ότι τα αραβικά κράτη πίστευαν ότι "οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υποστηρίξουν το νέο κράτος του Ισραήλ σε μια επιθετική επέκταση. Το βασικό μας πολιτικό πρόβλημα ... είναι να βελτιώσουμε τη στάση των μουσουλμανικών κρατών απέναντι στις δυτικές δημοκρατίες επειδή το κύρος μας στην περιοχή εκείνη βρισκόταν σε συνεχή παρακμή από τον πόλεμο".[35] Η άμεση συνέπεια ήταν μια νέα πολιτική "ισότιμης συμπεριφοράς" όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες τάχθηκαν πολύ δημόσια στο πλευρό των αραβικών κρατών σε αρκετές διαμάχες με το Ισραήλ το 1953–54.[43] Επιπλέον, ο Ντάλες δεν συμμεριζόταν κανένα συναισθηματικό σεβασμό για την αγγλοαμερικανική "ειδική σχέση ", η οποία οδήγησε τους Αμερικανούς να κλίνουν προς την αιγυπτιακή πλευρά στις αγγλο-αιγυπτιακές διαμάχες.[44]Κατά τη διάρκεια των εξαιρετικά δύσκολων διαπραγματεύσεων για την εκκένωση της βάσης της Διώρυγας του Σουέζ από τους Βρετανούς το 1954–55, οι Αμερικανοί υποστήριξαν γενικά την Αίγυπτο, αν και ταυτόχρονα προσπαθούσαν σκληρά να περιορίσουν την έκταση της ζημιάς που θα μπορούσε να προκαλέσει αυτό στις αγγλοαμερικανικές σχέσεις.[45]

Στην ίδια έκθεση του Μαΐου 1953 προς τον Αϊζενχάουερ που καλούσε για "ισότιμη συμπεριφορά", ο Ντάλες δήλωσε ότι οι Αιγύπτιοι δεν ενδιαφέρονται να ενταχθούν στο προτεινόμενο ΟΑΜΑ και ότι οι Άραβες ενδιαφερόντουσαν περισσότερο για τις διαμάχες τους με τους Βρετανούς, τους Γάλλους, τους Ισραηλινούς παρά να σταθούν ενάντια στους Σοβιετικούς. Επίσης ότι τα κράτη της «βόρειας βαθμίδας» της Τουρκίας, του Ιράν και του Πακιστάν ήταν πιο χρήσιμα ως σύμμαχοι επί του παρόντος από την Αίγυπτο.[32] Συνεπώς, η καλύτερη αμερικανική πολιτική έναντι της Αιγύπτου ήταν να εργαστεί για την αραβο-ισραηλινή ειρήνη και τη διευθέτηση της αγγλο-αιγυπτιακής διαμάχης σχετικά με τη βάση της βρετανικής διώρυγας του Σουέζ ως τον καλύτερο τρόπο εξασφάλισης της τελικής προσχώρησης της Αιγύπτου σε μια συμμαχία που επικεντρώνεται τα κράτη της «Βόρειας Βαθμίδας». [46]

Η συμμαχία «Βόρεια Βαθμίδα» επιτεύχθηκε στις αρχές του 1955 με τη δημιουργία του Συμφώνου της Βαγδάτης που περιελάμβανε το Πακιστάν, το Ιράν, την Τουρκία, το Ιράκ και το Ηνωμένο Βασίλειο.[47] Η παρουσία των δύο τελευταίων κρατών οφειλόταν στην επιθυμία των Βρετανών να συνεχίσουν να διατηρήσουν επιρροή στη Μέση Ανατολή και στην επιθυμία του Νουρί Σάιντ να συνδέσει τη χώρα του με τη Δύση ως τον καλύτερο τρόπο αντιστάθμισης των αυξανόμενων επιθετικών αιγυπτιακών διεκδικήσεων σε περιφερειακό επίπεδο.[47] Η σύναψη του Συμφώνου της Βαγδάτης συνέβη σχεδόν ταυτόχρονα με μια δραματική ισραηλινή επιδρομή στη Λωρίδα της Γάζας στις 28 Φεβρουαρίου 1955 ως αντίποινα για τις επιδρομές των φενταγίν στο Ισραήλ, κατά την οποία η ισραηλινή μονάδα 101 υπό τον Αριέλ Σαρόν προκάλεσε ζημιά στις δυνάμεις του Αιγυπτιακού Στρατού.[47]

Η στενή εμφάνιση των δύο γεγονότων ερμηνεύτηκε λανθασμένα από τον Νάσερ ως μέρος μιας συντονισμένης δυτικής προσπάθειας να τον ωθήσει να ενταχθεί στο Σύμφωνο της Βαγδάτης.[48] Η υπογραφή του Συμφώνου της Βαγδάτης και η επιδρομή στη Γάζα σηματοδότησε την αρχή του τέλους των άλλοτε καλών σχέσεων του Νάσερ με τους Αμερικανούς.[48] Συγκεκριμένα, ο Νάσερ είδε τη συμμετοχή του Ιράκ στο Σύμφωνο της Βαγδάτης ως μια δυτική προσπάθεια να προωθήσει τον αρχαίο εχθρό του Νούρι αλ-Σάιντ ως εναλλακτικό ηγέτη του αραβικού κόσμου.[49]

Αίγυπτος και Σοβιετικό μπλοκ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αντί να συμπαραταχθεί με οποιαδήποτε υπερδύναμη, ο Νάσερ πήρε το ρόλο του ουδέτερου και προσπάθησε να παίξει με τις υπερδυνάμεις για να τις κάνει να ανταγωνίζονται μεταξύ τους προσπαθώντας να εξαγοράσουν τη φιλία του.[50]

Υπό τη νέα ηγεσία του Νικήτα Χρουστσόφ, η Σοβιετική Ένωση έκανε μια μεγάλη προσπάθεια να κερδίσει επιρροή στον λεγόμενο Τρίτο Κόσμο.[51] Ως μέρος της διπλωματικής επίθεσης, ο Χρουστσόφ είχε εγκαταλείψει την παραδοσιακή γραμμή της Μόσχας να αντιμετωπίζει όλους τους μη κομμουνιστές ως εχθρούς και υιοθέτησε μια νέα τακτική φιλίας με τα λεγόμενα "αδέσμευτα" έθνη, τα οποία συχνά καθοδηγούνταν από ηγέτες που δεν ήταν Κομμουνιστές, αλλά με διάφορους τρόπους και βαθμούς ήταν εχθρικοί προς τη Δύση.[51] Ο Χρουστσόφ είχε συνειδητοποιήσει ότι, αντιμετωπίζοντας τους μη κομμουνιστές ως αντικομμουνιστές, η Μόσχα είχε άσκοπα αποξενώσει πολλούς πιθανούς φίλους με τα χρόνια στον Τρίτο Κόσμο. Κάτω από τη σημαία του αντιιμπεριαλισμού, ο Χρουστσόφ κατέστησε σαφές ότι η Σοβιετική Ένωση θα παρείχε όπλα σε οποιαδήποτε αριστερή κυβέρνηση στον Τρίτο Κόσμο ως τρόπο υπονόμευσης της δυτικής επιρροής.[52]

Ο Κινέζος πρωθυπουργός Τσου Ενλάι συνάντησε τον Νάσερ στη Διάσκεψη του Μπαντούνγκ το 1955 και εντυπωσιάστηκε από αυτόν. Ο Τσου Ενλάι συνέστησε στον Χρουστσόφ να αντιμετωπίσει τον Νάσερ ως πιθανό σύμμαχο.[51] Ο Τζου περιέγραψε τον Νάσερ στον Χρουστσόφ ως έναν νεαρό εθνικιστή που, αν και δεν ήταν κομμουνιστής, θα μπορούσε, εάν χρησιμοποιήθει σωστά, να κάνει μεγάλη ζημιά στα δυτικά συμφέροντα στη Μέση Ανατολή. Ο στρατάρχης Τίτο της Γιουγκοσλαβίας, ο οποίος γνώρισε επίσης τον Νάσερ στο Μπαντούνγκ είπε στον Χρουστσόφ σε μια συνάντηση το 1955 ότι "ο Νάσερ ήταν ένας νεαρός άνδρας χωρίς μεγάλη πολιτική εμπειρία, αλλά αν του δώσουμε το πλεονέκτημα της αμφιβολίας, ίσως μπορέσουμε να ασκήσουμε μια ευεργετική επιρροή πάνω του, τόσο για χάρη του κομμουνιστικού κινήματος, όσο και για τον αιγυπτιακό λαό".[51]Παραδοσιακά, ο περισσότερος εξοπλισμός στον αιγυπτιακό στρατό προερχόταν από τη Βρετανία, αλλά η επιθυμία του Νάσερ να σπάσει τη βρετανική επιρροή στην Αίγυπτο σήμαινε ότι ήταν απελπισμένος να βρει μια νέα πηγή όπλων για να αντικαταστήσει τη Βρετανία. Ο Νάσερ είχε θέσει για πρώτη φορά το θέμα της αγοράς όπλων από τη Σοβιετική Ένωση το 1954.[53]

Αγορές όπλων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πάνω από όλα, ο Νάσερ ήθελε οι Ηνωμένες Πολιτείες να προμηθεύουν όπλα σε γενναιόδωρη ποσότητα στην Αίγυπτο.[47] Ο Νάσερ αρνήθηκε να υποσχεθεί ότι τα αμερικανικά όπλα που θα μπορούσε να αγόραζε δεν θα χρησιμοποιηθούν εναντίον του Ισραήλ και απέρριψε την αμερικανική απαίτηση για αποστολή Στρατιωτικής Συμβουλευτικής Ομάδας στην Αίγυπτο ως μέρος της τιμής των πωλήσεων όπλων.[54]

Η πρώτη επιλογή του Νάσερ για την αγορά όπλων ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, οι συχνές αντισιωνιστικές ομιλίες του και η χορηγία των πολιτοφυλακών φενταγίν, που έκαναν συχνές επιδρομές στο Ισραήλ, κατέστησαν δύσκολο για την κυβέρνηση του Αϊζενχάουερ να λάβει την έγκριση του Κογκρέσου για την πώληση όπλων στην Αίγυπτο. Η αμερικανική κοινή γνώμη ήταν βαθιά εχθρική προς την πώληση όπλων στην Αίγυπτο που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον του Ισραήλ. Επιπλέον, ο Αϊζενχάουερ φοβόταν ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να προκαλέσει μια κούρσα εξοπλισμών στη Μέση Ανατολή.[54] Ο Αϊζενχάουερ εκτιμούσε πολύ την Τριμερή Διακήρυξη ως τρόπο διατήρησης της ειρήνης στην Εγγύς Ανατολή.

Το 1950, προκειμένου να περιοριστεί ο βαθμός στον οποίο οι Άραβες και οι Ισραηλινοί μπορούσαν να συμμετάσχουν σε μια κούρσα εξοπλισμών, τα τρία έθνη που κυριαρχούσαν στο εμπόριο όπλων στον μη κομμουνιστικό κόσμο, δηλαδή οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία είχαν υπογράψει την Τριμερή Διακήρυξη, όπου είχαν δεσμευτεί να περιορίσουν τον όγκο των όπλων που μπορούσαν να πουλήσουν στην Εγγύς Ανατολή, και επίσης να διασφαλίσουν ότι τυχόν πωλήσεις όπλων στη μία πλευρά αντιστοιχούσαν με πωλήσεις όπλων ίσης ποσότητας και ποιότητας στην άλλη.[55] Ο Αϊζενχάουερ θεώρησε την Τριμερή Διακήρυξη, η οποία περιόριζε σημαντικά πόσα όπλα μπορούσε να αγοράσει η Αίγυπτος στη Δύση, ως ένα από τα βασικά στοιχεία για τη διατήρηση της ειρήνης μεταξύ του Ισραήλ και των Αράβων, και πίστευε ότι η έναρξη μιας κούρσας εξοπλισμών θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε νέο πόλεμο. Ωστόσο οι Αιγύπτιοι έκαναν συνεχείς προσπάθειες να αγοράσουν βαριά όπλα από την Τσεχοσλοβακία χρόνια πριν από τη συμφωνία του 1955.[56]

Ο Νάσερ είχε γνωστοποιήσει, το 1954–55, ότι σκεφτόταν να αγοράσει όπλα από τη Σοβιετική Ένωση, και έτσι να τεθεί υπό σοβιετική επιρροή, ως τρόπο να πιέσει τους Αμερικανούς να του πουλήσουν τα όπλα που επιθυμούσε.[51] Ο Χρουστσόφ, ο οποίος ήθελε πολύ να πετύχει την επιρροή της Σοβιετικής Ένωσης στη Μέση Ανατολή, ήταν περισσότερο από έτοιμος να πουλήσει όπλα την Αίγυπτο εάν οι Αμερικανοί αποδεικνύονταν απρόθυμοι.[51] Κατά τη διάρκεια μυστικών συνομιλιών με τους Σοβιετικούς το 1955, οι απαιτήσεις του Νάσερ για όπλα ικανοποιήθηκαν περισσότερο καθώς η Σοβιετική Ένωση δεν είχε υπογράψει την Τριμερή Διακήρυξη.[57] Η είδηση ​​τον Σεπτέμβριο του 1955 για την αγορά τεράστιας ποσότητας σοβιετικών όπλων από την Αίγυπτο μέσω της Τσεχοσλοβακίας έγινε δεκτή με σοκ και οργή στη Δύση, όπου αυτό θεωρήθηκε ως σημαντική αύξηση της σοβιετικής επιρροής στην Εγγύς Ανατολή.[58] Στη Βρετανία, η αύξηση της σοβιετικής επιρροής στην Εγγύς Ανατολή θεωρήθηκε ως μια δυσοίωνη εξέλιξη που απείλησε να θέσει τέλος στη βρετανική επιρροή στην πλούσια σε πετρέλαιο περιοχή.[59]

Η Γαλλία και η αιγυπτιακή υποστήριξη στον πόλεμο της Αλγερίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την ίδια περίοδο, ο Γάλλος πρωθυπουργός Γκυ Μολέ αντιμετώπιζε μια ολοένα και πιο σοβαρή εξέγερση στην Αλγερία, όπου οι αντάρτες του Αλγερινού Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (FLN) υποστηριζόταν προφορικά από την Αίγυπτο μέσω εκπομπών του ραδιοφώνου της Φωνής των Αράβων, με οικονομική υποστήριξη από το Σουέζ. Τα έσοδα από το κανάλι[60] και τα αιγυπτιακά πλοία έστελναν όπλα στο FLN.[61] Ο Μολέ αντιλήφθηκε τον Νάσερ ως σημαντική απειλή.[62] Κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στο Λονδίνο τον Μάρτιο του 1956, ο Μολέ είπε στον Ήντεν ότι η χώρα του αντιμετώπιζε μια ισλαμική απειλή για την ίδια την ψυχή της Γαλλίας που υποστηρίζεται από τη Σοβιετική Ένωση.[62] Ο Μολέ δήλωσε: ""Όλα αυτά είναι στα έργα του Νάσερ, όπως ακριβώς γράφτηκε η πολιτική του Χίτλερ στο Mein Kampf. Ο Νάσερ έχει τη φιλοδοξία να αναδημιουργήσει τις κατακτήσεις του Ισλάμ. Αλλά η σημερινή του θέση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην πολιτική της Δύσης που τον έχει βάλει ψηλά και αυτό τον κολακεύει".[62]

Σε μια συγκέντρωση Γάλλων βετεράνων τον Μάιο του 1956, ο Λουί Μανγκί μίλησε στη θέση του μη διαθέσιμου Υπουργού Άμυνας και έδωσε μια σκληρή ομιλία κατά του Νάσερ, η οποία συνέκρινε τον Αιγύπτιο ηγέτη με τον Χίτλερ. Κατηγόρησε τον Νάσερ ότι σχεδίαζε να κυβερνήσει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και ότι επιδίωκε να προσαρτήσει την Αλγερία, της οποίας "ο λαός ζει σε αρμονία με τη Γαλλία".[63] Ο Μανγκί προέτρεψε τη Γαλλία να αντισταθεί στον Νάσερ, και ως ισχυρός φίλος του Ισραήλ, προέτρεψε μια συμμαχία με αυτό το έθνος ενάντια στην Αίγυπτο.[64]

Αίγυπτος και Ισραήλ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πριν από το 1955, ο Νάσερ είχε καταβάλει προσπάθειες για την επίτευξη ειρήνης με το Ισραήλ και είχε εργαστεί για να αποτρέψει διασυνοριακές παλαιστινιακές επιθέσεις.[65] Το 1955, ωστόσο, η Μονάδα 101, μια ισραηλινή μονάδα υπό τον Αριέλ Σαρόν, πραγματοποίησε απρόκλητα επιδρομή στο αρχηγείο του Αιγυπτιακού Στρατού στη Γάζα. Σε απάντηση, ο Νάσερ άρχισε να επιτρέπει επιδρομές στο Ισραήλ από τους φενταγίν.[65] Οι επιδρομές προκάλεσαν μια σειρά από ισραηλινές επιχειρήσεις αντιποίνων, οι οποίες τελικά συνέβαλαν στην κρίση του Σουέζ.[66][65]

Αναδυόμενη γαλλο-ισραηλινή συμμαχία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ξεκινώντας το 1949 λόγω της κοινής πυρηνικής έρευνας, η Γαλλία και το Ισραήλ άρχισαν να προχωρούν προς μια συμμαχία.[67] Μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Αλγερία στα τέλη του 1954, η Γαλλία άρχισε να στέλνει όλο και περισσότερα όπλα στο Ισραήλ.[68] Τον Νοέμβριο του 1954, ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Άμυνας του Ισραήλ, Σιμόν Πέρες, επισκέφτηκε το Παρίσι, όπου έγινε δεκτός από τη Γαλλίδα Υπουργό Άμυνας Μαρί-Πιέρ Κονίγκ, η οποία του είπε ότι η Γαλλία θα πουλούσε στο Ισραήλ όσα όπλα ήθελε να αγοράσει.[69] Στις αρχές του 1955, η Γαλλία έστελνε μεγάλες ποσότητες όπλων στο Ισραήλ.[69] Τον Απρίλιο του 1956, μετά από μια άλλη επίσκεψη στο Παρίσι από τον Πέρες, η Γαλλία συμφώνησε να αγνοήσει εντελώς την Τριμερή Διακήρυξη και να προμηθεύσει ακόμη περισσότερα όπλα στο Ισραήλ.[70] Κατά τη διάρκεια της ίδιας επίσκεψης, ο Πέρες ενημέρωσε τους Γάλλους ότι το Ισραήλ είχε αποφασίσει να εμπλακεί σε πόλεμο με την Αίγυπτο το 1956. Ο Πέρες ισχυρίστηκε ότι ο Νάσερ ήταν ένας μανιακός που είχε σκοπό όχι μόνο να καταστρέψει το Ισραήλ, αλλά και να εξοντώσει τον λαό του και ως εκ τούτου, το Ισραήλ ήθελε έναν πόλεμο προτού η Αίγυπτος λάβει ακόμη περισσότερα σοβιετικά όπλα, και υπήρχε ακόμη η πιθανότητα νίκης για το εβραϊκό κράτος.[70] Ο Πέρες ζήτησε από τους Γάλλους, οι οποίοι είχαν αναδειχθεί ως ο πλησιέστερος σύμμαχος του Ισραήλ μέχρι αυτό το σημείο, να δώσουν στο Ισραήλ όλη τη βοήθεια που μπορούσαν να δώσουν στον επερχόμενο πόλεμο.

Απογοήτευση των βρετανικών στόχων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά τη διάρκεια του 1955 και του 1956, ο Νάσερ ακολούθησε μια σειρά από πολιτικές που θα ματαίωναν τους βρετανικούς στόχους σε όλη τη Μέση Ανατολή και θα οδηγούσαν σε αυξανόμενη εχθρότητα μεταξύ Βρετανίας και Αιγύπτου. Ο Νάσερ είδε τη συμπερίληψη του Ιράκ στο Σύμφωνο της Βαγδάτης ως ένδειξη ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Βρετανία είχαν ταχθεί στο πλευρό των προσπαθειών του πολύ μισητού εχθρού του Νούρι εσ-Σαΐντ να είναι ο ηγέτης του αραβικού κόσμου και μεγάλο μέρος του κινήτρου για τη στροφή του Νάσερ σε ενεργή αντιδυτική πολιτική που ξεκίνησε το 1955 οφειλόταν στη δυσαρέσκειά του για το Σύμφωνο της Βαγδάτης.[71] Για τον Νάσερ, η συμμετοχή σε εκδηλώσεις όπως το συνέδριο του Μπαντούνγκ τον Απρίλιο του 1955 χρησίμευσε τόσο ως μέσο για να αποκτήσει τη θέση του παγκόσμιου ηγέτη, όσο και ως μέσο για να παίξει σκληρά στις συνομιλίες του με τους Αμερικανούς, ειδικά η απαίτησή του να τον πουλήσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες τεράστιες ποσότητες όπλων..[72]

Ο Νάσερ "έπαιξε με την ευρέως διαδεδομένη υποψία ότι οποιοδήποτε αμυντικό σύμφωνο της Δύσης ήταν απλώς συγκαλυμμένη αποικιοκρατία και ότι η αραβική διχόνοια και αδυναμία -ειδικά στον αγώνα με το Ισραήλ- ήταν συνέπεια των βρετανικών μηχανορραφιών".[27] Άρχισε επίσης να ευθυγραμμίζει την Αίγυπτο με το βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας —της οποίας οι κυβερνήτες ήταν κληρονομικοί εχθροί των Χασεμιτών —σε μια προσπάθεια να ματαιώσει τις βρετανικές προσπάθειες να σύρουν τη Συρία, την Ιορδανία και τον Λίβανο στην τροχιά του Συμφώνου της Βαγδάτης. Ο Νάσερ πέτυχε ένα περαιτέρω πλήγμα κατά της Βρετανίας διαπραγματεύοντας μια συμφωνία όπλων με την κομμουνιστική Τσεχοσλοβακία τον Σεπτέμβριο του 1955[73] τερματίζοντας έτσι την εξάρτηση της Αιγύπτου στην δύση. Αργότερα, άλλα μέλη του Συμφώνου της Βαρσοβίας πούλησαν επίσης όπλα στην Αίγυπτο και τη Συρία. Στην πράξη, όλες οι πωλήσεις από το Ανατολικό Μπλοκ εγκρίθηκαν από τη Σοβιετική Ένωση, ως μια προσπάθεια να αυξηθεί η σοβιετική επιρροή στη Μέση Ανατολή. Αυτό προκάλεσε εντάσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες επειδή τα έθνη του Συμφώνου της Βαρσοβίας είχαν πλέον ισχυρή παρουσία στην περιοχή.

Γεγονότα του 1956[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αίγυπτος και Ιορδανία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Νάσερ ματαίωσε τις βρετανικές προσπάθειες να συμμετάσχουν την Ιορδανία στο σύμφωνο χρηματοδοτώντας διαδηλώσεις στο Αμμάν, οδηγώντας τον βασιλιά Χουσεΐν στην αραβοποίηση του ιορδανικού στρατού και την απόλυση του Βρετανού διοικητή της Αραβικής Λεγεώνας, Τζον Μπάγκοτ Γκλουμπ (γνωστός στους Άραβες ως Πασάς Γκλουμπ) τον Μάρτιο του 1956, βάζοντας στο χάος τη βρετανική πολιτική ασφάλειας στη Μέση Ανατολή.[74] Μετά από έναν γύρο αιματηρών ταραχών τον Δεκέμβριο του 1955 και έναν άλλο τον Μάρτιο του 1956 εναντίον της Ιορδανίας που εντάχθηκε στο Σύμφωνο της Βαγδάτης, υποκινούμενοι και οι δύο από τον ραδιοφωνικό σταθμό Φωνή των Αράβων με έδρα το Κάιρο, ο Χουσεΐν πίστευε ότι ο θρόνος του κινδύνευε.[75]Κατ' ιδίαν, ο Χουσεΐν διαβεβαίωσε τους Βρετανούς ότι ήταν ακόμη αφοσιωμένος στη συνέχιση της παραδοσιακής Χασεμιτικής συμμαχίας με τη Βρετανία και ότι η απόλυση του Γκλουμπ και όλων των άλλων Βρετανών αξιωματικών στην Αραβική Λεγεώνα ήταν απλώς χειρονομίες για να κατευνάσει τους ταραχοποιούς.

Αίγυπτος και Βρετανία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντονι Ήντεν ήταν ιδιαίτερα αναστατωμένος με την απόλυση του Γκλουμπ και όπως θυμάται ένας Βρετανός πολιτικός:

"Για τον Ήντεν… αυτό ήταν το ποτήρι που ξεχείλισε το ποτήρι…καθώς επέμεινε ότι το έκανε ο Νάσερ…ο οποίος ήταν ο Νο. 1 εχθρός μας στη Μέση Ανατολή και δεν θα ησύχαζε μέχρι να καταστρέψει όλους τους φίλους μας και να εξαφανίσει τα τελευταία απομεινάρια της επιρροής μας... Ο Νάσερ πρέπει επομένως να ... καταστραφεί".[76]

Μετά την απόλυση του Γκλουμπ, την οποία θεώρησε ως ένα οδυνηρό πλήγμα για τη βρετανική επιρροή, ο Ήντεν απέκτησε ένα εμμονικό μίσος για τον Νάσερ και από τον Μάρτιο του 1956 και μετά, δεσμεύτηκε ιδιωτικά στην ανατροπή του Νάσερ.[77] Ο Αμερικανός ιστορικός Ντόναλντ Νεφφ έγραψε ότι οι συχνά υστερικές και καταστροφικές απόψεις του Ήντεν για τον Νάσερ σχεδόν σίγουρα αντανακλούσαν την επίδραση των αμφεταμινών στις οποίες ο Ήντεν είχε εθιστεί μετά από μια αποτυχημένη ιατρική επέμβαση το 1953 μαζί με τις σχετικές συνέπειες της συνεχούς στέρησης ύπνου (Ο Ήντεν κοιμόταν κατά μέσο όρο περίπου 5 ώρες τη νύχτα στις αρχές του 1956).[78]

Όλο και περισσότερο ο Νάσερ έγινε αντιληπτό στους βρετανικούς κύκλους -και ιδιαίτερα στον Ήντεν- ως δικτάτορας, παρόμοιος με τον Μπενίτο Μουσολίνι. Κατά ειρωνικό τρόπο, στο απόγειο της κρίσης, ήταν ο ηγέτης των Εργατικών Χιου Γκάιτσκελ και η αριστερή ταμπλόιντ εφημερίδα The Mirror που έκαναν για πρώτη φορά τη σύγκριση μεταξύ του Νάσερ και του Μουσολίνι. Οι αγγλοαιγυπτιακές σχέσεις θα συνεχίζαν την καθοδική πορεία τους.

Η Βρετανία ήταν πρόθυμη να τιθασεύσει τον Νάσερ και στράφηκε προς τις Ηνωμένες Πολιτείες για υποστήριξη. Ωστόσο, ο Αϊζενχάουερ αντιτάχθηκε σθεναρά στη βρετανογαλλική στρατιωτική δράση. [79] Ο στενότερος Άραβας σύμμαχος της Αμερικής, η Σαουδική Αραβία, ήταν εξίσου θεμελιωδώς αντίθετη στο Σύμφωνο της Βαγδάτης που κυριαρχείται από τους Χασεμιίτες όπως και η Αίγυπτος, και οι ΗΠΑ επιθυμούσαν να αυξήσουν τη δική τους επιρροή στην περιοχή.[80] Η αποτυχία του Συμφώνου της Βαγδάτης βοήθησε σε έναν τέτοιο στόχο μειώνοντας την κυριαρχία της Βρετανίας στην περιοχή. "Η Μεγάλη Βρετανία θα προτιμούσε να ανατρέψει τον Νάσερ η Αμερική, όσο κι αν αισθάνονταν άβολα με τη συμφωνία όπλων της Τσεχίας , θεώρησε σοφότερο να τον εξευμενίσει".[81]

Ηνωμένες Πολιτείες και το Μεγάλο Φράγμα του Ασουάν[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 16 Μαΐου 1956, ο Νάσερ αναγνώρισε επίσημα τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, γεγονός που εξόργισε τις ΗΠΑ και τον υπουργό εξωτερικών Ντάλες.[74] Αυτή η κίνηση, σε συνδυασμό με την εντύπωση ότι το έργο ήταν πέρα ​​από τις οικονομικές δυνατότητες της Αιγύπτου, έκανε τον Αϊζενχάουερ να αποσύρει όλη την αμερικανική οικονομική βοήθεια για το έργο του φράγματος του Ασουάν στις 19 Ιουλίου.[74]

Η κυβέρνηση του Αϊζενχάουερ πίστευε ότι εάν ο Νάσερ ήταν σε θέση να εξασφαλίσει τη σοβιετική οικονομική υποστήριξη για το φράγμα, αυτό θα ήταν πέρα ​​από την ικανότητα της Σοβιετικής Ένωσης να υποστηρίξει, και με τη σειρά του θα δοκίμαζε τις σοβιετο-αιγυπτιακές σχέσεις.[82]Ο Αϊζενχάουερ έγραψε τον Μάρτιο του 1956 ότι "Εάν η Αίγυπτος βρεθεί έτσι απομονωμένη από τον υπόλοιπο αραβικό κόσμο και χωρίς σύμμαχο στον ορίζοντα εκτός από τη Σοβιετική Ένωση, θα πληγώνονταν πολύ γρήγορα με την προοπτική και θα συμμετείχε στην αναζήτηση για μια δίκαιη και αξιοπρεπή ειρήνη στην περιοχή".[82] Ο Ντάλες είπε στον αδερφό του, διευθυντή της CIA, Άλεν Ντάλες: "Αν [οι Σοβιετικοί] κάνουν αυτήν την προσφορά, μπορούμε να την χρησιμοποιήσουμε πολύ στην προπαγάνδα εντός του δορυφορικού μπλοκ. Δεν παίρνεις ψωμί επειδή είσαι στριμωγμένος για να φτιάξεις φράγμα".[82]

Τέλος, η διοίκηση του Αϊζενχάουερ είχε ενοχληθεί πολύ με τις προσπάθειες του Νάσερ να παίξει τις Ηνωμένες Πολιτείες εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης και αρνήθηκε να χρηματοδοτήσει το φράγμα του Ασουάν. Ήδη από τον Σεπτέμβριο του 1955, όταν ο Νάσερ ανακοίνωσε την αγορά του σοβιετικού στρατιωτικού εξοπλισμού μέσω της Τσεχοσλοβακίας, ο Ντάλες είχε γράψει ότι ο ανταγωνισμός για την εύνοια του Νάσερ πιθανότατα θα ήταν "μια ακριβή διαδικασία", που ο Ντάλες ήθελε να αποφύγει όσο το δυνατόν περισσότερο.[83]

Αμερικανική ειρηνευτική πρωτοβουλία 1956[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Ιανουάριο του 1956, για να τερματιστεί η ανερχόμενη κούρσα εξοπλισμών στη Μέση Ανατολή (που ξεκίνησε από τη Σοβιετική Ένωση με την πώληση όπλων στην Αίγυπτο σε απεριόριστη κλίμακα από την Τριμερή Διακήρυξη και με τη Γαλλία να κάνει το ίδιο με το Ισραήλ), ο Αϊζενχάουερ ξεκίνησε μια μεγάλη προσπάθεια για την ειρήνη μεταξύ της Αιγύπτου και του Ισραήλ. Ο Αϊζενχάουερ έστειλε τον στενό του φίλο Ρόμπερτ Μπ. Άντερσον να υπηρετήσει ως μυστικός απεσταλμένος που θα έδινε οριστικά τέλος στην αραβο-ισραηλινή διαμάχη.[84] Κατά τις συναντήσεις του με τον Νάσερ, ο Άντερσον πρόσφερε μεγάλες ποσότητες αμερικανικής βοήθειας με αντάλλαγμα μια συνθήκη ειρήνης με το Ισραήλ. Ο Νάσερ απαίτησε την επιστροφή των Παλαιστινίων προσφύγων στο Ισραήλ, ήθελε να προσαρτήσει το νότιο μισό του Ισραήλ και απέρριψε τις απευθείας συνομιλίες με το Ισραήλ.[85][86] Δεδομένων των εδαφικών και προσφυγικών απαιτήσεων του Νάσερ, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Μπεν-Γκουριόν υποψιάστηκε ότι ο Νάσερ δεν ενδιαφερόταν για μια διευθέτηση. Ωστόσο, πρότεινε άμεσες διαπραγματεύσεις με την Αίγυπτο σε οποιοδήποτε επίπεδο.[85][87]

Ένας δεύτερος γύρος μυστικής διπλωματίας από τον Άντερσον τον Φεβρουάριο του 1956 ήταν εξίσου ανεπιτυχής.[88] Ο Νάσερ μερικές φορές πρότεινε κατά τη διάρκεια των συνομιλιών του με τον Άντερσον ότι ενδιαφερόταν για ειρήνη με το Ισραήλ μόνο αν οι Αμερικανοί του παρείχαν απεριόριστες ποσότητες στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας. Σε περίπτωση αποδοχής του Ισραήλ στην επιστροφή των Παλαιστινίων προσφύγων στο Ισραήλ και στην Αίγυπτο προσαρτώντας το νότιο μισό του Ισραήλ, η Αίγυπτος δεν θα δεχόταν μια ειρηνευτική διευθέτηση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ή τα Ηνωμένα Έθνη θα πρέπει να παρουσιάσουν την αποδοχή του Ισραήλ σε όλους τους Άραβες ως βάση για ειρηνευτικούς εποικισμούς.[89]Δεν είναι σαφές εάν ο Νάσερ ενδιαφερόταν ειλικρινά για την ειρήνη ή απλώς έλεγε αυτό που ήθελαν να ακούσουν οι Αμερικανοί με την ελπίδα να λάβουν αμερικανική χρηματοδότηση για το φράγμα του Ασουάν και τα αμερικανικά όπλα. Η αλήθεια πιθανότατα δεν θα γίνει ποτέ γνωστή καθώς ο Νάσερ ήταν ένας έντονα μυστικοπαθής άνθρωπος, που κατάφερε να κρύψει τις αληθινές του απόψεις για τα περισσότερα ζητήματα τόσο από σύγχρονους όσο και από ιστορικούς.[90] Ωστόσο, ο Βρετανός ιστορικός Π. Τζέι Βατικίτος σημείωσε ότι η αποφασιστικότητα του Νάσερ να προωθήσει την Αίγυπτο ως το κατεξοχήν αντισιωνιστικό κράτος στον κόσμο ως τρόπο ενίσχυσης του θέσης του για την αραβική ηγεσία σήμαινε ότι η ειρήνη ήταν απίθανη.[91]

Ο Χασάν Αφίφ Ελ-Χασάν λέει ότι το 1955-1956 οι Αμερικανοί πρότειναν στον Νάσερ να λύσει την αραβο-ισραηλινή σύγκρουση ειρηνικά με αντάλλαγμα την αμερικανική χρηματοδότηση του Φράγματος στον ποταμό Νείλο, αλλά ο Νάσερ απέρριψε την προσφορά γιατί θα σήμαινε να συμπαραταχθεί με την Δύση (σε αντίθεση με το να παραμένει ουδέτερος) στον Ψυχρό Πόλεμο. Δεδομένου ότι η εναλλακτική λύση σε μια ειρηνευτική συμφωνία ήταν ένας πόλεμος με απρόβλεπτες συνέπειες, η άρνηση του Νάσερ να αποδεχθεί την πρόταση ήταν παράλογη, σύμφωνα με τον Ελ-Χασάν.[92]

Εθνικοποίηση του Σουέζ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Νάσερ ανακοινώνει την εθνικοποίηση του καναλιού (30 Ιουλίου 1956).
Το Πορτ Σάιντ, στην είσοδο της διώρυγας του Σουέζ από τη Μεσόγειο.

Η απάντηση του Νάσερ ήταν η εθνικοποίηση της διώρυγας του Σουέζ. Στις 26 Ιουλίου, σε μια ομιλία του στην Αλεξάνδρεια, ο Νάσερ έδωσε μια απάντηση στον Ντάλες. Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του πρόφερε εσκεμμένα το όνομα του Φερντινάντ ντε Λεσέπ, του κατασκευαστή του καναλιού, ήταν ένα κωδικό σύνθημα για τις αιγυπτιακές δυνάμεις να πάρουν τον έλεγχο του καναλιού και να το εθνικοποιήσουν. [93] Ανήγγειλε ότι είχε δημοσιευθεί ο Νόμος για την Εθνικοποίηση, ότι όλα τα περιουσιακά στοιχεία της Εταιρείας της Διώρυγας του Σουέζ είχαν παγώσει και ότι οι μέτοχοι θα πληρώνονταν την τιμή των μετοχών τους σύμφωνα με την τιμή κλεισίματος της ημέρας στο Χρηματιστήριο του Παρισιού.[94] Την ίδια μέρα, η Αίγυπτος έκλεισε το κανάλι στην ισραηλινή ναυτιλία.[95]Η Αίγυπτος έκλεισε επίσης τα στενά του Τιράν στην ισραηλινή ναυτιλία και απέκλεισε τον Κόλπο της Άκαμπα, κατά παράβαση της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης του 1888. Πολλοί υποστήριξαν ότι αυτό ήταν επίσης παραβίαση των συμφωνιών εκεχειρίας του 1949.[96][97]

Σύμφωνα με τον Αιγύπτιο ιστορικό Αμπντ αλ-Αζίμ Ραμάζαν, τα γεγονότα που οδήγησαν στην εθνικοποίηση της Εταιρείας της Διώρυγας του Σουέζ, καθώς και άλλα γεγονότα κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Νάσερ, έδειξαν ότι ο Νάσερ απείχε πολύ από έναν ορθολογικό, υπεύθυνο ηγέτη. Ο Ραμαζάν σημειώνει την απόφαση του Νάσερ να εθνικοποιήσει τη Διώρυγα του Σουέζ χωρίς πολιτική διαβούλευση ως ένα παράδειγμα της προτίμησής του για ατομική λήψη αποφάσεων.[98]

Βρετανική απάντηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η εθνικοποίηση εξέπληξε τη Βρετανία και την Κοινοπολιτεία της. Δεν είχε γίνει καμία συζήτηση για το κανάλι στη Διάσκεψη των Πρωθυπουργών της Κοινοπολιτείας στο Λονδίνο στα τέλη Ιουνίου και στις αρχές Ιουλίου.[99]:7–8 Η δράση της Αιγύπτου, ωστόσο, απείλησε τα βρετανικά οικονομικά και στρατιωτικά συμφέροντα στην περιοχή. Ο Πρωθυπουργός Ήντεν δέχτηκε τεράστια εσωτερική πίεση από συντηρητικούς βουλευτές που έκαναν άμεσες συγκρίσεις μεταξύ των γεγονότων του 1956 και εκείνων της Συμφωνίας του Μονάχου το 1938. Εφόσον η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν υποστήριξε τις βρετανικές διαδηλώσεις, η βρετανική κυβέρνηση αποφάσισε υπέρ της στρατιωτικής επέμβασης κατά της Αιγύπτου για να αποφύγει την πλήρη κατάρρευση του βρετανικού κύρους στην περιοχή.[100]

Ο Ήντεν παρέθετε δείπνο στον βασιλιά Φεϊσάλ Β' του Ιράκ και τον Πρωθυπουργό του, Νούρι εσ-Σαΐντ , όταν έμαθε ότι το κανάλι είχε εθνικοποιηθεί. Και οι δύο συμβούλεψαν κατηγορηματικά τον Ήντεν να "χτυπήσει δυνατά τον Νάσερ, σύντομα και μόνος του" – μια στάση που συμμερίζεται η συντριπτική πλειοψηφία του βρετανικού λαού τις επόμενες εβδομάδες. "Υπάρχει πολύ ταπεινότητα για το Σουέζ" , ανέφερε αργότερα ο Γκάι Μίλαρντ, ένας από τους ιδιωτικούς γραμματείς του Ήντεν. "Οι άνθρωποι ξεχνούν ότι η πολιτική εκείνη την εποχή ήταν εξαιρετικά δημοφιλής". Στο δείπνο ήταν και ο αρχηγός της αντιπολίτευσης Χιου Γκάιτσκελ. Αμέσως συμφώνησε ότι η στρατιωτική δράση μπορεί να είναι αναπόφευκτη, αλλά προειδοποίησε ότι ο Ήντεν θα έπρεπε να ενημερώνει στενά τους Αμερικανούς. [101] Μετά από μια σύνοδο της Βουλής των Κοινοτήτων που εξέφρασε την οργή κατά της αιγυπτιακής δράσης στις 27 Ιουλίου, ο Ήντεν πίστευε δικαιολογημένα ότι το Κοινοβούλιο θα τον υποστήριζε. Ο Γκάιτσκελ μίλησε για λογαριασμό του κόμματός του όταν χαρακτήρισε την εθνικοποίηση "υψηλό και εντελώς αδικαιολόγητο βήμα".[99]:8–9 Όταν ο Ήντεν έκανε μια υπουργική συνεδρίαση για την εθνικοποίηση, οι Εργατικοί αρνήθηκαν το δικαίωμά τους να απαντήσουν.[102]

Ωστόσο, τις ημέρες που ακολούθησαν, η υποστήριξη του Γκάιτσκελ έγινε πιο προσεκτική. Στις 2 Αυγούστου είπε για τη συμπεριφορά του Νάσερ: "Είναι όλα πολύ οικεία. Είναι ακριβώς το ίδιο που συναντήσαμε από τον Μουσολίνι και τον Χίτλερ εκείνα τα χρόνια πριν από τον πόλεμο". Ωστόσο, προειδοποίησε τον Ήντεν ότι "δεν πρέπει, επομένως, να επιτρέψουμε στους εαυτούς μας να βρεθούμε σε μια θέση όπου θα μπορούσαμε να καταγγελθούμε στο Συμβούλιο Ασφαλείας ως επιτιθέμενοι όπου η πλειοψηφία της Συνέλευσης ήταν εναντίον μας". Είχε προειδοποιήσει νωρίτερα τον Ήντεν ότι οι Εργατικοί ενδέχεται να μην υποστηρίξουν τη Βρετανία να ενεργήσει μόνη της εναντίον της Αιγύπτου.[99]:8–9  Σε δύο επιστολές προς τον Ήντεν που στάλθηκαν στις 3 και 10 Αυγούστου 1956, ο Γκάιτσκελ καταδίκασε τον Νάσερ αλλά και πάλι προειδοποίησε ότι δεν θα υποστήριζε καμία ενέργεια που παραβίαζε τον καταστατικό χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.[103] Στην επιστολή του στις 10 Αυγούστου, ο Γκάιτσκελ έγραψε:

"Για να μην υπάρχει καμία αμφιβολία στο μυαλό σας για την προσωπική μου στάση, επιτρέψτε μου να πω ότι δεν θα μπορούσα να θεωρήσω μια ένοπλη επίθεση στην Αίγυπτο από εμάς και τους Γάλλους ως δικαιολογημένη από οτιδήποτε έχει κάνει μέχρι τώρα ο Νάσερ ή ως σύμφωνη με τον Χάρτη των Ηνωμένων Έθνων. Ούτε, κατά τη γνώμη μου, θα ήταν δικαιολογημένη μια τέτοια επίθεση για να επιβληθεί ένα σύστημα διεθνούς ελέγχου στη Διώρυγα, όσο κι αν είναι αυτό επιθυμητό. Εάν, φυσικά, το όλο θέμα οδηγούνταν στα Ηνωμένα Έθνη και εάν η Αίγυπτος καταδικαζόταν από αυτούς ως επιτιθέμενη, τότε, φυσικά, η θέση θα ήταν διαφορετική. Και αν ο Νάσερ αναλάμβανε περαιτέρω ενέργειες που ισοδυναμούσαν με προφανή επιθετικότητα από την Αίγυπτο, τότε πάλι θα ήταν διαφορετικά. Μέχρι στιγμής αυτό που έχει κάνει ο Νάσερ ισοδυναμεί με απειλή, μια σοβαρή απειλή για εμάς και για άλλους, που σίγουρα δεν μπορεί να αγνοηθεί."[104]

Δώδεκα βουλευτές του Εργατικού Κόμματος εξέδωσαν ανακοίνωση στις 8 Αυγούστου δηλώνοντας ότι ο εξαναγκασμός του Νάσερ να αποκρατικοποιήσει το κανάλι ενάντια στις επιθυμίες της Αιγύπτου θα παραβίαζε τον καταστατικό χάρτη του ΟΗΕ. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των Εργατικών Χέρμπερτ Μόρισον άφησε να εννοηθεί ότι θα υποστήριζε τη μονομερή δράση της κυβέρνησης.[99]:9–10  Ο Τζο Γκρίμοντ, ο οποίος έγινε ηγέτης του Φιλελεύθερου Κόμματος τον Νοέμβριο, σκέφτηκε ότι αν ο Νάσερ παρέμενε αδιαμφισβήτητος, ολόκληρη η Μέση Ανατολή θα ακολουθούσε τον δρόμο του.[100] Στη Βρετανία, η εθνικοποίηση έγινε αντιληπτή ως άμεση απειλή για τα βρετανικά συμφέροντα. Σε μια επιστολή προς τον Βρετανό Πρέσβη στις 10 Σεπτεμβρίου 1956, ο Σερ Άιβον Κιρκπάτρικ, μόνιμος υφυπουργός στο Υπουργείο Εξωτερικών έγραψε:

"Αν κάτσουμε πίσω ενώ ο Νάσερ εδραιώνει τη θέση του και αποκτά σταδιακά τον έλεγχο των πετρελαιοφόρων χωρών, μπορεί και είναι, σύμφωνα με τις πληροφορίες μας, αποφασισμένος να μας καταστρέψει. Εάν μας αρνηθούν το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής για ένα ή δύο χρόνια, τα αποθέματά μας σε χρυσό θα εξαφανιστούν. Εάν τα αποθέματά μας σε χρυσό εξαφανιστούν, η αξία της στερλίνας καταστρέφεται. Εάν η αξία της στερλίνας καταστραφεί και δεν έχουμε αποθέματα, δεν θα μπορέσουμε να διατηρήσουμε μια δύναμη στη Γερμανία, ή μάλιστα, πουθενά αλλού. Αμφιβάλλω αν θα μπορέσουμε να πληρώσουμε το ελάχιστο απαραίτητο για την άμυνά μας. Και μια χώρα που δεν μπορεί να εξασφαλίσει την άμυνά της έχει τελειώσει."[105]

Η άμεση στρατιωτική επέμβαση, ωστόσο, διέτρεχε τον κίνδυνο να εξοργίσει την Ουάσιγκτον και να βλάψει τις αγγλοαραβικές σχέσεις. Ως αποτέλεσμα, η βρετανική κυβέρνηση σύναψε ένα μυστικό στρατιωτικό σύμφωνο με τη Γαλλία και το Ισραήλ που είχε ως στόχο να ανακτήσει τον έλεγχο της Διώρυγας του Σουέζ.

Γαλλική απάντηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Γάλλος πρωθυπουργός Γκυ Μολέ, εξοργισμένος από την κίνηση του Νάσερ, αποφάσισε ότι ο Νάσερ δεν θα τα καταφέρει.[106] Η γαλλική κοινή γνώμη υποστήριξε πολύ τον Μολέ, και εκτός από τους κομμουνιστές, όλη η κριτική της κυβέρνησής του προερχόταν από τη δεξιά, η οποία δημόσια αμφέβαλλε ότι ένας σοσιαλιστής όπως ο Μολέ είχε τα κότσια να πάει σε πόλεμο με τον Νάσερ.[106] Κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης με τον εκδότη Ανρί Λούτσε, ο Μολέ κρατούσε ένα αντίτυπο του βιβλίου του Νάσερ "Η Φιλοσοφία της Επανάστασης" και είπε: "Αυτό είναι το Mein Kampf του Νάσερ. Εάν είμαστε πολύ ανόητοι για να μην το διαβάσουμε, κατανοήστε το και μόλις δείτε τα προφανή συμπεράσματα, τότε τόσο το χειρότερο για εμάς".[107]

Ειδήσεις του 1956 σχετικά με τις αντιδράσεις της Δύσης στην εθνικοποίηση. Στη φωτογραφία: Τζον Φόστερ Ντάλες, Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, και ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών Σέλγουιν Λόιντ σε διάσκεψη στο Λονδίνο.

Στις 29 Ιουλίου 1956, το γαλλικό υπουργικό συμβούλιο αποφάσισε τη στρατιωτική δράση κατά της Αιγύπτου σε συμμαχία με το Ισραήλ, και ο ναύαρχος Νομί του γαλλικού ναυτικού γενικού επιτελείου στάλθηκε στη Βρετανία για να ενημερώσει την πολιτική ηγεσία για την απόφαση της Γαλλίας και να τους καλέσει να πάρουν μέρος εάν ενδιαφέρονται.[107] Ταυτόχρονα, ο Μολέ αισθάνθηκε πολύ προσβεβλημένος από αυτό που θεωρούσε ότι ήταν η ανυπόφορη στάση της διοίκησης του Αϊζενχάουερ στην εθνικοποίηση της εταιρείας της Διώρυγας του Σουέζ.[108] Αυτό συνέβη ιδιαίτερα επειδή νωρίτερα το 1956 ο σοβιετικός υπουργός Εξωτερικών Βιάτσεσλαβ Μολότοφ είχε προσφέρει στους Γάλλους μια συμφωνία σύμφωνα με την οποία εάν η Μόσχα τερμάτιζε την υποστήριξή της στο FLN στην Αλγερία, το Παρίσι θα αποχωρούσε από το ΝΑΤΟ και θα είχε ουδέτερη στάση στον Ψυχρό Πόλεμο.[108]

Δεδομένου του τρόπου με τον οποίο η Αλγερία (την οποία οι Γάλλοι θεωρούσαν αναπόσπαστο μέρος της Γαλλίας) είχε βυθιστεί σε μια αυξανόμενη άγρια βία στην οποία οι Γάλλοι ηγέτες επιδίωκαν να βάλουν τέλος, η διοίκηση του Μολέτ είχε μπει στον πειρασμό να εξετάσει την προσφορά του Μολότοφ, ωστόσο τελικά, ο Μολέ, είχε επιλέξει να παραμείνει πιστός στο ΝΑΤΟ. Κατά την άποψη του Μολέ, η πίστη του στο ΝΑΤΟ του είχε δώσει το δικαίωμα να περιμένει σταθερή αμερικανική υποστήριξη κατά της Αιγύπτου, και όταν αυτή η υποστήριξη αποδείχθηκε ότι δεν υπήρχε, έγινε ακόμη πιο αποφασισμένος ότι αν οι Αμερικανοί δεν ήταν διατεθειμένοι να κάνουν τίποτα για τον Νάσερ, τότε η Γαλλία θα το έκανε.[108]

Δυτική διπλωματία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την 1η Αυγούστου 1956, μια τριμερής συνάντηση ξεκίνησε στην Ντάουνινγκ Στριτ 10 μεταξύ του Βρετανού Υπουργού Εξωτερικών Σέλγουιν Λόιντ, του Πρεσβευτή των ΗΠΑ Ρόμπερτ Ντ. Μέρφι και του Γάλλου υπουργού Εξωτερικών Κρίστιαν Πινό.[109] Σύντομα σχηματίστηκε μια συμμαχία μεταξύ του Ήντεν και του Μολέ, με έδρα το Λονδίνο. Ο στρατηγός Χιου Στόκγουελ και ο ναύαρχος Μπαρζό διορίστηκαν ως Αρχηγοί του Επιτελείου. Η Βρετανία επιδίωξε τη συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες καθ' όλη τη διάρκεια του 1956 για να αντιμετωπίσει αυτό που υποστήριξε ότι ήταν μια απειλή ισραηλινής επίθεσης κατά της Αιγύπτου, αλλά χωρίς κάποιο αποτέλεσμα.

Μεταξύ Ιουλίου και Οκτωβρίου 1956, υπήρξαν ανεπιτυχείς πρωτοβουλίες που ενθαρρύνθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες για να μειωθεί η ένταση που θα οδηγούσε τελικά σε πόλεμο. Διοργανώθηκαν διεθνείς διασκέψεις για να εξασφαλίσουν συμφωνία για τις λειτουργίες της Διώρυγας του Σουέζ, αλλά τελικά όλες απέβησαν άκαρπες.

Ο Αυστραλός πρωθυπουργός Ρόμπερτ Μένζις ηγήθηκε μιας διεθνούς επιτροπής σε διαπραγματεύσεις με τον Νάσερ τον Σεπτέμβριο του 1956.

Σχεδόν αμέσως μετά την εθνικοποίηση, ο Αϊζενχάουερ πρότεινε στον Ήντεν μια διάσκεψη των ναυτικών εθνών που χρησιμοποιούσαν τη διώρυγα. Οι Βρετανοί προτίμησαν να καλέσουν τις πιο σημαντικές χώρες, αλλά οι Αμερικανοί πίστευαν ότι η πρόσκληση όσο το δυνατόν περισσότερων εν μέσω της μέγιστης δημοσιότητας θα επηρέαζε την παγκόσμια γνώμη. Οι προσκλήσεις απευθύνθηκαν στους οκτώ επιζώντες υπογράφοντες της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης και στους άλλους 16 μεγαλύτερους χρήστες του καναλιού: Αυστραλία, Κεϋλάνη, Δανία, Αίγυπτος, Αιθιοπία, Γαλλία, Δυτική Γερμανία, Ελλάδα, Ινδία, Ινδονησία, Ιράν, Ιταλία, Ιαπωνία, Ολλανδία, Νέα Ζηλανδία, Νορβηγία, Πακιστάν, Πορτογαλία, Σοβιετική Ένωση, Ισπανία, Σουηδία, Τουρκία, Ηνωμένο Βασίλειο και Ηνωμένες Πολιτείες. Όλοι εκτός από την Αίγυπτο—η οποία έστειλε έναν παρατηρητή και χρησιμοποίησε την Ινδία και τη Σοβιετική Ένωση για να εκπροσωπήσει τα συμφέροντά της—και η Ελλάδα αποδέχτηκε την πρόσκληση με τα 22 έθνη.[110][111][99]:81–89

15 από τα έθνη υποστήριξαν την αμερικανο-βρετανο-γαλλική θέση της διεθνούς λειτουργίας του καναλιού. Το Πακιστάν επέλεξε τους δυτικούς του συμμάχους παρά τη συμπάθειά του για την αντιδυτική θέση της Αιγύπτου, και παρά τις μεγάλες εγχώριες διαμάχες. Η Κεϋλάνη, η Ινδονησία και η Σοβιετική Ένωση υποστήριξαν την ανταγωνιστική πρόταση της Ινδίας - την οποία ο Νάσερ είχε προεγκρίνει - μόνο για διεθνή εποπτεία. Η Ινδία επέκρινε την κατάληψη του καναλιού από την Αίγυπτο, αλλά επέμεινε ότι η ιδιοκτησία και η λειτουργία του δεν αλλάζαν τώρα. Η πλειονότητα των 18 χωρών επέλεξε πέντε χώρες για να διαπραγματευτούν με τον Νάσερ στο Κάιρο με επικεφαλής τον Μένζις, ενώ η πρότασή τους για διεθνή λειτουργία της διώρυγας θα πήγαινε στο Συμβούλιο Ασφαλείας.[99]:81–89[112][111]

Το επίσημο ανακοινωθέν του Μένζις στις 7 Σεπτεμβρίου προς τον Νάσερ παρουσίασε μια υπόθεση για αποζημίωση για την Εταιρεία της Διώρυγας του Σουέζ και τη θέσπιση αρχών για τη μελλοντική χρήση του καναλιού που θα διασφάλιζαν ότι θα "συνέχιζε να είναι μια διεθνής πλωτή οδός χωρίς πολιτική ή εθνική διάκριση, και με τόσο ασφαλή οικονομική δομή και μια διεθνή εμπιστοσύνη τόσο υψηλή που θα μπορούσε να εγγυηθεί ένα επεκτεινόμενο και βελτιωμένο μέλλον για τη Διώρυγα" και ζήτησε μια σύμβαση για την αναγνώριση της αιγυπτιακής κυριαρχίας της διώρυγας, αλλά και τη σύσταση ενός διεθνούς οργανισμού που θα διαχειριζόνταν το κανάλι. Ο Νάσερ θεώρησε τέτοια μέτρα ως παρέκκλιση από την αιγυπτιακή κυριαρχία και απέρριψε τις προτάσεις του Μενζίς,[112] ο οποίος άφησε να εννοηθεί στον Νάσερ ότι η Βρετανία και η Γαλλία μπορεί να χρησιμοποιήσουν βία για να επιλύσουν την κρίση, αλλά ο Αϊζενχάουερ αντιτάχθηκε ανοιχτά στη χρήση βίας.[113]

Αντί της πρότασης των 18 εθνών, οι Ηνωμένες Πολιτείες πρότειναν μια ένωση χρηστών του καναλιού που θα έθεταν κανόνες για τη λειτουργία του. 14 από τα άλλα έθνη, μη συμπεριλαμβανομένου του Πακιστάν, συμφώνησαν. Η Βρετανία, ειδικότερα, πίστευε ότι η παραβίαση των κανόνων σύνδεσης θα οδηγούσε σε στρατιωτική ισχύ, αλλά αφού ο Ήντεν έκανε μια ομιλία σχετικά με αυτό το θέμα στο κοινοβούλιο στις 12 Σεπτεμβρίου, ο πρεσβευτής των ΗΠΑ Ντάλες επέμεινε ότι "δεν σκοπεύουμε να πυροβολήσουμε τον δρόμο μας στο κανάλι".[99]:89–92  Οι Ηνωμένες Πολιτείες εργάστηκαν σκληρά μέσω της διπλωματικής οδού για να επιλύσουν την κρίση χωρίς να καταφύγουν σε σύγκρουση. Οι Βρετανοί και οι Γάλλοι συμφώνησαν διστακτικά να επιδιώξουν τη διπλωματική οδό, αλλά το θεώρησαν απλώς μια προσπάθεια εξαγοράς χρόνου, κατά την οποία συνέχισαν τις στρατιωτικές τους προετοιμασίες.[114] Ο στενότερος σύμμαχος της Ουάσινγκτον, αγνόησε την αιχμηρή προειδοποίηση του Αϊζενχάουερ ότι ο αμερικανικός λαός δεν θα δεχόταν μια στρατιωτική λύση.[115]

Στις 25 Σεπτεμβρίου 1956 ο υπουργός Οικονομικών Χάρολντ Μακμίλαν συναντήθηκε ανεπίσημα με τον Αϊζενχάουερ στον Λευκό Οίκο. Ο Μακμίλαν παρανόησε την αποφασιστικότητα του Αϊζενχάουερ να αποφύγει τον πόλεμο και είπε στον Ήντεν ότι οι Αμερικανοί δεν θα αντιταχθούν με κανέναν τρόπο στην προσπάθεια ανατροπής του Νάσερ.[116] Αν και ο Ήντεν γνώριζε τον Αϊζενχάουερ για χρόνια και είχε πολλές άμεσες επαφές μαζί του κατά τη διάρκεια της κρίσης, παρανόησε επίσης την κατάσταση. Οι Αμερικανοί αρνήθηκαν να υποστηρίξουν οποιαδήποτε κίνηση που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ιμπεριαλιστική ή αποικιοκρατική, βλέποντας τις ΗΠΑ ως πρωταθλητές της αποαποικιοποίησης. Ο Αϊζενχάουερ θεώρησε ότι η κρίση έπρεπε να αντιμετωπιστεί ειρηνικ και είπε στον Ήντεν ότι η αμερικανική κοινή γνώμη δεν θα υποστήριζε μια στρατιωτική λύση. Ο Ήντεν και άλλοι κορυφαίοι Βρετανοί αξιωματούχοι πίστεψαν εσφαλμένα την υποστήριξη του Νάσερ στους Παλαιστίνιους φενταγίν εναντίον του Ισραήλ, καθώς και τις προσπάθειές του να αποσταθεροποιήσει τα φιλοδυτικά καθεστώτα στο Ιράκ και σε άλλα αραβικά κράτη, που θα αποτρέπαν τις ΗΠΑ από την παρέμβαση στην επιχείρηση. Ο Αϊζενχάουερ προειδοποίησε συγκεκριμένα ότι οι Αμερικανοί και ο κόσμος θα ήταν εξοργισμένοι εάν δεν είχαν εξαντληθεί όλες οι ειρηνικές διαδρομές και ακόμη και τότε το ενδεχόμενο τίμημα μπορεί να γίνει πολύ βαρύ.[117][118] Το Λονδίνο ήλπιζε ότι η εμπλοκή του Νάσερ με τα κομμουνιστικά κράτη θα έπειθε τους Αμερικάνους να αποδεχτούν τις βρετανικές και γαλλικές ενέργειες εάν παρουσιαζόντουσαν ως τετελεσμένο γεγονός. Αυτό αποδείχθηκε ότι ήταν ένας κρίσιμος λάθος υπολογισμός.

Γαλλο-βρετανο-ισραηλινό πολεμικό σχέδιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στόχοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Βρετανία ανησυχούσε μήπως χάσει την αποτελεσματική πρόσβαση στα ερείπια της αυτοκρατορίας της. Τόσο η Βρετανία όσο και η Γαλλία επιθυμούσαν να παραμείνει ανοιχτό το κανάλι ως σημαντικός αγωγός πετρελαίου. Τόσο οι Γάλλοι όσο και οι Βρετανοί θεώρησαν ότι ο Νάσερ έπρεπε να απομακρυνθεί από την εξουσία. Οι Γάλλοι θεώρησαν τον Αιγύπτιο πρόεδρο υπεύθυνο για τη βοήθεια της αντιαποικιακής εξέγερσης στην Αλγερία.[119] Η Γαλλία ήταν νευρική για την αυξανόμενη επιρροή που άσκησε ο Νάσερ στις βορειοαφρικανικές αποικίες και προτεκτοράτα της. Το Ισραήλ ήθελε να ανοίξει ξανά τα στενά του Τιράν που οδηγούσαν στον Κόλπο της Άκαμπα για την ισραηλινή ναυτιλία και είδε την ευκαιρία να ενισχύσει τα νότια σύνορά του και να αποδυναμώσει αυτό που έβλεπε ως επικίνδυνο και εχθρικό κράτος. Αυτό έγινε ιδιαίτερα αισθητό με τη μορφή επιθέσεων που τραυμάτισαν περίπου 1.300 αμάχους που προέρχονταν από τη Λωρίδα της Γάζας που ελέγχοταν από την Αίγυπτο.[120]

Οι Ισραηλινοί ήταν επίσης βαθιά προβληματισμένοι από την προμήθεια από την Αίγυπτο μεγάλων ποσοτήτων σοβιετικού όπλων που περιελάμβανε 530 τεθωρακισμένα οχήματα, εκ των οποίων τα 230 ήταν τανκς. 500 διάφορα όπλα, 150 μαχητικά αεροσκάφη MiG-15, 50 βομβαρδιστικά Ilyushin Il-28, υποβρύχια και άλλα ναυτικά σκάφη. Η εισροή αυτών των προηγμένων όπλων άλλαξε μια ήδη κλονισμένη ισορροπία δυνάμεων.[121] Το Ισραήλ ανησυχούσε από τη συμφωνία όπλων με την Τσεχία και πίστευε ότι είχε μόνο ένα στενό παράθυρο ευκαιρίας να χτυπήσει τον στρατό της Αιγύπτου.[122] Επιπλέον, το Ισραήλ πίστευε ότι η Αίγυπτος είχε σχηματίσει μυστική συμμαχία με την Ιορδανία και τη Συρία.[123]

Βρετανικός σχεδιασμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Ιούλιο του 1956, ο Ήντεν διέταξε τον Στρατάρχη Τζέραλντ Τέμπλερ, να αρχίσει να σχεδιάζει μια εισβολή στην Αίγυπτο.[124] Το σχέδιο του Ήντεν απαιτούσε από την ομάδα 16ης Ανεξάρτητης Ταξιαρχίας Αλεξιπτωτιστών με έδρα την Κύπρο να καταλάβει τη ζώνη του καναλιού.[125] Το σχέδιο του Πρωθυπουργού απορρίφθηκε από τον Τέμπλερ και τους άλλους αρχηγούς υπηρεσίων, οι οποίοι υποστήριξαν ότι η παραμέληση της εκπαίδευσης στην 16η Ανεξάρτητη Ταξιαρχία Αλεξιπτωτιστών κατέστησε το σχέδιό του για μια αεροπορική επίθεση ακατάλληλο.[124]Αντίθετα, πρότειναν το Σχέδιο Έκτακτης Ανάγκης που βασίζεται στη θαλάσσια ενέργεια, το οποίο ζητούσε από τους Πεζοναύτες να καταλάβουν το Πορτ Σάιντ, το οποίο στη συνέχεια θα χρησιμοποιούταν ως βάση για τρεις βρετανικές μεραρχίες για την υπέρβαση της ζώνης του καναλιού.[124]

Στις αρχές Αυγούστου, το Σχέδιο Έκτακτης Ανάγκης τροποποιήθηκε συμπεριλαμβάνοντας μια στρατηγική εκστρατεία βομβαρδισμού που είχε σκοπό να καταστρέψει την οικονομία της Αιγύπτου και, ως εκ τούτου, να επιφέρει την ανατροπή του Νάσερ.[124] Επιπλέον, ένας ρόλος ανατέθηκε στη 16η Ανεξάρτητη Ταξιαρχία Αλεξιπτωτιστών, η οποία θα ηγείτο της επίθεσης στο Πορτ Σάιντ σε συνδυασμό με την απόβαση πεζοναυτών.[126] Οι διοικητές της Συμμαχικής ομάδας κρούσης με επικεφαλής τον στρατηγό Χιου Στόκγουελ απέρριψαν το σχέδιο έκτακτης ανάγκης, το οποίο ο Στόκγουελ υποστήριξε ότι απέτυχε να καταστρέψει τον αιγυπτιακό στρατό.[126]

Γαλλο-ισραηλινός σχεδιασμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Ιούλιο του 1956, ο αρχηγός του επιτελείου του Ισραηλινού Στρατού Μοσέ Νταγιάν συμβούλεψε τον Πρωθυπουργό Νταβίντ Μπεν Γκουριόν ότι το Ισραήλ έπρεπε να επιτεθεί στην Αίγυπτο με την πρώτη ευκαιρία, αλλά ο Μπεν Γκουριόν δήλωσε ότι προτιμούσε να επιτεθεί στην Αίγυπτο με τη βοήθεια της Γαλλίας.[127] Στις 7 Αυγούστου 1956 ο Γάλλος υπουργός Άμυνας Μορίς Μπουρτζέ-Μανουρί ρώτησε τον Μπεν-Γκουριόν εάν το Ισραήλ θα επιτεθεί στην Αίγυπτο μαζί με τη Γαλλία, στην οποία έλαβε θετική απάντηση.[128] Την 1η Σεπτεμβρίου 1956 η γαλλική κυβέρνηση ζήτησε επίσημα από το Ισραήλ να ξεκινήσουν από κοινού σχεδιασμό για έναν πόλεμο κατά της Αιγύπτου.[129] Στις 6 Σεπτεμβρίου 1956, ο αρχηγός επιχειρήσεων του Νταγιάν, Στρατηγός Μέιρ Αμίτ, συναντιόταν με τον ναύαρχο Πιέρ Μπαρτζό για να συζητήσουν τις κοινές γαλλο-ισραηλινές επιχειρήσεις.[129] Στις 25 Σεπτεμβρίου 1956 ο Πέρες ανέφερε στον Μπεν Γκουριόν ότι η Γαλλία ήθελε το Ισραήλ ως σύμμαχο εναντίον της Αιγύπτου και ότι το μόνο πρόβλημα ήταν η Βρετανία, η οποία ήταν αντίθετη στο να αναλάβει δράση το Ισραήλ κατά του Νάσερ. [130] Στα τέλη Σεπτεμβρίου 1956, ο Γάλλος πρωθυπουργός Γκυ Μολέ είχε ξεκινήσει μια διττή πολιτική επίθεσης στην Αίγυπτο με τη Βρετανία και αν οι Βρετανοί υποχωρούσαν (όπως πίστευε ο Μολέ ότι θα μπορούσαν), με το Ισραήλ.[131]Στις 30 Σεπτεμβρίου 1956 ξεκίνησαν στο Παρίσι μυστικές γαλλοϊσραηλινές συνομιλίες για τον σχεδιασμό ενός πολέμου, οι οποίες βασίστηκαν στην υπόθεση ότι η Βρετανία δεν θα εμπλακεί.[132]Οι Γάλλοι ήθελαν πολύ να χρησιμοποιήσουν αεροδρόμια στην Κύπρο για να βομβαρδίσουν την Αίγυπτο, αλλά επειδή δεν ήταν βέβαιοι για τη στάση της Βρετανίας, ήθελαν να χρησιμοποιήσουν τα ισραηλινά αεροδρόμια εάν αυτά στην Κύπρο δεν ήταν ελεύθερα.[133] Μόλις στις 5 Οκτωβρίου 1956 κατά τη διάρκεια επίσκεψης του στρατηγού Μορίς Σαλέ στη Βρετανία όπου συναντήθηκε με τον Ήντεν, οι Βρετανοί ενημερώθηκαν για τη μυστική γαλλο-ισραηλινή συμμαχία.[134]

Στις 22 Οκτωβρίου 1956, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων που οδήγησαν στο Πρωτόκολλο των Σεβρών, ο Ντέιβιντ Μπεν-Γκουριόν, έδωσε την πιο λεπτομερή εξήγηση που έγινε ποτέ σε ξένους αξιωματούχους, για τη συνολική στρατηγική του Ισραήλ για τη Μέση Ανατολή.[135][136][137] Ο Σλάιμ ονόμασε αυτό το "μεγάλο σχέδιο" του Μπεν-Γκουριόν. Η κύρια ένστασή του για το αγγλικό σχέδιο ήταν ότι το Ισραήλ θα χαρακτηριζόταν ως ο επιτιθέμενος ενώ η Βρετανία και η Γαλλία θα παρουσιάζονταν ως ειρηνοποιοί.

"Αντίθετα παρουσίασε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, το οποίο ο ίδιος ονόμασε «φανταστικό», για την αναδιοργάνωση της Μέσης Ανατολής. Η Ιορδανία, παρατήρησε, δεν ήταν βιώσιμη ως ανεξάρτητο κράτος και ως εκ τούτου θα έπρεπε να διαιρεθεί. Το Ιράκ θα έπαιρνε την Ανατολική Όχθη σε αντάλλαγμα για μια υπόσχεση να εγκαταστήσει εκεί τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες και να συνάψει ειρήνη με το Ισραήλ, ενώ η Δυτική Όχθη θα συνδεόταν με το Ισραήλ ως ημιαυτόνομη περιοχή. Ο Λίβανος υπέφερε από τον μεγάλο μουσουλμανικό πληθυσμό που ήταν συγκεντρωμένος στο νότο. Το πρόβλημα θα μπορούσε να λυθεί με την επέκταση του Ισραήλ μέχρι τον ποταμό Λιτάνι, βοηθώντας έτσι να μετατραπεί ο Λίβανος σε ένα πιο συμπαγές χριστιανικό κράτος. Το Ισραήλ δηλώνει την πρόθεσή του να διατηρήσει τις δυνάμεις του με σκοπό τη μόνιμη προσάρτηση ολόκληρης της περιοχής ανατολικά του El Arish-Abu Ageila, Nakhl-Sharm el-Sheikh, προκειμένου να διατηρήσει μακροπρόθεσμα την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα στενά του Εϊλάτ και να απελευθερωθεί από τη μάστιγα των εισβολέων και από τον κίνδυνο που θέτουν οι βάσεις του αιγυπτιακού στρατού στο Σινά...Του είπα για την ανακάλυψη πετρελαίου στο νότιο και δυτικό Σινά και ότι θα ήταν καλό να αποσχιστεί αυτή η χερσόνησος από την Αίγυπτο γιατί δεν της ανήκε, μάλλον ήταν οι Άγγλοι που το έκλεψαν από τους Τούρκους όταν πίστευαν ότι η Αίγυπτος ήταν στην τσέπη τους. Πρότεινα να τοποθετηθεί ένας αγωγός από το Σινά στη Χάιφα για τη διύλιση του πετρελαίου."

Πρωτόκολλο των Σεβρών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ειδήσεις για αναταραχές στη Βόρεια Αφρική και την Αίγυπτο που οδήγησαν στην κρίση του Σουέζ

Τον Οκτώβριο του 1956, ο Ήντεν, μετά από δύο μήνες πίεσης, τελικά συμφώνησε απρόθυμα με τα γαλλικά αιτήματα να συμπεριλάβει το Ισραήλ στην "Επιχείρηση Αναθεώρηση".[125] Οι βρετανικές συμμαχίες με τα Χασεμιτικά βασίλεια της Ιορδανίας και του Ιράκ είχαν κάνει τους Βρετανούς πολύ απρόθυμους να πολεμήσουν στο πλευρό του Ισραήλ, μήπως η επακόλουθη αντίδραση στον αραβικό κόσμο απειλήσει τους φίλους του Λονδίνου στη Βαγδάτη και το Αμμάν. [125] Ο ερχομός του χειμώνα τον Νοέμβριο σήμαινε ότι ο Ήντεν χρειαζόταν ένα πρόσχημα για να ξεκινήσει την Επιχείρηση Αναθεώρηση το συντομότερο δυνατό, πράγμα που σήμαινε ότι έπρεπε να συμπεριληφθεί το Ισραήλ. [125] Αυτό ίσχυε ιδιαίτερα καθώς πολλοί συντηρητικοί υποστηρικτές περίμεναν ότι ο Ήντεν θα ξεκινούσε επιχειρήσεις κατά της Αιγύπτου το καλοκαίρι και απογοητεύτηκαν όταν ο Ήντεν επέλεξε αντί αυτού συνομιλίες. Μέχρι το φθινόπωρο του 1956, πολλοί οπαδοί των συντηρητικών άρχισαν να ανησυχούν για τη φαινομενική αδυναμία της κυβέρνησης να ξεκινήσει στρατιωτική δράση, και αν ο Ήντεν συνέχιζε να αναβάλλει τη στρατιωτική δράση για τον χειμώνα του 1956–57, καθώς ήταν πιθανό η κυβέρνησή του να μην είχε επιβιώσει.[125] Τρεις μήνες μετά την εθνικοποίηση της εταιρείας της Διώρυγας του Σουέζ από την Αίγυπτο, έλαβε χώρα μια μυστική συνάντηση στις Σεβρές, έξω από το Παρίσι. Η Βρετανία και η Γαλλία ζήτησαν την υποστήριξη του Ισραήλ για μια συμμαχία κατά της Αιγύπτου. Τα μέρη συμφώνησαν ότι το Ισραήλ θα εισέβαλε στο Σινά. Η Βρετανία και η Γαλλία θα επέμβαιναν στη συνέχεια, υποτίθεται για να χωρίσουν τις αντιμαχόμενες ισραηλινές και αιγυπτιακές δυνάμεις, δίνοντας εντολή και στις δύο να αποσυρθούν σε απόσταση 16 χιλιομέτρων από κάθε πλευρά του καναλιού.[138]

Οι Βρετανοί και οι Γάλλοι θα υποστήριζαν τότε ότι ο έλεγχος της Αιγύπτου σε μια τόσο σημαντική διαδρομή ήταν πολύ αδύναμος και ότι έπρεπε να τεθεί υπό αγγλογαλλική διαχείριση. Ο Ντέιβιντ Μπεν-Γκουριόν δεν εμπιστευόταν τους Βρετανούς ενόψει της συνθήκης τους με την Ιορδανία και δεν ήταν αρχικά υπέρ του σχεδίου, καθώς θα έκανε το Ισραήλ μόνο του να μοιάζει με τον επιτιθέμενο. Ωστόσο, σύντομα συμφώνησε σε αυτό, καθώς μια τόσο καλή ευκαιρία να αντεπιτεθεί στην Αίγυπτο δεν θα παρουσιαζόταν ποτέ ξανά.[138]

Σύμφωνα με το Πρωτόκολλο των Σεβρών, συμφωνήθηκαν τα ακόλουθα:

  • 29 Οκτωβρίου: Το Ισραήλ εισβάλλει στο Σινά.
  • 30 Οκτωβρίου: Αγγλογαλλικό τελεσίγραφο που ζητά από τις δύο πλευρές να αποσυρθούν από τη ζώνη του καναλιού.
  • 31 Οκτωβρίου: Η Βρετανία και η Γαλλία ξεκινούν την Επιχείρηση Αναθεώρηση.

Αγγλογαλλική Επιχείρηση Σωματοφύλακας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Στόκγουελ πρότεινε από την πλευρά του, την Επιχείρηση Σωματοφύλακας, η οποία επρόκειτο να ξεκινήσει με μια διήμερη αεροπορική εκστρατεία που θα επέτρεπε τους Βρετανούς να αποκτήσουν αεροπορική υπεροχή.[126] Στη θέση του Πορτ Σάιντ, η Επιχείρηση Σωματοφύλακας ζήτησε την κατάληψη της Αλεξάνδρειας.[126] Μόλις η πόλη είχε καταληφθεί σε επίθεση από τη θάλασσα, τα βρετανικά τεθωρακισμένα τμήματα θα συμμετείχαν σε μια αποφασιστική μάχη εξόντωσης κάπου νότια της Αλεξάνδρειας και βόρεια του Καΐρου.[126]

Η Επιχείρηση Σωματοφύλακας θα απαιτούσε χιλιάδες στρατεύματα, οδηγώντας τους Βρετανούς να αναζητήσουν τη Γαλλία ως σύμμαχο.[126] Για να καταστρέψει τον αιγυπτιακό στρατό των 300.000 ατόμων στην προγραμματισμένη μάχη του αφανισμού, ο Στόκγουελ υπολόγισε ότι χρειαζόταν 80.000 στρατιώτες, ενώ το πολύ που μπορούσε να διαθέσει ο Βρετανικός Στρατός ήταν 50.000 στρατιώτες. Οι Γάλλοι μπορούσαν να προμηθεύσουν τα απαραίτητα 30.000 στρατιώτες για να καλύψουν αυτό το έλλειμμα.[126] Στις 11 Αυγούστου 1956, ο στρατηγός Κέιτλι διορίστηκε διοικητής του Επιχείρησης Σωματοφύλακας με τον Γάλλο ναύαρχο Μπαρτζό ως υποδιοικητή του.[126] Ο διορισμός του Στόκγουελ ως διοικητής της Συμμαχικής Ομάδας Εργασίας που ήταν επιφορτισμένος με την ηγεσία της επίθεσης στην Αίγυπτο προκάλεσε σημαντική απογοήτευση στους άλλους αξιωματικούς της Ομάδας Εργασίας.[139] Ένας Γάλλος αξιωματικός θυμήθηκε ότι ο Στόκγουελ ήταν:

"Εξαιρετικά διεγερτικός, χειρονομικός, χωρίς να κρατά ακίνητα τα χέρια του, τα πόδια του, ακόμη και το κεφάλι και οι ώμοι του συνεχώς εν κινήσει, ξεκινούσε σκουπίζοντας αντικείμενα από το τραπέζι με μια κίνηση στο δωμάτιό του. Αυτές είναι οι καλές στιγμές. Θα τον δείτε να περνάει σε μια στιγμή από την πιο χαρούμενη αισιοδοξία που εκφράζεται σε μια κατάθλιψη που ισοδυναμεί με νευρική κατάθλιψη. Είναι κυκλοθυμικός. Ευγενικός και βάναυσος, εκλεπτυσμένος και χοντροκομμένος, ξεροκέφαλος σε ορισμένες περιπτώσεις, διστακτικός και αναποφάσιστος σε άλλες, ανήσυχος για τις απρόβλεπτες απαντήσεις του και τις αντιφάσεις από τις οποίες αποτελείται. Μία μόνο από τις ιδιότητές του παραμένει σταθερή: το θάρρος του υπό πίεση".[139]

Αντίθετα, η πλειονότητα των αξιωματικών της Ομάδας Εργασίας, τόσο Γάλλοι όσο και Βρετανοί, θαύμαζαν τον Μποφρέ ως έναν κομψό αλλά σκληρό στρατηγό με οξύ αναλυτικό μυαλό που διατηρούσε πάντα την ψυχραιμία του.[139] Οι περισσότεροι από τους αξιωματικούς της Αγγλο-γαλλικής Ομάδας Εργασίας εξέφρασαν τη λύπη τους που ο Μποφρέ ήταν ο αναπληρωτής του Στόκγουελ μάλλον το αντίστροφο.[139] Ένα σημαντικό πρόβλημα τόσο πολιτικά όσο και στρατιωτικά με τον σχεδιασμό του Σωματοφύλακα ήταν το διάστημα μιας εβδομάδας μεταξύ της αποστολής στρατευμάτων στην ανατολική Μεσόγειο και της έναρξης της εισβολής.[140] Επιπλέον, ο ερχομός του χειμερινού καιρού στη Μεσόγειο στα τέλη Νοεμβρίου θα καθιστούσε την εισβολή αδύνατη, πράγμα που σήμαινε ότι η εισβολή έπρεπε να ξεκινήσει πριν από τότε.[140] Ένα πρόσθετο πρόβλημα ήταν ο Ήντεν, ο οποίος ανακατευόταν συνεχώς στον σχεδιασμό και είχε τόσο εμμονή με τη μυστικότητα που αρνήθηκε να πει στον Κέιτλι ποιοι ήταν οι πολιτικοί του στόχοι όταν επιτέθηκε στην Αίγυπτο: δηλαδή, εάν ήθελε να ανακαταλάβει τη Διώρυγα του Σουέζ ή να ανατρέψει τον Νάσερ ή και τα δύο.[141] Η άρνηση του Ήντεν να εξηγήσει στον Κέιτλι τι ακριβώς ήλπιζε να επιτύχει επιτιθέμενος στην Αίγυπτο εξόργισε τον Κέιτλι και περιέπλεξε πολύ τη διαδικασία σχεδιασμού.[141]

Στα τέλη Αυγούστου 1956, ο Γάλλος ναύαρχος Μπαρζό πρότεινε να γίνει ξανά ο κύριος στόχος το Πορτ Σάιντ, γεγονός που μείωσε τον αριθμό των στρατευμάτων που χρειάζονταν και έτσι μείωσε το διάστημα μεταξύ της αποστολής δυνάμεων στην ανατολική Μεσόγειο και της εισβολής.[142] Ο Μποφρέ ήταν σθεναρά αντίθετος στην αλλαγή, προειδοποιώντας ότι η τροποποίηση του Μπαρτζό για την απλή κατάληψη της ζώνης του καναλιού οδήγησε σε έναν διφορούμενο στόχο και ότι η έλλειψη ξεκάθαρου στόχου ήταν επικίνδυνη.[142] Στις αρχές Σεπτεμβρίου, ο Κέιτλι αγκάλιασε την ιδέα του Μπαρζό να καταλάβει το Πορτ Σάιντ και παρουσίασε την Επιχείρηση Αναθεώρηση.[142]

Ο ναύαρχος Λούις Μαουντμπάττεν συμβούλεψε έντονα τον παλιό του φίλο πρωθυπουργό Ήντεν ενάντια στα σχέδια των Συντηρητικών να καταλάβουν τη διώρυγα του Σουέζ. Υποστήριξε ότι μια τέτοια κίνηση θα αποσταθεροποιήσει τη Μέση Ανατολή, θα υπονόμευε την εξουσία των Ηνωμένων Εθνών, θα διχάσει την Κοινοπολιτεία και θα μείωνε την παγκόσμια θέση της Βρετανίας. Η συμβουλή του δεν ελήφθη υπόψιν. Ο ίδιος προσπάθησε να παραιτηθεί αλλά η πολιτική ηγεσία του Βασιλικού Ναυτικού δεν τον άφησε. Αντίθετα, εργάστηκε σκληρά για να προετοιμάσει το Βασιλικό Ναυτικό για πόλεμο με χαρακτηριστικό επαγγελματισμό και σχολαστικότητα.[143][144]

Αγγλογαλλική Επιχείρηση Αναθεώρηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Επιχείρηση Αναθεώρηση απαιτούσε τα ακόλουθα:

  • Φάση Ι: Αγγλο-γαλλικές αεροπορικές δυνάμεις για να αποκτήσουν αεροπορική υπεροχή στους ουρανούς της Αιγύπτου.[142]
  • Φάση II: Οι αγγλογαλλικές αεροπορικές δυνάμεις επρόκειτο να ξεκινήσουν μια 10ήμερη «αεροψυχολογική» εκστρατεία που θα κατέστρεφε την αιγυπτιακή οικονομία. [142]
  • Φάση III: Αεροπορικές και θαλάσσιες προσγειώσεις για την κατάληψη της ζώνης του καναλιού.[142]

Στις 8 Σεπτεμβρίου 1956, η Επιχείρηση Αναθεώρηση εγκρίθηκε από το βρετανικό και το γαλλικό υπουργικό συμβούλιο.[142] Τόσο ο Στόκγουελ όσο και ο Μποφρέ ήταν αντίθετοι στην Επιχείρηση Αναθεώρηση ως ένα ανοιχτό σχέδιο χωρίς ξεκάθαρο στόχο πέρα ​​από την κατάληψη της ζώνης του καναλιού, αλλά αγκαλιάστηκε από τον Ήντεν και τον Μολέ καθώς πρόσφερε μεγαλύτερη πολιτική ευελιξία και την προοπτική λιγότερων απωλειών αμάχων στην Αίγυπτο.[142]

Ισραηλινή επιχείρηση Καντές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την ίδια περίοδο, το Ισραήλ εργαζόταν στην Επιχείρηση Καντές για την εισβολή στο Σινά.[125] Το σχέδιο του Νταγιάν έδωσε έμφαση στην αεροπορική δύναμη σε συνδυασμό με επίγειες μονάδες.[125] Η Καντές ζήτησε από την ισραηλινή αεροπορία να κερδίσει την αεροπορική υπεροχή, η οποία επρόκειτο να ακολουθηθεί με «μία συνεχή μάχη» στο Σινά. Οι ισραηλινές δυνάμεις σε μια σειρά από γρήγορες επιχειρήσεις θα περικύκλωναν και στη συνέχεια θα καταλάμβαναν τα κύρια αιγυπτιακά ισχυρά σημεία στο Σινά.[125]

Αντικατοπτρίζοντας αυτή την έμφαση στην περικύκλωση ήταν η προσέγγιση "έξω-μέσα" της Καντές, η οποία καλούσε τους Ισραηλινούς αλεξιπτωτιστές να καταλάβουν πρώτα μακρινά σημεία, με εκείνα που είναι πιο κοντά στο Ισραήλ να καταληφθούν αργότερα.[125] Έτσι, η 202η Ταξιαρχία Αλεξιπτωτιστών με διοικητή τον συνταγματάρχη Αριέλ Σαρόν επρόκειτο να προσγειωθεί στο δυτικό τμήμα του Σινά για να καταλάβει το πέρασμα Μίτλα και έτσι να αποκόψει τις αιγυπτιακές δυνάμεις στο ανατολικό Σινά από τις γραμμές ανεφοδιασμού τους.[125]

Αμερικανική Υπηρεσία Πληροφοριών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Αμερικανική Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών (CIA) έβγαζε φωτογραφίες από τις συμμαχικές δραστηριότητες σε μεγάλο υψόμετρο και περισσότερες λεπτομέρειες προέρχονταν από ανθρώπινες πηγές στο Λονδίνο, το Παρίσι και το Τελ Αβίβ. Ο επικεφαλής της CIA, Άλεν Ντάλες, είπε ότι "οι υπηρεσίες πληροφοριών ήταν καλά ενημερωμένες για το τι ήταν πιθανό να κάνουν το Ισραήλ και στη συνέχεια η Βρετανία και η Γαλλία... Στην πραγματικότητα, οι υπηρεσίες πληροφοριών των Ηνωμένων Πολιτειών είχαν κρατήσει ενήμερη την κυβέρνηση".[145]

Δυνάμεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βρετανία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ειδήσεις από τις 6 Αυγούστου σχετικά με την αναχώρηση βρετανικών και γαλλικών πλοίων για την Αίγυπτο

Τα βρετανικά στρατεύματα ήταν καλά εκπαιδευμένα, έμπειρα και είχαν καλό ηθικό, αλλά υπέφεραν από τους οικονομικούς και τεχνολογικούς περιορισμούς που επέβαλε η μεταπολεμική λιτότητα.[146] Η 16η Ανεξάρτητη Ομάδα Ταξιαρχίας Αλεξιπτωτιστών, η οποία προοριζόταν να είναι η κύρια βρετανική δύναμη κρούσης κατά της Αιγύπτου, ενεπλάκη σε μεγάλο βαθμό στην Έκτακτη Ανάγκη της Κύπρου, η οποία οδήγησε σε παραμέληση της εκπαίδευσης αλεξιπτωτιστών υπέρ των επιχειρήσεων κατά της εξέγερσης.[146] Το Βασιλικό Ναυτικό μπορούσε να προβάλει τρομερή ισχύ μέσω των πυροβόλων των πολεμικών πλοίων και των αεροσκαφών που διεθέτε, αλλά η έλλειψη αποβατικών σκαφών αποδείχτηκε σοβαρή αδυναμία.[147]

Το Βασιλικό Ναυτικό είχε μόλις υποβληθεί σε ένα σημαντικό και καινοτόμο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού αερομεταφορέων. Η Βασιλική Πολεμική Αεροπορία (RAF) είχε μόλις εισαγάγει δύο βομβαρδιστικά μεγάλης εμβέλειας, τα Vickers Valiant και τα English Electric Canberra, αλλά λόγω της πρόσφατης έναρξης λειτουργίας τους, η RAF δεν είχε ακόμη καθιερώσει κατάλληλες τεχνικές για αυτά τα αεροσκάφη.[147] Παρόλα αυτά, ο στρατηγός Κέιτλι, ο διοικητής της δύναμης εισβολής, πίστευε ότι η αεροπορική δύναμη από μόνη της ήταν αρκετή για να νικήσει την Αίγυπτο.[147] Αντίθετα, ο στρατηγός Στόκγουελ, ο διοικητής εδάφους της Ομάδας Κρούσης, πίστευε ότι οι μεθοδικές και συστηματικές τεθωρακισμένες επιχειρήσεις επικεντρωμένες στο άρμα μάχης Centurion, θα ήταν το κλειδί της νίκης.[148]

Γαλλία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα γαλλικά στρατεύματα ήταν έμπειρα και καλά εκπαιδευμένα, αλλά υπέφεραν από περικοπές που επέβαλε η μεταπολεμική πολιτική οικονομικής λιτότητας. [149] Το 1956, ο γαλλικός στρατός συμμετείχε σε μεγάλο βαθμό στον πόλεμο της Αλγερίας. [149] Οι Γάλλοι αλεξιπτωτιστές του επίλεκτου Συντάγματος Αλεξιπτωτιστών ήταν εξαιρετικά έμπειροι, σκληραγωγημένοι στη μάχη και πολύ σκληροί στρατιώτες, οι οποίοι είχαν διακριθεί αρκετά στις μάχες στην Ινδοκίνα και στην Αλγερία.[149]Οι άνδρες του Συντάγματος Αλεξιπτωτιστών ακολούθησαν μια πολιτική "πυροβολήστε πρώτα, κάντε ερωτήσεις αργότερα" έναντι των αμάχων, που υιοθετήθηκε για πρώτη φορά στο Βιετνάμ, η οποία επρόκειτο να οδηγήσει στη δολοφονία αρκετών Αιγυπτίων αμάχων.[149]Τα υπόλοιπα γαλλικά στρατεύματα χαρακτηρίστηκαν από τον Αμερικανό στρατιωτικό ιστορικό Ντέρεκ Βαρμπλ ως «ικανοί, αλλά όχι εξέχοντες». [149]

Το κύριο γαλλικό (και ισραηλινό) άρμα μάχης, το AMX-13, σχεδιάστηκε για κινούμενες, υπερπλευρικές επιχειρήσεις, οι οποίες οδήγησαν σε ένα άρμα που ήταν ελαφρά θωρακισμένο αλλά πολύ γρήγορο. Ο στρατηγός Μποφρέ, ο οποίος υπηρετούσε ως υφιστάμενος του Στόκγουελ, ευνόησε μια ταχεία εκστρατεία κινήματος στην οποία ο κύριος στόχος ήταν να περικυκλώσει τον εχθρό.[149]Καθ' όλη τη διάρκεια της επιχείρησης, ο Μποφρέ, αποδείχθηκε πιο επιθετικός από τους Βρετανούς ομολόγους του, προτρέποντας πάντα να γίνει κάποιο τολμηρό βήμα αμέσως.Το γαλλικό ναυτικό είχε μια ισχυρή μεταφορική δύναμη που ήταν εξαιρετική για την προβολή ισχύος στην ενδοχώρα, αλλά, όπως και το βρετανικό ομόλογό του, υπέφερε από έλλειψη αποβατικών σκαφών.[149]

Ισραήλ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Ισραηλινό άρμα μάχης AMX-13, που φαίνεται εδώ από το πίσω μέρος και το πλάι.

Ο Αμερικανός στρατιωτικός ιστορικός Ντέρεκ Βαρμπλ χαρακτήρισε τις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις την καλύτερη στρατιωτική δύναμη στη Μέση Ανατολή, ενώ την ίδια στιγμή έπάσχε από ανεπάρκειες όπως ανώριμο δόγμα, ελαττωματική επιμελητεία και τεχνικές παθογένειες.[150] Ο Αρχηγός του Επιτελείου του Ισραηλινού Στρατού, Μοσέ Νταγιάν, ενθάρρυνε την επιθετικότητα, την πρωτοβουλία και την εφευρετικότητα μεταξύ του ισραηλινού σώματος αξιωματικών, ενώ αγνοούσε την επιμελητεία και τις τεθωρακισμένες επιχειρήσεις.[150] Ο Νταγιάν, προτίμησε αυτόν τον βραχίονα της υπηρεσίας σε βάρος των τεθωρακισμένων, τα οποία ο Νταγιάν θεωρούσε αδέξια, ακριβά και υπέφεραν από συχνές βλάβες.[150]

Ταυτόχρονα, οι ΙΑΔ είχε ένα μάλλον αποδιοργανωμένο σκέλος υλικοτεχνικής υποστήριξης, το οποίο δέχτηκε σοβαρή πίεση όταν οι Ισραηλινοί εισέβαλαν στο Σινά. Τα περισσότερα από τα όπλα των Ισραηλινών Δυνάμεων το 1956 προέρχονταν από τη Γαλλία.[150] Το κύριο άρμα μάχης τους ήταν το AMX-13 και το κύριο αεροσκάφος ήταν το Dassault Mystère IVA και το Ouragan. [151] Ωστόσο η ανώτερη εκπαίδευση πιλότων έδωσε στην ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία ένα αήττητο πλεονέκτημα έναντι των Αιγυπτίων αντιπάλων τους.[150] Το Ισραηλινό Ναυτικό αποτελούνταν από δύο αντιτορπιλικά, επτά φρεγάτες, οκτώ ναρκαλιευτικά, πολλά αποβατικά σκάφη και δεκατέσσερις τορπιλάκατοι.

Αίγυπτος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις Αιγυπτιακές Ένοπλες Δυνάμεις, η πολιτική και όχι η στρατιωτική ικανότητα ήταν το κύριο κριτήριο για την προαγωγή.[152] Ο Αιγύπτιος διοικητής, Στρατάρχης Αμπντέλ Χακίμ Αμέρ, ήταν ένας καθαρά πολιτικός που είχε διοριστεί και όφειλε τη θέση του στη στενή φιλία του με τον Νάσερ. Θα αποδεικνυόταν κατάφωρα ανίκανος ως στρατηγός κατά τη διάρκεια της Κρίσης. [152]Το 1956, ο αιγυπτιακός στρατός ήταν καλά εξοπλισμένος με όπλα από τη Σοβιετική Ένωση, όπως άρματα μάχης T-34 και IS-3 μαχητικά MiG-15, βομβαρδιστικά Ilyushin Il-28, αυτοκινούμενα πυροβόλα SU-100 και τυφέκια.[152] Οι άκαμπτες γραμμές μεταξύ αξιωματικών και ανδρών στον Αιγυπτιακό Στρατό οδήγησαν σε μια αμοιβαία δυσπιστία και περιφρόνηση μεταξύ των αξιωματικών και των ανδρών που υπηρέτησαν υπό αυτούς. [153]Τα αιγυπτιακά στρατεύματα ήταν εξαιρετικά στις αμυντικές επιχειρήσεις, αλλά είχαν μικρή ικανότητα για επιθετικές επιχειρήσεις, λόγω της έλλειψης συζητήσεων και αποτελεσματικής ηγεσίας μικρών μονάδων.[153]

Η εισβολή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ισραηλινός αλεξιπτωτιστής κοντά στο Πέρασμα Μίτλα
Καπνοί από δεξαμενές πετρελαίου στο Πορτ Σάιντ μετά την αγγλογαλλική επίθεση, 5 Νοεμβρίου 1956.
Παγκόσμιες ειδήσεις στις 1 Νοεμβρίου 1956 σχετικά με την επίθεση στη Αίγυπτο.

Στις 29 Οκτωβρίου 1956, το Ισραήλ άρχισε να εισβάλλει στη Λωρίδα της Γάζας και στη Χερσόνησο του Σινά (Επιχείρηση Καντές) και προχώρησε γρήγορα προς τη Διώρυγα.[154] Το επόμενο απόγευμα ο Αιγύπτιος Πρέσβης στο Λονδίνο κλήθηκε στο Βρετανικό Υπουργείο Εξωτερικών όπου έγινε δεκτός από τον εκπρόσωπο του Βρετανού Υπουργού Εξωτερικών Σέλγουιν Λόιντ, Σερ Αΐβον Κιρκπάτρικ και από τον Γάλλο υπουργό Εξωτερικών Κριστιάν Πινό που του παρέδωσαν έναν κατάλογο απαιτήσεων. Το Βρετανογαλλικό τελεσίγραφο, που περιορίστηκε σε δώδεκα ώρες, απαιτούσε από τα αιγυπτιακά στρατεύματα να υποχωρήσουν δέκα μίλια πίσω από τη διώρυγα του Σουέζ και έτσι να εκκενώσουν ολόκληρη τη χερσόνησο του Σινά. Οι Ισραηλινοί, από την πλευρά τους, έλαβαν εντολή να μην πλησιάσουν περισσότερο από δέκα μίλια στη Διώρυγα του Σουέζ. Δεν είχαν φτάσει καν τόσο μακριά σε εκείνο το σημείο. Επιπλέον, ζητήθηκε από την Αίγυπτο να συμφωνήσει στην προσωρινή κατάληψη των Σουέζ, Ισμαηλία και Πορτ Σάιντ. Όπως ήταν αναμενόμενο, ο πρόεδρος Νάσερ απέρριψε το αίτημα και το τελεσίγραφο. Η άρνησή του έδωσε στη Βρετανία και τη Γαλλία το πρόσχημα να επέμβουν στρατιωτικά και να ανατρέψουν το καθεστώς του Νάσερ.

Στις 31 Οκτωβρίου, η Βρετανία και η Γαλλία άρχισαν να βομβαρδίζουν αιγυπτιακά αεροδρόμια. [155] Μια μέρα νωρίτερα είχαν αρχίσει ενέργειες του ψυχολογικού πολέμου. Στις αρχές Νοεμβρίου ξέσπασαν διπλωματικές αψιμαχίες μεταξύ Βρετανίας και Γαλλίας, καθώς η βρετανική κυβέρνηση είχε εν μέρει μόνο ενημερωθεί για την υποστήριξη της Γαλλικής Αεροπορίας στο Ισραήλ. Οι Βρετανοί ήθελαν να διατηρήσουν την αίσθηση ότι οι Ευρωπαίοι ήταν ουδέτεροι και δεν υποστήριζαν με κανέναν τρόπο το Ισραήλ.

Οι Ισραηλινοί Αλεξιπτωτιστές είχαν εν τω μεταξύ εξασφαλίσει την ανατολική έξοδο του στρατηγικά σημαντικού Περάσματος Μίτλα μετά από μια αερομεταφερόμενη προσγείωση.[156] Οι υπόλοιποι της 202ης Ταξιαρχίας Αλεξιπτωτιστών υπό τον Αριέλ Σαρόν πολέμησαν στη χερσαία διαδρομή 200 χλμ μέσω εχθρικού εδάφους μέχρι το πέρασμα Μίτλα σε δύο ημέρες. Μια ισραηλινή ομάδα αναγνώρισης δέχθηκε σφοδρά αιγυπτιακά πυρά στο πέρασμα και αποκόπηκε από τη διαδρομή της επιστροφής. Ο Σαρόν έβαλε τους άντρες του να καταλάβουν το πέρασμα για να σώσουν την ομάδα των ανιχνευτών και ταυτόχρονα να εξασφαλίσουν τη μόνη δυνατή τοποθεσία για μια μεγάλη αιγυπτιακή αντεπίθεση στο νότιο Σινά.[157]

Στις 5 Νοεμβρίου 668 Βρετανοί αλεξιπτωτιστές προσγειώθηκαν στο Πορτ Σάιντ στο αεροδρόμιο Αλ Γκαμίλ, ασφάλισαν την περιοχή και δημιούργησαν μια αεροπορική βάση υποστήριξης. Τα ξημερώματα της 6ης Νοεμβρίου, οι καταδρομικές μονάδες 40 και 42 των Βρετανικών Βασιλικών Πεζοναυτών αποβιβάστηκαν στις παραλίες της Αιγύπτου με αμφίβια οχήματα και υποστήριξη από πολεμικά πλοία. [158]Το Πορτ Σάιντ καταστράφηκε σχεδόν ολοκληρωτικά από καταστροφικές πυρκαγιές.[158]

Ο Νάσερ κήρυξε τον πόλεμο του Σουέζ ως "λαϊκό πόλεμο".[159] Ως εκ τούτου, τα αιγυπτιακά στρατεύματα διατάχθηκαν να φορούν πολιτικά ρούχα ενώ τα όπλα μοιράζονταν ελεύθερα στους Αιγύπτιους πολίτες.[160] Από τη σκοπιά του Νάσερ, ένας "λαϊκός πόλεμος" έφερε στους Βρετανούς και τους Γάλλους ένα άλυτο δίλημμα.[161] Εάν οι Σύμμαχοι αντιδρούσαν επιθετικά στον "λαϊκό πόλεμο", τότε αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο αθώων πολιτών και έτσι θα έφερνε την παγκόσμια συμπάθεια στην υπόθεση του ενώ θα αποδυνάμωνε το ηθικό στο εσωτερικό μέτωπο στη Βρετανία και τη Γαλλία.[161]Εάν οι Σύμμαχοι αντιδρούσαν προσεκτικά στον "λαϊκό πόλεμο", τότε αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα οι συμμαχικές δυνάμεις να βαλτώσουν από επιθέσεις ελεύθερων σκοπευτών, οι οποίοι είχαν το πλεονέκτημα να επιτίθενται σχεδόν ατιμώρητοι κρυμμένοι ανάμεσα σε πλήθη άμαχων.[161]

Αυτές οι τακτικές λειτούργησαν ιδιαίτερα καλά εναντίον των Βρετανών.[161] Οι Βρετανοί ηγέτες, ιδιαίτερα ο Ηντεν και ο ναύαρχος Σερ Λούις Μαουντμπάτεν φοβήθηκαν ότι θα χαρακτηριστούν "δολοφόνοι και δολοφόνοι μωρών" και ειλικρινά προσπάθησαν να περιορίσουν τους θανάτους Αιγυπτίων αμάχων.[161] Ο Ήντεν συχνά παρενέβαινε στους βομβαρδισμούς της Αναθεωρητικής Φάσης Ι και ΙΙ, αφήνοντας διάφορους στόχους που θεωρούσε ότι ήταν πιθανό να προκαλέσουν υπερβολικούς θανάτους αμάχων και περιόρισε τα μεγέθη όπλων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στις αποβιβάσεις στο Πορτ Σάιντ, για να ελαχιστοποιηθούν οι θάνατοι αμάχων.[161]

Ο Αμερικανός ιστορικός Ντέρεκ Βαρμπλ σχολίασε ότι το παράδοξο μεταξύ της ανησυχίας του Ήντεν για τους Αιγύπτιους αμάχους και των στόχων των βομβαρδισμών της Αναθεωρητικής Φάσης ΙΙ, που είχε σκοπό να τρομοκρατήσει τον αιγυπτιακό λαό, δεν επιλύθηκε ποτέ.[162] Παρά τις καλύτερες προσπάθειες του Ήντεν, οι βρετανικοί βομβαρδισμοί σκότωσαν εκατοντάδες Αιγύπτιους αμάχους κατά τη διάρκεια της Αναθεωρητικής Φάσης ΙΙ, αν και αυτοί οι θάνατοι οφείλονταν περισσότερο σε ανακριβή στόχευση παρά σε σκόπιμη πολιτική "βομβαρδισμού περιοχών" όπως αυτή που χρησιμοποιήθηκε κατά της Γερμανίας στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.[163] Στο Πορτ Σάιντ, οι σφοδρές μάχες στους δρόμους και οι πυρκαγιές που προέκυψαν κατέστρεψαν μεγάλο μέρος της πόλης, σκοτώνοντας πολλούς αμάχους.[10]

Καθώς συνέχιζαν να προελαύνουν, τα πληρώματα προσγείωσης συνάντησαν σκληρή αντίσταση. Η 45η μονάδα καταδρομών δέχθηκε επίθεση με ελικόπτερο - η οποία ήταν και η πρώτη σε επιχείρηση στην ιστορία του πολέμου[164] - και ξεκίνησαν αστικό πόλεμο σε μια περιοχή όπου δεν υπάρχει κατοχή πυροβόλων ασυνήθιστο μεταξύ αμάχων. Οι Αιγύπτιοι ελεύθεροι σκοπευτές[165] και τα φιλικά πυρά από δικούς τους προκάλεσαν οδυνηρές απώλειες στους Πεζοναύτες, αλλά και πάλι κατάφεραν να κερδίσουν τη μάχη.[166] Οι Αιγύπτιοι κάτοικοι, εξοπλισμένοι με αυτόματα όπλα και πεπεισμένοι για την άφιξη των ρωσικών ενισχύσεων, αντιστάθηκαν στις ευρωπαϊκές δυνάμεις. Ωστόσο, αντιμέτωπος με την ταχύτητα της εισβολής και την εναέρια υπεροχή των καταδρομέων, ο αιγυπτιακός στρατός αναγκάστηκε να συνθηκολογήσει. Οι καταδρομείς πήραν τον έλεγχο του καναλιού και κατευθύνθηκαν νότια προς το Κάιρο.

Θύματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι βρετανικές απώλειες ήταν 16 νεκροί και 96 τραυματίες,[167] ενώ οι γαλλικές απώλειες ήταν 10 νεκροί και 33 τραυματίες. Οι ισραηλινές απώλειες ήταν 172 νεκροί και 817 τραυματίες.[9] Ο αριθμός των Αιγυπτίων που σκοτώθηκαν "δεν διαπιστώθηκε ποτέ αξιόπιστα". [168] Οι απώλειες των Αιγυπτίων στην ισραηλινή εισβολή υπολογίστηκαν σε 1.000–3.000 νεκρούς και 4.000 τραυματίες, ενώ οι απώλειες στην αγγλογαλλική επιχείρηση υπολογίστηκαν σε 650 νεκρούς και 900 τραυματίες.[12][169] 1.000 Αιγύπτιοι άμαχοι υπολογίζεται ότι έχουν πεθάνει.[10]

Τέλος εχθροπραξιών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αντιπολεμικές διαμαρτυρίες στη Βρετανία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ειδήσεις από τις 12 Νοεμβρίου 1956 για το τέλος της εισβολής.

Αν και το κοινό πίστευε ότι η βρετανική κυβέρνηση δικαιολογούσε την εισβολή ως διαχωρισμό των δυνάμεων του Ισραήλ και της Αιγύπτου,[170] διαμαρτυρίες κατά του πολέμου έλαβαν χώρα στη Βρετανία μετά την έναρξή του. Η βρετανική κυβέρνηση πίεσε το BBC να υποστηρίξει τον πόλεμο, [102] και σκέφτηκε σοβαρά να αναλάβει το δίκτυο.[170]

Το μεγάλο λάθος του Ήντεν ήταν να μην επιτεθεί τον Ιούλιο του 1956, όταν υπήρξε εκτεταμένη οργή για την εθνικοποίηση της Εταιρείας της Διώρυγας του Σουέζ από τον Νάσερ, καθώς μέχρι το φθινόπωρο του 1956 η δημόσια οργή είχε υποχωρήσει, με πολλούς ανθρώπους στη Βρετανία να έχουν αποδεχτεί το τετελεσμένο γεγονός και δεν έβλεπαν κάποιο λόγο για πόλεμο.[171] Αυτό ίσχυε ιδιαίτερα καθώς οι ισχυρισμοί του Ήντεν ότι οι Αιγύπτιοι θα κακοδιαχειρίζονταν απελπιστικά το κανάλι είχαν αποδειχθεί αβάσιμοι και ότι μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1956 ήταν σαφές ότι η αλλαγή διαχείρισης δεν είχε επηρεάσει τη ναυτιλία.[172]Ακόμη πιο σημαντικό, η εμμονή του Ήντεν με τη μυστικότητα και η επιθυμία του να κρατήσει τις προετοιμασίες για τον πόλεμο όσο το δυνατόν πιο κρυφό σήμαινε ότι η κυβέρνηση του Ήντεν δεν έκανε τίποτα τους μήνες πριν από την επίθεση για να εξηγήσει στον βρετανικό λαό γιατί θεωρούσε ότι ο πόλεμος ήταν απαραίτητος.[173] Πολλοί από τους έφεδρους που κλήθηκαν να υπηρετήσουν το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1956 θυμήθηκαν ότι ένιωθαν σαστισμένοι και μπερδεμένοι καθώς η κυβέρνηση του Ήντεν άρχισε να προετοιμάζεται να επιτεθεί στην Αίγυπτο, ενώ την ίδια στιγμή ο Ήντεν επέμενε δημόσια ότι ήθελε μια ειρηνική επίλυση της διαφοράς και ήταν αντίθετος στην επίθεση στην Αίγυπτο.[174] Ο Βρετανός συγγραφέας Ντέιβιντ Πράις-Τζόουνς υπενθύμισε ότι ως νεαρός αξιωματικός, μετά την υποβολή του τελεσίγραφου στην Αίγυπτο, έπρεπε να εξηγήσει στους στρατιώτες του γιατί ο πόλεμος με την Αίγυπτο ήταν απαραίτητος χωρίς να πιστέψει ούτε μια λέξη που έλεγε.[175] Μόνο ένας Βρετανός στρατιώτης, ωστόσο, αρνήθηκε να πολεμήσει.[170]

Ο Γκάιτσκελ ήταν πολύ προσβεβλημένος που ο Ήντεν τον είχε κρατήσει στο σκοτάδι σχετικά με τον σχεδιασμό δράσης εναντίον της Αιγύπτου και ένιωσε προσωπικά προσβεβλημένος που ο Ήντεν είχε υποθέσει ότι θα υποστήριζε τον πόλεμο χωρίς να τον συμβουλευτεί πρώτα.[176][177] Στις 31 Οκτωβρίου ανέφερε στο Κοινοβούλιο το γεγονός ότι, παρά τον ισχυρισμό του Ήντεν ότι η βρετανική κυβέρνηση είχε διαβουλευτεί στενά με την Κοινοπολιτεία, κανένα άλλο κράτος μέλος δεν το έκανε στο Συμβούλιο Ασφαλείας, ούτε η Αυστραλία είχε υποστηρίξει τη βρετανική ενέργεια. Ο Γκάιτσκελ ονόμασε την εισβολή[99]:208–209 :

"Μια πράξη καταστροφικής ανοησίας για τις τραγικές συνέπειες της οποίας θα μετανιώνουμε για χρόνια. Ναι, όλοι μας θα το μετανιώσουμε, γιατί θα έχει κάνει ανεπανόρθωτη ζημιά στο κύρος και τη φήμη της χώρας μας... Θα αισθανόμαστε δεσμευμένοι με κάθε συνταγματικό μέσο που έχουμε στη διάθεσή μας να την αντιταχθούμε."

Οι θυελλώδεις και έντονες συζητήσεις στη Βουλή των Κοινοτήτων την 1η Νοεμβρίου 1956 παραλίγο να εκφυλιστούν σε καυγάδες αφού αρκετοί βουλευτές των Εργατικών συνέκριναν τον Ήντεν με τον Χίτλερ.[178] Ωστόσο, ο Πρωθυπουργός επέμεινε, "Δεν είμαστε σε πόλεμο με την Αίγυπτο τώρα.[…] Ο πόλεμος δεν έχει κηρυχθεί από εμάς. Είμαστε σε ένοπλη σύγκρουση."[179] Η Βρετανίδα ιστορικός Αν Γουίλσον έγραψε ότι "Οι επιστολές προς τους Times άλλαξαν τη διάθεση της χώρας, με τη μεγάλη πλειοψηφία να αντιτίθεται στη στρατιωτική επέμβαση..." [180]

Ο δημοσιογράφος Μάλκολμ Μούγκεριτζ και ο ηθοποιός Ρόμπερτ Σπρέιτ έγραψαν σε μια δημόσια επιστολή πως:

"Ο πικρός διχασμός στην κοινή γνώμη που προκλήθηκε από τη βρετανική επέμβαση στη Μέση Ανατολή είχε ήδη μια καταστροφική συνέπεια. Έχει εκτρέψει την προσοχή του λαού από τον πολύ πιο σημαντικό αγώνα στην Ουγγαρία. Πριν από μια εβδομάδα τα συναισθήματα του βρετανικού λαού συγχωνεύτηκαν σε μια ενιαία φλόγα θαυμασμού για το θάρρος και τη φαινομενική επιτυχία της ουγγρικής εξέγερσης. Τώρα, αυτή η επιτυχία φαίνεται να απειλείται από τη ρωσική προδοσία και την ωμή βία, καθώς η Ουγγαρία απηύθυνε έκκληση στη Δύση... Είναι η πρώτη, και ίσως θα αποδειχθεί η μοναδική ευκαιρία για να αντιστρέψουμε τις καταστροφικές αποφάσεις της Γιάλτας... Ο Πρωθυπουργός μας είπε ότι 50 εκατομμύρια τόνοι βρετανικής ναυτιλίας διακυβεύονται στη διαμάχη του με τον Πρόεδρο Νάσερ. Αυτό που διακυβεύεται στην Κεντρική Ευρώπη είναι μάλλον περισσότερες από 50 εκατομμύρια ψυχές. Ωστόσο μπορεί να αντιταχθεί ότι δεν είναι τόσο εύκολο να βοηθηθούν οι Ούγγροι."[181]

Η Βαΐολετ Μπόναμ Κάρτερ, μέλος του Φιλελεύθερου Κόμματος με επιρροή, έγραψε σε μια επιστολή στους Times ότι:

"Είμαι μια από τα εκατομμύρια που παρακολουθούν το μαρτύριο της Ουγγαρίας και ακούνε χθες τη μετάδοση των αγωνιωδών εκκλήσεων βοήθειας της (αμέσως ακολούθησαν οι "επιτυχημένοι βομβαρδισμοί" μας σε αιγυπτιακούς στόχους) που ένιωσαν ταπείνωση, ντροπή και θυμό. Δεν μπορούμε να διατάξουμε τη Σοβιετική Ρωσία να υπακούσει στο ψήφισμα των Ηνωμένων Εθνών που εμείς οι ίδιοι αψηφήσαμε, ούτε να αποσύρει τα τανκς και τα όπλα της από την Ουγγαρία ενώ εμείς βομβαρδίζουμε και εισβάλουμε στην Αίγυπτο. Σήμερα στεκόμαστε στο εδώλιο με τη Ρωσία... Ποτέ στη ζωή μου το όνομά μας δεν στάθηκε τόσο χαμηλά στα μάτια του κόσμου. Ποτέ δεν μείναμε τόσο άδοξα μόνοι".[182]

Σύμφωνα με δημοσκοπήσεις της κοινής γνώμης εκείνη την εποχή, το 37% του βρετανικού λαού υποστήριξε τον πόλεμο ενώ το 44% ήταν αντίθετο.[183][184] Η εφημερίδα Observer επιτέθηκε στην κυβέρνηση του Ήντεν για την "ανοησία και την απληστία" της κατά την επίθεση στην Αίγυπτο, ενώ η εφημερίδα Guardian του Μάντσεστερ προέτρεψε τους αναγνώστες της να γράψουν επιστολές διαμαρτυρίας στους βουλευτές τους.[185] Ο Economist μίλησε για την "παράξενη ένωση κυνισμού και υστερίας" στην κυβέρνηση και το περιοδικό "The Spectator" δήλωσε ότι ο Ήντεν θα έπρεπε σύντομα να αντιμετωπίσει "ένα τρομερό κατηγορητήριο".[185]Η πλειοψηφία των επιστολών που γράφτηκαν στους βουλευτές από τους ψηφοφόρους τους ήταν κατά της επίθεσης στο Σουέζ.[186] Είναι σημαντικό ότι πολλές από τις επιστολές προέρχονται από ψηφοφόρους που ταυτίστηκαν ως Συντηρητικοί.[187] Ο ιστορικός Κιθ Φέιλινγκ έγραψε "το κακό που έγινε μου φαίνεται τρομακτικό: από την πλευρά μου παραιτήθηκα από το κόμμα όσο ο σημερινός ηγέτης είναι εκεί". [188]

Το Εργατικό Κόμμα και το Συνδικαλιστικό Συνέδριο οργάνωσαν πανεθνικές αντιπολεμικές διαδηλώσεις, που ξεκίνησαν την 1η Νοεμβρίου με το σύνθημα "Νόμος, όχι πόλεμος!"[183] Στις 4 Νοεμβρίου, σε μια αντιπολεμική συγκέντρωση στην πλατεία Τραφάλγκαρ την οποία παρακολούθησαν 30.000 άτομα (καθιστώντας την εύκολα τη μεγαλύτερη συγκέντρωση στο Λονδίνο από το 1945), ο βουλευτής των Εργατικών Ανερίν Μπέβαν κατηγόρησε την κυβέρνηση για "πολιτική χρεοκοπίας και απελπισίας".[189]

Υποστήριξη στον Ήντεν[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με ορισμένους ιστορικούς, η πλειοψηφία των Βρετανών ήταν στο πλευρό του Ήντεν.[170][190][191] Στις 10 και 11 Νοεμβρίου μια δημοσκόπηση βρήκε ότι το 53% υποστήριξε τον πόλεμο, ενώ το 32% ήταν αντίθετο. [192]

Η πλειονότητα των συντηρητικών ενώσεων των εκλογικών περιφερειών εξέδωσαν ψηφίσματα υποστήριξης στον "Σερ Άντονι".[188] Ο Γκίλμπερτ Μάρεϊ ήταν μεταξύ των μελετητών της Οξφόρδης που υπέγραψαν μια δήλωση υποστήριξης του Ήντεν, η οποία αυτή πράξη του διάσημου υπερασπιστή του διεθνισμού κατέπληξε και τις δύο πλευρές. Εξήγησε ότι, αν δεν σταματήσει, πίστευε ότι ο Νασερισμός θα γινόταν ένα παγκόσμιο αντιδυτικό κίνημα υπό την ηγεσία των Σοβιετικών.[99]:202–203

Ο Βρετανός ιστορικός Μπάρι Τέρνερ έγραψε ότι:

"Η αντίδραση του κοινού σε σχόλια του Τύπου ανέδειξε τις διαιρέσεις στο εσωτερικό της χώρας. Αλλά δεν υπήρχε αμφιβολία ότι ο Ηντεν εξακολουθούσε να έχει ισχυρή υποστήριξη από μια σημαντική μειοψηφία, ίσως ακόμη και από μια πλειοψηφία, ψηφοφόρων που πίστευαν ότι ήταν καιρός να δοθούν ένα μάθημα στους αναστατωμένους Άραβες. Οι εφημερίδες The Observer και The Guardian έχασαν αναγνώστες. Το ίδιο έκανε και η News Chronicle, μια φιλελεύθερη εφημερίδα που σύντομα θα αναδιπλωθεί λόγω της πτώσης της κυκλοφορίας".[185]

Η σύγκρουση αποκάλυψε τη διαίρεση μέσα στο Εργατικό Κόμμα μεταξύ της διεθνιστικής διανόησης της μεσαίας τάξης που αντιτάχθηκε στη σύγκρουση και των ψηφοφόρων της εργατικής τάξης που την υποστήριζαν.[193][194][195] Ένας συντηρητικός βουλευτής έγραψε: "Έχω χάσει τους οπαδούς μου από τη μεσαία τάξη, αλλά αυτό έχει τουλάχιστον εξισορροπηθεί με την υποστήριξη εκλογέων της εργατικής τάξης που συνήθως ψηφίζουν σοσιαλιστές και που ευνοούν μια ισχυρή γραμμή στο Σουέζ".[196]

Διεθνής αντίδραση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Συνέντευξη Τύπου του Αϊζενχάουερ για την κρίση, 9 Αυγούστου

Η επιχείρηση, [197] με στόχο τον έλεγχο της Διώρυγας του Σουέζ, της Γάζας και τμημάτων του Σινά, ήταν εξαιρετικά επιτυχημένη για τους εισβολείς από στρατιωτική άποψη, αλλά ήταν μια καταστροφή από πολιτική άποψη, με αποτέλεσμα διεθνή κριτική και διπλωματική πίεση. Μαζί με την κρίση του Σουέζ, οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετώπιζαν επίσης την σχεδόν ταυτόχρονη ουγγρική επανάσταση. Ο Αμερικανός Αντιπρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον εξήγησε αργότερα: "Δεν μπορούσαμε από τη μια πλευρά, να παραπονεθούμε για την επέμβαση των Σοβιετικών στην Ουγγαρία και, από την άλλη, να εγκρίνουμε ότι οι Βρετανοί και οι Γάλλοι επέλεξαν τη συγκεκριμένη στιγμή για να παρέμβουν εναντίον του Νάσερ".[198]Πέρα από αυτό, ήταν η πεποίθηση του Αϊζενχάουερ ότι εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούνταν ότι συναινούσαν στην επίθεση στην Αίγυπτο, ότι η προκύπτουσα αντίδραση στον αραβικό κόσμο θα μπορούσε να κατεύθυνει τους Άραβες στη Σοβιετική Ένωση.[199]

Παρά το γεγονός ότι δεν είχαν κανένα εμπορικό ή στρατιωτικό συμφέρον στην περιοχή, πολλές χώρες ανησυχούσαν για την αυξανόμενη ρήξη μεταξύ των δυτικών συμμάχων εθνών. Ο Σουηδός πρέσβης στο Δικαστήριο του Σεντ Τζέιμς, Γκούναρ Χέγκλοφ έγραψε σε επιστολή του στον αντιπολεμικό βουλευτή των Συντηρητικών Έντουαρντ Μπόιλ:

"Δεν νομίζω ότι υπάρχει μέρος του κόσμου όπου οι συμπάθειες για την Αγγλία είναι μεγαλύτερες από τη Σκανδιναβία. Αλλά η σκανδιναβική γνώμη δεν συγκλονίστηκε ποτέ περισσότερο από τη δράση μιας βρετανικής κυβέρνησης – ούτε καν από τη Βρετανο-Γερμανική Ναυτική Συμφωνία του 1935–όσο από την επέμβαση του Σουέζ."[188]

Η επίθεση στην Αίγυπτο προσέβαλε πολύ πολλούς στον ισλαμικό κόσμο. Στο Πακιστάν, 300.000 άνθρωποι εμφανίστηκαν σε συγκέντρωση στη Λαχόρη για να δείξουν αλληλεγγύη στην Αίγυπτο, ενώ στο Καράτσι ένας όχλος που φώναζε αντιβρετανικά συνθήματα έκαψε τη βρετανική Ύπατη Αρμοστεία.[200] Στη Συρία, η κυβέρνηση ανατίναξε τον αγωγό Κιρκούκ-Μπανίγιας που επέτρεπε στο ιρακινό πετρέλαιο να φτάσει σε δεξαμενόπλοια στη Μεσόγειο για να τιμωρήσει το Ιράκ επειδή υποστήριξε την εισβολή και να αποκόψει τη Βρετανία από έναν από τους κύριους δρόμους της για την παράδοση του ιρακινού πετρελαίου.[201] Ο βασιλιάς Σαούντ της Σαουδικής Αραβίας επέβαλε πλήρες εμπάργκο πετρελαίου στη Βρετανία και τη Γαλλία.[202]

Συνάντηση προέδρων Αϊζενχάουερ και Νάσερ στη Νέα Υόρκη, 1960

Όταν το Ισραήλ αρνήθηκε να αποσύρει τα στρατεύματά του από τη Λωρίδα της Γάζας και το Σαρμ ελ Σέιχ , ο Αϊζενχάουερ δήλωσε: "Δεν πρέπει να επιτρέψουμε στην Ευρώπη να μείνει απαθής για την έλλειψη πετρελαίου". Ο Αϊζενχάουερ αναζήτησε προσπάθειες υποστηριζόμενες από τον ΟΗΕ για την επιβολή οικονομικών κυρώσεων στο Ισραήλ έως ότου αποσυρθεί πλήρως από το αιγυπτιακό έδαφος. Ο ηγέτης της πλειοψηφίας της Γερουσίας Λίντον Τζόνσον και ο ηγέτης της μειοψηφίας Γουίλιαμ Νόουλαντ αντιτάχθηκαν στην αμερικανική πίεση στο Ισραήλ. Ο Τζόνσον είπε στον υπουργό Εξωτερικών Τζον Φόστερ Ντάλες ότι ήθελε να αντιταχθεί "με όλη του την δύναμη" σε κάθε προσπάθεια επιβολής κυρώσεων στο Ισραήλ.[203] Ο Ντάλες απέρριψε το αίτημα του Τζόνσον και ενημέρωσε τον Αϊζενχάουερ για τις αντιρρήσεις της Γερουσίας. Ο Αϊζενχάουερ επέμεινε στην επιβολή οικονομικών κυρώσεων στο βαθμό της διακοπής της ιδιωτικής αμερικανικής βοήθειας προς το Ισραήλ, η οποία εκτιμάται ότι ξεπερνούσε τα 100 εκατομμύρια δολάρια ετησίως. Τελικά, η Γερουσία που ελέγχονταν από το Δημοκρατικό Κόμμα δεν θα συνεργαστεί με τη θέση του Αϊζενχάουερ για το Ισραήλ. Ο Αϊζενχάουερ είπε τελικά στο Κογκρέσο ότι θα μεταφέρει το θέμα στον αμερικανικό λαό, λέγοντας: "Η Αμερική έχει είτε μία φωνή είτε καμία, και αυτή η φωνή είναι η φωνή του Προέδρου – είτε συμφωνούν όλοι μαζί του είτε όχι".[203] Ο Πρόεδρος μίλησε στο έθνος μέσω του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης όπου περιέγραψε την άρνηση του Ισραήλ να αποσυρθεί, εξηγώντας την πεποίθησή του ότι ο ΟΗΕ "δεν είχε άλλη επιλογή από το να ασκήσει πίεση στο Ισραήλ".[203]

Στις 30 Οκτωβρίου, το Συμβούλιο Ασφαλείας πραγματοποίησε συνεδρίαση, κατόπιν αιτήματος των Ηνωμένων Πολιτειών, όταν υπέβαλε σχέδιο ψηφίσματος καλώντας το Ισραήλ να αποσύρει αμέσως τις ένοπλες δυνάμεις του πίσω από τις καθιερωμένες γραμμές ανακωχής. Δεν υιοθετήθηκε λόγω βρετανικών και γαλλικών βέτο. Ένα παρόμοιο σχέδιο ψηφίσματος που κατατέθηκε από τη Σοβιετική Ένωση απορρίφθηκε επίσης.[204] Στις 31 Οκτωβρίου, επίσης όπως είχε προγραμματιστεί, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο εξαπέλυσαν αεροπορική επίθεση εναντίον στόχων στην Αίγυπτο, την οποία ακολούθησε σύντομα απόβαση των στρατευμάτων τους στο βόρειο άκρο της ζώνης του καναλιού. Αργότερα την ίδια μέρα, λαμβάνοντας υπόψη τη σοβαρή κατάσταση που δημιουργήθηκε από τις ενέργειες κατά της Αιγύπτου, και με την έλλειψη ομοφωνίας μεταξύ των μόνιμων μελών που την εμποδίζει να ασκήσει την πρωταρχική της ευθύνη για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, το Συμβούλιο Ασφαλείας εξέδωσε το ψήφισμα 119 και αποφάσισε να συγκαλέσει έκτακτη έκτακτη σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης για πρώτη φορά, όπως προέβλεπε το ψήφισμα του 1950 «Ενωμένοι για την Ειρήνη», προκειμένου να γίνουν οι κατάλληλες συστάσεις για τον τερματισμό των εχθροπραξιών.[204]

Παγκόσμιες ειδήσεις από τις 4 Δεκεμβρίου σχετικά με τη συνάντηση του Γ.Γ των Ηνωμένων Εθνών Νταγκ Χαμαρσκιόλντ με τον Νάσερ.

Η έκτακτη ειδική σύνοδος συγκλήθηκε την 1η Νοεμβρίου. Την ίδια μέρα ο Νάσερ ζήτησε διπλωματική βοήθεια από τις ΗΠΑ, χωρίς να ζητήσει το ίδιο από τη Σοβιετική Ένωση. Στην αρχή ήταν δύσπιστος για την αποτελεσματικότητα των διπλωματικών προσπαθειών των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, αλλά αργότερα έδωσε πλήρη εύσημα στον ρόλο του Αϊζενχάουερ στη διακοπή του πολέμου.[205]

Τα ξημερώματα της 2ας Νοεμβρίου, η Γενική Συνέλευση ενέκρινε την πρόταση των Ηνωμένων Πολιτειών για το ψήφισμα 997. Η ψήφος ήταν 64 υπέρ και 5 κατά (Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Βρετανία, Γαλλία και Ισραήλ) με 6 αποχές.[206] Ζήτησε άμεση κατάπαυση του πυρός, απόσυρση όλων των δυνάμεων πίσω από τις γραμμές ανακωχής, εμπάργκο όπλων και το άνοιγμα εκ νέου της διώρυγας του Σουέζ, η οποία ήταν πλέον αποκλεισμένη. Ζητήθηκε από τον Γενικό Γραμματέα να επιβλέψει και να αναφέρει αμέσως τη συμμόρφωση τόσο στο Συμβούλιο Ασφαλείας όσο και στη Γενική Συνέλευση, για περαιτέρω δράση όπως κρίνεται σκόπιμο σύμφωνα με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.[204] Τις επόμενες μέρες, η έκτακτη ειδική σύνοδος ενέκρινε συνεπώς μια σειρά εξουσιοδοτητικών ψηφισμάτων, τα οποία καθιέρωσαν την πρώτη Δύναμη Έκτακτης Ανάγκης των Ηνωμένων Εθνών (UNEF), στις 7 Νοεμβρίου με το ψήφισμα 1001.[207] Αυτή η πρόταση της δύναμης έκτακτης ανάγκης και η συνακόλουθη κατάπαυση του πυρός κατέστη δυνατή κυρίως μέσω των προσπαθειών του Λέστερ Πίρσον, του Υπουργού Εξωτερικών Υποθέσεων του Καναδά και του Νταγκ Χαμαρσκιόλντ, του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 Tal 2001, σελ. 203
  2. Mart, Michelle (9 Φεβρουαρίου 2006). Eye on Israel: How America Came to View the Jewish State as an Ally. σελ. 159. ISBN 978-0791466872. 
  3. Stewart 2013, σελ. 133
  4. Kunz 1991, σελ. 187
  5. Brown, Derek (14 March 2001). «1956: Suez and the end of empire». The Guardian (London). https://www.theguardian.com/politics/2001/mar/14/past.education1. 
  6. Reynolds, Paul (24 July 2006). «Suez: End of empire». BBC News. http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5199392.stm. 
  7. History's worst decisions and the people who made them, pp. 167–172
  8. Casualties in Arab–Israeli Wars, Jewish Virtual LibraryΠρότυπο:Unreliable source
  9. 9,0 9,1 Casualties Of Mideast Wars, Los Angeles Times
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Varble 2003, σελ. 90
  11. «Armed Conflict Year Index». www.onwar.com. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Μαΐου 2018. Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2019. 
  12. 12,0 12,1 Schiff, A History of the Israeli Army, 1870–1974, p. 70, Straight Arrow Books (1974)
  13. Schiff, Zeev (1 Ιανουαρίου 1974). A History of the Israeli Army: 1870 - 1974. Straight Arrow Books. ISBN 9780879320775 – μέσω Google Books. 
  14. Turner 2006, σελίδες 21–24
  15. «Suez Canal». Egyptian State Information Service. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Φεβρουαρίου 2007. Ανακτήθηκε στις 18 Μαρτίου 2007. 
  16. Sachar 1996[Χρειάζεται σελίδα]
  17. Varble 2003, σελ. 11
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 Varble 2003, σελ. 12
  19. Yergin 1991, σελ. 480
  20. State of Business: Middle-East Echoes Αρχειοθετήθηκε 5 August 2011 στο Wayback Machine., Time, 12 November 1956
  21. Donald Watt, "Britain and the Suez Canal", Royal Institute of International Affairs, 1956, p. 8.
  22. 22,0 22,1 Darwin 1988, p. 207 "Nothing could have been better calculated to lash popular Muslim feeling to new fury ... and to redouble Egyptian hostility to Britain on whose 'betrayal' of the Palestine Arabs the catastrophe could easily be blamed."
  23. Butler 2002, σελ. 111
  24. 24,0 24,1 Darwin 1988, σελ. 208
  25. Butler 2002, σελ. 112
  26. «1956: Egypt seizes Suez Canal». BBC News. 26 July 1956. http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/26/newsid_2701000/2701603.stm. 
  27. 27,0 27,1 Darwin 1988, σελ. 210
  28. 28,0 28,1 Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα Vakikiotis, P.J. pp. 230.
  29. Barnett 1992, σελίδες 82–83
  30. 30,0 30,1 30,2 30,3 30,4 Gaddis 1998, σελ. 168
  31. 31,0 31,1 31,2 31,3 Gaddis 1998, σελ. 167
  32. 32,0 32,1 32,2 Sayed-Ahmed 1993, σελ. 90
  33. 33,0 33,1 33,2 33,3 Burns 1985, σελ. 11
  34. Gaddis 1998, σελίδες 167–168
  35. 35,0 35,1 Neff 1981, σελ. 43
  36. Neff 1981, σελίδες 18–19, 195
  37. Vatikiotis 1978, σελίδες 41–42
  38. 38,0 38,1 Neff 1981, σελ. 177
  39. Thornhill 2004, σελίδες 893–894
  40. Thornhill 2004, σελ. 900
  41. Thornhill 2004, σελ. 899
  42. Gaddis 1998, σελ. 169
  43. Neff 1981, σελίδες 43–44
  44. Neff 1981, σελίδες 44–45
  45. Thornhill 2004, σελίδες 906–907
  46. Sayed-Ahmed 1993, σελ. 91
  47. 47,0 47,1 47,2 47,3 Burns 1985, σελ. 24
  48. 48,0 48,1 Sayed-Ahmed 1993, σελίδες 91–92
  49. Sayed-Ahmed 1993, σελ. 92
  50. Gaddis 1998, σελίδες 170–172
  51. 51,0 51,1 51,2 51,3 51,4 51,5 Gaddis 1998, σελ. 171
  52. Love 1969, σελίδες 306–307
  53. Gaddis 1998, σελίδες 170–171
  54. 54,0 54,1 Burns 1985, σελίδες 16–17, 18–22
  55. Neff 1981, σελ. 73
  56. Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα Laron-p16.
  57. Neff 1981, σελίδες 93–94
  58. Goldman, Marshal Soviet Foreign Aid, New York: Fredrich Prager, 1968, p. 60.
  59. Adamthwaite 1988, σελ. 450
  60. p. 102 Alexander, Anne Nasser Haus Publishing, 1 Sep 2005
  61. Sirrs, Owen L. The Egyptian Intelligence Service: A History of the Mukhabarat, 1910-2009 Routledge, 25 Feb 2010
  62. 62,0 62,1 62,2 Kyle 2003, σελ. 115
  63. Kyle 2003, σελίδες 116–117
  64. Kyle 2003, σελ. 117
  65. 65,0 65,1 65,2 Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα Nasr1996p40.
  66. Vatikiotis 1978, σελίδες 252–253
  67. Neff 1981, σελ. 160
  68. Neff 1981, σελίδες 160–161
  69. 69,0 69,1 Neff 1981, σελίδες 162–163
  70. 70,0 70,1 Neff 1981, σελ. 235
  71. Burns 1985, σελίδες 24–25, 26–27
  72. Burns 1985, σελίδες 27–28
  73. Darwin 1988, σελ. 211
  74. 74,0 74,1 74,2 Kissinger 1994, σελ. 529
  75. Neff 1981, σελίδες 178–179
  76. Mason, Edward & Asher, Robert The World Bank Since Bretton Woods, Washington: Brookings Institution, 1973, p. 638
  77. Neff 1981, σελ. 180
  78. Neff 1981, σελίδες 182–183
  79. Alteras 1993, ch. 7–8
  80. Gaddis 1998, σελίδες 168–169
  81. Kissinger 1994, σελ. 528
  82. 82,0 82,1 82,2 Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα Gaddis, John Lewis, p. 172.
  83. Gaddis 1998, σελίδες 171–172
  84. Neff 1981, σελίδες 130–131
  85. 85,0 85,1 Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα Alteras1993p166.
  86. Neff 1981, σελίδες 135–136
  87. Neff 1981, σελ. 136
  88. Neff 1981, σελίδες 168–169
  89. Alteras 1993, σελ. 169
  90. Vatikiotis 1978, σελίδες 306–307
  91. Vatikiotis 1978, σελ. 252
  92. Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα El-Hasan2010p156.
  93. Kissinger 1994, σελ. 530
  94. BBC On This Day, 1956: Egypt seizes Suez Canal
  95. «1956: Egypt Seizes Suez Canal». BBC. 26 July 1956. http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/26/newsid_2701000/2701603.stm. Ανακτήθηκε στις 4 March 2007. 
  96. Sachar 1996, σελ. 455
  97. «Background Note: Israel». US State Department.  Unknown parameter |acces-date= ignored (βοήθεια)
  98. Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα PodehWinckler2004p105.
  99. 99,0 99,1 99,2 99,3 99,4 99,5 99,6 99,7 99,8 Eayrs, James (1964). The Commonwealth and Suez: A Documentary Survey. Oxford University Press. 
  100. 100,0 100,1 What we failed to learn from Suez. Telegraph (1 November 2006). Retrieved on 8 September 2011.
  101. Turner 2006, σελ. 181
  102. 102,0 102,1 Goodwin, Peter (2005). «Low Conspiracy? — Government interference in the BBC». Westminster Papers in Communication and Culture 2 (1): 96–118. doi:10.16997/wpcc.10. ISSN 1744-6708. 
  103. Turner 2006, σελίδες 231–232
  104. Turner 2006, σελ. 232
  105. Kyle 2003, σελίδες 225–226
  106. 106,0 106,1 Kyle 2003, σελ. 144
  107. 107,0 107,1 Kyle 2003, σελ. 145
  108. 108,0 108,1 108,2 Kyle 2003, σελ. 156
  109. Le canal de Suez et la nationalisation par le Colonel Nasser. Les Actualités françaises (Television production) (στα French). Institut national de l'audiovisuel. 1 Αυγούστου 1956. Ανακτήθηκε στις 3 Ιουλίου 2021. CS1 maint: Μη αναγνωρίσιμη γλώσσα (link)
  110. «Compromise-Minded Conferees». Life: 43. 27 August 1956. https://books.google.com/books?id=6UcEAAAAMBAJ&pg=PA43. Ανακτήθηκε στις 27 September 2012. 
  111. 111,0 111,1 Kingseed, Cole Christian (1995). Eisenhower and the Suez Crisis of 1956. Louisiana State Press. σελίδες 66–67. ISBN 9780807119877. 
  112. 112,0 112,1 R. G. Menzies; Speech is of Time; Cassell; London; 1958
  113. Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα ReferenceC.
  114. Risse-Kappen 1997, σελ. 86
  115. Tony Shaw (1996). Eden, Suez and the Mass Media: Propaganda and Persuasion During the Suez Crisis. I.B. Tauris. σελ. 171. ISBN 9781850439554. 
  116. Charles Williams, Harold Macmillan (2009) pp. 250–252
  117. James 1986, pp. 462–465, quote p. 472 dated 31 July 1956
  118. C. Philip Skardon, A Lesson for Our Times: How America Kept the Peace in the Hungary-Suez Crisis of 1956 (2010) pp. 194–195
  119. Risse-Kappen 1997, σελ. 85
  120. Chaim Herzog and Shlomo Gazit, The Arab–Israeli Wars: War and Peace in the Middle East from the 1948 War of Independence to the Present (3rd ed. 2008) pp. 113–117
  121. Zeev Schiff, A History of the Israeli Army, pp. 65–66, Simon and Schuster (1974)
  122. Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα Kandil2012p47.
  123. Soviets Threaten Israel, Ben-Gurion Responds. Jewishvirtuallibrary.org. Retrieved on 8 September 2011.
  124. 124,0 124,1 124,2 124,3 Varble 2003, σελ. 21
  125. 125,0 125,1 125,2 125,3 125,4 125,5 125,6 125,7 125,8 125,9 Varble 2003, σελ. 26
  126. 126,0 126,1 126,2 126,3 126,4 126,5 126,6 126,7 Varble 2003, σελ. 22
  127. Neff 1981, σελ. 295
  128. Neff 1981, σελίδες 295–296
  129. 129,0 129,1 Neff 1981, σελ. 309
  130. Neff 1981, σελ. 310
  131. Neff 1981, σελίδες 321–322
  132. Neff 1981, σελίδες 323–324
  133. Neff 1981, σελ. 324
  134. Neff 1981, σελίδες 335–336
  135. Avi Shlaim (1997). «The Protocol of Sèvres,1956: Anatomy of a War Plot». International Affairs. σελίδες 509–530. 
  136. Patrick Tyler (2012). Fortress Israel: The Inside Story of the Military Elite Who Run the Country (Hardcover έκδοση). Farrar, Straus and Giroux. σελίδες 82–83. ISBN 978-0-374-28104-5. 
  137. Zeev Maoz (2008). Defending the Holy Land (Paperback έκδοση). The University of Michigan Press. σελίδες 70–71. ISBN 978-0-472-11540-2. 
  138. 138,0 138,1 The Protocol of Sèvres 1956 Anatomy of a War Plot. Users.ox.ac.uk. Retrieved on 8 September 2011.
  139. 139,0 139,1 139,2 139,3 Kyle 2003, σελ. 176
  140. 140,0 140,1 Varble 2003, σελ. 24
  141. 141,0 141,1 Turner 2006, σελ. 201
  142. 142,0 142,1 142,2 142,3 142,4 142,5 142,6 142,7 Varble 2003, σελ. 25
  143. Philip Ziegler, Mountbatten (1985) pp 537-47.
  144. Adrian Smith, "Rewriting History? Admiral Lord Mountbatten's Efforts to Distance Himself From the 1956 Suez Crisis." Contemporary British History 26.4 (2012): 489-508 online; Adrian Smith, "Resignation of a First Sea Lord: Mountbatten and the 1956 Suez Crisis." History 98.329 (2013): 105-134 online.
  145. Natan Aridan (2004). Britain, Israel and Anglo-Jewry: 1949–57. Psychology Press. σελ. 167. ISBN 9780203309667. 
  146. 146,0 146,1 Varble 2003, σελ. 15
  147. 147,0 147,1 147,2 Varble 2003, σελ. 16
  148. Varble 2003, σελίδες 16–17
  149. 149,0 149,1 149,2 149,3 149,4 149,5 149,6 Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα Varble, Derek, p. 17.
  150. 150,0 150,1 150,2 150,3 150,4 Varble 2003, σελ. 18
  151. Varble 2003, σελίδες 18–19
  152. 152,0 152,1 152,2 Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα Varble, Derek, p. 19.
  153. 153,0 153,1 Varble 2003, σελ. 20
  154. Risse-Kappen 1997, σελ. 94
  155. Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα Varble, Derek, p. 53.
  156. Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα Varble, Derek, p. 29.
  157. Σφάλμα αναφοράς: Σφάλμα παραπομπής: Λανθασμένο <ref>. Δεν υπάρχει κείμενο για τις παραπομπές με όνομα Varble, Derek, p. 28.
  158. 158,0 158,1 Varble 2003, σελ. 65
  159. Varble 2003, σελ. 87
  160. Varble 2003, σελίδες 87–88
  161. 161,0 161,1 161,2 161,3 161,4 161,5 Varble 2003, σελ. 88
  162. Varble 2003, σελ. 89
  163. Varble 2003, σελίδες 89–90
  164. Varble 2003, σελ. 67
  165. Varble 2003, σελίδες 78–79
  166. Varble 2003, σελίδες 66–70
  167. Dupuy, R. Ernest· Dupuy, Trevor N. (1994). The Collins Encyclopedia of Military History. HarperCollins. σελ. 1343. 
  168. Varble 2003, σελ. 91
  169. Neff 1981, p. 414. Quotes UN report: "thousands of wounded and dead bodies all over Sanai (sic)". Neff estimates 4000 Egyptians wounded and 6000 captured or missing in Sinai and a further 900 wounded by the Anglo-French.
  170. 170,0 170,1 170,2 170,3 Fairhall, John (30 June 2011). «Drama sparks Suez Crisis memories». Eastern Daily Press. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 November 2014. https://web.archive.org/web/20141102190920/http://www.edp24.co.uk/norfolk-life/drama_sparks_suez_crisis_memories_1_949446. Ανακτήθηκε στις 21 January 2015. 
  171. Turner 2006, σελίδες 230, 254–255
  172. Turner 2006, σελ. 254
  173. Turner 2006, σελ. 210
  174. Turner 2006, σελίδες 206–210
  175. Pryce-Jones, David The Closed Circle: An Interpretation of the Arabs, Chicago: Ivan Dee, 2002, p. 4.
  176. Neff 1981, σελ. 388
  177. Turner 2006, σελίδες 230–231
  178. Neff 1981, σελίδες 388–389
  179. Πρότυπο:Hansard
  180. Wilson 2008, σελ. 65
  181. Wilson 2008, σελίδες 65–66
  182. Wilson 2008, σελ. 66
  183. 183,0 183,1 Walsh, Lynn (Οκτωβρίου 2006). «The Suez Fiasco 1956». Socialism Today. Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2011. 
  184. Adamthwaite 1988, σελ. 463
  185. 185,0 185,1 185,2 Turner 2006, σελ. 354
  186. Adamthwaite 1988, σελίδες 455–456
  187. Adamthwaite 1988, σελίδες 456–457
  188. 188,0 188,1 188,2 Adamthwaite 1988, σελ. 456
  189. «Aneurin Bevan 1956». New Statesman. UK. 4 Φεβρουαρίου 2010. Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2011. 
  190. Russell Braddon, Suez: Splitting of a Nation (London: Collins, 1973), p. 111, p. 113.
  191. Alan Sked and Chris Cook, Post-War Britain: A Political History (London: Penguin, 1984), p. 134.
  192. Dominic Sandbrook, Never Had It So Good: A History of Britain from Suez to the Beatles (London: Abacus, 2006), p. 18.
  193. Sandbrook, p. 19.
  194. Brian Harrison, Seeking a Role: The United Kingdom, 1951-1970 (Oxford: Oxford University Press, 2009), p. 105, p. 112.
  195. Lawrence Black, The Bitterest Enemies of Communism': Labour Revisionists, Atlanticism and the Cold War", Contemporary British History, 15:3, Autumn 2001, pp. 50-51.
  196. Lawrence James, The Rise and Fall of the British Empire (London: Abacus, 1998), p. 583.
  197. Varble 2003, σελ. 88.n
  198. Borhi, László (1999). «Containment, Rollback, Liberation or Inaction? The United States and Hungary in the 1950s». Journal of Cold War Studies 1 (3): 67–108. doi:10.1162/152039799316976814. 
  199. Neff 1981, σελ. 391
  200. Pike, Francis Empires at War, London: I.B. Tauris 2009, p. 303.
  201. Turner 2006, σελ. 328
  202. Lacey, Robert The Kingdom, New York: Avon 1981, p. 315.
  203. 203,0 203,1 203,2 Divine, Robert (1981). Eisenhower and the Cold War. New York: Oxford University Press. σελίδες 64–66. 
  204. 204,0 204,1 204,2 Establishment of UNEF, Background at UN.org
  205. Love 1969, σελίδες 557–558
  206. John Allphin Moore and Jerry Pubantz, Encyclopedia of the United Nations (2008) 2:399
  207. UNGA Emergency Special Sessions. Un.org. Retrieved on 8 September 2011.