Λίμνη Βιστωνίδα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Βιστωνίδα)
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 41°2′9″N 25°7′16″E / 41.03583°N 25.12111°E / 41.03583; 25.12111

Λίμνη Βιστωνίδα

20100215 Vistonida Lake Xanthi Prefecture Thrace Greece.jpg
Χειμερινό τοπίο λίμνης Βιστωνίδας (πλημμυρισμένη)

Λίμνη Βιστωνίδα βρίσκεται στο τόπο Greece
Λίμνη Βιστωνίδα
Λίμνη Βιστωνίδα
Έκταση 45 χλμ2
Μέγιστο μήκος 12,4 χλμ
Μέγιστο πλάτος 7 χλμ
Γεωγραφικά στοιχεία
Χώρες Flag of Greece.svg Ελλάδα
Γεωγραφικό Διαμέρισμα Θράκη
Νομός Ξάνθη και Ροδόπη

Η λίμνη Βιστωνίδα ή λίμνη Μπουρού (παλαιότερη ονομασία[1] που χρησιμοποιείται και σήμερα[2][3][4][5]) ή Μπουρού Γκιόλ[6][7] (ονομασία στα Τουρκικά την οποία έφερε επί οθωμανικής περιόδου) είναι λιμνοθάλασσα της Ελλάδας, στα σύνορα μεταξύ Νομού Ξάνθης και Ροδόπης και ο υγροβιότοπός τής προστατεύεται από τη σύμβαση Ραμσάρ. Η ονομασία της προέρχεται από την αρχαία ονομασία της περιοχής, αλλά και πόλης της Βιστονίας, ή Βιστωνίας, που ίδρυσε ο μυθικός Βίστων, όπου διέμεναν οι Βίστονες.

Ονομασίες της λίμνης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η λίμνη έχει αναφερθεί με τα εξής ονόματα: Λίμνη Βιστωνίδα (το πιο συχνά χρησιμοποιούμενο όνομα σήμερα), λίμνη Μπουρού (σπανιότερα χρησιμοποιούμενο σήμερα, βασιζόμενη στην προηγούμενη ονομασία), Μπουρού Γκιόλ (στα Τουρκικά: λίμνη Μπουρού), Βιστωνίς λίμνη[8], Bιστονική λίμνη[9].

Γενικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Είναι η τέταρτη μεγαλύτερη λίμνη της Ελλάδας, συνολικής έκτασης 45 τ.χλμ με μέγιστο μήκος 12,5 χλμ. και μέγιστο πλάτος 7 χλμ.. Στη λίμνη αυτή εκβάλουν τρεις μικροί ποταμοί που την τροφοδοτούν με νερό. Το μέσο βάθος υπολογίζεται στα 4 μέτρα. Η λίμνη συνδέεται με την θάλασσα, τον Βιστωνικό Κόλπο, (ή Πόρτο Λάγους), μέσω στενών καναλιών και λόγω του θαλασσινού νερού που εισέρχεται στην λίμνη το νερό της παρουσιάζει μεταβολές αλατότητας. Τα αβαθή ύδατά της προσφέρονται για ιχθυοτροφικές δραστηριότητες, με την εκμετάλλευση των μετακινήσεων των ψαριών από και προς το εσωτερικό της κυρίως για πολλαπλασιασμό. Έτσι πέριξ των καναλιών σύνδεσης της λίμνης με τη θάλασσα έχουν αναπτυχθεί σπουδαίες παραλίμνιες ιχθυοτροφικές δραστηριότητες με ιστορικές καταβολές, από τους κατοίκους της περιοχής.

Οικολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τοπίο Βιστωνίδας κοντά στο χωριό Γλυκονέρι.
Lake Vistonis.jpg

Η λίμνη περιβάλλεται από καλαμιώνες (phragmites), έχει ζώνες αρμυρικιών (tamarix sp.), αλίπεδα, παραποτάμια δάση καθώς και λίμνες με γλυκό νερό και υγρά λιβάδια.[10] Στη λίμνη έχουν καταγραφεί 227 είδη πουλιών μερικά από τα οποία ιδιαίτερα σπάνια όπως το κεφαλούδι, η λαγγόνα και η νανόχηνα.

Η Ελλάδα μετά την επικύρωση της συνθήκης Ραμσάρ, (ΝΔ 191/1974), περιέλαβε τον υδροβιότοπο της Βιστωνίδας στον κατάλογο Natura 2000, των προστατευομένων οικοτόπων και υγροβιοτόπων της χώρας μαζί με τα είδη χλωρίδας και πανίδας αυτών.

Ιδιοκτησιακό καθεστώς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Bistonida.jpg

Το ιδιοκτησιακό καθεστώς του χώρου αυτού προβάλλεται ως ιδιαίτερα προβληματικό λόγω αφενός των πραγματικών αδυναμιών του ακριβούς προσδιορισμού του και αφετέρου ένεκα διαφόρων παραλείψεων. Εν προκειμένω υπάρχει ένας αριθμός (23) αυτοκρατορικών χρυσόβουλων και σιγιλλίων που ανάγονται από την εποχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, (από το έτος 1100 και πιο σύγχρονα) που φυλάσσονται στο Άγιο Όρος, καταμαρτυρούν ιδιαίτερα προνόμια επ' αυτού της Ι. Μονής Βατοπεδίου του Αγίου Όρους.

Με το πέρασμα όμως των αιώνων ο εν λόγω χώρος έχει υποστεί τόσες πολλές γεωμορφολογικές μεταβολές που πολλά προσδιοριστικά σημεία των παραπάνω χρυσόβουλων είναι αδύνατον σήμερα να εντοπιστούν, εκτός του γεγονότος της μεταβολής που έχει υποστεί η κυρία λεκάνη της λίμνης ένεκα των προσχώσεων των ποταμών που εκβάλουν σ΄ αυτή αναδεικνυόμενες σήμερα και ως παρόχθιες περιοχές, ή κάποιου τμήματος αυτών. Ένα επιπρόσθετο στοιχείο στην υπόθεση, είναι η προβληματικότητα που παρουσιάζουν εννοιολογικά οι διάφοροι χαρακτηρισμοί που εξετάζονται με διαφορετική νομοθεσία έκαστος π.χ. λίμνη,[11] λιμνοθάλασσα, νησίδες, παρόχθιες περιοχές, μετόχια κ.λπ. Για παράδειγμα στη λίμνη δεν παρέχεται αποκλειστικό δικαίωμα χρήσης,[εκκρεμεί παραπομπή] σε αντίθεση με τη λιμνοθάλασσα, η πρώτη έχει μόνο όχθη,[12] ενώ η δεύτερη πιθανώς και ζώνη παραλίας, ή ακόμα που μπορεί να ταυτίζεται η ακτή, εσωτερικά ως όχθη και εξωτερικά ως τμήμα παραλίας, όπως ομοίως επί νησίδων αμφοτέρων (λιμνών, λιμνοθαλασσών). Κατά τον Αστικό Κώδικα, άρθρο 967 έτερα πράγματα κοινής χρήσης, συγκατελεγόμενα εις την ποταμίαν δημοσίαν κτήσιν, είναι «αι όχθαι των πλευσίμων ποταμών και αι μεγάλαι λίμναι μετά των οχθών αυτών»[13]

Παρά ταύτα εξετάζοντας τη σκοπιμότητα της έκδοσης των συγκεκριμένων χρυσόβουλων και σιγιλλίων καθίσταται εμφανές ότι στόχος αυτών δεν ήταν κανείς άλλος πλην της εκμετάλλευσης της λιμνοθάλασσας[εκκρεμεί παραπομπή], γεγονός που πιστοποιεί ταυτόχρονα τόσο τον χαρακτήρα αυτής "λιμνοθάλασσας" όσο και την από αιώνων αλιευτική δραστηριότητα σ΄ αυτήν των γηγενών κατοίκων της περιοχής. H σκοπιμότητα αυτή αναγνωρίστηκε τελικά από το Ελληνικό Δημόσιο και έγινε σεβαστή, όπως αποδείχθηκε, στην με αριθμ. 2343/4 Μαΐου 1930 σύμβαση μεταξύ αυτού και της Μονής Βατοπεδίου όπου η ιχθυοτροφική καλλιέργεια, η εκμετάλλευση και η εμπορία των εξ αυτής παραγομένων στη λιμνοθάλασσα Βιστωνίδα παραχωρήθηκαν στην εν λόγω Μονή, διατηρουμένου κάθε άλλου δικαιώματος του χώρου υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου.

Αποτελεί ζωτικό χώρο όσον αφορά στις παρόχθιες εκτάσεις και τις υδατικές εκμεταλλεύσεις για τα χωριά:

Ο Άγιος Νικόλας (Μετόχι Μονής Βατοπεδίου) στη λίμνη χτισμένος το 1904 [14].

της Περιφερειακής ενότητας Ξάνθης:

  1. Σέλινο
  2. Νέα Κεσσάνη
  3. Λάγος

και της Περιφερειακής ενότητας Ροδόπης:

  1. Αμαξάδες
  2. Διαλαμπή
  3. Σάλπη
  4. Νέα Καλλίστη
  5. Γλυκονέρι

Σκάνδαλο Μονής Βατοπεδίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα νερά της Βιστωνίδας και οι παρόχθιες εκτάσεις είναι δημόσια λόγω του κοινόχρηστου χαρακτήρα των μεγάλων λιμνών και ποταμών.[15][16] Ωστόσο όμως σύμφωνα με διάταξη του Αστικού Κώδικα[17] που εναρμονίζεται τόσo με τα προϊσχύσαντα Συντάγματα όσο και με το ισχύον Σύνταγμα:[18] ορίζεται: «Τα κοινής χρήσεως πράγματα, εφόσον δεν ανήκουσιν εις δήμο ή κοινότητα, ή ο νόμος δεν ορίζει άλλως ανήκουσιν εις το Δημόσιον». Η λίμνη βρίσκεται υπό ζώνες προστασίας και έχει χαρακτηριστεί ως λιμνοθάλασσα και με αυτόν τον τρόπο δεν μπορούν να γίνουν οικοδομικές δραστηριότητες [19]. Παρόλα αυτά το "ιδιοκτησιακό καθεστώς" της λίμνης από το 1930 έχει ρυθμιστεί διαφορετικά από το δημόσιο (στηριζόμενο σε σουλτανικά φιρμάνια και αυτοκρατορικά χρυσόβουλα [20] στα οποία φέρεται με την τουρκική ονομασία Μπουρού γκιόλ - Buru göl). Το ζήτημα της ιδιοκτησίας θεωρήθηκε ζωτικό [21] για τους κατοίκους των παραλιμνίων περιοχών, καθώς πληρώνουν φόρο για τη χρήση γαιών και υδάτων στη μονή Βατοπεδίου[22]. Το κράτος ανέλαβε να αποκαταστήσει το δημόσιο χαρακτήρα των παραλίμνιων περιοχών και να δώσει λύση στο οικονομικό πρόβλημα της τοπικής κοινωνίας, ανταλλάσσοντας τις με άλλες δημόσιες εκτάσεις [16]. Το θέμα απασχόλησε την πολιτική επικαιρότητα μετά το 2008 καθώς συνδέθηκε με το σκάνδαλο Μονής Βατοπεδίου, το οποίο αφορά ανταλλαγές ακινήτων μεταξύ του δημοσίου και της μονής Βατοπεδίου από τις οποίες ζημιώθηκε το δημόσιο. Τα δικαιώματα της αλιευτικής δραστηριότητας στη λίμνη Βιστωνίδα αποδίδονται στη Μονή Βατοπεδίου από το ελληνικό δημόσίο το 1930.[23] Με γνωμοδοτήσεις του Συμβουλίου Δημοσίων Κτημάτων το 1998 και 2002 αναγνωρίστηκε κυριότητα της μονής Βατοπεδίου στη λίμνη και στις παραλίμνιες εκτάσεις. Η μονή διεκδίκησε δικαστικά την κυριότητα της περιοχής από το 2003. Πριν εκδοθεί απόφαση, τον Ιούνιο του 2004, το δημόσιο παραιτήθηκε από την δίκη αποδεχόμενο τις παραπάνω γνωμοδοτήσεις.[24] Τον επόμενο χρόνο η μονή επέστρεψε στο δημόσιο την λίμνη ανταλλάσσοντάς τη με ακίνητα του δημοσίου υψηλής εμπορικής αξίας. Υποστηρίζεται ότι από τις ανταλλαγές και τις μεταβιβάσεις αυτές ζημιώθηκε το δημόσιο. Η υπόθεση απασχολεί ακόμα την δικαιοσύνη και την ελληνική βουλή. Λόγω του σκανδάλου, το θέμα της ανταλλαγής πάγωσε, και δεν δόθηκε τελικά λύση στο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι της περιοχής[25]. Τον Δεκέμβριο 2011 εκδόθηκε ένταλμα σύλληψης του μοναχού Εφραίμ ο οποίος κατηγορούμενος για το σκάνδαλο οδηγήθηκε από την Μονή Βατοπεδίου στις φυλακές Κορυδαλλού [26][27].

Μνημεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Αναστασιούπολις - Περιθεώριον - αρχαία πόλη και λιμάνι στο Αιγαίο μέσω της Βιστωνίδας λίμνης. Βρίσκεται βορείως της λίμνης, νοτιοανατολικά του χωριού Αμαξάδες.
  • Τεκές Κιουτουκλού Μπαμπά - οθωμανικό μνημείο (μπεκτασσικός τεκκές 15ου-16ου αιώνα) δυτικά της λίμνης, βορειοδυτικά του χωριού Σέλινο.
  • Ο Άγιος Νικόλας (Μετόχι Μονής Βατοπεδίου) νοτίως μέσα στη λίμνη.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχείο ΕΡΤ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Ορεινή Ροδόπη | Κλίμα | Πανίδα | Υδροβιότοποι | Θρακικά Μετέωρα
  2. Το χρονικό της παράδοσης στους μοναχούς της περιουσίας του Δημοσίου Τα «παιδιά» του Εφραίμ. Ο ευρύς κύκλος κοινωνικών και πολιτικών επαφών της Μονής ΤΟ ΒΗΜΑ 14/09/2008, Σε γνωμοδότηση του Συμβουλίου Δημοσίων Κτημάτων, υπ' αριθμόν 17/2002, αναφέρεται: «των νησίδων Αγίου Νικολάου και Παναγίας Παντανάσσης στη λίμνη Μπουρού»
  3. Απειλείται η Αθωνιάδα Εκκλησιαστική Ακαδημία, 21 Απρίλιος 2011
  4. ΤΕΛΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΟΣ _ Της Εξεταστικής Επιτροπής «για τη διερεύνηση του συνόλου της υπόθεσης της Μονής Βατοπεδίου» 17 Δεκεμβρίου 2008, avgenakis.gr
  5. ΕΜΠ, Φιλότις, Βάση δεδομένων για την Ελληνική Φύση «Λίμνη Βιστονίδα (Μπουρού)»
  6. Μαρία-Γαβριέλλα Παρισάκη, Λουίζα Λουκοπούλου. «Βιστονίς λίμνη (προϊστορική εποχή)». Θρακικός Ηλεκτρονικός Θησαυρός. http://www.xanthi.ilsp.gr/thraki/history/his.asp?perioxhid=R0046. Ανακτήθηκε στις 2012-05-26. 
  7. Για το Γέροντα Εφραίμ, Β. Δ. Μακρυπούλιας, 30 Δεκέμβριος 2011
  8. RK0260 Aριστοτέλης, 4ος π.X. αιώνας, Tων περί τα ζώα îστοριών
  9. RK0251, Kλαύδιος Aιλιανός, Περί ζώων ιδιότητος
  10. Ιστοσελίδα Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρίας: "Πόρτο Λάγος, Λίμνη Βιστωνίδα και παράκτιες λιμνοθάλασσες".
  11. Εφετ. Αθ. 107 (1912), Θ. ΚΔ΄: «περί του αν πρόκειται περί μεγάλης λίμνης θέλει εξαγάγει το δικαστήριο εκ των θέσεων... και του σκοπού, τον οποίον εξυπηρετεί αύτη προ της αποξηράνσεως της [λίμνη Κωπαϊδας]»
  12. Όχθαι και αιγιαλοί είναι η περιστοιχούσα την θάλασσαν ή τους ποταμούς γη καθ΄όσον μέρος βρέχεται από τας μεγίστας, πλην συνήθεις αναβάσεις των υδάτων, αλλ΄ όχι και από εκτάκτους πλημμύρας (N.3.II:De Flue:«Ripa est quae plenissimum flumen continet»
  13. Μιχαήλ Στασινόπουλος, Δημοσιονομικόν Δίκαιον σ. 162, Πανεπιστημιακές παραδόσεις, 1966
  14. «Λάγος. Μετόχι Αγίου Νικολάου». Athos memory in the world. http://www.athosmemory.com/strymonas/index.php?option=com_content&task=view&id=178&Itemid=45. Ανακτήθηκε στις 2013-04-19. 
  15. Ελληνική Νομοθεσία: Αστικός Κώδικας 967
  16. 16,0 16,1 «Πρόταση Νόμου ΠΑΣΟΚ για Βιστωνίδα». Ιστοσελίδα ΠΑΣΟΚ. 2008-09-30. http://www.pasok.gr/portal/resource/contentObject/id/660ebce0-d411-44ab-829c-ad6a28dcaf78. Ανακτήθηκε στις 2011-12-29. 
  17. Ελληνική Νομοθεσία: Αστικός Κώδικας, 'Αρθρο 968
  18. #pΆρθρο 18.2 Συντάγματος «Δια νόμου ρυθμίζονται τα της ιδιοκτησίας, εκμεταλλεύσεως και διαχειρίσεως των λιμνοθαλασσών και μεγάλων λιμνών, ως και τα της εν γένει διαθέσεως των εξ αποξηράνσεως τούτων προκυπτουσών εκτάσεων».
  19. Προκόπης Γιόγιακας (2008-10-08). «Και επισήμως «λιμνοθάλασσα» - Επιτέλους η κυβέρνηση προσπαθεί να σταματήσει τις διεκδικήσεις του Εφραίμ στη Βιστωνίδα». Εφημερίδα Τα Νέα. http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=1403143. Ανακτήθηκε στις 2011-12-29. 
  20. «ΚΚΕ: Κατηγορώ κατά του δικομματισμού». Εφημερίδα Καθημερινή. 2008-12-16. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_politics_2_16/12/2008_296167. Ανακτήθηκε στις 2011-12-29. 
  21. Η απάντηση του Κ. Καραμανλή για το Βατοπέδι, Antenna on line, 29 Σεπτεμβρίου 2010
  22. Τα Νέα on Line, «Θαύμα» στη Βιστωνίδα, Το κράτος αγόρασε το νερό της λίμνης, αλλά πληρώνει και μίσθωμα στο Βατοπέδι, Στέλιος Βραδέλης, 1 Οκτωβρίου 2008
  23. Περιοδικό Επίκαιρα στο ελληνικό δημόσιο η Βιστωνίδα από το 1930
  24. Τα Νέα Σκάνδαλο μονής Βατοπεδίου
  25. Real News, Αναβλήθηκε η δίκη για τη λίμνη Βιστωνίδα, 18 Ιανουαρίου 2011
  26. «Στον Κορυδαλλό ο ηγούμενος Εφραίμ». Εφημερίδα Καθημερινή. 2011-12-28. http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_24/12/2011_419918. Ανακτήθηκε στις 2011-12-29. 
  27. «Στην Αθήνα μεταφέρεται ο Εφραίμ». tvxs.gr. 2011-12-26. http://tvxs.gr/node/80159. Ανακτήθηκε στις 2011-12-29. 

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • "Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια" τομ.Ζ΄, σελ.367
  • "Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Lrousse Britannica" τομ.14ος, σελ.376
  • "Σκάνδαλο Βατοπεδίου" τομ. Α΄ και Β΄ (Πορίσματα, γνωμοδοτήσεις, μαρτυρίες κ.λπ.) Ένθετοι τόμοι - προσφορά της εφημερίδας "Το Παρασκήνιο". Αθήναι 2011.