Νεοφιλελευθερισμός

Ο νεοφιλελευθερισμός είναι μια σύγχρονη ιδεολογική και πολιτική έκφραση του οικονομικού φιλελευθερισμού. Ακρογωνιαίοι λίθοι της αντίληψης αυτής είναι η μείωση της συμμετοχής και του ρόλου του κράτους στην οικονομική δραστηριότητα. Αυτό επιτυγχάνεται με μείωση της φορολογίας, ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών και περιορισμός του κράτους που κατά τον Φρίντμαν πρέπει να έχει έναν 'ρόλο νυχτοφύλακα' διατηρώντας μόνο την εθνική άμυνα, την εφαρμογή των νόμων και ελάχιστες κρατικές παρεμβάσεις σε περιπτώσεις μονοπωλίων.

Ο νεο-φιλελευθερισμός δεν πρέπει να συγχέεται εννοιολογικά με τον φιλελευθερισμό. Ο φιλελευθερισμός αποτέλεσε ιστορικά την ιδεολογία της νεογέννητης αστικής τάξης το 18ο αιώνα και είχε προοδευτικά για την εποχή του χαρακτηριστικά. Ήταν ένα ιστορικό πολιτικό κίνημα στην Ευρώπη, με απαρχή την προσπάθεια υπέρβασης των συνθηκών που σχετίζονται με τους θρησκευτικούς πολέμους που ταλάνισαν την ήπειρο κατά τους 16ο και 17ο αιώνες και το οποίο αντιτάχθηκε στη μοναρχία προτάσσοντας το αίτημα για δημοκρατία και ελευθερία του ατόμου. Αντίθετα η ιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού σήμερα προτάσσει ως αίτημα κυρίως την οικονομική «αποδοτικότητα». Δεδομένου άλλωστε ότι ο νεοφιλελευθερισμός είναι μια τάση που έχει εμφανιστεί εδώ και αρκετές δεκαετίες μπορούμε να πούμε ότι πρόκειται για μια έννοια που δεν είναι ούτε ιδιαίτερα «νέα» ούτε ιδιαίτερα «φιλελεύθερη».^[1]

Σε ακαδημαϊκό επίπεδο ο νεοφιλελευθερισμός έχει συνδεθεί με τον οικονομολόγο Μίλτον Φρίντμαν. Όσον αφορά την οικονομική θεωρία (και όχι την οικονομική πολιτική) οι όροι μονεταρισμός και νεοκλασικά οικονομικά είναι μάλλον ακριβέστεροι. Ο Φρίντμαν ήταν επίσης ο βασικός οικονομικός σύμβουλος του προέδρου Ρόναλντ Ρίγκαν.

Ο Νεοφιλελευθερισμός/Μονεταρισμός εφαρμόστηκε από πολλές χώρες, συχνά με επιτυχία αν και σε πολλές περιπτώσεις οδήγησε σε αποτυχημένες πολιτικές. Στις ΗΠΑ εφαρμόστηκε μετά την πτώση της προεδρίας του Κάρτερ και την ανάληψη της διοίκησης της Ομοσπονδιακής Τράπεζας Αποθεμάτων από τον Πολ Βόλκερ. Η επιτυχία της Μονεταριστικής πολιτικής Βόλκερ άνοιξε τον δρόμο για την παγκόσμια απήχηση και υιοθέτηση των ιδεών του Νεοφιλελευθερισμού.

Θεωρείται ο βασικός άξονας της οικονομικής πολιτικής που εφάρμοσε αρχικά ο δικτάτορας Πινοσέτ στην Χιλή, και αφού με διάφορες παραλλαγές εφαρμόστηκε και σε άλλα αυταρχικά καθεστώτα στην λατινική Αμερική. Επίσης, εφαρμόστηκε από την Θάτσερ στο Ηνωμένο Βασίλειο με μακροπρόθεσμα θετικά αλλά βραχυπρόθεσμα αρνητικά αποτελέσματα. Η περίπτωση της Χιλής αποτελεί ένα από τα κλασσικά παραδείγματα αποτυχίας των πολιτικών του Νεοφιλελευθερισμού καθώς οδήγησε σε ραγδαία εξάπλωση της ανεργίας και υποβάθμιση των κοινωνικών υπηρεσιών.

Προϋπόθεση του Μονεταρισμού είναι η ομαλή δημοκρατική διακυβέρνηση και η υγιής λειτουργία του ανταγωνισμού στον ιδιωτικό τομέα. Σήμερα ο νεοφιλελευθερισμός αποτελεί θεμελιακό κομμάτι των μοντέρνων οικονομικών θεωριών που εφαρμόζονται από όλες τις ανεπτυγμένες χώρες και για αυτόν τον λόγο ονομάζεται και νεοκλασικά οικονομικά. Ο μοντέρνος ακαδημαϊκός αντίλογος εκφράζεται κυρίως από την Νέο-Κεϋνσιανή θεωρία που υποστηρίζει περισσότερο κρατικό παρεμβατισμό και αύξηση των δαπανών σε περιπτώσεις οικονομικών κρίσεων.

Ο Μίλτον Φρίντμαν κέρδισε το βραβείο Νόμπελ οικονομικών μετά την μεγάλη επιτυχία του Μονεταρισμού και την υιοθέτησή του από πολλές χώρες του κόσμου.

[Επεξεργασία] Κριτική

Σύμφωνα με κάποιους οικονομολόγους το αίτημα για περισσότερο ελεύθερη αγορά, δηλαδή περισσότερο καπιταλισμό και λιγότερο κράτος αποτελεί πόρισμα της οικονομικής επιστήμης.^[2] Ωστόσο αυτό αμφισβητείται από άλλες σχολές σκέψης, ιδιαίτερα μετά τη γενική απορύθμιση των αγορών και την οικονομική κρίση του 2008. Το αίτημα για ελεύθερη αγορά διαφέρει από το αίτημα για ελεύθερη αγορά εργασίας, και η σχετική μείωση της αμοιβής της εργασίας με αντίστοιχη σχετική αύξηση της αμοιβής του κεφαλαίου απέχει από το να είναι αντικειμενικό οικονομικό πόρισμα, αφού αφορά στην αύξηση της ευημερίας αυτών που απασχολούν κεφάλαιο και μείωση της ευημερίας αυτών που προσφέρουν εργασία. Σε επιστημολογικό επίπεδο, το θεώρημα Παρέτο αποτελεσματικότητας - γενικής ισορροπίας είναι ένα απλοποιημένο μικροοικονομικό υπόδειγμα χωρίς εμπειρική βάση και άρα δεν παρέχει πληροφορίες σχετικά με τη λειτουργία συνολικά μιας οικονομίας. Οι κύκλοι μεγάλων υφέσεων που εμφανίστηκαν ιστορικά στον σύγχρονο καπιταλισμό θεωρούνται από πολλούς οικονομολόγους ως απόδειξη της μη-αποδοτικής κατανομής πόρων από τον μηχανισμό της αγοράς, μια μη-αποδοτική κατανομή που μπορεί να διατηρείται για παρατεταμένες χρονικές περιόδους. Άλλοι θεωρούν τις υφέσεις κυρίως νομισματικά φαινόμενα (μονεταρισμός) και όχι αποτέλεσμα πραγματικών διαταραχών, όπως για παράδειγμα διαταραχών της προσφοράς.

Ο νεοφιλελευθερισμός ως ιδεολογική και πολιτική αντίληψη, συνδέεται από αρκετούς μαρξιστές διανοητές με την γενικότερη μετάβαση του καπιταλισμού σε νέο στάδιο, αυτό του "ολοκληρωτικού καπιταλισμού".