Ίος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 36°43′00″N 25°20′00″E / 36.7167°N 25.3333°E / 36.7167; 25.3333

Ίος
Χώρα της Ίου
Γεωγραφία
Αρχιπέλαγος Αιγαίο Πέλαγος
Νησιωτικό σύμπλεγμα Κυκλάδες
Έκταση 108,713 km2
Υψόμετρο 713 m
Υψηλότερη κορυφή Πύργος
Χώρα
Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου
Νομός Κυκλάδων
Πρωτεύουσα Ίος
Δημογραφικά
Πληθυσμός 2.030 (απογραφής 2011)
Πρόσθετες πληροφορίες
Ιστοσελίδα www.ios.gr

Η Ίος είναι ένα κυκλαδίτικο νησί του Αιγαίου Πελάγους. Η Ίος ονομάζεται και "Νιος" από τους ντόπιους κατοίκους (νιώτες).

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η επιφάνεια της Ίου εκτιμάται στα 108,713 τ.χλμ., ενώ έχει μήκος ακτών 87 χιλιόμετρα. Βρίσκεται ανάμεσα στη Νάξο, τη Σίκινο και τη Θήρα. Οι σημαντικότεροι όρμοι του νησιού είναι ο Γιαλός, ο Μυλοπότας και το Μαγγανάρι.

Η Ίος απέχει 111 ν.μ. από το λιμάνι του Πειραιά, 72 ν.μ. από το Ηράκλειο και 55 ν.μ. από το λιμάνι της Ερμούπολης, της διοικητικής έδρας του νομού Κυκλαδων.

Παραλίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πιο πολυσύχναστη παραλία του νησιού είναι ο Μυλοπότας, ο οποίος βρίσκεται σε πολύ κοντινή απόσταση από την Χώρα, ενώ άλλες ωραίες παραλίες είναι το Μαγγανάρι, ο Γιαλός, το Κολιτσάνι,η Κουμπάρα,ο Κάλαμος,το Σαπουνόχωμα, η παραλία του Παπά, η παραλία της Ψάθης και η Αγία Θεοδότη. Επίσης υπάρχουν πολλές μικρότερες παραλίες, η πρόσβαση των οποίων είναι αρκετά δύσκολη. Ο επισκέπτης του νησιού μπορεί να κάνει θαλάσσια σπορ. Windsurfing, wake-boarding, τζετ - σκι, καταδύσεις, ακόμα και kitesurfing είναι κάποια από αυτά. Στο Μυλοπότα και το Μαγγανάρι αλλά και στο Λιμάνι, λειτουργούν οργανωμένες επιχειρήσεις τέτοιου είδους.

Δημογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ίος είχε πληθυσμό 1.838 άτομα στην απογραφή του 2001 και πρωτεύουσα του νησιού είναι η Χώρα ή Ίος με 1.632 κατοίκους. Στην απογραφή του 2011 η Ίος είχε πληθυσμό 2.030 άτομα. Εκτός από τη Χώρα άλλοι οικισμοί στο νησί είναι οι παραθαλάσσιοι Όρμος, Ψάθη, Αγία Θεοδότη, Μυλοπότας, το απομακρυσμένο Μαγγανάρι και ο Επάνω Κάμπος που βρίσκεται στο εσωτερικό της Ίου.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η θέση της Ίου.

Η Ίος πήρε το όνομα της στην αρχαιότητα από την λέξη Ία, τα λουλούδια δηλαδή που φύτρωναν άφθονα στο νησί. Κατ' άλλους το όνομα της η Ίος το χρωστάει στην φοινικική λέξη Ίος, που σημαίνει σωρός από πέτρες.

Αρχικά η Ίος φαίνεται πως κατοικήθηκε από τους Κάρες και αργότερα από τους Μινωίτες, τους Αχαιούς και τους Φοίνικες οι οποίοι όμως αποχώρησαν από το νησί. Μάλιστα η Ίος ήταν γνωστή ως Φοινίκη. Τον 10ο π.Χ. αιώνα οι Ίωνες καταλαμβάνουν το νησί. Κατά τον Ηρόδοτο στην Ίο, την πατρίδα της μητέρας του, θάφτηκε ο Όμηρος.

Αργότερα η Ίος προσχώρησε στην Αθηναϊκή συμμαχία και έπειτα πέρασε στην κυριαρχία των Μακεδόνων και των διαδόχων τους.

Κατά την επικυριαρχία της Ρώμης και του Βυζαντίου το νησί περνά στην αφάνεια και μαστίζεται από πειρατικές επιδρομές. Το 1207 η Ίος περνάει στην επικυριαρχία του Μάρκου Σανούδου και το 1269 επανέρχεται στους Βυζαντινούς για να ακολουθήσει νέα περίοδος Ενετοκρατίας από το 1296 έως το 1537 οπότε και κατελήφθη από τους Τούρκους. Στις αρχές του 15ου αιώνα ο Μάρκος Κρίσπος εποίκησε το νησί με Αλβανούς λόγω έλλειψης εργατικού δυναμικού. Τα χρόνια της Τουρκοκρατίας η Ίος ήταν άντρο Γάλλων πειρατών οι οποίοι μάλιστα το 1668 στην θαλάσσια περιοχή Μπουρλότο νίκησαν τον τουρκικό στόλο. Ο Τουρνεφόρ αναφέρει το 1700 πως στο νησί κατοικούσαν εκτός των Ελλήνων αρκετοί Αλβανοί ή Αρβανίτες (απόγονοι εποίκων του 1579) και ξένοι πειρατές.

Κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 συμμετείχε ενεργά και η Ίος, η οποία μάλιστα ήταν πατρίδα του Φιλικού Σπύρου Βαλέτα.

Εκκλησιαστικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σήμερα η Ίος υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Θήρας Αμοργού και Νήσων και ειδικότερα στην αρχιερατική περιφέρεια Θήρας. Το νησί είναι γνωστό για τις πολυάριθμες εκκλησίες του. Λέγεται μάλιστα ότι έχει 365 εκκλησίες και εκκλησάκια. Η πιο γνωστή είναι η Παναγία η Γκρεμιώτισσα, η οποία δεσπόζει στο πιο ψηλό σημείο της Χώρας.

Πολιτισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Tο λιμάνι της Ίου

Στον Μυλοπότα βρίσκεται το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Ίου και στεγάζεται από το 1993 στο αρχοντικό του Γάλλου πρώην διευθυντή της γαλλικής ραδιοτηλεόρασης Jean Marie Drot, ενώ στην περιοχή Τσουκαλαριά υπάρχει από το 1997 ανοιχτό θέατρο, χωρητικότητας 1000 θέσεων, με την ονομασία του νομπελίστα ποιητή Οδυσσέα Ελύτη.

Εκπαίδευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σήμερα στην Ίο λειτουργούν τα εξής εκπαιδευτικά ιδρύματα: Νηπιαγωγείο Ίου, Δημοτικό Σχολείο Ίου, Γυμνάσιο Ίου με Λυκειακές Τάξεις, ΕΠΑΛ Ίου.

Νιώτικο Ιδίωμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το γλωσσικό ιδίωμα της Ίου βρίσκεται σήμερα σε συρρίκνωση και συναντάται μόνο μεταξύ των ηλικιωμένων κατοίκων. Ανήκει κατά την κλασική διάκριση των νεοελληνικών ιδιωμάτων του Γ. Χατζιδάκι στα νότια ιδιώματα και μάλιστα εκείνα που εμφανίζουν πολλά κοινά στοιχεία με την κρητική διάλεκτο.

Αξιοθέατα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο πετρόκτιστος Φάρος της Ίου, πρόσφατα ανακαινισμένος, δεσπόζει στην είσοδο του λιμανιού. Ο Φάρος είναι επισκέψιμος ακολουθώντας μία διαδρομή από την περιοχή "Κουμπάρα" της Ίου.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • "Ίος: Ίος ανίκατε μάχαν". Ειδικό αφιέρωμα περιοδικού Γεωτρόπιο τεύχος 73 σ. 38-49 (Σεπτ. 2001)
  • Οθωναίος Θ. 1938: Η νήσος Ίος: ιστορία, λαογραφία, γενικά, Αθήναι.
  • Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Ομάδας Βαλέτειου Γυμνασίου με Λυκειακές Τάξεις Ίου 1997: Εκκλησίες και Ξωκκλήσια της Ίου, Ίος.
  • Σπαρτινού Μ.-Γ. 2004: Ίος: ιχνογραφώντας τη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον, Σύρος (Δήμος Ιητών).
  • Τζαβάρας Ξ. 2005: Συμβολή στην μελέτη του νιώτικου ιδιώματος, Ίος (Δήμος Ιητών).
  • Τζαβάρας Ξ. 2007: "Βαφτιστικά ονόματα της Ίου. Ταξινόμηση – Στατιστική Επεξεργασία", Πρακτικά του 4ου Ονοματολογικού Συνεδρίου με θέμα: ‘Ονοματολογικά Κυκλάδων’ (Τήνος, 20-22 Οκτωβρίου 2005), Αθήνα: 247-260.
  • Φραγκούλη Δ. 2002: Νιώτικη Κοινωνία: εικόνες του χθες και του σήμερα, Αθήνα (Ελληνικά Γράμματα).
  • Χριστοδουλάκης Ν. – Τ. Πανταζοπούλου 2001: Ίος, χρυσή ψηφίδα των Κυκλάδων, (GM DESIGN).

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Τα νησιά του Αιγαίου,Κυκλάδες,εκδ Τουμπής
  • Σύγχρονος Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη , τόμος 12ος (1928)
  • Τζαβάρας, Ξ. Συμβολή στην μελέτη του νιώτικου ιδιώματος, Ίος (Δήμος Ιητών).

Εξωτερικές συνδέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Wiktionary logo
Το Βικιλεξικό έχει λήμμα που έχει σχέση με το λήμμα:
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα