Φιλαΐδες

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Φιλαΐδες
Artemis Stoa DSCN1974a-1.jpg
Το διατηρημένο τμήμα της στοάς στη Βραυρώνα.
Γενικά στοιχεία
Ονομασία Φιλαΐδαι
Κύριος οικισμός Φιλαΐδες
Δευτερεύοντες οικισμοί Βραυρών
Διοικητικά στοιχεία
Ταυτότητα δήμος της αρχαίας Αττικής
Ονομασία δήμου Δήμος Φιλαϊδών
Ονομασία δημότη Φιλαΐδης
Φυλή Αιγηίδα
Τριττύς Μεσογείων ή Παραλίας
Σύστημα εξουσίας Πόλη–κράτος
Πολιτικό σύστημα Αθηναϊκή Δημοκρατία
Τίτλος ηγέτη δήμαρχος
Λήψη αποφάσεων Αρχαία Βουλή & Δήμος
Αριθμός βουλευτών
1η περίοδος
508 – 307/306 π.Χ.
3
2η περίοδος
307/306–224/223 π.Χ.
3
3η περίοδος
224/223–201/200 π.Χ.
3
4η περίοδος
201/200 π.Χ.– 126/127
άγνωστος
5η περίοδος
126/127–3ος αιώνας
άγνωστος
Ιστορική εξέλιξη
Ίδρυση 508 ΠΚΕ
Λήξη 3ος αιώνας
Αντικαταστάθηκε από Δήμος Μαρκόπουλου Μεσογαίας, Δήμος Σπάτων - Αρτέμιδος
Λατρευτικές παραδόσεις
Ιερά Ναός της Ταυροπόλου Αρτέμιδος (στη Βραυρώνα)
Μυθολογία Φίλαιος
Αρχαιολογία
Εκθέματα Αρχαιολογικό Μουσείο Βραυρώνας
Περιοχή
Αρχαία Αττική
Σήμερα: πολύ κοντά στην Βραυρώνα, στην θέση «Kήποι», ανάμεσα στο Μαρκόπουλο Μεσογαίας και την Αρτέμιδα Αττικής
Greece (ancient) Attica Demos II-el.svg
Οι δήμοι της αρχαίας Αττικής
π  σ  ε

Οι Φιλαΐδες (αρχαία ελληνικά: Φιλαΐδαι), (ο δήμος: Φιλαϊδών) ήταν αρχαίος οικισμός - πόλη και δήμος της Αιγηίδας (περιοχή της Αρχαίας Αττικής και φυλή της αρχαίας Αθήνας). Με το ίδιο όνομα (Φιλαΐδες) ονομάζονταν οι δημότες του δήμου αυτού, καθώς και μεγάλη οικογένεια της αρχαίας Αθήνας.

Ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο δήμος πήρε το όνομά του από τον μυθικό επώνυμο ήρωα Φίλαιο. Στον δήμο αυτό ανήκε η Βραυρών, από την οποία κατάγονταν οι Πεισιστρατίδες. Ο Φίλαιος ήταν γενάρχης των Φιλαϊδών, στους οποίους ανήκαν ο Μιλτιάδης, ο φιλόσοφος Επίκουρος και άλλοι. Οι Φιλαΐδες είχαν συγγενικούς δεσμούς με τους Κυψελίδες, με διάφορες οικογένειες της αρχαίας Θράκης και με τον Κροίσο.[1]

Τοποθεσία του αρχαίου δήμου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο δήμος των Φιλαϊδών, ήταν δήμος της Παραλίας ή των Μεσογείων.[2][3] και βρίσκεται στη τοποθεσία «Kήποι»,[4] στην περιοχή ανάμεσα στο Μαρκόπουλο Μεσογαίας του Δήμου Μαρκόπουλου Μεσογαίας και την Αρτέμιδα (γνωστή και ως Λούτσα) του Δήμου Σπάτων - Αρτέμιδας, πολύ κοντά στην Βραυρώνα, νότια του μικρού ποταμού Ερασινού, ο οποίος εκβάλλει στη θάλασσα της Βραυρώνος. Σύμφωνα με τον John S. Traill το κέντρο αυτού του δήμου βρίσκεται 400 μέτρα δυτικά της χριστιανικής βασιλικής.[5][6]

Από τις έρευνες του αρχαιολόγου Ιωάννη Κ. Παπαδημητρίου προκύπτει ότι: «O πλησιέστερος δήμος των Φιλαϊδών ωνομάσθη εκ του ενταύθα εκ Σαλαμίνος μετοικήσαντος υιού του Aίαντος Φιλαίου, εξ ού κατήγοντο και ο Πεισίστρατος και ο Mιλτιάδης. Λείψανα του δήμου τούτου διεσώθησαν μέχρι σήμερον επί του δυτικώς της προϊστορικής ακροπόλεως λόφου παρά την σημερινήν τοποθεσίαν «Kήποι», νοτίως του μικρού ρεύματος, του εκβάλλοντος εις την θάλασσαν της Bραυρώνος». Ο αρχαιολόγος επικεφαλής των ανασκαφών της Βραυρώνας εκτιμά, ότι : «H ακριβής θέσις της αρχαίας προϊστορικής πόλεως (της Bραυρώνος) καθορίζεται εκ της υπό του Στράβωνος (1 X 398) αριθμήσεως των ανατολικών δήμων της Aττικής: «Σούνιον, Θορικός, Ποταμός, Πρασιά, Στειριά, Bραυρών, Aλαί Aραφηνίδες...» εξ ού εξάγεται ότι η Bραυρών έκειτο βορειότερον μεν των Πρασιών, του σημερινού Πρασά, και της Στειριάς περί τον σημερινόν λιμένα του Πόρτο- Pάφτη, νοτιώτερον δε των Aλών Aραφηνίδων, παρά την σημερινήν Aλυκήν της Λούτσας, νοτίως της Pαφήνας».[7] Δεδομένου ότι η ονομασία προέρχεται από τον Φίλαιο,[8] γιο του Αίαντα τουΤελαμώνιου, ο οποίος είχε μετακομίσει από τη Σαλαμίνα στην Βραυρώνα, είναι πιθανό ότι ο δήμος των Φιλαϊδών, ήταν πιο κοντά στην τελευταία.[9]

Παλαιότεροι ερευνητές τοποθετούσαν τον δήμο κοντά στο χωριό Φιλιάτι Αττικής[10] (ή Φιλιάτη) το οποίο σήμερα δεν ταυτίζεται με τον αρχαίο δήμο, καθώς το χωριό αυτό ήταν πρώην αρβανίτικος οικισμός, ο οποίος είχε αναπτυχθεί δίπλα σε βυζαντινό προγενέστερο, ο οποίος ήταν με τη σειρά του συνέχεια οικισμού του αρχαίου δήμου του Σφηττού. Ο οικισμός αυτός καταστράφηκε κατά τον έκτο ενετοτουρκικό πόλεμο (1684-1699) και είναι σήμερα τοποθεσία ευρισκόμενη δυτικά της πόλης του Κορωπίου.[11]

Η συμμετοχή του δήμου στην αρχαία Βουλή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές,[12] ως μέλος της Αιγηίδας φυλής, συμμετείχε με 3 βουλευτές στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη (307/306 – 224/223 π.Χ.) και την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.) ο δήμος αντιπροσωπευόταν με 3 βουλευτές στη Βουλή των 600. Κατά την τέταρτη (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) είναι άγνωστος ο αριθμός βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου.

Οι κάτοικοι των Φιλαϊδών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο δημότης των αρχαίων Φιλαϊδών ονομαζόταν Φιλαΐδης.[13] Στον δήμο ήταν ισχυρή η παρουσία της οικογένειας των απογόνων του Φιλαίου, των Φιλαϊδών, από την οποία κατάγονταν επίσης ο Μιλτιάδης και ο Κίμωνας. Καθώς το μεγαλύτερο τμήμα αυτής της οικογένειας ήταν στις Λακιάδες, κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα γιατί ο Κλεισθένης έδωσε αυτό το όνομα στον δήμο. Υπήρξαν διάφορες θεωρίες, σύμφωνα με τις οποίες πιστευόταν ότι η οικογένεια των Φιλαϊδών στεγαζόταν σε δύο κέντρα, ένα αγροτικό και ένα αστικό (όπως οι Αλκμεωνίδες), ένα για τη συνήθη διαμονή και ένα για να μένουν σε περίπτωση εξορίας, ή ότι αυτή η στρατηγική της διαίρεσης είχε σχεδιαστεί για να μειώσει την εδαφική δύναμη σε μια από τις πιο ισχυρές οικογένειες.

Ιερό της Αρτέμιδος στη Βραυρώνα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κύριο λήμμα: Βραυρώνα

Το ότι το ιερό της Αρτέμιδος στη Βραυρώνα ήταν στο έδαφός του δήμου ή κοντά στα σύνορα με τον δήμο των Αλών Αραφηνίδων, το επιβεβαιώνει το γεγονός ότι ο Κλεισθένης ποτέ δεν δημιούργησε δήμο, ο οποίος να ονομάζεται δήμος Βραυρώνος, δεδομένου ότι η Βραυρώνα δεν αναφέρεται ως δήμος, αλλά μόνο ως μία από τις δώδεκα πόλεις της Κεκροπίας, οι οποίες στην συνέχεια ενώθηκαν από τον Θησέα, αν και δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο να προϋπήρξε δήμος Βραυρώνος πριν τη διοικητική διαίρεση του Κλεισθένη.

Αρχαιολογικό Μουσείο Βραυρώνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σε έκθεση του Αρχαιολογικού Μουσείου Βραυρώνας παρουσιάζεται η ιστορία της Βραυρώνας, η οποία περιλαμβάνει ευρήματα από τους προϊστορικούς οικισμούς και τον αρχαίο δήμο των Φιλαϊδών.[14]

Προσωπικότητες από τις Φιλαΐδες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υπήρξαν διάφοροι γνωστοί πολίτες από το δήμο των Φιλαϊδών, όπως ο επιμελητής πομπής Γόργις ο Φιλαΐδης γιος του Ξανθίππου, ο γραμματέας Δεινίας ο Φιλαΐδης, ο βουλευτής Διόδωρος ο Φιλαΐδης γιος του Σκαμάνδρου, ο βουλευτής Διονύσιος ο Φιλαΐδης γιος του Ηφαιστίωνος, ο βουλευτής Διότιμος ο Φιλαΐδης γιος του Μελανθίου κ.α.[15] Επίσης γνωστοί ήταν και οι:

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές - σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. [...] "Φιλαΐδαι: Δήμος της αρχαίας Αττικής, που ανήκε στην Αιγηίδα φυλή και ονομάστηκε από τον Aττικό ήρωα Φίλαιο. Στον δήμο αυτό ανήκε η Βραυρών, από την οποία κατάγονταν οι Πεισιστρατίδες. Ο Φίλαιος ήταν γενάρχης των Φιλαϊδών, στους οποίους ανήκαν ο Μιλτιάδης, ο φιλόσοφος Επίκουρος και άλλοι. Οι Φιλαΐδες συγγένευαν με τους Κυψελίδες, με οικογένειες της Θράκης και με τον Κροίσο". [...], Φιλαΐδαι
  2. [...] "Philaidae: (Φιλαΐδαι; Philaïdai). Attican deme. P. was an Attic mesogeia deme of the Aigeis phyle with three bouleutaí on the east coast of Attica. The shrine of Artemis at Brauron was on its territory. Peisistratus [4] came from P. (Pl. Hipparch. 228b; Plut. Solon 10,2). It is unsubstantiated that Cleisthenes [2] did not therefore name the deme Brauron [4. 11 with fn. 30, 24 with fn. 83]. The location of the deme centre of P. to the west of the early Christian basilica of Brauron". [...], Lohmann, Hans (Bochum), Philaidae
  3. [...] "Φιλαΐδες: οι / Φιλαΐδαι, ΝΑ, δήμος της Αττικής που ανήκε στην Αιγηίδα φυλή, βρισκόταν στην περιοχή της Μεσογαίας και σε αυτόν ανήκε το ιερό της Βραυρώνος". [...], Φιλαΐδες
  4. Πηγή: Το άρθρο της αρχαιολόγου Βασιλικής Σκαράκη με τίτλο "Βραυρώνα", στην ιστοσελίδα: «Οδυσσεύς», του Υπουργείου Πολιτισμού.
  5. John S. Traill: Demos and trittys. Epigraphical and topographical studies in the organization of Attica. Athenians Victoria College, Toronto 1986, p. 127.
  6. John S. Traill: The political organization of Attica: a study of the demes, trittyes, and phylai, and their representation in the Athenian Council,“Attica”. Princeton: American School of Classical Studies at Athens (ASCSA), 1975, ISBN 978-0-87661-514-0, p. 41.
  7. Ιωάννης Κ. Παπαδημητρίου, "Βραυρώνα"
  8. Παυσανίας, «Ελλάδος Περιήγησις», «Αττικά» 1.35.2. [...] "Σαλαμὶς δὲ κατὰ Ἐλευσῖνα κειμένη παρήκει καὶ ἐς τὴν Μεγαρικήν. πρῶτον δὲ [ἐν] τῇ νήσῳ <τὸ ὄνομα> θέσθαι τοῦτο[ν] <Κυχρέα> ἀπὸ τῆς μητρὸς Σαλαμῖνος τῆς Ἀσωποῦ, καὶ ὕστερον Αἰγινήτας τοὺς σὺν Τελαμῶνι ἐποικῆσαι• Φίλαιον δὲ τὸν Εὐρυσάκους τοῦ Αἴαντος παραδοῦναι λέγουσιν Ἀθηναίοις τὴν νῆσον, γενόμενον ὑπ᾽ αὐτῶν Ἀθηναῖον".
  9. Πλούταρχος, «Βίοι Παράλληλοι», Σόλων, 10.2.: [...] "αὐτοὶ δ' Ἀθηναῖοι ταῦτα μὲν οἴονται φλυαρίαν εἶναι, τὸν δὲ Σόλωνά φασιν ἀποδεῖξαι τοῖς δικασταῖς ὅτι Φιλαῖος καὶ Εὐρυσάκης, Αἴαντος υἱοί, Ἀθήνησι πολιτείας μεταλαβόντες παρέδοσαν τὴν νῆσον αὐτοῖς, καὶ κατῴκησαν ὁ μὲν ἐν Βραυρῶνι τῆς Ἀττικῆς, ὁ δὲ ἐν Μελίτῃ: καὶ δῆμον ἐπώνυμον Φιλαίου τῶν Φιλαϊδῶν ἔχουσιν, ὅθεν ἦν Πεισίστρατος". [...]
  10. Ιάκωβος Ρίζος Ραγκαβής, "Τα Ελληνικά, ήτοι περιγραφή γεωγραφική, ιστορική, αρχαιολογική και στατιστική της αρχαίας και νέας Ελλάδος. Συνταχθείσα υπό Ιακώβου Ρ. Ραγκαβή, εις τρεις τόμους. Ων ο Α' διαλαμβάνει την Στερεάν, Ανατολικήν και Δυτικήν Ελλάδα, ο Β' την Πελοπόννησον και ο Γ' τας νήσους τας τε ελευθέρας και μη, και τον πίνακα, και εκδοθείσα υπό Κωνσταντίνου Αντωνιάδου."... τόμοι 1-3, Εκ του τυπογραφείου Κ. Αντωνιάδου. Εν Αθήναις 1853-1854, Ta Hellenkika: etoi perigraphe, geographike, historike, archaiologike, kai statistike tes archaias kai neas Hellados, Iakobos R. Rankabes, Ek tou typ. K. Antoniadou, 1853, Τόμος 1, σελ. 276: [...] "Φιλαΐδαι, δήμος φυλής Αιγηίδος• οι δημόται Φιλαΐδαι (5 = Ιδ. Βραυρών). Επί της κατωφερείας του Υμηττού, ολίγον ανατολικώτερον της προς Αθήνας οδού κείται ήδη το χωρίον Φιλιάτι και ο Στουάρτος (6 = Στουαρτ. Αρχαιοτ. Αθην. 3. σ, 16) θεωρεί ως την θέσιν τών Φιλαϊδών• ο Γκελλ εύρεν ενταύθα παρά τινα μονήν ερείπια δήμου, και εν τη εκκλησία επτά Ιωνικούς κίονας (7 = Γκελλ σ. 71)". [...]
  11. Φιλίατι (Φιλιάτη)
  12. Φιλαιδ Attica (IG I-III), στην ιστοσελίδα: epigraphy.packhum.org
  13. «Φιλαΐδαι, δήμος της Αιγηίδος φυλής, από Φιλαίου του Αίαντος υιού και Λυσίδης της Κορωνού του Λαπίθου. ο δημότης Φιλαΐδης. το τοπικόν εκ Φιλαϊδών, εις Φιλαϊδών, εν Φιλαϊδών.» Στέφανος Βυζάντιος, «Εθνικών», Έκδοση 1839: Stephanus (Byzantius), Anton Westermann: “Stephani Byzantii Ethnikōn quae supersunt”, Sumptibus et typis B.G. Teubneri, Λειψία 1839. Σελ 298.
  14. Πηγή: Το άρθρο της αρχαιολόγου Βασιλικής Σκαράκη με τίτλο "Αρχαιολογικό Μουσείο Βραυρώνας", στην ιστοσελίδα: «Οδυσσεύς», του Υπουργείου Πολιτισμού.
  15. Δημότες των Φιλαϊδών. Αναζήτηση με τη λέξη-κλειδί στον τόπο (Place): FILAIDHS (στα κεφαλαία αγγλικά), στις ιστοσελίδες: empressattica.com και atheniansproject.com του Προγράμματος «Αθηναίοι» = Athenians Project
  16. Ηρόδοτος, «Ηροδότου Ιστορίαι», Βιβλίο ΣΤ΄ (Ερατώ), 35.1: [...] "1 ἐν δὲ τῇσι Ἀθήνῃσι τηνικαῦτα εἶχε μὲν τὸ πᾶν κράτος Πεισίστρατος, ἀτὰρ ἐδυνάστευέ γε καὶ Μιλτιάδης ὁ Κυψέλου ἐὼν οἰκίης τεθριπποτρόφου, τὰ μὲν ἀνέκαθεν ἀπ᾽ Αἰακοῦ τε καὶ Αἰγίνης γεγονώς, τὰ δὲ νεώτερα Ἀθηναῖος, Φιλαίου τοῦ Αἴαντος παιδὸς γενομένου πρώτου τῆς οἰκίης ταύτης Ἀθηναίου". [...]

Πηγές – βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πρωτογενείς πηγές

Δευτερογενείς πηγές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]



Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Filaide της Ιταλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).