Νέο Κωσταράζι Καστοριάς

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 40°26′09″N 21°19′51″E / 40.43583°N 21.33083°E / 40.43583; 21.33083

Νέο Κωσταράζι
Άποψη του Νέου Κωσταραζίου.
Νέο Κωσταράζι βρίσκεται στο τόπο Greece
Νέο Κωσταράζι
Νέο Κωσταράζι
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΔυτική Μακεδονία
ΔήμοςΟρεστίδος
Υψόμετρο685 m
Πληθυσμός742
Ο παλαιός οικισμός.

Το Νέο Κωσταράζι (επίσημα Νέον Κωσταράζιον) είναι χωριό της Καστοριάς στη Δυτική Μακεδονία. Αποτελεί έδρα της τοπικής κοινότητας Κωσταραζίου, που αποτελείται από τον οικισμό Νέο Κωσταράζι και από τον παλαιότερο οικισμό Κωσταράζι (ή Παλιό Κωσταράζι όπως είναι ευρύτερα γνωστός), ενώ μαζί με τα χωριά της δημοτικής ενότητας Ίωνος Δραγούμη, ανήκει διοικητικά στον δήμο Ορεστίδος. Ο παλαιότερος οικισμός διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο κατά την διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα στη περιοχή της Καστοριάς, αποτελώντας σταθμό για τα ελληνικά σώματα των Μακεδονομάχων.

Πρόκειται για έναν νεότερο οικισμό, που ιδρύθηκε μετά το τέλος του ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου. Ο παλαιότερος οικισμός, Παλιό Κωσταράζι, καταστράφηκε το 1944 από τους Γερμανούς και παραμένει ακατοίκητος,[1] ενώ διασώζονται ο Ιερός Ναός Της Γέννεσης Της Θεοτόκου και τα σπαράγματα του σχολείου και μερικών σπιτιών.

Διοικητικές μεταβολές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η περιοχή της Καστοριάς και ο οικισμός Κωσταράζιον, μετά την απελευθέρωση της Μακεδονίας και την ενσωμάτωση στο Ελληνικό Κράτος το 1913, ανήκει διοικητικά ως ομώνυμη επαρχία στον νομό Φλωρίνης. Το 1918, συστήνεται για πρώτη φορά η κοινότητα Κωσταραζίου με έδρα τον οικισμό Κωσταράζιον. Το 1941, η επαρχία Καστοριάς αποκτά την διοικητική αυτοτέλειά της από τον νομό Φλωρίνης και ιδρύεται ο νομός Καστοριάς, στον οποίο ανήκει και ο οικισμός Κωσταράζι. Το 1951, αναγνωρίζεται ο οικισμός Νέον Κωσταράζιον και προσαρτάται στην κοινότητα Κωσταραζίου. Με την διοικητική μεταρρύθμιση του σχεδίου Καποδίστριας, η κοινότητα αποτελεί τοπικό διαμέρισμα του δήμου Ίωνος Δραγούμη και καταργείται, για να αποτελέσει το 2010, τοπική κοινότητα του διευρυμένου δήμου Ορεστίδος, όπως προέβλεπε η διοικητική μεταρρύθμιση του σχεδίου Καλλικράτης.[2][3]

Εκκλησιαστικά υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Καστοριάς και στην Αρχιερατική Περιφέρεια του Άργους Ορεστικού,[4] σε αντίθεση με τους γειτονικούς οικισμούς του Βογατσικού και του Γέρμα, που ανήκουν εκκλησιαστικά στην Ιερά Μητρόπολη Σισανίου και Σιατίστης.[5] Η κύρια εκκλησία του νεότερου οικισμού είναι ο Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου,[4] ο οποίος ανεγέρθηκε μετά την εγκατάλειψη του παλαιότερου οικισμού(Παλιό Κωσταράζι), όπου βρίσκεται ακόμη η εκκλησία, Της Γέννησης Της Θεοτόκου.

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προϊστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Νέο Κωσταράζι και ειδικότερα η περιοχή "Λάγουρα", εδράζονται σε ένα υπόβαθρο από υπολείμματα που ανήκουν γεωλογικά στη πλειστόκαινο εποχή, χαρακτηριστικά που παρουσιάζονται και σε άλλα υψίπεδα του οροπεδίου του Άνω Αλιάκμονα που ξεκινά από την λίμνη της Ορεστιάδα και φτάνει στα Γρεβενά. Τα απολιθώματα αυτά εκτός από την χλωρίδα της περιοχής αυτήν την προϊστορική περίοδο, αποκαλύπτουν και την πανίδα της περιοχής, υποδεικνύοντας την πιθανή ύπαρξη μεγαλόκερων, ενώ στην κοντινή περιοχή της "Τσάκωνης" έχει βρεθεί ελεφαντόδοντο από την ίδια γεωλογική περίοδο. Άλλα είδη που παρατηρούνται είναι πρώιμα είδη ζώων όπως βοειδή, καλαμαριοειδή, ελαφοειδή, προβοσκιδοειδή, ρινοκεροειδή και κυνοειδή από την παλαιόκαινο και την πλειστόκενο εποχή, με τα περισσότερα είδη να ανήκουν στην δεύτερη περιόδο. Υπάρχουν λιγότερα ευρύματα από την προγενέστερη περιόδο της παλαιόκαινους εποχής, αλλά είνη πιθανή η ανεύρεση παλαιοτέρων αυτής.[6] Σε σχετικά κοντική απόσταση από τον νεότερο οικισμό και στην άλλη πλευρά του Αλιάκμονα, υπάρχει το αρχαιολογικό πάρκο του Απολιθωμένου Δάσους Νοστίμου, στον οποίο υπάρχει μουσειακός και περιπατητικός χώρος παρουσίασης των απολιθωμάτων.[7]

Βορειοανατολικά από το σημερινό χωριό, στο ύψωμα «Παλαιόκαστρο», σώζονται ερείπια προϊστορικού φρουρίου[8].

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχαία και κλασική περίοδος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ρωμαϊκή και Βυζαντινή περίοδος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από επιφανειακή τοπογραφική έρευνα διαπιστώθηκε η ύπαρξη ρωμαϊκού οικισμού στην τοποθεσία «Μπιτερνίκος», όπου σήμερα το ξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής, σε απόσταση μόλις 500 μ. ανατολικά από το Νέο Κωσταράζι[9].

Οθωμανική περίοδος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ίδρυση πρώτου οικισμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Μακεδονικός Αγώνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Βαλκανικοί πόλεμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Νεότερα χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Β' Παγκόσμιος Πόλεμος και Εμφύλιος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ο νέος οικισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σήμερα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πληθυσμιακά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην πρώτη απογραφή του Ελληνικού Κράτους το 1913, ο πραγματικός πληθυσμός της κωμόπολης είναι 941 κάτοικοι.[10][11][12]

Έτος Απογραφής 1900 1910 1913 1920 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
Πραγματικός πληθυσμός 800 941 796 798 956 1.023 941 1.128 927 995 960 751 759
Μόνιμος πληθυσμός 923 862 751

Αναφέται επίσης πληθυσμός 800 κατοίκων το 1889.[13]

Χρήσεις γης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής του 1991, η τοπική κοινότητα χαρακτηρίζεται ορεινή, αν και ο νεότερος οικισμός βρίσκεται σε ημιορεινή περιοχή με αρκετές καλλιεργούμενες εκτάσεις. Η έκταση της τοπικής κοινότητας φτάνει τα 27 χιλιάδες στρέμματα και οι χρήσεις γης του οικισμού κατανέμονται ως εξής:

Καλλιεργούμενες ή σε
αγρανάπαυση
Βοσκότοποι Δάση Ύδατα Οικιστικές Άλλες Σύνολο
εκτάσεων
4.600 15.700 4.300 500 1.500 500 27.000

Εκπαίδευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 4 Μαΐου 1979, εγκαινιάστηκε το Γυμνάσιο Κωσταραζίου που χτίστηκε με δαπάνη των κατοίκων του χωριού και ομογενών του εξωτερικού.[14] Τον Απρίλιο του 1974, αποφασίστηκε η ίδρυση νηπιαγωγείου (νηπιοτροφείου) από την Ελληνική Κυβέρνηση.[15]

Αποτελέσματα εκλογών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γενικές εκλογές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκλογικό τμήμα Εγγεγραμμένοι Ψήφισαν Έγκυρα Ένωση Κέντρου ΕΡΕ-ΚΠ Πηγή
1ο εκλογικό τμήμα 435 351 351 104 247 [16]
2ο εκλογικό τμήμα 438 327 324 107 217 [16]
Εκλογικό τμήμα Εγγεγραμμένοι Ψήφισαν Έγκυρα Άκυρα/Λευκά ΝΔ % ΠΑΣΟΚ % Π.Α. % Κ.Κ.Ε. % ΔΗΚΚΙ % ΣΥΝ % Πηγή
77ο εκλογικό τμήμα 567 442 424 18 215 50,71 133 31,37 38 8,96 10 2,36 10 2,36 7 1,65 [17]
78ο εκλογικό τμήμα 536 418 420 2 236 56,46 133 31,82 24 5,74 10 2,39 8 1,91 4 0,96 [18]

Προσωπικότητες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Ιωάννης Κωστωνάρης, πράκτορας Β' τάξης κατά τον Μακεδονικό Αγώνα.[19]
  • Ντίνας Μπατσέλας, πράκτορας Γ' τάξης κατά τον Μακεδονικό Αγώνα.[19]
  • Σάββας Νικολάου, πράκτορας Β' τάξης κατά τον Μακεδονικό Αγώνα.[19]
  • Αργύριος Τσιάτσιος, πράκτορας Γ' τάξης κατά τον Μακεδονικό Αγώνα.[19]
  • Πανταζής Χρυσοστομίδης, δάσκαλος του χωριού, πληροφοριοδότης του Παύλου Μελά και πράκτορας Γ' τάξης κατά τον Μακεδονικό Αγώνα.[19]
  • Παντελής Ζάττας (1958-2011), συγγραφέας, δημοσιογράφος και εκδότης τοπικών εφημερίδων της Καστοριάς.[22]

Αθλητισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Ο Αθλητικός Γυμναστικός Σύλλογος ΠΑΟΚ Κωσταραζίου, ή ευρύτερα γνωστός ως ΠΑΟK Κωσταραζίου, είναι το κύριο αθλητικό σωματείο του Κωσταραζίου. Η ομάδα ποδοσφαίρου ανδρών, αγωνίζεται στην Α' Κατηγορία του τοπικού πρωταθλήματος της Ε.Π.Σ. Καστοριάς.[23] O ΠΑΟΚ Κωσταραζίου αποτελεί ένα από τα ιστορικότερα αθλητικά σωματεία της Καστοριάς, καθώς η ίδρυσή, του ανάγεται στις αρχές της δεκαετίας του 1950. Την αγωνιστική περίοδο 2011-2012, αναδείχτηκε για δεύτερη φορά στην ιστορία του, πρωταθλητής Β' Κατηγορίας του τοπικού ερασιτεχνικού πρωταθλήματος.[24] Επίσης η ομάδα του Κωσταραζίου, κατέχει το επαρχιακό κύπελλο του Νομού Καστοριάς στην αγωνιστική περίοδο 1969-1970.
  • Ο Πολιτιστικός Απανταχού Όμιλος Κωσταραζινών 2012, ή ΠΑΟΚ 2012, αποτελεί τη δεύτερη ποδοσφαιρική ομάδα του χωριού, η οποία λειτουργία συνεπικουρικά του μεγαλυτέρου αθλητικού σωματείου του χωριού. Η ομάδα αυτή δημιουργήθηκε με σκοπό την στελέχωση νέου δυναμικού στον ΠΑΟΚ Κωσταραζίου. Ο ΠΑΟΚ 2012 αγωνίζεται στη Β' Κατηγορία της Ε.Π.Σ. Καστοριάς.[25]
  • Η Σκοπευτική Λέσχη Κωσταραζίου, είναι αθλητικό σωματείο με κύρια δραστηριότητα την σκοποβολή,[26] που διαχειρίζεται το μοναδικό σκοπευτήριο πήλινου στόχου (SKEET) στην περιφερειακή ενότητα Καστοριάς.

Πολιτισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πολιτιστικές εκδηλώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Πολιτιστικές εκδηλώσεις Κωσταραζίου

Κάθε καλοκαίρι, στα μέσα Ιουλίου, διοργανώνονται τετραήμερες πολιτιστικές εκδηλώσεις στην πλατεία του οικισμού, με τη συμμετοχή παραδοσιακών μουσικών συγκροτημάτων και με τη παρουσίαση χορευτικών συλλόγων από το Κωσταράζι αλλά και από την ευρύτερη περιοχή. Οι τετραήμερες εκδηλώσεις, διοργανώνονταν από το πολιτιστικό σύλλογο του χωριού, αλλά τα τελευταία χρόνια τη διοργάνωση την έχει αναλάβει ο ΠΑΟΚ Κωσταραζίου.[27]

  • Πανήγυρη Αγίας Παρασκευής

Επίσης, στις 26 Ιουλίου κάθε έτους και ανήμερα της εορτής της Αγίας Παρασκευής, διοργανώνεται πανηγυρική Θεία Λειτουργία στο ομώνυμο εξωκλήσι του οικισμού.[28]

  • Πανήγυρη στο Παλαιό Κωσταράζι

Ακόμη, κάθε χρόνο στις 8 Σεπτεμβρίου, την ημέρα της εορτής Της Γεννήσεως Της Θεοτόκου, τελείται Θεία Λειτουργία στην εκκλησία του Παλαιού Κωσταραζίου. Λίγες ημέρες πριν την γιορτή, οι νέοι του χωριού κατασκηνώνουν δίνοντας ζωή στο ερειπωμένο χωριό, ενώ την παραμονή της εορτής, τελείται εσπερινός και περιφορά της εικόνας στη πλατεία του χωριού. Μετά τη λιτανεία της εικόνας πραγματοποιείται αναπαράσταση των εθίμων του Παλιού Κωσταραζίου και διοργανώνεται γλέντι με ζωντανή παραδοσιακή μουσική.[29]

Αγροτικοί συνεταιρισμοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Συνεταιρισμός Γυναικών Κωσταραζίου

Ο Συνεταιρισμός Γυναικών Κωσταραζίου, αποτελεί έναν αγροτικό συνεταιρισμό με τη μορφή Σ.Π.Ε.[30] που παράγει παραδοσιακά προϊόντα όπως λουκούμια, πίτες, μαρμελάδες, γλυκά του κουταλιού και άλλα εδέσματα.

Σύλλογοι Κωσταραζινών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Σύλλογος Κωσταραζινών Θεσσαλονίκης "Ο Σταυρός"

Ο Σύλλογος Κωσταραζινών Θεσσαλονίκης "Ο Σταυρός" ιδρύθυκε το 1978. Κύριος σκοπός του συλλόγου είναι η ενδυνάμωση των πατρογονικών δεσμών των Θεσσαλονικέων με καταγωγή από το Κωσταράζι. Ιδρυτικά μέλη του συλλόγου, που υπήρξαν και διατελέσαντες προέδροι, είναι οι Αθανάσιος Παπακώστας, Μηνάς Τζήκας, Χρ. Γαλάνης, Κώστας Σιαμέτης και η Ζωή Τόλιου. Η ονομασία του συλλόγου με αναφορά στον Τίμιο Σταυρός, προέρχεται από την τοπική εορτή Τιμίου Σταυρού στις 7 Ιανουαρίου κάθε χρόνου. Την ημέρα αυτή, ο σύλλογος αναλαμβάνει τον κοινό εκκλησιασμό των μελών του συλλόγου και των κατοίκων του οικισμού, με αρτοκλασία, με συνεστίαση με τοπικά εδέσματα και την κοπή της βασιλόπιτας. Επίσης αναλαμβάνει την βράβευση των μαθητών του οικισμού, την διοργάνωση εκδηλώσεων και εκπαιδευτικών εκδρομών, και την υποστήριξη των αθλητικών και πολιτιστικών σωματείων του Κωσταραζίου.[31]

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Παντελής Ζάττας, Έθιμα γάμου Κωσταραζίου Καστοριάς, [χ.ε], Καστοριά, 1978, σσ. 32[32]
  • Μάρκος Δραγούμης, Κωσταράζι, Παράδοση και Τέχνη, σσ. 5-6, Αθήνα, Δ.Ο.Λ.Τ., Μάρτιος – Απρίλιος 1993
  • Ιωάννου Θ. Τόλιου Υποστράτηγου ε.α., ΠΑΛΑΙΟ ΚΩΣΤΑΡΑΖΙ (ΙΣΤΟΡΙΑ-ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ), Θεσσαλονίκη 1993

Δισκογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Μέλπω Μερλιέ, Κωσταράζι, Δημοτικά τραγούδια της Δυτικής Μακεδονίας, δισκ. Μέλπω Μερλιέ, επιμ. Μάρκος Δραγούμης, Αθήνα: Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας και Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, 1993.[33][34]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Εφημ. Καθημερινή, Έρημα Χωριά[νεκρός σύνδεσμος], 05/05/2007
  2. Ιστοσ. Ελληνικής Εταιρίας Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης, Κ. Κωσταραζίου Ν. Φλωρίνης, [Αρχείο, Κ. Κωσταραζίου], Ανακτήθηκε 26/07/2012
  3. Ιστοσ. Ελληνικής Εταιρίας Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης, Κωσταραζίου Ν. Φλωρίνης[νεκρός σύνδεσμος], Ανακτήθηκε 31/07/2012
  4. 4,0 4,1 Ιστοσ. Ιερού Ναού Αγίας Παρασκευής Άργους Ορεστικού, Ιερείς Ι. Μ. Καστοριάς
  5. Νώνιας Τσίγκας; Μάρκος Φ. Δραγούμης (29 Ιανουαρίου 2012). «Άσπρο τριαντάφυλλο φορώ: Το CD με τα τραγούδια του Βογατσικού». To Βόιον. Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2012. [νεκρός σύνδεσμος]
  6. (Αγγλικά) Katerina Harvati; Eleni Panagopoulou (2004-2005). James Whitley, επιμ. Archaeology in Greece, 2004-2005, Archaeological Reports. 51. The Society for the Promotion of Hellenic Studies, σελ. 68-69. ISSN 05706084. http://www.jstor.org/stable/4126429. 
  7. «Μουσείο Παλαιοντολογίας & Παλαιοβοτανικής Νόστιμου». Περιφερειακή Ενότητα Καστοριάς. Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2012. 
  8. [1] Αρχειοθετήθηκε 2017-04-24 στο Wayback Machine. Δημήτρης Κ. Σαμσάρης, Ιστορική γεωγραφία της ρωμαϊκής επαρχίας Μακεδονίας (Το τμήμα της σημερινής Δυτικής Μακεδονίας), Θεσσαλονίκη 1989 (Έκδοση της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών), σ. 162. ISBN 960-7265-01-7.
  9. [2] Αρχειοθετήθηκε 2017-04-24 στο Wayback Machine. Δ. Κ. Σαμσάρης, Ιστορική γεωγραφία, ό.π., σ. 162. ISBN 960-7265-01-7.
  10. (Αγγλικά) «Lagga». Mapping Migration in Kastoria, Macedonia. Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2013. 
  11. Τα στοιχεία προέρχονται από το αρχείο της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής για την Απογραφή Πληθυσμού και Κατοικιών του 2001 και τον πίνακα του μόνιμου και του πραγματικού πληθυσμού
  12. Τα στοιχεία προέρχονται από το [https://web.archive.org/web/20150924120941/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/defacto_population_census2011.xls Αρχειοθετήθηκε 2015-09-24 στο Wayback Machine. της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής για την Απογραφή Πληθυσμού και Κατοικιών του 2011 και τον πίνακα του πραγματικού (de facto) πληθυσμού
  13. Νικόλαος Θ. Σχινάς, Οδοιπορικαί σημειώσεις, σελ. 127
  14. Εφημ. Μακεδονία, Έγιναν τα εγκαίνια του νέου γυμνασίου στο Κωσταράζι, 05/06/1979, σελ. 12
  15. Εφημ. Μακεδονία, Απεφασίσθη η ίδρυσις 55 παιδικών σταθμών και 30 νηπιοτροφείων δυναμικότητος 70 νηπίων, 24/04/1973, σελ. 11
  16. 16,0 16,1 Εφημ. Μακεδονία, Τα αναλυτικά αποτελέσματα εις την Βόρεια Ελλάδα, 17/02/1964, σελ. 7
  17. Ιστοσ. Υπουργείου Εσωτερικών, Αποτελέσματα Εθνικών Εκλογών 1996: 77 E.T. Κοιτ. Κωσταραζίου
  18. Ιστοσ. Υπουργείου Εσωτερικών, Αποτελέσματα Εθνικών Εκλογών 1996: 78 E.T. Κοιτ. Κωσταραζίου
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 19,4 19,5 19,6 19,7 19,8 19,9 Μάνος, Νικόλαος. Αφανείς Γηγενείς Μακεδονομάχοι (1903-1913), Ι. Σ. Κολιόπουλος (επιστ. εποπτεία), Ι. Δ. Μιχαηλίδης – Κων. Σ. Παπανικολάου (επιμ.), Θεσσαλονίκη, Ε.Μ.Σ. – University Studio Press, 2008, σ. 64
  20. Αρχείο Ιεράς Συνόδου, Φάκελος Εθνομαρτύρων Κληρικών, Έκθεση, υπ' αριθ. εμπ. πρωτ. 7/24.5.1944 του Μητροπολίτου Φλωρίνης Βασιλείου προς τον Αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό
  21. Ιωάννου Θ. Τόλιου Υποστράτηγου ε.α., ΠΑΛΑΙΟ ΚΩΣΤΑΡΑΖΙ (ΙΣΤΟΡΙΑ-ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ), Θεσσαλονίκη 1993
  22. Εφημ. Νέα Καστοριά, Έφυγε ένας φίλος, ένας συνάδελφος, ο γνωστός μαχητής της δημοσιογραφίας, 06/05/2011
  23. Εφημ. Μακεδονία, Τα ερασιτεχνικά πρωταθλήματα στη Βόρεια Ελλάδα, 31/03/1981, σελ. 6
  24. Ιστοσ. ραδιοφωνικού σταθμού Ράδιο Άργος, Ο Δήμος Ορεστίδος θα βραβεύσει τον ΠΑΟΚ Κωσταραζίου[νεκρός σύνδεσμος], 13/07/2012
  25. Ιστοσ. Ε.Π.Σ. Καστοριάς http://epskastorias.blogspot.gr/2012/11/7-4-11-12.html
  26. Ιστοσ. Σκοπευτικής Ομοσπονδίας Ελλάδος, Μακεδονία: Η Σκοπευτική Λέσχη Κωσταραζίου
  27. Ιστολ. apolnarama.blogspot.gr ΚΩΣΤΑΡΑΖΙ 2012 - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ
  28. Εφημ. Σέντρα Καστοριάς, Λαογραφικό και πολιτιστικό ημερολόγιο Καστοριάς Αρχειοθετήθηκε 2012-06-01 στο Wayback Machine., Ανακτήθηκε 14 Νοεμβρίου 2012
  29. Ιστοσ. fouit.gr Παλαιό Κωσταράζι: Μεγάλη η συμμετοχή και φέτος – Βίντεο: “Το ξύρισμα του γαμπρού” και μεγάλο φωτογραφικό αφιέρωμα[[Παλαιό Κωσταράζι: Μεγάλη η συμμετοχή και φέτος – Βίντεο: “Το ξύρισμα του γαμπρού” και μεγάλο φωτογραφικό αφιέρωμα,[3] Αρχειοθετήθηκε 2013-02-24 στο Wayback Machine.
  30. Ιστοσ. Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας, Περιφερειακή Ενότητα Καστοριάς, Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής, Συνεταιρισμοί Γυναικών: Συνεταιρισμός Γυναικών Κωσταραζίου Αρχειοθετήθηκε 2016-03-05 στο Wayback Machine., Ανακτήθηκε 14 Νοεμβρίου 2012
  31. «Σύλλογος Κωσταραζινών Θεσσαλονίκης "Ο Σταυρός"». Ομοσπονδία Δυτικομακεδονικών Σωματείων Θεσσαλονίκης. Ανακτήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2012. 
  32. Εφημ. Ακρόπολις, Κριτική από τον Άγγελο Φουριώτη, Επιμ. Άγγελος Φουριώτης, 05/09/1978, Αρχείο ψηφιοθήκης Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, κωδ. 57439
  33. Ιστοσ. Studio 52, Αρχείο Μέλπω Μερλιέ, Κωσταράζι, Δημοτικά τραγούδια της Δυτικής Μακεδονίας
  34. Ιστοσ. Πανδέκτης-Ο κόσμος του ελληνικού χορού, Περιοχή : Τ.Δ.Κωσταραζίου: Κωσταράζι, Επιμ. Μάρκος Δραγούμης, Αρχείο Θεάτρου "Δόρα Στράτου", Ευρετήριο: P-D92859BA, Πηγή: P008-03

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Διοίκηση
Πολιτιστικοί και αθλητικοί φορείς